This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non- commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can't off er guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the füll text of this book on the web
at http : //books . google . com/|
3'3yO^' 2'-*i2
HARViXRD UNIVTRSITY LIBRARY
FROM THE UBRARYOF
COUNT PAUL RIANT
MEMBEK OP THE
INSTITI^TKOP FRANCE
HlSTOraANOF THE
LATIN HAST
BOUGHT WITH INCOME OF THE
HENRY L. PIERCE FUND
MDCCCC
•?^
lo^^i)^^^l^tc^^^^^^l^lQ^^iS^^^Pl
Google
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQIC
r
Die
HaLndschriften
der
^ ' k, kTHofbiblioÜiek in Wien,
htereBse der Geschichte, besonders der
österreichischen,
verzeichnet und excerpirt
Joseph Chmelf
t*pi. Ciioriicrr des Stifte« St.' Florian tmd k.li. geheimer Hof« utfd
Haut - Archivar mt "SVimt.
Erster Band.
Wien.
Gedrnekt and im Verlage hej Carl Gerold«
1840.
Digitized by LjOOQ IC
Qin^H'^,Hz^
Harvard Col'oc^e Library
Eiaal Colkrtion
*Alay 7, UjOO. ' '^ '
-. *>
Digitized by LjOOQ IC
^^W
.'.
»^
.1
.... nlv
.; . ■
r» .
» 1
• ♦! ll •<! '
' '. •^,
» :«:! ' M . ,
.;, .M.
'A
.. . . j ; *j
..-.:
Vorwort
.liijd^n^ icb^ fnich auf das im ersten Hefte des
österreichischen Geschichtsforschers p. 98 Gesagte
beziehe, bemerke ii^h nur^ dafs gegenwärtige Ar-
beit ^ zu der ich verhältnifsmäfsig wenige Zeil ver-
wenden konnte^ ihre f^eruoUkommnung von den
darangeknupften Nachweisungen und bibliographi-
schen Notizen gelehrter Bibliothekare erwarte. Man
müfste, um von allen den hier angeführten Werken
und Werkchen mit kritischem und probehältigem
Urtheile angeben zu können , ob sie theils schon ge-
druckt und in wie ferne die noch ungedruckten des
Druckes auch werth seyen, selbst an einer wohl ver*^
sehenen Bibliothek als Beamter stehen , im Besitze
oder Genüsse genauer und umfassender Nominal-
und Real - Gataloge seyn', und überdiefs hinlängliche
Mufse haben. Doch möchte das von mir Gelieferte
auch in dieser unvollkommenen Gestalt Vielen will-
Digitized by LjOOQ IC
IV
kommen 'seyff^ cIas"B2düiTiuf8^ diiEF ^vorhandenen
Schätze kennen zu lernen^ ist ja dringend.
Die Fortsetzung y auf 4 bis 6 Bände berechnet^
hängt von der Theilnahme des Publikums ab.
Wien am 20 November 1839- ^ *
JaiipKVhmel
I , ' \' i I «
, :.; .!'>/.. .,'
r • * *
II» • J 1 >".
: • .•! .' ^ ■• ••' ;
1.1 t • '
•/ ,' »
Digitized by VjOOQIC
L
Codex Ms. Nro.8070. »"•«•70.
(Hist. prof. 379— -387.)
Cod. Ms. Chart »aecaliXVL in Fol. 9 VoK (11) MenneVs
Gebartspiegel ')•
(VorblstI : Zwey ScfaildhaUer halten das Wappen des Königreichs
Böhmen.)
16Ö8.
Bibl. Ferd. s.
» Oesterreichische Chronick. «
(Von aulseo die Aufschrift : Doetoris Jacobi MenneVs
Chronicon Germanicum Imp. Maximiliani , quod iDscribitur
Gebartspiegel.)
Fol. I • In die fürstlichen Chronickh Kajser Maximilians
gebart Spiegel genant, Doctor Jacoben Mennels yorred.
V o r r e d.
Incipit : »Wann wir bedenckhen O theurer Maximilian das
die ▼ngleubigen menschen besonder haiden vnnd Juden nit allain
^) V. M. Herrgott, Genealogiae dipl. Habsburgicae T. I. prolcg*
VIII. pag. 67. Cuiusqne Toluminis (XI.) summam strictim re-
censet.
Tomas I. (Fol. 67) Trojanorum successionem ab Hectore
nsqae ad ChlodoTaeum pro^Muitur, .ac praeterea integrum
Schema genWilpgicum usque ad (}aro1nm et Ferdinandum fra-
tres, Philippi ülios, exbibet.
Tomas IL (Fol. 964) declarat successionem a Chlodovaeo
Prancoram Bege usaue ad Philippum Austrium, Caroli et
Ferdinand! patrero, de quibus ibi nihil scriptum extat, prae-
ter tttulum capitis, in quo de illis auctor agere constituerat.
Et buic Tomo uti et seq. subscriptum est. »Prior Cartusiae
Priburgensis scripsit. «
Tomas III. (Fol. 179) continet genealogiam familiarum,
qua« a Chlodovaeo per lineas col laterales propagatae sunt.
Tomas IV. (Fol. 192) complectitur famiUas Auctriacae af-
fines, essetque caeteris utilior; si praeter earum familiarum
nomina, ac tesseras gentilitias, quas plerumque solum ad-
fert , eognationis quoque ratioaem ostenderet.
Tomas V. (Fol. 1 45) continet libri V. parteml., id est, vi-
tas eorum Begum ac Princinum, qui. Imp. Maximiliano san-
auinis vel eognationis juncti fuerant vinculo, quique licet
in Sanctorum numerum relati non sint, attamen in opinione
sanctiutis obierant.
h I
Digitized by LjOOQ IC
Nr.Sor-. sejder Gtirlst geburt, H auch etblich tuieiitlar daruor Ir altfor*
dem herkomen gesiecht stamm vnnd namen sampt ir geschieh-
ten Ton seitten su seitten mit hohem vleyfs haben lassen beschrey«
ben, vnnd also £u ewieer gedechtnus yil schönvr bucher dauon
gemacht, vnnd dardurch vermaint, als so dieselben hieuach für
äugen genomen die abgestorben vom tod erhuchbt wider leben-
dig seyen worden, Haben auch sunst hain hohem genies daraufa
erfolgt denn wclrhlich eer vnd ruem wie dann solchs der heylig
augustinus von der stat gots in seinem funflften buech vnd ander
lerer an vil enden beweisn. O grofs roechtigister hayser warumb
weiten dann wir Cristen so vntbewr sein vnnd vnser altfordern,
die bey iren seitCen, dauon man noch an vil ortten morgklich an-
saigung findt) grofs saohen gethan haben, in vcrgcfs stellen, vnnd zu
ewiger gedeckinus nitt auch buechcr darvon machen so sy doch
durch ir gutthaten, besonder seid anfangs der Cristenhait, nit
allain weltnlich eer vnd ruein , auch nit allain vom tod erkuchbt.
Ja aber vor Lucifers quäl behuet yotso an dem himlichen haus
ewigs leben erlangt haben Dan vil darunder gehailigt vnd vil der-
selben vif dem weg der behaltnus die mit vnser andechtigkait,
dreffenlich darsu geturdert vnnd onxweyfel durch vnser hinlesig-
kait schwerlich daran gesaumpt mögen werden, darbey aym yeden
weysen, leichtlich abeenemen das die so solchs nit erwegen hail ir
altfordern in dem gebot vatter vnd mutter in eeren te haben, mit
kainer trew , und gar vil minder dann die vngleubigen besynnen
— « Darumb O Edlister fürst, nach dem ich aniengklich vss natür-
lichem einspreehcA eigner bcwegung, in erfarung E. K. M. hoch*
loblichs gesiecbis vrsprungvnnd herkomen, defsgleichen der merckh*
liehen geschiebten vnd thaten su schimpf vnnd ernst mich ethlich
xeit gevbt, vnd dasselb an E. Kais. Mt. (die dann in ergötxlichcit
irer roanigfaltigen Arbait, tugentreich kurtaweil gern fuert) gelangt
i.st, so hab ich yetso derselben E. Kays. Mt, Instruction vnnd be-
Tomus VI. (Fol. 490), pars H. libri V. Insunt vilae illorum
Regum ac Principum , qui Imp. Maiimilianum sanguine vel
cognaiione atttngunl, qiiiquc vel a populo Ghristiano pro
Sanctis hafoiti,. V(U a Iit>i»fMfi^^>pontificibus*in Sanctorum nu-
merum relati sunt, in XII anni menscs«*d|Uribulae. Longe
copiosior hoc Uagiologio est Annus sanctus llabsburgo- Au-
striacus I. L. ScIiOnlebcnii Salxburgi an. 1696 editus. Sed
et illius fundamCntum est, oriffo Austriacae domus a Caroio
Magno deducta , et (ut auctori videiur) sufficienter probata«
Tomus y II. (Fol. 116) est multis picturis et schematibus
genealogicisornatus* Complectiturepitomen, seu(utibi voca*
tur) Indicem superiorum V. librorum, uti declarat praefatio.
Tomus VIII. , IX. et X. continet eorundem Sanctorum ▼£•
tas, a magno Opere Maiimiliani Imperatoris mandato segre«
gatas; ut inteliigitur ex Manlii praefatione ad memoratuna
Augustum.
Tomus XI. est exemplum Tom. VIII. partim autographuni,
partim vero ab auctoris manu refectum.
Gaercrum aliud CTemplum superioris Operis Jacobi Manlii
asservatus in eadem btbliotheca Caesarea num. 890, sed im«
perfcctum et (uti advcrtit Gl. Gentilottus) per supinam bi*
bliopegi incuriam transpositum«
i^. Monument D. Austr. T III. p. VI. p. 160 et 161.
Digitized by LjOOQIC
Meb nil suchten wie sich geburt vndertbeiiigklichea empfkngen, Hm^S^T«.
Yoiid darin geborsainlich vermerckht , das ich von meinem ange«
feagten fumemen nit abtreten, sonder nach yfsweysung derselben
wejtler suchen vnnd darnach vffs furderl ichist was aUo Tor vnnd
lach erfarcn, Ich dasselbig ordenlich beschryben E. K. Mt. vnnd
derselben nachkommen xu ewiger gedecbtnus, sondere buecher
dsTon machen sol. « •• • etc« etc.
Fol. 5. b. Titul diser Cronickh.
Fol. 6. Tailang der Cronickh (5 Bücher).
Fol. 9« (Zeugen) Vnnd sind dis die Cronickeo« (3u)
Fol. 10. So sind dis die Autores (57. darunter: Ovidiaey
Dares Phrigios , Homerus etc. — Biblia.)
Fol. 11, So sind dis Hjstorie Catalogt ynnd martirilo-
giom (i5.)
Fol. II. b. So sind dis die stifften (Urbarbucher«
etc. etc.)
Fol. IX. 9 In weihen enden was ich allenthalben es sej in an-
■alibus martirilogiis , seelbüchern. Sarchen « grablichen yber*
ichrlfflen , stifftbüchern « testament sedel Cronicken matrickel re-
g^ster Rodeln vrbarbücher, kirchmuren, altdum, slatporten,
Wappen vnd figuren müntsen, brieff vnd sigel vnnd ander schrifF-
ten SU diser Cronick , dienstlich fanden bab ich susampt vor be-
nirten gesiigen in dis gegenwfirtig fürstlich Cronick geseczt wie man
dann solichs in irem ynhalt vermcrcken mag, wili.sj damit fun-
diert vnd beweyst och anndern nach mir weytter sesuchen vrsach
geben haben.« •
9 Vnnd wiewolich noch garvall meer buecher alt vnnd nenw
siiftten und schritten ersucht, hab ich doch allein die dabey ich
am mevsten befunden hab wollen bestimmen vnderthanigister hoiF-
Aong £• Kays. Mt. Gnugsamlich hiemit verstanden haben das an
mdaem cetrewen fleis vnd ernst nichts dorinnen erwunden ist,
dritt damit in dem namen gottes xum Ingang wie hernach volgt. «
FoU i3. «Einganng diser fürstlichen Cronickh also
»Do got der herr die weit beschüeff, vnnd ain yethlich
elenent etc. «
Fol. 14. b. »Anfang diser Cronickh das erst buoch vnd erst
ütal (9 Titel). Der erst tituI zu wolchen zeitten« ouch durch wen
vnnd in welchem land die künigklich stat Dardania nachmals Troja
gehaissen gebawen vnnd erstlich zerstört sey. . . etc. «
Fol. 44. Fangen die Stammbäume an ( eigen tl. Tafeln):
Lin^a Hebreoram (Booz) , Lines Grecorum (Hector),
Linea Latinorum (Eneas) (dann später der Päbste).
Fol 64* Der neond titul von Bedeatung ynnd rrsacben
der rorgeseczten figaren.
Fol. 67. Ende des ersten Baches:
(»Prior Cartnsie scripsit «)
Digitized by LjOOQ IC
Nro/8o7o. D«r II. Bd. (FoL 2^54.) HUt. prof.38o. (3o73!)
» III. » (Fol. 179.) » » 38 1. (3074)
» IV. » (Fol. 193.) » » 382. (3075.)
(Mit Wappen und i Ffaw) (Jederzeit).
(Fol. 123.) »Der drit tital von vrspranglichem herko-
men des nameni habspurg — (Yerachiedene Meinungen.)
(Fol. 140.) » Der vierd titul Yonn der hern von habspurg
gewonlichen sitz in Deutschlanden vnd von Irem. Landsas-
sen vom adel daselbs.
(Fol. 191.) »Der XXXiij titul in wieuil geschlechten
alt Österreich mit den guldin lerchen vnnd New Osterreich
mit dem roten schilt vnnd silbrin fatschen durch den hey-
rat zesamen komen also das sj baide in ain friintschaft ge-
wachssen sind.
(Fol. 192.) »Beschlufs dis tails das noch vil gesiecht
sind die sich mit alt Osterreich verhejrat haben , Dauon
vsz angezaigter vrsacH allain in gmain meidung hie ze
thun ist «
Der V. Bd. (Fol. 145.) Bist, prof.383. (8076.)
Incipit: »Das ist der erst tail diss^ funfften Buochs furstli-
eber Croninckh darinn kürtslich beschrybenn werdenn vil schöner
hystorien der lieben beyligen genant beati, das sind die seligen
künig furstenn vnnd faerrenn sampt iren husfrawen kinden vnnd
kindskinden so kayser Maximilianen mit sip oder magschafft vcr-
wann dt. « etc. etc.
(Fol. 14s*) I^io 47. legent von dem s. Casimiro kungson
von poln Ertzhertzogen von Osterreich (Stammbaum blo(s).
Der VI. Bd. (Fol. 400). Hist.prof. 384 (3077). »Das ist der
ander tail des funfften ouechs fürstlicher Groniclth , darinn be-
schrybenn sind die bailigenn genannt sancci , das sind die vsser-
weltten klni^ furstenn vnnd her renn sam^t iren weybeni , kinden
vnnd kindskinden so kayser Maximilian mitt sypp magschafft oder
sunst verwanndt sind. « etc. etc.
V vnnd welche darunter nit canonitiert sind doch dieselbenn
vor der seit ee die Canonization oder erhebung vif gesetzt ^as,
für heilig gebalttenn wordenn. Vnnd hat hundert vnnd ixiij legenden
die vngeuarlicb den ^rittenn tail des Jars begriffen, vnnd nach des
kallendcrs Ordnung gesetzt sind wie hernach uolgt. «. i . Januarius.
Die erst legend von sannt Alarden aptt zu Corbiens. Mit Wappen.
Stammb. Bildnifs.
December.
Die 123. legent von Sannt Cleodolphen Harggrafen
von Anttorfi Bischoff zu Metz.
Der VIL Bd. (Fol.aib.) Hiat. prof. 38ö (3077 *). Aus-
zag das ander buch.
Fol. 1. Incipit: »Das ist das annder buch dis ausstzugs da-
rin die Legennden vnnd annales derauserweltenn hayligen so dem
ofTtgemeltn theuern fursten von Habspurg Kayser Maximilianen
Digitized by LjOOQIC
mit natarllclier freantschafft verwandt sind , beiobryben werden, Nro. 8070.
vnnd wart nach sypp und maglicber freuntscbafft getaylt in ewen
tfaajl, also das im ersten tay] am aller maysten Legennden vnd an-
nales der hayligen die im erstn ancb anndem vnnd drytten bueh
forstlicher cronic der Syppschaift nach angetisayt sind , ingefurt
werden vnd bat xzi} Bom vnnd Ixxxv titui so werdenn im anndem
t^l ingefurt legenden vnnd annales am aller maystn der Haylign
äie in dem vierdcn buch furstlicber cronic der mag oder Seb wa-
gerschafft nach angetsaifft sind vnd hatt Spiegel vnd xxxviij titnl
vennd mich damit auff den erstn bäum vnnd darnach aufF den er-
sten Titul dis ersten tayls. «
Annales nach Christ gehurt. 887.
Marcomirus Herteog isu Francicen etc. etc.
Gontemporales Ro. Hayser vnd Kunig Gratianus«
Fol. i4« Der erst tau vnd erst titnl von Sannt Ludwi-
gen aliaa Cleodoaeo dem ersten cristen kunig in Franckn.
etc. etc*
Der VIII. Bd. (Fol. 126.) Hist. prof. 887. (3077**).
Fol. I. »Dis ist der annder tail dis buchs, von den liebenn
bajligenn die in den kunigclichen auch fürstlichen vnnd anndem
Heerlichenn geschlechten, so sich mit habspurg, nach laut des vier-
den buchs, Beliehen verfrundt habenn « begryffenn seind vnd hat
ixxviij Titul. « .
b.) 9 Der erstTUul von der himelfurstin Sant elsbethen land-
grafin von hessen geboren kunigs tochter von vnnger etc. «
Fol. 131. b.) »Der XXXViij vnd letst Titul von Sant
Ita Gräfin ron Dockenburg geboren von Kirchberg Ain-
sidlin.«
Fol 136. »will damit das annder buch dis anfszogs in
dem namen gottes geendet habenn etc. Actam Freyburg im
Breyfgaw vff den nennden Tag des monats augusti als mftn
nach der gebnrt cristi zellet tansent funiF hundert vnd virt* ^
teben Jar. «
Der IX. Bd. (von aussen DasZehendt). Hist. prof. 386.
l3o77***7(Fol.3o6.)
Incipit : » Inn das bnch von den erleuchten vnnd werümbten
weybern des loblichen haus babspurg vnd Osterreich an Kayser
Maximilianen D. Jacoben Mennels vorred. «
V o r r e d.
> Allerdurchleuchrigister grofsmächtigister Kayser aller g. h.
■seh dem ich in der fürstlichen Cronichh Eu. Kays. Mt. Geburt-
Spiegel, von dem hochalten vrsprung vnd herkhomen Eu. Kay. Mt.
geschlecbt stamen vnnd namens nit allain, was ich uss den bue-
fhem sonnder obh von den buchstaben vnnd figuren der alten vnd
•enwon gaystlich vnnd weltlich stifften gesogen hab mit höchstem
Weys gescbrybcn, vnnd darinn vil vnnd mengerlay historien in
lirieglichen vnnd anodern henndeln, die sich durch manspersonen
von vil hundert Jarcn bifsher verlofTen haben antisaigt och die-
selben fürstlichen G ron ickfa mit yeren funff buechern yeis newiich
sa Hottübevren mit den suchten als sich gcburt E. Kay. Mt. vnn-
Digitized by LjOOQ IC
dertbanickllch vberantwort die oeh Eu. Rays. Mt. alsdann gnedigic-
lieh empnaneen ynnd gar bald darinn gesehen wie so vil dreffen-
licher erleuchten vnd weruinbten weyber die durch yr vveyplich
cuchtvnnd ere vor got vnnd der weit grosfa gehalten ouch ettlich
darwider sich in ynsucht vnnd freuelhait geübt haben befunden
Tnnd mir daruff gnedighlich bouolhen vfFdas aller furderlichest ain
sonnder buch dauon se machen, damit die lesenden das gut dar-
aus kiesen vnd das bdf» dester meer se meyden vnnd se fliehen
bewegt werden, wiewol nun aller g. b. Ich mich eu solchem buch
also in schneller eyl mit der hoflichait vnnd sierde als sich dem
hanndel nach symmet ae machen vngnugsam erkenn, hab ich doch
nichts destminder in betrachtung das durch getrewen fleyss vnnd
ernst got der herr den menschen sugibtvnnd gar offt den ainfalti*
gen offenbart das er den weysen lang verborgen hat, Eu. bays. Mt,
ee vnndertbänigem gefallen mich nit vngehorsam wellen ersayaen*
Sonder sollich buch vff dis datum mit der hilif gotx vleyssenghlilich
angryifen vnnd Intitulirt das buch von den erleuchten vnnd rwe*
rümbten weyber des loblichen häufe habspurg vnd Osterreich vnnd
anfenckhiich für mich genomen das aller schonest durchleuchtigist
frawenbild frawGrothilden kunigin vonFranckhreich geboren von
Burgundi als ain grofsmuter der f&rsten von Habspurg vnnd der-
selben nach zu fraw amalassuenta yerer dochter vnnd anndern
tituls weyfa procediert vnd fürgefaren wie hernach volgt. Datum
augspnrg vflf den liij Tag May annodni. i5i8« Tailung diss buchs.
» Ze wissen das dUs buch getailt wirt in drej tractet
Tod ist diss der erat tractat darinn von den erleachten Tnd
Termempten weybern des hocbloblichen hnfs Habsparg vnnd
Osterreich so mit den troianijschen künigen von Franckreich
in eelich frantschafll kommen oder von in geboren sind ge-
aagt wirt mnd hat xz) tital. a
Fol. 65. » Hie hept an der annder Tractat dis buchs darinn
von den erleuchten vnnd verrumpten weybern des loblichen hus
babspnrg vnnd Osterreich so mit den Charolinischcn könicen von
Franckreich vIT derpipinon bint abkomen in eelich fruntscbaft ge-
wachssen oder von in- geboren sind geschryben wirt.« (iSTitul.)
Fol. 88. »Hie hept an der drittvnnd ledtst tractat des bucha
darinn von den erleuchten vnnd verrumpten weybern der gescbleoht
so sich mit den edlen Fürsten von habspurg eelichen verfrundt
haben auch von weyber so von denselben fursten vnnd fürstin ge.
boren sind geschriben wirt vnnd hat (34.) Titul. «
»Der erst titul von der grossen liebhaborin gottes Sannt
gerdruden kunigin von Vnger hertzogin von Kernten och Meran
geboren au andechs.«
IL
Vf^T^. Codex Ms. Nro.7893.
(Hist. prof. 388.)
Cod. Ma. Chart. 8.XVI. in Fol. (iia Bl.) J. Mennel.
Fol. I. b.) vin kayaer liazimiliana besonder buch ge-
nannt der Zaiger Doctor Jacoben M ennels ronred.
Digitized by LjOOQIC
V o r r e d. Vm^^jb^m.
»Allerdurclilcurbtigisterf^rofsiuächtigisterkayser allur g.h. als
ich nach ErfarungE. k, jVlu bocblöblichs geschlechts vrsprung vnnd
herkomen sampt mengerley hystorien ^eyt serstrewt xasienbracht
▼und funfT bücher dauon gemacht so bat niioh für sut angesehen
nach dem dieselben bücber cttlicher mafs gros vnnd wey tloffig £•
Kay. Bit. die mit statt obligenden geschafften beladen ist ze lesen
se lang derselben se ▼nderthanigem gefallen dis besonder buch
vmb des willen das darin vff das allerkurcsest innhalt der vorbe-
mrten funflf bucber ancxaigt wirt der Zaiger genant su zerichten
wie man dann soltich bey diser Fig. (Fol. 'i. (Zaiger.) Ein Saal,
in dessen Mitte ein Spiegel « auf dem eine Sonne« umgeben von
fünf Büchern , vorgestellt ist; ein Mann zeigt auf den rechts ste-
henden Maiimilian und eine links stehende Nonne. JahrsKahl i5i8
vor dem Spiegel stehend) vermerckhen mag vnnd hat solch Zaiser
dity tractet also das in dem ersten tractat xvboobstaben als abc
defgh i k l m n o p vnnd in dem annderen tractat drev buchstaben
als ars'sindso dann ist der dritt tractat getatft in drey tail vnnd
werden im ersten tail geseczt xiiij boum darmn ougenschinlicb
angesaigt wirt wie die vsserwelten in dem fUnfften buch besehri-
ben vnnd ewer kays. Mt. altforderen yon ainem stamcn nemitch
Marcomiro dem baydnischen bercxogen zu Francken der naeh vss-
weysung des ersten bucbs fürstlicher Cronick von den troyani:
sehen kunig hector durch sicambriam abkomen ist entsprossen
sind« desgleichen wie sich die sipp vnnd möglich fruntschafft in
vff and absteigenden ouch collateral lynyen meer dann von tausent
iaren her gemeret hat mit tren annalen vnnd contemporalen neben
den bomen gepAanczt dieweil aber vber solicbs nach vi! meer
dann in disen bomen bestimpt vsserwelten hailgcn dem hocblob-
liehen hu(Tz habspurg mit sipp vnnd magscbafft verwandt vorhan-
den sind Ich aber derselben aller gradus dsriynyen nach nit alsQ
aygentlicb hab mögen erfaren darumb so hab ich den annderen
tail darinn allein die namen der kunigklichcn och fürstlichen vnnd
annderen heerlichen geschlechten so innhalt des vierdcn bucbs
fursüicber Cronick durch den heyrat oder in annder- weg anHabs-
purg gewachsen begriffen sind für mich genomen vnnd hab damit
die selbes haiigen frund och bierinn wollen fären vnnd Vmb besr
ser vnderrichtung willen in funff Spiegel getailt, aber in dem drit-
ten vnnd ledtsten tail werden all haylgen diser fruntschafft Es
sejen Beati oder sancti so in den vorgeroelten bäumen vnnd spie-
5 ein eeseczt sind mit jeren louff ouch angebom vnnd sunamen
es gleichen der baiigen vnnd aalgen begrebnusscn souil ich der-
selben verr vnnd nach bab mögen erfaren vff das aller kurczest
registers wyfz nach ain annder angezeigt alles in der form vnnd
gestalt wie hernach volgt.«
Fol. 3. (A.) Bild. Zerstorang ron Troja. (Stadt mit
Tielen Thfirmen, auch gothischeo, beschossen von drej
Kanonen. Draatsen Gefecht zwischen geharnitchten Rittern,)
»Hie hept an der erst Iractat vnnd erst buchstab A Darbey
fignrlic^h anzeigt wie die aller kostperl ichest stat troy davon dann
ewer kay. Mt. aldfordern nach vssweysung des ersten buchs fürst-
lieber Gronickh« von dem aller theuresten kunig hector entspros*
sea sind zerstört ist worden. «
Digitized by LjOOQ IC
8
91*0.789*' Fol. 4* (B.) Vier Schiffe, ein Boot auf dem Meere.
»Hie xiehen die Uindervon troy mit allem das ay vennögen
aina bie daa annder dort vss in frömbden lannden >vonung s^ su-
chen lut des ersten bucbs (zur Seite hat vermuthlich K. Max. selbst
geschrieben: Eneas to ceote kindlein to ceote kindlein.) (trojekind-
lein ?) G. c
Fol. 5. (C.) Erbauung einer Sudt, Zimmerleute, Mau-
rer, Steinmetze.
vUie ist kunig hectors son von troy mit einem grossen volck
in ain frembd land man yeczo vnger nempt komen welhes lannd
im also wol gerallen hat das er sich darinnen niderlies vnnd bu-
wct ain stat domals sycambria vnnd als ettlich schreiben nachmals
etzelburg vnnd yets stulweyssenburg genempt. «
Pol. 6. (D.) Stadt mit schönen Kirchen und Burgen ;
vor der Stadt Hirten mit Schweinen , Schafen etc.
»Hie ist Sicambria die stat gebuwen vnnd haben die berur«
ten Troyer durch yere kind vnd kindskinder vil hundert Ja*r darina
gewonet deshalb sy nit roeer etc. h .
Fol. 7. (E.) Auszug eines Volkes mit Sack und Pack,
Körben, Wiege etc.
»Hie sieben ettiich derselben kinder von Sicambria in andre
lannd Vnnd sind komen in ein ort der deutschen man yecso francken-
land oder das orientisch Franckreich nempt.«
Fol. 8. (F.) Wijpder Erbauung einer Stadt. , ,
»Hie thund die vorher arten kinder von Sicambria buwcii
ain stat von des furts wegen dadurch sy daselbs sogen sind ge«
nant ftranckfort.«
F0L9* (G.) Sudt, Garten mit Wild.
»Hie ist die selbig stat eebuwen vnnd haben die berurten
sieambrf durch yere kind vnnd kindsklnder och lang seit im sei*
ben'lannd gewonet deshalb sy nit meer syoambri sonder franckhen
genempt smd worden. «
. Fol. 10. (H.) Gegend mit Burgen, Sudt, Flufs, Brücke,
Schiffen, Wanderern«
V Hie sieben ettlich derselben kinder von franckenland vb^r
rein in ain gegent gallia geheyssen vnnd haben sich daselbs allent-
halben vssgetailt su yedes gelegenhait narung vnnd wopung sc
suchen. 4f
(3.) *) Fol. 10. (t) Erbauung ein^r Burg.
»Hie haben sich etlich derselben sleichah der nähin des rei*
nas vnweit vom sunggow vnnd ellsas nidergelassen vnnd auff ainen
hohen grossen berg ain wolhabend starck vest schloss oder bürg
gebuwen vnnd verem freyen willen nach den berg vnnd die bürg
genempt habenaspurg deshalb die selben als dann nit meer francken
sonder habendspurger genempt sind worden. «
Digitized by LjOOQIC
Pol. II. (K.) Vor der Burg grofser Krieg. (Bitter vnd ]fn.7tfi;
FofsTolk.)
9 Hie haben die selben habspurger tss gedachtem achlosss
vnnd berg gros lirieg gefurt vnnd dardurch vil lannd vnnd leut
erobert.«
Fol. IS. (L.) JfiDgling auf einem Throne, dem Männer
kniend Schwert und Zepter reichen.
»Hie haben die sighafften von habspui^ vber all jr erobert
land atn künig gemacht, c
Fol. i3. (M.) König auf dem Throne theilt vier Jungen
Kronen aas.
9 Hie werden die selben lannd durch den obgesecsten kunig
teiDenvier aonen vssgetailt also das ainem das kungreich biirgundi
dem annderen aquitania dem dritten das occidentisch Franckreicb
vand dem vierden austrasia worden ist, welche vier kungreich
nachmals an ain person gefallen sind, h
Fol. «4« (N.) Zerstörung der Burg. Belagerer mit Ka«
Bonen. Haben den Habsburger Löwen auf der Fahne.
9 Hie wirt die obbestimpt wolhabend starck borg durch In-
nerlich krieg gar vnd gancs serstort davon och nichts mer dann
allain der titui oder namhabendspurg beliben vnnd ist der berg daruff
dann solich bürg gestanden ist su ainer wusti worden darinn nach-
mals Til vsserwclten menschen busfertig leben <gefurt haben des-
halb er nit meer babendspurg da aber von vili der hailgcn sich
daselbs niderliessen der hailig berg vnnd von des himelfiirsten
Sancti Bomarici wegen als lanndsherren daselbs Romaisperg ge-
aempt ist worden, c
Fol. i5. (O.) Erbavong eines Schlosses , und auf der
andern gegenäberstehenden Seite ebenfalls.
» EUe werden vnweyt von demselben berg in aym lannd man
jeeno aidgnoschafft nempt ae ewiger gedachtnus diser ding andre
scb\osa des namens habspurg gebuwen vnnd au ainer granlichen
bersebaül gemacht, c
Fol. i6. (P.) König auf dem Throne. Zwej Männer
knien ror ihm, der eine hält eine Krone, der andere ein
SchloCi ihm vor.
»Hie hat der kunig von burgnndi dem dann aollich graf*
Mhalit zustund zwen son der ain mit namen dietrich vnnd der
anader ottnerth hat aber nit souil kungreich das er aym yedem
am beaonner königreich mittailen mocbt Darumb dam elter als
dietrichen das königreich von burgundi vnnd dem Jungern als Ot-
pcrthen die grafiscbailt mit vil lannd vnnd lewlen worden ist. «
Fol. 17 — 33 leer.
Fol. 33. (Q.) Leiter in den Himmel, anf den Sprossen
knien Männer, vor jedem sein Wappen, oben beym Monde
krönen swey Engel den K. Max. (?)
»Hie hept an der annder tractat vnnd erst buchstab q dar-
bty ain silbrin layter mit acht sprossen die bis «n des monns
Digitized by LjOOQ IC
10
Vf^v^f. bimel den weltlielieii tUad berurende raichen ist an welker Uyter
obgedacbter graue von Habspurg wie er durch sein altfordern von
Jiuniglichem stamen Troy bis in sicambriam vnnd von sicambria in
daa orientisch franckreich vnnd davon dannen in galHam vif gräf^
lieh stand herab gestigen ist er durch seine kind vnnd klndskinder
mit sonderen gnaden gottes wider vfT gestigen also das sy nachmals
kinndgrauen marggraaenpfaltagrauen hercisogen ertzhertsogen och
kunigvnnd kayser vnnd also grosser dannsy gewaren worden sind
wie man dann solichs bey den angehenkten wappen sehen vnnd im
anndern dritten vnnd vierden buch lesen mag. «
Fol. 34* (B.) Leiter mit sieben geistlichen Personen.
(Die siebente, Pabst, wird gekrönt von zwej Engeln )
V Hie ist ain guldin layter mit siben sprossen die bis an der
sonnen himel den gaystlichen stand berurende raichen ist an wel-
ker layter die obberurten grauen wie gar sy von haidnischem ge-
sclilccnt von Troy abkommen och nach dem sy crtstenlichen glo-
ben an sich genomen gancK weltlich gewesen sind haben doch ett-
lich derselben lut des funff^cn buchs weltlichen stand verlassen
vnnd sind geystlicb worden also das yero etlich ainsidel munich
apt bischofFcrcsbischoif Cardinal vnnd bapst worden sind wie man
dann sollichs bey yeren anhangenden saichen mercken mag bey
weihen bayden layteren leichtlich abzenemen das die wort so got
im buch der geschopfft xu Jacob redt gar wdl von diesem geschlecht
habspurg verstanden mögen werden in weihen worten got also
sprach dein sam wirt als der staub der erden du wirst gewettert
SU dem nidergang vnnd vfFgang su myttemtag vnnd mytternacht
vnnd alle geschlecht der erden werden gesegnet in deinem stamen
vnnd ich wird dein beschirmer sein wonin du gest. «
Fol. 3 5. (S ) Leiter mit fünf Personen , drey Frauen
und zwej Männern ; der letzte, nackt mit blutigen Striemen,
wird von Gott selbst gekrönt.
»Hie slat ain layter von kostbarlichem edlen gestain mit
funff sprossen die in massen wie die layter so obgedacbter iacob
* im schlaff nach vsweysung des xiLviij capituls im buch der geschopfft
gesehen hat von der erden bis an den höchsten himol ruren ist,
aran ouch die engel gottes vlF vnnd absteigen vnnd sieb got vif
die laytter gcnaigthat die vsscrwelten des hochloblichen gescblechts
danon in nachvolgenden tractat als Junckfrawen ecgcmahel wylt-
wen bichtiger vnnd martrer in sein ewig reich sa emphafaen wil
damit den annderen tractat vollend haben. «
Fol. s6 — 3i sind leer«
Fol. 32. b. Der dritt tractat.
9 Hie hept an der dritt tractat des Zaigers darin viel scb5-
ner bom Spiegel vnnd annders die vsserwelten säligen vnnd bay-
ligen des geschlecbts berurende begriffen sind vnnd hat drey tail
in dero yedem gebandelt wird wie hernach volgt.c
Fol. 33. » Der erst taiL «
y Hie hept an der erst taill, vnnd erst bom dis saigers« vnnd
saigt an vier bailgon der Namen sind, Beatus Glodoveus, der erat
Cristen kunig von Franckreich f Beata Ootbildis geboren kunigia
Digitized by LjOOQIC
11
von burgimdi sein IiusArow , Sanctu« leonbardus des gemelten Hr». 789««
Kunc Glodovei vetter, vnnd Sanctus Lipbardos, sannt Vollbarts
bruaer, die alle yre vrsprun^ genomen habenn vfs Marcomiro
wie oblaat, vnnd bienach durcb den augenschin betagt wirt, vnnd
ist difs die lidmafs vnnd iigur Marcomiri ut sequitur. c
Fol. 33. b. Geharnischter Mann.
Fol. 34 — 4q. (16 BI.V Mit Bäumen und Aesien.
Fol. 5o — 5 1 sind leer.
Fol. 52. Frag.
9 Nun noocbt ainer aprechcn Es sind vill baiigen in den vor-
eesetstcn bomen beneropt by denen doch niendert gemerclit >virt
das sy von dem stammen Marcomiri wie Uabspurg berkomen defs-
balb dieselben mit namen Vnnger, Sicilia, Osterreich« Saien, Hemd*
len, Meran« Baden vnnd anpder vnbillicher weyfs in diefreundt-
schafft gesogenn werden«
• Antwort.«
» Wiewoll war ist das vill batigen als sannt Kl tsabetb bungs-
docbter von Vnnger , sannt Ludwig kunsson von Sicilia sannt
Batbilda bersogin von Saxen , sannt hedwig berteogin vonHernd-
ten alias Meran Bcatus bernhardus Marggraph von baden ^ vnnd
annder in den vorgesetsten bömenn bcnempt werden by denen
doch yr berbomen vfs dem stammen Marcomiri nit angesaigtwirt,
Ist aber doch darbey war das nichts dest minder vill derselben
aigentlicb daraufs komen aber vis vnweyfsbait der lynien vnder-
hssenn wclchi aber nit dasselbs herkomen sind darumb in die
freuntscbaift sogen das sich diesetbenn mit denen so vfs Marco-
niro boroen Etlich verfrenndt haben wie dann die baiigen in den
nacbgenden spieglen auch nit all vfs marcomiro sonnder darumb
das sy ihr altvorctern oder yr nachkomen sich mit den marcomiri-
scben Eelich verfreundt haben , gesetzt sind , defshalb nichts vn-
billichs oder vberflfissigs da aber vill meer zuwenig hatigen hier
ian gesogen sind, dann noch gar vill derselben diser fruntscbafft
sind denen ich vfs mangell der bucher vnd annderer ansaigung
nit bab mögen nachkomen will damit den ersten tail dis Zaigers
voüendt vnnd darby andern weytter ze suchen vrsach geben haben.
Fol. 54* Ber annder tail.
80 ist dis der annder taii vnnd erst Spiegel darinn
(anff haiigen von dem konnigleichen geschlecht schotten
so sich mit habsparg Eelich verfreundt hatt begriffen sind
wie hemacht volgl.
(Spiegel. Mit Umschrift : S. Fridolinos, S. Brigitta«
8.Colmannua, S. Rumoldos, S. Wendelinas«)
Item Fol. 55, 56, 5?, 68.
Fol. 59 — 62 leer.
Fol. 63. Der drit Taill. Erklärung der Heiligen, die
firfiher vorkommen.
Fol. 71 bis 93 leer.
Fol. 93. Wieder Heilige bis 109.
Fol. 110 leer.
Fol. 111. b.
Digitized by LjOOQ IC
vfn Kayser Mailmitiafis besonder buch genannt der Zai
gcr D» Jacoben mennels beschlus red. a
Beschlasred«
» Wann wir bedencken o theurer Maximilian wie die vor»
bcatimpten E. H. Mt. verwandten och annder vsaerwelten haylgen
sich in den dinnstea vnnd wtUen gottea also gehalten haben das
sy nach diesem sergenglichen leben die fröd. des ewigen lebeus
erlangt haben das och alles Sanctus Iheroniraus in ainer epistel
ad helyodorura vnd Ghromantium schreibt l&ain tag im iar ist da-
ran nit iUnfr tausent martrer fuhden werden allein den ersten ca|(
fanuary an dem die römer yr consules erweiten vfsgenoroen. O
aller g. h. die weil dann eal der martrer also gros ist wie vil sind
dann der anderen haylgen die all durch viel trubsaligkait erlangt
haben' die krön des ewigen lebens vnnd daselbs vor dem hymeU-
sehen kunig durch yr flissig furbitt vns och dahin eekomen pro-
curieren nun wie wo! war ist das oug nie gesehen och das or nie
gebort vnd in des menscheik herczenn nie gestigenn ist wa; grös-
ser fröd die selben vsserweiten in dem himelreich füren , des-
halb katuer susgen möglich ist sol liehe vfssesprechen nichts dest
minder hab ich dennocht se bescblus dis buchs E. K. Mt. se vn-
dertänigem gefallen sollioh himelreich vnnser einfältigen menscb.
liehe» art nach durch dis gegenwartig figur wollen ansaigen darinn
die vorhestimpten vnnd anndern vfserwelten bey got gloriyreh
vnnd sich fröwen ymer vnnd ewiglich Amen. Wil damit den drit-
ten traotat vnnd also dis besonder buch E. k. Mt.»hi geheim, ie
behalten geendet haben mich derselben sampt den meinen hiebey
versaichnet als meinem allerg, h. vnderthänigklich beuelbende«
Datum Freyburg im brisgow am xi) tag Fcbruaryanno dni.i5i8»«
(Prior Cartusie Friburg. Sept. von Max. Hand?)
Fol. 112. Oben der Himmel, Maria Krönung, die Hei-
ligen um die Dreyeinigkeit , unten bethende Männer und
Frauen. .
m.
»ro.8994. Codex Ms. Nro.8994.
(Bist. prof. 389,)
God. Ms. cbart. s« XVI in Fol. 3i6 BL J. Mennel.
vDas Annder Buch dis Ausszugs von den lieben Hailgen;«
Pohl. y'Hienach volgen Stammen vnnd Namen Ettli-'
eher vTserwelten Haiigen so dem theuren fuersten ron Habs-
purg kayser Maximilianen mit freuntschafft verwandt seind.«
1 — I9.B1. scheint Mennel's Concept zu seyn.
V6n Fol. 20 — 3 1 6 wechselt Mennel's Concept mit der
Reinschrift des Abschreibers ab«
Ist das Werk des Mennel sub Hist. prof. 385 et 387.
Digitized by LjOOQIC
13
IV.
Codex Ms. Nrö.8062* Nf.8o6..
(Hist. prof. 390.)
Cod« Ms eharl« •* XVI in Fol. (285 BK). J. Mennel.
Miscellanea historica«
Locol. Fol. 1. Theile ans Mroaer« Werk: K. Maxi-
lailians Gebar Uapiegel.
Tncipit: Das viert buech diser furstlicbea Ghroniclih etc.
bis Fol. 60. Finis libri llllti , mit Aiislassujig der Figuren (t*fauen
und Spiegel)
Loco II. Fol« 70. V Von der Pronuintz Bajrn vnnd dersel-
ben ^ertxogen. «
LocoIII. Fol. 85. »Von den Hertzogen vnd Hertzogtbum
Schwaben. «
Loco IV. Fol. 93. yVon den Märggrauen aus Oesterreich. s
Fol. 96 b. »Weiter von den letslen Hertzogen aus Oester-
reich y die von dem gebluet seind der Edlenn Grauen yqn Habs-
pnrg (von Albert I. bis Ferdinand I.). c
Loco V. Fol. 99 b. V Von dem Furstenthumb der Pfaltz bey
Rhein, a
Loco VI. Fol. 10s. Von den Edleaten Grauen vnnd Fürsten
tu Zaringenn
Loco VII. Fol. io4» Von den Fürsten der Welphen. ^
Loco VIII Fol. 111. vVon dem blut Ghristi so zu Mantua
gefunden worden, vnd darnach in Flandern, von dannen auch
un.daa SchirabenlaQ^ gen Weingarten in das Gloater kommen
ist, ea der Zeit hertzog Welphons in Bayren des vierte^ seines
namens« «
Loco IX. Fol. ii3 b. »Von den alten vnd förnembsten Bran«
denburgischeun Marggrauen, «
Loco X. Fol. 118. »Von den Fürsten der Burggrafschafft
Hfirmberg. «
Loco XI. Fol. lao b« Von den Hertzogen aus Braunschweig.
LocoXII. .Fol.«^. Von den Fürsten des Lands zu Thürin-
gen , vnd von den Landgrauen der Landgrafschaft Hessen.
LocoXlIL Fol. i3i« »Aus der Fürstlichen Cronickh
weillttnd khajser Maximilians Hochlöblichster gedachtnufa
Gebart Spiegels.«
f Das erste Buech dieser Fürstlichen Chronick (nicht
ganz Tom Anfang). «
Fol. 187. »Schreiben des Glareanus an König. «
»Diuus Imperator Maximilianus Inuietissimi Imperatoris
nostri C'aroli ac Öaesaris Ferdinai^di auiis, Frinceps perjpetua me-
moria dignissimus , pro majorum suorum gloria collifii fecit ac
iossit novem magna volumina ingentibus sane eipensis , nempe
per tviii annos. Ea volumina ante annos tres Gandaui in Flandris
Imperatoriae ac Regiae Majestät! oblata sunt. In iis domus Au-
Striae Ducef, Principes, Reges, MuUifariae Origines, Caesarea
Digitized by LjOOQ IC
Item ac Iraperatores commemotaiitiir, Idom dioo de Regibus Fran«
ciae ac Burgundiae. Catena est multorum aeculorum. Insignta
pulGherrimis ptcta coloribus cccc ant plura« Denique ut multa
omittam. (Nam puto Reciae Maiestali ea magna ex parte nota
esse.) Illud omnino liaudquaqiiam silentio tranaeundum , quippe
quod mihi miraculo siraile visum : sunt in nno iilorum libro cen-
tum ac XXV sancti, in numerum Divorum relati, ac Apostolica au-
toritate confirmati , qui de Austriae domo , ac ex amnitate eiua-
dem, ac Gaesarum nostroram sanguine nati.«
»Quando autem libri illi germanica lingua sunt scriptit ut
cerle per vniuersum terrarum orbem tanta gloria innotesceret, exi-
stimavi operae pretium roe facturura, si Regiam Majestatem ad-
monercm, ne tanta gloria interiret, eos libros alioui docto viro
concrederet, qui vcf per commentarii modum, quod Julius Cae-
sar de Hello gallico fecit , illustraret, vel paraphrasi luculenta
exprimeret. Neque rero credat Regia Majestas ullum vel Italum
vel Hispanum , aut allum quempiam qui Hnguam non calleat ger-
manicam , quique locorum superioris Germaniae, in qua olim Au-
striae Ouces regnarunt « notitiamnon habeat, eam rem prodigni-
tate tractare posse. Ego quia et germanicam npvi linguam, et
loca ea maiore ex parte mihi nota sunt, pro commentario fa-
ciundo provinciam subire velim, ac ctiam ofFero meam exiguam.
in ea re operam Regiae Maipstati. Quod illa, ut a grato erga
ipsius clementiam animo dictum ac factum intelligat enixissimeet
oro et obsecro
Eiusdem Maicstatis
Minimus servulorum
Glareanus.ft
Fol. i3<). Titol diser Cronickh (Gebart Spiegel) etc.
Fol. 1 44« V Das annder buch diser farstlichen Cronickh
etc. bis zu Ende«
V.
Hro.1.45.. Codex Ms. Nro. 10451.
(Hiat. prof. 795 — 799.)
Cod. Ms. in 4^<^'papyr. s.Xyil(Xyi). Miscelianea historica.
Locol"*^' Cod. 795. »Secretum Caesaream a nemine
legendum, nee ulli communicandam nisi quibus voluerit
Caesar Aagastissimus , quia mortaliam nemini, nisi soli
Caesari, adhac enocleatara est, ut hie scriptum humiliime
traditar Per notnm discretum , et Caesari fidelissimura. a
Fol. I 7-22. Batleriana.
Fol. I — 6. Bittscbrifc der Butlerischen Erben an den
Kaiser. (Sermone hispanico.) — Allegorisch wird über
die Zurücksetzung der Butlerischen Familie geklagt.
Incipit : v Sacra Gesarea Magestad. ic
y Mucbos anos atras habra que a la Ceaarea Mgstad del Em« ;
Digitized by LjOOQ IC
15
pendor Perdinando t^« de Imortal nenoria rnand^ el Hey da la Vro. 10451
ma BriUna voa cantiud de herinosas plantas y arboles frutiferos,
£iitre loa quales bavia vn arbol muy tenalado , hcrmoso y rouy
raro por au bondad y por una secreta gran virtud que tenianaua
frutoa etc. Por eaao y por la grande eatimacion que au dicba
Ccaarea M^ basia deake arbol, ydo aus frutoa mandodeadcluego,
que en la FaTorika fuease pueato, plantado, cuUivado y regado
»eaipre con ygual cuydado.«
y Maa como muriö au dicha Geaarea Magd, loa Jardineroa
deade entoncea acii, 6 pere^oaoa, 6 negligentea, 6 bien pocoesti-
maado la Virtud, bellexa, y bondad dcsle arbol, 0I vi dandose del
prouaebo tan grande , que yÄ de aua frutoa ban tenido en la paa-
sada cnferme&d , como poco penaando en lo mucba que tener po«
drian en loa tienpoa venideroa etc. «
Das Testament Walter Butlera aey durch e. k. Dekret r»
Min i653 umgeatofaen worden , aie bitten um Gerechtigkeit.
»a. V. Blag^ Geaarea muy bumildemente supplico ae airva
dedefender a aua perseguidoa herederoa, y no permitir que au
kercBcia aeu dada agente de mala , y eacandaloaa vida , que en
aingun modo ae les toca , ni la han jnerecido. Asaimismo raego
a Su Divina Magd puea Vroag' Gcs« save.muy bien, y quiere a
todos baser Juaticia que le de aumo poder para eiecutarla. Amen*
Amen. Amen.
Beylage A. Fol. 7 — 14- Belatio de caede Wallen*
ateinii, per Fr. Patricium Taaße (Minorlta, war theils Au-
gen- iheilt Ohrenzeage) Dat. Pragae la. Febr. i653. 8 DI.
Incipit: 9 Admodum Reverende Domine. «
»Binaa Veatraa Ratiabonäe diveraia temporibua dataa, via
non aimul , et diveraia teroporibna accepi. c
vVeatrae petitioni in deacribendo progresaum ae proeedendi
modum babitum in eiecutione Egrae facta in Ducem Fridlandiae
aaoaque conaortea libeater pro eiili niea facundia , rudique mi«
nervji , ac compendioso ealaroo describo quae cultiorem merentnr
atjlum et manum etc. (ist interessant).
* Beylage B. Fol. i5 — 16. »Gopia vera Testamenti
Walferi Butler! CollonelH. 3« testibus aubscriplia: Jacobua
Conallas Archidiaconas Dirensis, Dominus N. de laGrange
aacerdoa, Fr. Patricias Taaffe ordin. minor« strictioris ob-
serrantiae.
Beylage C. Fol. 17 — 91. Bitttchrift des D. Edmund
Okennedy an den Kaiaer (Spanisch) über die ungerechte
Behandlung der Bullerischen Familie , besonders hinsicht-
lich der Forderungen des Richard Butler (Walters Bru*
der)«
ßeylage D. Fol. 2si. Decret der Böhm. Hof-Kanzlej
an die Hofkammer. Dat. Prefsbnrg 1 i.May 16491 nach der
Terwillignng Sr. Majestät sollen der Eleonora Botler(Sch we-
ster des Walt. Butler) aus Gnaden »tanquam personae mi-
serabili loco eleemosynae So Gulden ausgezahlt werden.
Digitized by LjOOQ IC
Cod. 7<)6. Relacion ie la Ribeiiion de Ginebra. Fol.
I -^ 4«. Spanisch. ' *
Incipitt Relacion de la Rebellion i apostacia de la Ciudad
de Ginebra de Andrea Gardoniotraducidoreltaliano enCastellano
en la quäl breuemente se declara el estado i de8cl*eption de a
quella ciudad desde el ano de i535.
Cod. 797. Fol. 1 — 38; Zuschrift des Antonii Dionisi
Veronese an Erzherzog Ferdinand von Oesterr'etch - Tirol
(eine Art Panegyricus über s. Herrschaft).
Incipit : » Serenissimo Principi Ferdinando Archid. Aoatrie
Duci Burgundie, comitique Tirol is Inclito etc. Antonius Diony-
sius VeronensiSf salutem« ot felicttatem perpetuam bumillimc
dicit etc. «
» Son certo Serenissimo Prencipe, che mi bisognerebbe mag-
gior eloquensa , piu dolce stilo , et piu corretta niano , uolendo
(comd hora far propongo) dimostrar , quanti siano li eiFetti della
virtü ; et quali siano le Operation! d'un huomo virtuoso etc. «
Cod«7()8. » Sortes ludicrae. Miscellanea. FoL i — 87
(2 Schriften i — 11, i9 — 37). «
Incipit: Lubecum.
l^ulla Salus belle , pacem te poscimus omnes etc.
Ex. gr. Hungaria.
Odiosus modo immerito.
Bohemia.
Durum est contra stimulum calcitrare.
Ernestus Archidux Auslriae.
Quis vestrum sine peccalo , primus mittat lapidem etc.
Domus austriaca«
De ore tuo , te Judico , serve nequam etc*
VI.
Nro.56.n Codex Ms. Nro.5622.
(Bist. prof. 525** 5*7.)
Cod. chai^t« 8. XVL FoL m«
Loco I. Cod. 525. Fol. 1 — 16. Relatione del claris-
sirao M« Mario di Cayalli venato Ambasciador da Tlmpera-
tore, L'anno i55i.
Incipit: Serenissimo Principe, et Eccn> Padri; Havendo io
a render conto della legation mia , laqual ö stata all' Impcrador^
che e tanto prudente valoroso et gran Princnpe forsi quanto da
Carlo -magno in qua la la Cbristianita non faebbe il simile ....
(Copia.)
Finis.
**LocoIL Fol. 16 — 19. Responsum Maximilian! IL
Romanorum Imperatoris Legato Senatna gentisqae Poloniae
Digitized by LjOOQIC
17
ad se miMO, libervm commeatum sibi amtsque atqae Daci Hm. 56ts.
Andiam , Regia Gallorum fratri regi Polonoram deaignato»
petenti datnm, menae Julio id73 (a Bl.).
Ineipit: Sacra Caesarea et Hungariae Bobemiaeque Regia
Majestas Dominas noster Glementissi^n«» lKoij|Aeiiitellexit eaom-
Bia qnaa nomine Senatus et reliquorui» ^Mdiomtn inclyti rcgniPo-
loniae et Magni Ducatits Lithuaniae perslf^etülilemacmagtiificum
Dominum Stanialaum Siupecski Caste]Uttiliiii''LublineD8em, ae
eiutdem Begni consiliarium et Scripte et viva voce diligenter
t«nt expoaita*«..
**Looo IIL FoL 19 — 47 (28 BL). Relation eines N,
an die Signoriadi Venetia über aeine Legation nach Deutsch-
land anK Bfaximilian«
Die Abschrift, Ton einem gewissen Hieronjmus Ame-
losgh, ist für den Erzbischof 7on Pisa später genommen
worden.
Ineipit : Prefatione della relatione seguente. ' .
AI R»o Arci.vf di Pisa patron et S<»f suo.
» Era antico costume R«« Moosig» et patrone mio auando
e' Nobili Venetiani tornavano dalle legationi referire alla Illustris-
sima S. di Venetia 1a sustantia di tutte )e actioni fatto per loro,
et quanto di quel luogo haueuon ritratto in benefitio « et utile
delfa Repubblica dove pigliando i SecretariJ in scritto dal relatione
la mettevano ia un luogo acciö deputato non sende ad altri lecito
il Tederla che ä quelli del Senate per spaCio d'anni XV. et finito
detto tempo non poteva esserne denegato a Gentilhuoraini copia,
selo per instruirh , et dar loro animo a govemi deUa Repubblica.
La onde il suo Nobile et Gentile M. Bariholommeo Bar Aolini haL»
▼endo non sensa difiicultÄ hauuta Ia descrictione del Alemagna fatta
da vn Oratore ia quei tempi appresso Maziroiliano Imperadore,
il nome del quäle non e palese, m'e posto mio debito copiarla
per £ame dono a V. R»« S« etc* «
Belatio ipsa ineipit : i Relatione del Magnifico M. etc. alla
ninsstrissima oignoria di Venetia sopra le cose di Alleroagne » et
di Massimiliano Imperatore appresso al quäle per la prefata Si-
gnoria era stato Oratore. «
9 Percbd a quei tempi Serenissimo Principe, gravissimo et
sapientissimo consigHo tutte le discordie et suerre che sono per
▼niersi tra christiani mostrono dover procecuir dal Serenissimo
Re de Bomani , et dair Imperio , mi e parso hoggi esser il debito
nio rcferir talmente all' Eccellentie V'« le cose di Germania ri-
tornando da quelle parti, che lepossinonellepresenteoccorrenze,
tt in q[nelle che di giornoingiomopossonoaccader meglio fondare
li suoi sapientissimi ludicii . . . «
Finis (FoL 47-) » haFcndo 10 in questo mio discorao a
parte aparte, et assai diffusamento coccato quanto mi e
parso esser degno di loro notitia. «
II fine^
Liocoiy. Fol. 47 — 56(ioBL). Entu^urf einer Ordnung
I. a
Digitized by LjOOQ IC
18
BTro. 66«»« u;i^ ReguUrung de$ Sludmmt (LehransUli), weichet Herzog
Cosmas Medici //• pon Flor em in Pisa oder einem andern Orte
seines Staates errichten will • « • etc. (Von ?)•
Incipit : Havendo la Ecc>« dello 111»« S' Duca Cosimo de
Medici Duca de Firense secondo come optimo Principe et vero
amator delle yirtu etscientie constituto et ordiaatolo atudio nella
citta di Pisa o in altro luogo del suo dominio : dove secondo li
tempi et il volere suo sarä piu comodo et nel medesmo luogo
in aiuto di Poveri studenti de! suo stato fondato una Sapientiact
un Collegio k tutte sua Tpese , par nutrire et instituire in esao
quel nnmero di Scolari et in quelle scientie et faculta ch' teropo
per tempo sua Ecc>* giudicciera piu espediente per che in esso
vicini li Scolari predetti ordinatamente et tutto succeda inhonore
di Dio et di sua Ecc» Ha deliberato gli infrascritti statuti et de-
liberationi con potere quelle mutare, limitare et corregiere nel
modo et coroe a sua Ecc» et suoi successori secondo i bisogni parra
et piacera...«
Loco V# Fol.66 V. — 59 (a'/^ BL). »Oratio qua a Po-
loniae statibus Henricus Yalesios Poloniae Rex in Regnum
reyocatur «
Incipit t » Ghristianissime et Serenissime Rex , Domine no«
bis clementissime Studium et obscrvantiam nostraro. 8. M V««
commendamus a Deoque Maiimo S. M. V. prccamur optima m va-
letudincm etc.«.
)• Quae fuerit universi Regni Poloniae erga Mtom y, propen-
sio eum Hex a nobis electus, et ex remotissimis orbis partious etc.
in Poloniam excitus esses non opus est longioribus Terbis M. V,
commemorare . . . «
Loro VI. Fol. Sq. y Oratio Legati Turcici halita ad
Foloooa Warsoyiae congregatos XI« Septemb. annb 1674
(i. Seite).« *
Incipit : y Regem Poloniae rcgno discessisse certum esse Cae-
saream Gelsitudinem , sicuti sibi constat , nulla de reditu cius in
Poloniam est spes . . ..«x
Loco VII. Fol. 60— 61. Frag Stuckh (von einem eifri*
gen Christen?) 2. Bl. (12 Fragen).
Incipit: »1) Weil alle ReligionsTcrwanten, welche sich
Christen nennen in Streitlicben Religions Artilicbeln, aufdie hei-
lige scbrifft , vnd Ihren glauben, Lehr, vnnd mainungen dardurch
bewehren wollen, Ist die Frag, wober sie wissen das das Jentge,
was in der hailigen Ribel alten vndt neuen Testaments geschriben
Stet war sey. «
N. 10) »So dan solche leuth die über alle Gelerte witsig
sein wollen, in Ihren verstandt recht haben, ist die Frag, ob man
auph einiges PfaiFen oder Predicanten mehr bederUte, vnd ob
alfsdan nit beser Tund nüteer wehr, das man sie alle sum Land
hinaufs iagte , vnd abschafft , so dorfft man auch Iceiner kirchen
nach Gottesheuser mehr darfl^en die leuth auch weder su St. Stef-
fan oder hernalfs gehen , vnnd khan im ein icdtweder in seinem
Digitized by LjOOQIC
19
haiiGi ein Kirchen bauen , vnnd die Bibel lesen, anch glauben, Kro.66s».
was er wolte, letzlich dahin khomen, das raan gar den Teufel
wurde anbeten, vnd für Gott halten wie die Indianer. «
Logo VIII. Fol« 6s — 63. Abschrift des £dicts Ton
Erzherzog Albrecht, wodurch er den Erzh. Ferdinand be-
foUmachtigt , im Fall des Ablebens d. Kaisers (Matthias) in
seinem Nahmen die Regierung vorläufig zu übernehmen.
Actum in Urbe nostra Bruxellensi a« Febr. 1819«
Loco IX. Fol. I — 27* (Cod. 527.) »Relatione del Cl"*
M. Bemardo Nauagiero tornato Ambasciatore da Roma dal
summo Pontefice IIU.
Incipit: »Ho Iraparato Serenissimo P. nelle legatton, nella
quäl per molti anni d piaciuto a V» Serenita servirsi di me, che
('officio del Ambasciatore d diviso in tre parte . • • «
Fol. 28. Entrate di tutto lo stato ecciesiastico.
Fol 3o — 35. Pro memoria (6 ßl.), wie die sinkende
Macht der Christenheit zu unterstützen sey.
Incipit: Havendo io l'animo intento al benefficio universal,
et per quello adhcrendo alli boni pareri , vado sernpre indagando
per oual via potria sua S^ come principal capo de tutta la chri-
stianitii provedere alla salute di qnella etc.
*LocoX. Fol. I — 14. (Cod 526 postpositns ) Rela-
tione de Sindici di Dalmatia e di leuante del Clarissimo
Signor Andrea Giustiniano fatta Tanno 1576«
Incipit: »Douendo Serenissimo Principe Illustrissiini et
Ecc«« Signori referir alla Serenita vestra etallesignorie Vr^Eccn«
tutte qoelle che il Glarissirao Ottavian Valicro mio clarissimo et
horforatissimo cwllega et io habbiaroo operato nel sindicato nn> di
Dalmatia et di levante che d'ordine di questo Ecc«« Consiglio hab-
biamo exercitato per mesi dieci. ic
*Loeo XI. FoI.i5— 3i. Relatione di Constantino«
poli del Clarissimo Signor Bemardo Nauagero il quäl ri-
tomo finita la sua Bailia« L'anno t552.
Incipitt yPiacque k V Sert« di eleggermi del XLIX alli XXI
di Settembre per Bailo suo a Gostantinopoli et spedirmi del L.
insieme col Clarissimo orator Zeno Tultimo giorno di Maggio.
E piaciuto aneo alla bontä divina dopo tanti pericoli d'ognisorte di
ritornarmi alla Patria del Lij. Et pcnsando ä quelle ch' io do-
▼essi in queslo giorno riferire in questo Ill»o Senato m'occorrono
nulte cose, corae sariano tufte quelle ch'io haveva negotiate, et
nna particolare descrittione della Porta con li suoi stipendij et
nomi • . . «
Desinit : » Onde riverentemente la raccordo che non lassi
mai li suoi ministri in Gostantinopoli sensa buona somma de
danari per che quegli sono un forte , nel quäle in ogni bisogno
Sotranno salvarsi^et eonservar la pace. Nella quäle prego a^
ig«« Dio eonseryi V. Serenitiu
*** L06O XIL Fol. 33 — 66. Relatione di Germania
Digitized by CjOOQIC
20
deir niastristimo Signor Giacomo Soranzo Carallier er
Prod'« (?) l'anno i562.
Incipit: » Fra lutte le cose, che portano benefitio a1 govcmo
de stati , quelle sono giudicate le piü utili , cbe dimostrano le
qualita de Regni, et Provincie potsedute da altri Principi, Le
forxe, il modo del loro governo, et rintelligensa, chebanno coii
glialrri Principi etc. ••. (Eine sebr kluge Ansicht der Dinge zeigt
sich im ganscn Verlaufe.)«
Hro.8736. Codcx lUs. Nfo. 8736.
(Bist. prof. i3s )
Cod. Ms. Chart, t. XVI Fol. 3s6. Miscellanea historica.
Locol. Fol« 1, Miscellanea Reram Polonicaruni, Hoc
est Consaltationes de deligendis Poloniae Begibas initae*
ordinum Regni decreta , senalusconsulta , diplomata . Le-
gatorum orationes , litterae item privatim et publice de re-
bus Polonicis scriptae multaque alia huc pertinentia iam
inde ab Henrici Andiam Ducis (qui nunc Gallomm Rex est)
Ex Gallia in Poloniam adventu usque ad haec tempora ma-
gno undiqae studio collecta ab Hugone Blotio, S. C« M^**
Bibliolhecario. (Vgl. Vogel Spec. 111. p. 687 ; Lambec. ed.
Kollar« L. II p. 917, L. I. p. 621 , 592 et 73i.)
Fol. 2 (Miscellanea Rerum Polonicarum Anni i573,
1 5*741 ^^7^9 1576. Item alia qaaedam rebus Polonicis
mista. Cum indice Alphabetico ad calcem libri hniua re-
iecto.)
Mit e. Vorrede des Hugo Biotins, t. 26. Martii 1576.
(»Hugo Biotins 8 C. M^'« Bibiiothecarias Ulis qui in
haec 8ua rerum Polonicarum miscellanea forte inoiderint*
S. D.«>
Fol. 3 — 7. Index Eorum Scriptorum quae hoc Tolii-
mine continentnr temporis ordine dispositus (5 BL). Dar-
unter :
*VIL Oratio legatorura Imperatoris Maximiltani II«
ad ordines Poloniae pro electione filii sui Emesti. Ha-
bita a<» 1575. Incertum quo die (Nov.) pag 107 (Fol« 56)
— 116. 6 BL
Incipit: Nolla vis maior bumanis a Deo immortali insit«
est mentibus etc.
*V1II. Oratio legatorum Archiducis Ferdinand! pro
electione sui. Uabita ad Ordines Poloniae a* 1675. Pag.
164— 175 (6 BK).
Incipit : » Quantum bisce periculosts temporibus etc.
Digitized by LjOOQIC
21
3L Oratio legatornm Stephoni BaUoriiPriaeipisTrao*"'«»^736.
stlvaniae pro electiono suL Habita ad Ordines Poloniao
f 1575. p, i53— i58 (3 Bl,).
Incjpit: Cum eo demum ventum sit» ut sepositia vcrborum
lenocinijs etc.
XI. Oratio legatoram Electorum Imperii ad ordinet
Polonjae, pro domo austriaca, habitaa® iS'jS. p« i58 — i&3
(>'A Bl.).
Incipit: Reverendissimi Illu9triss. Reverend! Illustres^
Spectabiles-, Magnifici, Gencroti, Nobiles viri Incliti Regni Fo-
lonici ^ lUagnique Ducatus Lituaniac Proceres tarn malorum quam
propriis virtutum insigoiis , prudentia , rcbusque fortiter gestis,
celeberrimi etc. «
Xlli« Vota Polooica pro novo. Rege eligendo, vel li-
bera suffragia amplisaimorum Ordinani incljti Regni Po*
laoiae in Electione novi Regia die i8. mensis Novembria
anno i575. in comitiia generalibua Eloctionia Varsoviae in
loco campeatriy ea parte flaTÜ qaa civitas est celebris.
Archiepiscopus Gensnensis nominavit Iniperatorem Ma*
ximiliaoum, Episcopus Cracoviensis Caesarem Biax«, Ep.
Plocensia Caesarem, Episc. CbelmenMs Ernestum Archi-
dac. , Palatinua Cracoviensis Rosenbergiam.
19. Novembris.
Palatinas Sandpmiriensia Pyastum, in quem quia re-
liquoa aegre assentiri animadvertit, nominavit Caesarem
etc. (meist Ernestnm).
ao« Nov. (gemischt)»
si. Nov. (gemischt).
Finis Electionom.
Yoia ex Pros. 3ä* Caeaaria 19, Emesti 1^, Domus
aascr. 4*
F^nramm 5 « Pjasti 8, Saedi 5« Infan* Polen, a , Ro-
seiibergii k
p. 7— 10 (2 BI.).
*1CIV. Litlerae Battorianae factionia i5. Dec«a<> b575«
a nobilitate Folonioa Yarsovia ad Sac. Caes. majest. mia-
ue.. • p. 25 — 27 (Palat. Cracoviens« et Lublinensis et Bel-
sensia) i5. Dec. i575#
Incipit : » Sacra Oaeaarea Mt«» Dne Dne Clementissime^ «
»Oniciaet obsequia nostra Mti Vrae commendanrus. Deum-
que Opt. Max. precamur, ut illam diu incolümem coaservet ad
atilitatem totius Reip« Christ. «
V In hac Reip. nostrae orbitale ctc« «
XV. Publioatip Palatini Transit vaniae. p. 234 — ^43
(Wahldecret).
Incipit: Wir die Rhäte des Rönigreiclis vnd >vir die des Bit*
Digitized by LjOOQ IC
22
Bf ro. 8786. terstandts vnd Waiewoden sammtlich 9 ao alfaie mder warsawa,
wellicher ort zu der ordntlichen Wahl verordnet, susammen liho*
men , thun kundt yder menigcldich etc. «
Actum vndr Warsow an dem zu der konigklichen Wabl ver-
ordneten Ort den i5 tag Decembris iSyS»
Am ao Dez. publicirt su Hrakau.
***Xyi. Pacta conventa inter ordinea Poloniae et D«
Martinum Epiacopum WratislaTiensem et eaeteros orato-
rea caesareoa die 17. Dec. iS'jS. f. SS — 65 (5 Bi.).
Inciprt: »Fosteaquam ita placuit omnipotent! Deo« cuius
voluntatc et arbitrio Reges regnant et populi dominantur , ut in
Regem Poloniae et Magnum Ducem Lithuaniac creatus et electus
Sit Serenissimus et potentissimus Princeps et dominus , dominus
Maximilianus , Dei gratia Romanorum Imperator etc. (?). 4
^*Xyn. Decretum electionis Caesaris Mazimiliani
IL ab Ordinibus Begni Poloniae Caesari saffragantibtts
factae ad Yarsoviam in campo prope civitatem die 18 Dec.
1575, p. Sil — d24 (7 El.).
Incipit: 1» Jacobus Vcbanskj Dei Grä Ecciesiae Metropolita-
nae Gncsnensis Archiepiscopus etc. (?). «
XVill. Litterae Senatus et oräinum reghi Poloniae
a partibua Caesaris stantium ad principem Transilva-
niae Battorium 19 Decembris (lobris) 1575. p* sog — aio3
(3 BL).
Incipit : v Illustris ac Magniiice Domine, amice et vicine no*
ater observandissime Salutem et nostrae benevolentiae commen-
dationem. «
9 Illustritatis vestrae legationem eo loco apud nos habui-
mus , quo merito debuimus habere oius Principis, qui vicinitatis
et antiquae amicitiae vinculis Regno Poloniae est addictissimus.*.«
*X1X. Exetnplum uniTersalium regni Poloniae Lit*
terarum pro clectione S« C. M*»« in regem Poloniae. Yaiv
soviae die 19 Decemb« iS^S. conscriptae conaensu Ordi*
nam communiter Caesari saffragantium. p. 187 — i99(6Bl«).
Incipit : v Nos Senatores tam Spiritual is quam secularis sta~
tus, nee non Eqiiites et Nobilitas Rögni Poloniae et Magni Ducatua
Litbuaniae« qui huc ad eligendum Regem nobia, posteris nostris,
ac Reip. Varschouiam conuenimus, iiniversis et singulis fratribua
nostris in hac Electione absentibus notum facimus etc. (?)•«
XXI. Litterae Imp. Turcaram ad Yaiaodaro Transil*
vaniae Constantinopoli 28 Dec« missae i^SjS)^ Mab« proph.
963. p. «76 — 276.
Incipit : y Nos Amurates, Deus terrestris etc. (ad suscfpien-
dum Poloniae Regnum animat.). «
* XXIK Litterae S. C. M^* ad adversae fact jonis Po*
lonos« Yienna39 Dec. 1675 missae. p. 28 — 32 (2V2 Bl.).
Antwort auf Njh>. XIY«
Digitized by LjOOQIC
23
Qaibus litlerls Imperator prudenter aimul •! humfln« « ut Sm« 8786.
est PriDceps clementissimus in hunc modum pcriitteras ad adver*
tarioa misaaa respondit.
Max etc.
» Spectabiles magnifiei ac generosi syncere nobia dilecti,
Beddidit nobis quem nuc ablegastia litteras vestras die i5 prae-
sentia niensis datas etc.
*XXiy. Litterae Stephan! Battorij ad Ordines Polo-
Btcoa a«ae factionia in Alba Jalia die lO. Jaunarij a« 1576.
datae. p. 102 — 106 (aVi Bl.).
Incipit: y Revorendissimi , Illaatrea etc.«
»^uae auperioribus diebus in comitiis illis Varaauiensrbua
ab amphsa. ordinibus Inclytae illius Reipub« Poloniae acta sint,
quantaque animorum non modo alacritate « sod etiam incredibili
studio etc. «
*XXy. Litterae Bassae Budenaia ad S. C. M^"* acrip-
tae, la Janaarii 1576. in lingaa Huogar. datae p. 207
(11 Zeilen).
Incipit : » Pro certo nobia relatum est • M. V. sitire Sere-
aisaimi Principis nostri Regnum Poloniae. (Mabnt ihn ab.) «
*XXyi« Hiatorica narratio de legatione Polonica ab.
Ordinibaa regni ad S. C. M***" Maximii. IL menae Janua-
rio 1576 ablegata« p. i3 — 24 (5 Bl,)
Incipit: »Palatinus Siradiensis Laskius 5« mensla Januarii
die Viennam venit reliquos Legatos ad Caesarem venturos ante-
cedena.' Omnino autem destinati erant i4* ad Imperatorem ex Po-
loota ablegandi . • . «
*XXyiL welicher geatalt die potschafft aufs Poln
bej der Böm. kaja. Mt. Maximiliane den 1 8 Jannary A^' i5jb»
aadienz gehabt etc. p. 204 — 209 (27« Bl.)«
Incipit: Als den i'a defs Monats .Dccembris anno 75 Maximi-
lianus erwehlter Rom« kays. ouch su Hungern vnd Behcm könig
von den mehrem lail der geistlichen Tnd weltlichen stende des
lonisreichs Polin vndr Warsaw za Irm Herrn vnd konig In Polin
enrehlt . . . «
XXyill. Oratio Alberti Lasky, qua nomine Lege-*
tomm coUegamm et totiua omnium ordinum Poloniae die
Janaarii i8. a? iS'jb, Caeaari yiennae regnum detulit. p.
18 — 20.
Incipit : Cum in proximia comitiis Varsouiae habitia Sacra-
tissime Rex ac Invictissime Imperator etc. (eig. polonice).
XXIX. Oratio Caesaria, qua ipae Boiemice Laa-
kio nomine ordinum regni Poloniae t8 Januarii A** 1676.
Yiennae peroranti et regnum deferenti reapondit. p. 21. *
(non adeat.) (Hie inaerenda). (A d. H. Bl.)
*XXX. Extract aua Herrn Chriatoilen Toa Teuf-
Digitized by LjOOQ IC
24
nw.9jS6. fimbaeh Schreiben «o die Böm« Kays. lf< Tom «o rnd 3S
Januarii 1676, p. jS — 85 u. y. 85 — 86.
Incipit: Seidt seins Junget ^hanen Schreibens, sey des
Wayd« aiugesandler.
Lateinische UeberseUung (a scriba meo) (Blotii ?)p» 89 — 101
(mit leerer Rüchseite).
XXXIL Oratio Voilheloii a Roseroberg ad ordines-
PoloaicosBathoriaaae £actionis babita AndreoTiae A*- 1576.
mense (fortassis) Januario. p. 335 — 340 (3 Bl.).
Incipit : Sacra Caes. M*» Domunu noster clementissinras etc.
XXXIII. Arttcali ab Imperatore Tarcaram Bathorio
Biissi (7), ut in eos iaret. p. 227.
Incipit: Ne nnqnam Bathorius rebellis fiat etc.
*XXXiy. LItterae Mehenetis Bassae ad Sac. Caes*
M*«* 3o Januarii 1576 datae Constantinopel. p. 197 — 3os
(3 Bl.)
Incipit : Grorsmecbtiger Herr des Glaabens Jesu etc.
XXXV. Litterae Vaiuodae Transilvaniae ad Ordinea
Poloniae suae factionis ex M eggies 1 Febr. missae. p« «76
— «77 (i Seite).
Incipit : Reyerendissimi , Reverendl , Spectabiles etc.
Praemisimus hunc Oenerosuro vi mm Laurentium Rofslo-
uushi etc.
XXXVL Litterae factionis Bathorianae ad S. C. M<^
Andreoria s Febr. missae. p. «27 — 199 (1 Bi).
Incipit : Sacra Caes. Mtai>
Legates ac luculentissimam etc.
XXXYII. Litterae Francisci Pesthii ad Cbristopb.
a Tenffeubach 8 Febr. 1576 exMeggies missae; quibasea-
remoniis Stephanns Bathorius Hex Poloniae pronnneiataa
et promulgatus sit. p. d78 (1 Seite).
Incipit: Haee quoqae Gencr. et Magnificao Dominationi
Vestrae signiiicaro volui etc.
XXXyilL Responsionis ad Batborium remittendae-
informatio är Kouskio Starosta (quem Referendarium to-
cant) conscripta et Caesari czhibita initio mensis (ni Fal-
lit memoria) Febr. 1576. p. 43 — 48 et 147 — >5a (bis per
errorem, 3 Bl.).
Ineipit: Mandate Sacratissimae Gaesareae Mtü magis quam
praesentis negotii necessitati satisfacere cupientes etc.€
^* XXXIX. Kurzer Extract aus der kayserlichen Land-
tags-Proposition, den 10 Febr. A* 1676 bescbeben. p.s47
~a58(6BL).
Digitized by LjOOQIC
25
lacipit: i. BrstlidMii. Nacb Zimblidier langer atiMpflenaigHffo.t766.
etlicher angecsaigten vrsachen etc.
XLl. Aiifs8chreibendeaReich8U{{aaaffdeii iSFebroarj
Ä® 1576« auff Regenspurg. p. 289 •— 293 (ji Bl.)«
Incipit: Maximilian etc.
» Wolgebomer, lieber getrcuwer, wir aeaen In keinen Zwei-
fel, dir wei^e lengest fürkommen seyn etc.
XLn. Litterae Petri Zbofoaaski Palktini Craconien-
iis. Cracouia 19 Febr. 1676/ ad Sac« Caes. M**" missae.
p. Sfi9 ^ 233 (Capitanei factionia Bathoricae) (27, Bi.).
Incipit : » Inuictissimo etc. «
yRedditae mihi sunt per Tricesinm biriae Sac. M**« Vestrae
fiterae etc. «
^XLIIL Reaponaam S. C. M*** Laakio et collegia d«*
tarn, quo petit ex articalis conditionuin propoaitariiin all-
quid immutari, ne ad impossibilia se obligare videatan p«.
3ai — 322 (i S.) (fortaaaia 20 Febr. 1676).
Incipit : Sacra Caesarea Maiestaa Daus noster clementisst*
uns benigne intelleiit ea etc.
*XLiy. Noaa exZaggmar a die 22 Febr. 1576. p. 27t
-373 (1 Bl.).
Incipit : w Vnser Obrister au Zaggmar Herr Ghristoff von
Teoffenbach Ist widrumb aus Siebenbürgen «kommen etc. «
XLV. »Besponsum 8. C. M^* Laskio et collegia da-
tom24Febr. A^ iSyb.ad qoandam ipsorom de articulia coii'
ditionam declarationem : et simul consilinm einadem M^** de
Legatia a sua W et ex medio ipsorum Louiczium ad con»
Tentam Ordinum mittendis. Huic respondetur paulo ante
Kalendas Man. foraan 28 Febr. 1676. Vide infra Conailiom
Qratorom hnic respondens. p. 322 — 324 (1 Bl.). «c
Incipit : Sacra Caes« Mt«« Dominus noster Clementtssimus
benigne mtellexit etc.
* XLYl »Consiliam oratorum Polonoram Laskijnempe
ae collegarum de legatis a Caesare et ex medio ipaorum
Loaiczmm ad conventum Ordinnm non mittendis. Mit-
tendoa tarnen esse aliquos, qai morae caasas adferunt.
(Videtor hoc consilinm scriptum sub pridie Calend. Mart.
1576. Tel paulo ante , nt patet ex consilio S. C. M*** aupra
14 Febr. dato), p. 369 — 374 {3 BL).«
Incipit : v Betulerunt nobis Gollegae nostri a Sacn»^ Mt« Ve-
Mra scriptum , quo* Mti* V. Sac««« summum publicae Regni nostri
tranquilittatis retinendac Studium commemoratur . . . «
XLVIL Copia litterarum Ordinam Poloniae a parti-
bas Caesaria atantiom Louicii coDgregatoramäd' 8ae« Caea«
Digitized by LjOOQ IC
2ft
VM>.4i736^1f<<»" dataram 5^ Hartii et 1 1* einsdem VieDnam allaUram.
p. «79 — 282 (a BL).
Incipit : » Sacratissime et Invictiss. Caesar Do, Domine ele-
mentissime. «
V Scimus non ignorare Mt«» taam« quibua rationibusetpe-
riculis adducti ad electionem nuper Vuarsouiae factam accesae-
rimus . . . «
XLyill Besponsum nomine' S* C. W** Oratoriboa
Poionia Laakio nempe et collegia datum mensis Marl«
die i3. A<* 1576« quo suae in suscipiendo regno et itinere
Polonico morae causas exponit. p. 36 1 — 368 (4 Bl.).
Incipit ; V Quae sacrae Gaesareae » ac Hungariae et Bobe-
miae etc. Reaiae M^^ Domino nostro c1enicntis3imo , Seuatorea et
Equites Regni Poloniae , Louitii novissime congregati ^ per lite-
ras nunciare voluerunt etc. «
** XLIX. V Besponsum ab Oratoribus Polonis S. Caea.
H^'' postquam litteris Louiczio acceptis regnum recusaa-
set suscipere, datum 16 mart. 1576. (Continet autem
multa ad hystoriam Polonicam pertinentia.) p. 334 — Sao
(3B1).«
Incipit : » Cum eo sint deductae afflictae Rcip. nostrae ra-
tiones , ut unica , quae relinqui videbatur etc «
•L. Pasquillus Polonicus. p, 66 — 70 (a'/a BL).
Incipit : Archiepiscopus Gnesnensis.
lucertus sum quid faciendum sit « ex re tarnen mea cenaeo
esse ut Caesarem neminem , siue per fas , siue per nefas.
Episcopiis Gracouiensis.
INobis datum est nosse mysteria Regni buius , Regem non
habemus nisi Caesarem etc.
*L!. Ultimum S. Caesareae M*^* responsum, sub me-
dium mensem Mart. 1676 datum Oratoribua Polonis. p« 48
— 5i (iV* BL).
Incipit : Sacra Caesarea Maiestas dominus noster clementis-
simus benigne intellexit , quae Regni Poloniae ac Magni Ducatua
Lithuauiae Oratores scripto denuo replicarunt etc, «
LH. Juramentum regia Poloniae praestitum a Ma-
ximiliano IL Bom. Imp. Viennae Austriae in templo D.
Augustini die 33 Martii A^' 1576. cum regnum Poloniae saa-
ciperet. p. 53 — 53 (i BL).
Incipit : Ego Maximilianus Dei gratia Rex Poloniae Magnua
Dux Lithuaniae etc.
^LIII. Instructio data ab ordinibus regni Poloniae
(Battor. factionis) Andreoviae congregatis M. D. Chrt*
stoph. Landsborouuski de Brzezie Castellano Malogostensi :
ac Beverendo Domino D. Martino Bialobrseski epiaoopo
Digitized by LjOOQIC
27
Laodicensi Abbat! Clarae Tvmbae ad Inrtelias. PriiiotpeinBrw.8786.
D. D. Maximilianum Imp. Rom. et ad lUaatrias. 8. Rom« Im-
perii electorea (Quae legatio Vienoam venit am ^ Biartü
Ä* 1676). p, 377 — 383 (VU BK).
Incipit: » Intelleximus ex fegationo Sac. Mti« Vestrae, eam
aoa satia recte et exacte edoctam esse de iis, quae nuper in Co*
■Itiia apad Varsoviam habitis ac.ta suat . • • «
Liy. Diploma 8« C* M^* ad OrdineaPoloniae quo reg-
imm aaacipit et conventam Yaraonienaem indictum ratum
habet. Dat. Vienoae 24 Martii 1576. p,393 — 400 (4 EL).
Incipit: » Maxiroilianus secundus d. f. cl. eleclus Bomano-
Tum Imperator seiiiper Augustus, acelectnsRexPoloniae, Magnus
Dax Lithuaniae , Bussiae , Prussiae etc. c
LV. Schreiben der Lithaaiachen Herren an den Erz-
bitchof. Dat. Grodicz. 19 April 1576. p« 196 — 197
(. Bl.).
Ineipit: »Onediger Herr Erxbitchoif vnd Tnser gtt&stiger
Berr ynd frenndt: £. an. gerueh hiemit au wifsen« das aUberei^
Ton ^ns , die wir aufF der Kays. Mt. seitten etc. «
LYI. 8cbreiben an Herrn Laski Tön seinem Diener
ana Crackoaaw. fio April 1576. p. 4i3— 4^5 (> Ri«)*
Incipit: »Gnädiger Herr, £. Gn. wolle für gwiiTs xfrüfsen,
das dise ledige warsawische raifs albie den leuten vil nocbdenltena
nacbt, do sy dan sagen, das sy nicht wifsen was sy thuen sollen.«
LVII. Laskya schreiben an Herrn Fridrichen von
Zscherottin. Dat. Louncz am Ostertag 1676« p. 417 — 4*8
(1 El.).
Incipit: »Wiewol ich gestern E. G. geschriben, habe ich
doch an lezo hiebt vnderlafscn wollen E. G. suxuschreiben, was
BIT heutte widerumhen in eyi aufs Crockauw geschriben worden
etc. daraus £• G. vernemmen werden , in quo cardine adversa-
rionuD res uersantur ac nostrae eciam. «
LYHL Zeittnng aus Cracoau, Dat. «4 April (1576). p«
431— 4s3 (iV^El.).
Incipit: »Der Bathori ist von dato mit den Ponnischen
Herrn so Ihnen bifs gein Magty ein meil von hinnen entgegen
tiageA vonn j6 Ubr bifs vmb 23. alhie etc.«
LIX« 8cbreiben des Andre Poldriz an seinen Ya-
ter H. Christoph Poldriz. Dat. Loubitsch 29 April 1576
(kej der kaiaerl. Gesandtschaft), p. 494 — 437 (a Bl.) (Be-
sorglich wegen Eathory , der starke Parthej hat).
Incipit : Edler bester etc.
L Appendix IndicU»
*LX. Reaponsio Dominomm Conailiariornm Regifi
Eqneatris Ordinia in Conventu Yaraouienai eolleo*
Digitized by LjOOQ IC
28
HM»67M«)eoior«ni data VarsOTiae i8 kfoAX 1576. ad Dototnof Conai*
liarlot Regni et Oratorea certoa Pronnciaruia ex bis qoi
Cracoriam oonrenerant, p. 607 — 5i 6 (5 BL).
Incipit: yMagnifici Doraini, Doniiniet fratres nostri gratiosi
otc. SperaDaiDuft et literis nostris et responsjone Louicienai Dom«
\*i» Maf(«<* fratribus nostris persuasum iri fuissc etc. «
LXl. Articuli in Coronationis conrentu Cracoaiae con-
stituti (!i3 April. 1576). p. 4oi — 4o3 (1V2 BL).
Ineipit.* In Pmssiam expedire Dominnm Krsilcauuskf ete.
LXII. Namems eoram , qai cum suis familiaribus ob-
▼iam prodierunt Battorid. Quem ordinem in hac pompa
Domini scrvaverint (23 April 1576). p. 404 — 407(1 7a B'O«
LXni. Protestatio Bathorii ante Coronationem et in
ipsa Corönlatione (28 April 1576). p. 407 (1 S.).
V Ego mallem pacem publicam quam mille vestras coro*
nas et contentus cssem decem annos eipectare Coronationem.
Memenlote quod mihi polliciti estis Litfauanos Prussos Arcbicpi-
scopum Marscbalcum, horum hie nihil video. Gurate igitur ul
fiat concordia ante Coronationem. Nam postea mihi non erit In»
tegrum ita benigne et lenitercum eis agere. Conabor enim om-
nes hostes meos antevertere. £t nulla dies erit roilii sine lioea.
Interrogabitis me postea cur ita rigide et severe »agis cum illia :
sed erit servanda dtgnitas mea. «
I pothim gdy niss in Regalibus mial iscs do Koscaiola.
V rrotestor Deum Creatorem et conscientiam meam si quid
detrimenti ei bac praecipicanti Goronatione Resp. ceperit non roe
sed voa in causa futuros. «
Finis.
LXiy. Besponsum Max. IL Imp« legato Senatna gen-
tisque Poloniae ad se misso, liberum commeatum sibi
sutsque atqoe Dnci Andium Begis Gallorum fratri Begi Po*
lonornm designato petenti. Dat. mense Jalio i573. p* 617
— Ö23 (3 Bl.).
Incipit : S* G. M. Hungariae Bofaemiaeque Regia Mt«»' Domi-
nus n, dementissimus benigne intellexit etc.
(LXV— LXXII. Meist auf K. Heinrich von Polen B^
zug habende Stacke von 1574.)
LXXUI. Litterae Senatus et ordinum Begni Polo-
niae Cracoviae (22 mensis Junii A<^ i574) post discessam
Heinrioi Begis congregatomm ad Sao. Caes. M*«*" datae p*
662—664 (iViBL).
Incipit : y Sacra Caesarea Maiestas D. D. clementissimo , fa-
ciendum putavimus , nt S. G. Mm* vestram pro ratione yieiniUi*
tis etc. certiorem faceremus etc. «
LXXiy. Litterae Heinrioi Galliaram et Poloniae Be-
gis Vienna die at) Junii rd74. ad ordines Poloniae datno.
p. 565 -t. 666(1 Bl.).
Digitized by LjOOQIC
«9
Iseipit: » ücvereaidkainil flluttrefl et Mapilfiei Benatores Vvo.8f8ft»
syccre nobU dilecti , vosque Nobiles et gcnerosi Equjtes. Ex lit-
teris quAS Graeoui« ditcedens ad vos scripaioitta etc. «
LXXy. PaaquiUaa in Carolum IX. Regem Franciae
etc. et Heiariciun Reg. Poloniae etc. p. 557 — ^^4 (^ B'*)
Incipit : » Si Proauos et avos , si stirpem deniqne toUaa
Valesum repetas etc. «
LXXYL Decretan^ Regia Poloniae Heinrici auper
€«na Zboroaiana. p. 565 (i 8.) forte Januario »574;
LXXyil. Episcopua Piocensia declaratar (fort. a. id«
tenpva) p. 565.
LXXVIIL Dea Moaconitera Credentzachreiben «a den
Kajaer Max. IL aua Moacoaw. Januar 1576. p. 566 — 567
(I Bl.)
Iiftcipit: Die waarliafftige, bailige, gebenedeyte Dryfaltigkaif,
gebe allen recbtschaflEhen Christen etc.
LXXiX. Dea Grofsfüraten aafa der Moackaw geaan-
teo anbringen an die Rom. Kaya. M* beachehen den 16.
J11I7 A^ 1576. A uff dem damals gehaltnen Reichatag 2a Re-
genaptarg* p« 667 — 573 (3 Rh).
Incipit: y Oottea Gnadt md dieh. Dreyfaltigkeyt Ehren wir.
Der Groi« Herr Herr onch Grofafttrat Iwan BaaillowiU aller fieua-
aeii hat benolhen etc. «c
LiXXX. KaiaerKchs Decret an die Reichsatendt, darin
Inen die Jezogemeltachrifft fibergeben wirdt. iSJulj 1576.
p. 573.— 574(1 fil.)-
Incipit: Die Römisch k. Mt. etc.
LiXXXI. Sac. Caea. M'" reaponsam 94 July 1576«
Batitbonae in Comitiis legationi Moacoriticae de rebus Polo-
oicia et foedere contra hoatea inter ae paciacendo datnm*
p. 675 — 681 (37. fil.).
Incipit : » Der Römisch kaiserlich , auch zu Hungern vnd
Behaimb kungk. Mt. Tnaer aller gnedigister Herr hat nach notturift
angehört etc. «
Fol. 280 b. (589). y Hactenna de Maximiliano II. Rom.
Imperatore Quae sequuntur adMaximilianum Arcbiducem
Maximilian! 11. Romanor. Imperalons filiom, aiipremum ce-
leberrimi Equitum Marianorum Ordinia Teuthonici Magi-
atrnm , A^ 1 588. in Regem Poloniae electum pertinent «
yictrix causa Diis placuit, sed victa Catoni.
* 1) Declade Pitachensi in Sileaia accepta, Qua Ma-
ximilianna Archidux Anstriae Eiectua Rex Poloniae, in Can-
cellarii et Polonorum hoatium auorum poteatatem venit. Fol«
981— 3oo (19 Rh}*
Digitized by LjOOQ IC
30
I n c i p i t : Demnach die erw5lte Klmii. Mt. f an Pollen Herrn
Maximilian , Ercxhercsog cor Oessterreieh etc. Im Rath beachloa-
aen , das sy ymb bessere gelegenheit der Luift willen etc. «
fi) Fol. 3oo. b. Den s8 Jannarj lat der Polliach Ffir-
trag die beger vnnd Articl der Pollen Beschechen. 1589.
(1 Seite).
Incipit: y Erstlich bcgem sie die i3 stet Inn Zibs vnnd das
achlofs Leblaw etc. ^i
3) Fol. 3oi — 3o4 (3 Bl.). PoUische Zeitungen ron
dem 7 Februar. Anno iSSq.
Incipit: v Denn s6 January Ao 89. vmb taUhr Nachmittag Ist
der Cancafer einkhomen Nach volgender gestalt welches ich ge-
sehen etc. «
4) F0I.304 — 3o5(iV4Bl.). Ad Maximilianum Archi-
ducem Austriae etc, ElectumPoloniae Regem. Nicolai Betsii
Belgae Carmen.
Incipit: Salue Sarmaticas« qui nunc novus hospes in oras
Tendis , et aflictae fers auiiliaria genti Gaudia , vastatis referene
solatia tcrris etc. (59 Verse). Nie. Bets.
5) Fol.3o6. b. Oratio pro Sereniasimo Mazimiliano
Electo Poloniae Rege Archiduce Austriae scripta a Nicoiao
Betzio poat cladem Pitschensem. iSbi). (1 S. defect.)
Incipit: vSi quantum doloris ac moestitiao, vobis omnibiis,
auditores, adversa Serenissimi Domini Maxim iliaoi electi Poloniae
Regis Archiducis Austriae, optimi Principis, et Domini nostri
Clementissimi fortuna attulit etc. «
F0I.306 — 3i31eer.
Fol. 3 1 4 — 326(1 3 Bl.). Index in hnjns libri scripta
Alphabeticua.
vra.
Hf.90.6. Codex Ms. Nro.9036.
(Bist. prof. 106.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. s. XYI. FoU. 246.
1) Vor dem Anfange des eig. Codex.
^ i566. » Veraeichnete reisx von Wien aulF Gottha vnd widef
heraus« gen Troppaw, vom i3 Docember biss auff den a5 January
anno 1667. (Blots die Stationen.)«
2) b. (Desselben BL) v Yermerkht Ir Kaj. Mt. Raifis
Ton Troppaw gen Prag. «
Digitized by LjOOQ IC
Von Troppaw gebn Pttniowtti
7 Tagreissen*
i3 Febmary xum hoff • 4
14 Sremberg • • • . • 3
i5 Mjglits 4 Meyll.
16 Df7ba ...••• 9
17 Leuttenmistel ... 4
18 PardowiU .... 5
iJ^tilligeii.
31
Von Pardowitf geh« Prag.»»»»9»f«,
• I Olumits • • • • 3
91 Poydeprotl • . . 3
»J}Still}g,n.
«5 Lissa • . . . « 3
96 Brandifs • • . . 1
*7^Still ligcn.
IM Hart) Prag.
3) a B1. (Vor dem Anfange) Legatio Ferdinand! ad So-
Ijmaniim Tarcam i5ä3. nbi plurima de rebus actia. (Aaf-
8chri&.)
4) Fol. I. Schreiben dea Ibrahim Pascha an K, Ferdi-
nand« aber den Mord des Alojsins Gritd. (Uebers. ffir d.
Kaiser).
Incipit: »Ibrami Bassa premissis titalisquos sibi ipsi aemper
dare seiet optat Mti Vestrae salutem üs verbis.c
9 Vobis qiii eatis totius Germanie Hex Ferdinande sit aalns
et sanitas etc. «
Schlufs. vLiterae datae sunt secnndum usum sancti nostri
Mahimet in mense Cbaban sie appellato die ia quod est i5 Febr.
seeundum Christum in Babylone ut ex ca transmisse fuerunt.«
Mit Randbemerkungen des Tengnagel. (Die schlechte Ab-
schrift einer schl. Uebers. s. d. im Haus-Archiv 3 Bl.)
5) Fol. 9. b. »Ferdinandi Regia responsio ad literaa
Ibrabimi Yezir Bassae (de caede Gritti , de Joan. Ceposii
ingratitadine in Tarcas). Dat. Yienne tertia Junü i535.«i
Incipit: »Ferdinandus etc. Illu. etc. Accepimus literasvestras
qoas nobis Serenissimi et potentissimi principis Soleymanni Impe-
ratoris Turcornm patris nostri chariss. Dominique vestri, una cum
magnitadinis suae literis attulit etc. «
Desinit: vBogantes vos ut quas deinceps roagnitudo sua et
▼OS literas nobis scribetis aut mittetis similiter et semper Italico
interpretatas ad nos mittere velitis, vos tanquam fratrem nostrum
charissimum bene valere cupientes. Dat. Vien. etc. (9 Bl.). «
6) Fol. 4* b. Schreiben des K. CarrsY. anden Sultan
Soliman« Dat. Alexandriae 26 Martii i533.
Incipit: »Carolus Quintus ete. (Titel) Serenissimo ac poten-
tissimo Turcharum Asye et Gretie Imperatori Sulyroano Sultano
Schach etc. salutem etc.« (1 B).).
7) Fol. 6. Mandatnm FerdinandiR. pro Hieronymo de
Zara ei Cornelio Duplicio Sceppero legatis snis ad Thurca-
rom Imp. ad ratificandam pacem cum eo initam.
Incipit t Ferdinandus etc. Tarn et si superiori Ca« ete.
Desinit: »Dat. in Civitate nostra Vienna die 4 m^nsis Aprilis
Anno domini t533 etc. (M/j BL). «
^8) Fol. 7. Tagebnch des C.Scepper (eines derGe-
undten, ft. oben).
Digitized by LjOOQ IC
52
^to 9o«6. a) Inciplt: Janius i633. XXV. jHano surrexl moro solilo et
intendimus ad ea quae erant necessaria etc.
(Bruchstück 3 Bl.) liesinit: »Sed bactenus dixUpermepar-
citnm. <
Fol. 10. (Eigentl. Anf.) »Mensis Junias. «
Incipit: v Sancti Spiritus adsit nobis gratia. « t
V Kalendis Juniis Qui erat Dominicus pentechostes mane au-
divimus sacrum in cubiculo xioscro etc. \
Desinit: »XVIo Mane mille Janitscherj peditesomnes arcfaa-
busarii egressi sunt ex hoc loco Gonstantinopoli et transfretaverunt
in anatoliam quae res nobis fidem fecitipsum Gosul Bassam hoc est.«
NB. Es ist also auch ein Bruchstuck, es fehlt der Schlufs von
i6 dann bis 35 und der eigentliche SchluCs. — Ist ungedruckt unU
interessant , aus dem Tagebucbe ist die Relation gemacht , welche
im Haus- Archive existirt, aber dieses Tagebuch enthält mehr.
(i8. Bl. zus. 31 Bl.)
9) Fol.3o. Yerzeichnufs Edtlicher meiner rnnd der
Fürnembsten Raison so ich in Beder Rom. Kaj« Math.Fer-
dinandus vnnd Maximiliann des andern diennsten ausser Tnd
Iner denn Römischen reich mit schickhangen zum Efitern-
mahl in Tirggey. in Oennenmarckh vnnd Schweden , auch
sonst Im Römischen Reich hin vnnd wider mitt vill ge£shr-
licheit meines leibs vnnd lebens bab Tnderthenigists yleifs
gebrauchen lassen etc. Anno i564^«"'a
»Demnach der allerdurchleichtigist grofsmechtigist Rö-
misch Kayser Zue allen Zeitten Mehrer des Reichs etc. wil-
lens gewest des 64 Jars ein stattliche legation vnnd presendt
nach Constantinopel ann denn grofsen Tircggen oder tirg*
gischen Khajser Soldan Soleman abzueferttigen darzue Ir
Math etc. als die abgesandte fürgenomen« £rstiich den
Tscherno mihal . . . etc. «
FoI.Si. Nun Voigt hernach, wie ynnd was weeg wür
bis gen Ofen geraist auch wie wir daselbst empfangen ynnd
gehaidten worden den letzsten Juny 1664.«
* Fol. 4B. 9 Khnrtzlich yertzeichnett wie Constantinopl
gelegen eto. auch was derselben Zeidt firnembs daselbst
zuesehen gewest.«
Fol 53. Verczaichnufs , was sich czum Thaill zaege-
tragenn vnnd yerloffen , weil wir in Constantinopl gewest.
Fol. 57. b. « Hernachuolgendt hab ich Aller Bascha
namen ynnd Empter so diser Zeidt die Obristen 6 Visier
Bascha sein yerzaichnet, durch welche das gancz Macho-
metisch Reich geregierdt wierdt« «
Fol. 58. Bascha , so bey hof « aber nitt geheimme vi-
sier sain,
b« Fortsetzung des Tagebuchs.
Fol. 67. Schlufs: »Den 6 Angusti (i565) Seinwir vor
Digitized by LjOOQIC
33
dem Bascha gewettf 4er tq^ trte' wir htneiii g^^o^i^ iiH»i)ro.9096.
der hinaaf82ue£iehen eriaabt, vns aaph darauf wider aufsgehn
lassen, dessen wir sehr fro gewesi, vand f Ds.wiiie^il4> z^r
hinanfs Raiiageristf goU geh . aeio , gaad » vnd, eip. gnette
hinaufakbunfft. «
(F0U68— «69 leer.)
Fol. 70» yer^^aaichnafa, alla ich YOQConaUnMn9gl^ho*
men » wie bald ich wider nach Ofea abgeferttigt if^den,
aacb wie wir nachmalls beranf khonen vnnd was ßich dar-
swiachen niiu vnaaz verloffen (aoOcii 1 565. v. Wien.) (6 BL ).4
Fol« 76. 9 Relation vnii^ eKtraiqt ?on aaaaag^n yi^nd he-
Baadern Äoadtacbaften, dea Türggen eroberiM>g Sgeths
Eniolgl auf den 7 Septeipbria A^no 66 (4 BL).^
^ Im Kaja« Yeldleger bej Raab, den 29 Sept. i566,
Fol. 8i. Der weeg ¥on Linta gen Affgipnrg (1 S,)
39 mejL
Fol« 83. »Yermerckbt meiner Ppatier RaiGi all#.die
Ro. Khay. Mt. mich an dem Prinzen roo Orainep ganedi*
giat abgefertigt, vom 14 F!ebri»ary bia aaff dei» q.Apprili
Anno 1669 (fl^VtRl).« /
Fol. 86« »Yermerckbt mein Baisz^ alla die R|ö» Kay»
Mti mtcli aanjdil Einern Erenhold aue d^m hochgebornen
Fönten ysnd. berrnn herra Joban Fride^icheii ,; )^r\Mg^n
aae Sachaen nach GrimeBataim ynnd Gotta^ ala da# Rc^ia^
Reich , den obgmnelten füraten darinen helege.i;dt «di^^^Jbig
aaffaaefardern.allprgnedigiat abgeferttigt« vom .i^.Qeoem«
ber bia aaff denn 25 Januarj A® 66isten (4V2. BL)»« , (
FoL 9a. » AMs Ich ana'Pamerj;iFon Steettin wider nach
der Ro« Khaj« M(. hoff yerraiat , vom 3o July bis anf den
la Angaati Anno 1570 (3 BL)««
Fol. 9$. y Yermerckbt» alla die Bo lUiay« M't. mich
von Prag aaa, den 17 Martj anno etc 70« in Tiriiigen zw
hortaogen Hannaz Wilhelmen von Sachseat auch gebnMort;tr
bansn « ein Reichs stat , vnd dan zw dem Khöpig ii\: Ow
aenoaarckbt*. gaedigiat verachickbl? (3 Bl.),« ■ \
F0U99. » Yaa Rhoppeohagen weckh anfif^ I^iernberg,
vom ai May bisz auff den 5 Juni Anno etc. 70 (3 ^1»)« «
Fol. 102, ir Yermerckbt der Raisz, alla die Rö. Khay.
Vt. mich !f9n I^iemherg ab in beede Khönigreioh Dennen-
flurckht vnnd Schweden vers^chickht , waa weeg ich hinein
vnd wider beraaa in Pummern geraist, vom i43nni bisanif
den s5 Joly anno 1570 (6 Rh). « '
P0U108. Khnrtzer Exiractdar Articnl aaa dam ver-
trag zwiachen Dennemarckh vnnd Schweden (3 Bl.).
FoL 112.» Anfa gewiaaen Schreiben wie vom hartzog
I. 3
Digitized by LjOOQ IC
S4
T^ro. 9or><<>. HflniK'6tf attfii Fiiiland, nach seiner erledigung die statt Stock-
holm'Erobcrdt, ynd der Khonig gefangen worden. Am tag
Michahfelj Ä» i568 »*•» Jar (27^ «1 ). «
Fol. 116.» Yerczafchnusz meiner Raisz aHä die Rdm.
Khaj. Mt. Mich Tom Praag ausz inn dasVelddager ffirGot-
thaw vnd von daselbst ausz zuebedeKhun.tV.Denenroarckh
ynnd Schweden gnedigist abgeferttigt , röm '11 April lis bia
anffdenn 11 Augustj Anno 1^67. ist. (2 ßt)*«
Fol. 1 17. b. V Yertzaichnufs M-ic die Landet, so in
Denenmarckh ligen, dardurch ich geraist, ulle genendt
M^erden , erstlich Loland (sVs ^^0 « '
f^ol. ido. »Von Khollokhep ansz, eiti k Meinen weeg^
schaiden sich bede Khönigreich, Denenmarckh vnnd Schwe^
den, vnnd haist das erste landel. in Schweden auf diser
grenitz Sinderbu (4 BI,). x
* Fol. 124. Voigt hernach khirtzlich vermerckht was
sich bey disem herrentag , weil ich daselbi^t geWest , zue-
getragen' (Wahnsinn Erich XIV.) (5 BI.).
Fol. I2q. »Vermerckht, wie ich wider ausz Schwe-
den nach Wienn geraist , vnd auff was land ich khoromen.
Erstlich Sidermon landt (5 BI.). ft
FoKi34. »Verzeichnus, alls die R5. Khajr. Mt. mich
des 72 Jars von Wienn aus per Posta , mit Schreiben vhd
anderm beneich , an die Tjrggische Portten gnedigist ab-
geferttTgt, wie Ich gerajsst, vnnd was- sich vnderdessen
weill ich zu Constantinopl gewesst verlofien (19 Jänner
weg.) (ta Bh).«
Fol. 146. V 1067. Von der Rö. Kay. M't. meinem aller-
genedigistcn herrn. Bin Ich den 11 April, von Praag aufs
für Gotthaw In daz veldtläger zue dem höchgebornen Pur-»
sten vnd herrn, herrn, Augusten hertzogen zu Sachsen
auch zae dem Beden khunigclichen M'tt. Denenmarckh vnd
Schweden allergnedigist abgeferttigt worden. (11 August
zurück.) (19 BI )«
»Den iS^** Augustj dem Khayser in «einer Gammer Re-
lation gethan wafs Ich aufsgericht vnd die Zeidtsolchlnen
gewefst verlaufen hatt. «
Fol 166. »Verczaichnns wie wir von Gonstantlnopl
wider auf Wien geraist, vom i3 Augusty, bis auff den Ö***
October Anno i5<)5isten (to BI.) ^
Fol. 177. » Vertzaichnele Postier Baisz Als die Ron.
Khay. M't. mich an die Turgkhische portten allergnedigist
abgefertigt ^om 19 January bise auf denn 29 Aprill Anno
72 Jar/ 9 BI.
(Am Ende neun türkisch aeyn sollende Zeilen, die
Digitized by LjOOQIC
35
aber naeh H. n 6. VersieK^rarig mcKu Jietfft6D^.Tien«ielit
und es türkische Stofsseufzer über vollendetes Gescliaft,) .
»Sadri aas. Itscbann ete. ••«
Jacob V Be^seokh.
Bd. Kajs. M't. Hofdiener (yon^ihm aoch
die. obigen Reisen .alle). *
FoL i88« » Yemerckhte. Postier Bsis, Alls. Piich die
Ro. Khay. M't. des 73*«" Jars von Wiennauf na^h Cwstso";
tinopl allergaedigist abgefertigt vom 17 Jfioiiarj bis aaff
den 19 Februari (1 & ßU). « . :
Fol. aoo. Folgea>fiederhol|e .Abschriften« . : .
»Yerzaichnas Etlicher Meiner ynd der Fornembsten
Raysen So IcbiA.beder Bom Kajr- litt Ferdinanden, rnnd
Maxiaiilian des anndern dieonsteay<attCier ynnd: inner dem
Rdnifchan Beich mit schickbungen .zam .öfilonimabl in
Tirggej In Dennenmarckh vnd Sol^>v]ed^ anph .spnatini
Römischen Beich hin vod wider oiiit ^il^, gefihrlipbejl mei*
»es leibs ynnd leben$ hab ynderlbeaigists vleifs-'gebrattohea
lassen Anno i564 ist (42 El.) s« oben.«
FoL 24a et 243« Einige y^reeichnisse Ton Pasphen n.
Andern» sBL
Fol. 246« Eine kleine Beise nach Caschau« Schljtfs.
»Alls wir nun zae Caschaw ein zeidt rber b wochen gela-
gen , doch vnderdessen auf «dtlicfae schlesser heramb ge«
raifst, bin ich anoh auff Cockhej^«* '^
IX. .
Codex Ms. Nro.799ö. Nro.7990.
(Hist. prof. oTim 170.J
Ced. Ms. Chart, s. XVII. Fol.. (65 Bl.) '
(Nro.3a. »Yafia scripta ad Bohemicos motns perti-
aentia.«)
1) Fol. 1 — 2. (Debercfchrift voriAnfsen: Miracülüm
insigne in Hibernia editam A« 1617?. (VfiX ?)
ExliterisP. Gretseri ad P. Starnum'SDecenib. A«''i6o8.
Ex literis DJ Marci Welseri ad P. Gretserum.
Incipit: »Delicias fiacit Bibliothecarius Viennensis, et tu
iHurn mento suo ridebis etc. « , .
Ibid.
Compendium Epiae prolixae« quam qnidam Hiberntis
Cstholicus oculatos testis scripsit ad qnendam e Soc. Jesu
de miracnlosa erasione sacerdotis Catholici caiusdam (Jacob.
3*
Digitized by LjOOQ IC
36
.f99«* Vitii Vicarit Apott) e* manibot Calninittaroiii Angl<inim ta
Hiberttia*. . ' . i -
Incipit: »S. D. N. Clemens Vlil. Ao i6o4 in Hlb^miam ini-
sit , yelat yicarium sioun JLpMiolicuoi Du Jacobum Visium Saccr-
dot9in etc......
9) Fol. 3. a. £x Ktteris Sct>ppit ad Doci. Leackart.
'9. Criisieti Cum Gallta et Venet» adveraoa Hiapanos
OOB'apirat. Reapondetdr.
«; AKter indicat Bethunns orator Gal. eto«
3) Fol. 3. b. In apes Pontificia insignia. Gallia mella
dabunt, Hiapania apicola fi^enty Spien la ai figant « et Tita
et tnMe carebunt«
1'. Non Tiallem / eed ärcea tanttani aiv6 muBition^a Se-
im* apeat • in depoaitum* recöpit etc.
4) '*^FoI.4~6 (3 Bl.). Extraict de Letrea deM*. Ga-
baleoii Ambaaa^, ^e Saro^e ,' anprea le Boj d'Angteterre de
eo-ftq'lf a eacrit a. aon Maiatre äTufifi, A^ 1619, conmu'*
viqwä pair.S". A/ de Satioye aü Dtfe Chriatian de Anhalt
(April 1619).
rneipit: Llnfertnlta dd Re dana soggetto k Gonsigtieri del
Regno etc.
i^b. bie ersten 6 ßl.'sind yon Seb. Tengnagcl geschrieben.
.5) *Fol.8-r*9(<2 BIO- »Exemplum literarain a La*
doaico Camerario ex Holandia ad Canoellarittm Saetioiuii
acriptarom, occultis literamm notia. 25 Sept. i6a6.«
Incipit: A Gustavo Suetiae Rege, literas accepi 97. Jnlj
acriptas et simul adiunctas Secretarü (will eine Anleihe bey den
yereinigten Staaten) etc.«
6) ♦**Fol. Ki-^^ö3 (14 BL), Liata vnd Versaichnaa
deren Correapondenten vnd haimblicben khnndtachaffterD,
welche mit dem pf. noch auf die heutige atundt aufa den
Beichsstatten , It^m aufa Böhetmb » ' Majm , Oeaterreich,
ob^ir Yn.d Cbarpf» Brandenburg, NiderSaehfaeBGrAyfsete.
zur höchsten praeiudicio ihr Kayrs. Maytt. Vnd zoe .enra^
khung neuer Ynruhen». im Reich, nicht jiurfüir aijch selbst
correapondiren, Sonder auch dersManfs f. Halber$t. Gabora,
Zögernd Thuens, Vnd anderr ofibnilicher achter» Tfirkhi-
acfae Vnd andere vhcbHfttliche practiickhen, so yiel an ihnen
enaaariaten vermögetia befördern helfen. «
7) ••Fol 94-^37 (4 Bl.). Schreiben dea Christoph
Burggrafen von Dhona, aus Heidelberg, 2 Not. 1618. »Was
der Hertzog von Sauoya auff difamal sich erklährt , beruhet
auflF folgenden swayen Pancten.4
1. «So Till dea Grafen von lianafeldl nenlichat« Wer-
bung Tnd Fortzag in Böbeim betrifil.
Digitized by LjOOQIC
8T
«•»Wegen der gfofiiea Areiierttog ier *t6ot9tf Man, v«<^799^
▼ad wai deuMelben anhingig, « '
8) *** Fol. 38 — 40. AbMhriften Tersehiedeiiev Soht»
ben und Coneepte. (iS Bl. Von Tengnägel •eigenUflifdt|^«o*
pirt.) : , . . :
FoLsa •) BxUtMiit Onginilib* Hohenloke« Tarn et
Felss. Prefsburg. 6 Decemb. 1619.
Fol. 38. b) Fridericns Palatinos ad Tarctcnm Imp.
qlfajiiöso Praga (Concept)*
Fol. 38. c) Instroctio data Gpneroso Domino Jolianni
ä Kölln , Serenisa, Regis Bohemiae Consiliarfo Legato ä
Sutibas et ordinibus inclyti Regiii Bohemiae , A^obid^ca•
tos inferioris et superioris Anstriae, Mnrchionatas Moraviae^
Dacatns utrinnqae Silesiae , et snperioris ac infer. Lnsatiae
MaFchionatns tanqoam confoederatamm et eid. Regno . in-
corparatamm proyinciaram ad Eminentissimam Pprtam Qtlo-
manicara misso (3 Bl.),
Incipit: » 9''f'^P^>"^ui^ ^^S'^^^' noster Bysantium Ottoina-
nici aedem apputerit etc «
V Dat. in arce Pragenti in comitiis generalibiia, die nono
menais Maaj A«> i6so eUr» 4
* Pol. 3o. b, d) Schreiben des GraFen Bmerich Thnrzo
(Dngam) an Herrn Wenceslans Gnil. von Ranpow , Käm-
merer des Königs v. Böhmen (Pfalz). Datab raptim i.n.Mu*
saeolo meo Bittzcnsi. A^ 1630. 9 Sept«
Incipit: 9 Illastrissime Dne frater, et amice . obscrvandis-
sime , et summo cuitu amorls proseqtrchcf 0. Xitterae VestrseDomi-
natiohis 3 Sept. Pragae exaratae, hodie primum sunt Mihi reddi-
toe eccb (1 Bl ). «
* Folio 3^. e) Schreiben de^ Prtedricli von der Pfalz
an den Sultan. Pragae XII. Julif 1630 (1 S.).
Incipit: »Cehissime ac Potentiss. Imperator.«
vGnni gaudio intelleiimus Cursorem n09trum ad Erainen-
dssimam Fortam Snblimitatia Vestrae amandatnm , iton i ngratam
fnisae etc. <
* Fol* 33. 0 Schreiben des Gabriel Bethlen «n den
(K.) Friedrich von Böhmen (Pfalz). Caasovist > Junii 1630«
Incipit: » Screnissima Regia Maiestas, Domine aroioe, Com-
pater et yicine Gharissime. NoYisolium versus , ad Comiti^ gene-
ralis buius Begni, Cassbuia iamiam iter fngredi volentes. . . a
Fol. 33. g) Schreiben des Emeriqh Thurzo an denK.
Friedrich (Pfalz). DaU in arce mca Bytchensi 4 Junii i6ao.
Inoipttt Serenissime Box. Domine ^ Domine mihi benignia-
sime. Feliciaaimos aiiocessus Regimtnis sincerissinia monte Regiae
Mti veatrae precatut.** (1 Bl.)
Digitized by LjOOQ IC
38
iirf,799o. «•♦Pol. 63. bv h) BMoktio ReglatoMaiestatlsCPriac-
rici) Legato SereniBsimi Principis Beüeni Stephano Coua*
Gzoesio äeeretario eivsdemdata (Postulata hihias Couaqoczy
preamutafumiit Pragae, 4 July i6fio. 5 BL).
Incipit : » Serenissimus ac Potentiss. Princeps ac Dom. Dom,
Friderieüs Sax fioileniae etc benigne iiltellexit, quae Serenissimi
Principis etc. «
Fol. 39. i) Coni;ept eines Schreibens (eig. Entwarf)
des Königs Friedrich an den Pascha Ton Ofen , Mehemet
Paacha. Pt'agae 13 July 1620 (i BL).
Inclp;t: »PHdericus Rcx Boliemiae» Comcs Palatinus Rheni
etc. Illustrissime Vezir Passa, amicenobis bonorande et dilecte
etc. etc.«
Fol. 39. k)^ Credehtialen der Böhmischen Stände für
Samuel Geschinius a Bezdiezy an den Sultan. Prag. i9Maij
i6ao (1 S.) (Concept).
Incipit: Celsjssime ac Potentiss. Imperator. Vniuerso orbi
adeoque et Gelsissimae Subliroitatl vestrae abundc constare puta-
mus ete. «
Fol. 40. b, I) Schreiben dea Belhlen an K. Friedrich
(von der Pfalz.) (Original). Dat. Nouwoly die XVI. Jonij 1630.
Incij;»it: v Serenissima Regia Majestas« frater, vicine et cona-
pater mibicharissime. A.d utrasque Vestrae MtU Regiae^ quarum
priores VI« posteriores s3* Maji, fuerunt emanatae, literas, oc-
casione ferente etc. (y^ S )
9) **Fol.43. (4» leer.) »Memorial für Herr Christoph
Ton Dhona (von Joachim Ernst «nd Chriatian Fürst zu An-
halt). Dat. Schwabach Donnerstag den i3 August k* 1618. «
» Wafa er wegen Marggraf Joachim Emsts zu Bran-
denburg, rnd Fürst Christiana zu Anhalt Fr. G. G. bej
Churpfalz zu verrichten (3 Bl.).«
Incipit.: »Nachdem Cburpf. gefallen baiden Ihren Fr. G. G.
die bew Osten Sauoyischen offres, vnd was sich sowohl der ange-
bottenen aooo Mann halber, alfs auch noch mehrer Anlafs su einer
weit stärclihern armierung an die Hand gegeben , in deliberation
2u ziehen etc.«
10) * Fol. 46. Schreiben des Grafen Heinrich Matthias
von Thum an die (Böhmischen Stände ?). Dat. Prefspurg
vmb 6 Uhr frhue, dea vorhabns alfsbalt nach vnnserm quar^
tier mich zu begeben, den 3 october Anno 1619 (i V4 ß'*)»
Incipit: Wollgebome herrn, EdlegestrngeBidter, Emveste
achtbare Wollweifse vilgeliebte Herrn Oeheimb , Schwager, brö-
der auch gutte freind Gottes sogen Euerer hendte Werolih , das es
alls geraiho zu Wolstandt Kbüngrcich, vnnd Landlter, dariirob
wir wollen fleisig betten. Redlich fechten, vnnd Euch treylich die-
nen« Wie der feind vber die Bruckh khumen etc. «
Digitized by LjOOQIC
39
ii) * Fol. 48« Schreiben des Königs Jacob von Eng- Nro. 7990-
Und an den Churf Friedrich Ton der Pfalz. Dat. a noslre
Palais de Grenwich ce 89*"" de Juin i6ao.
Inscripüo: >*Ä nionsiear mon trescher filz, le Prince
Electear Palaiin du Rhin etc. «
Incipit : 9 Montier mon trescher iils , Vous scauez , comme
aa conimencemeiit de ces troubles, qui travaillent' matntenant
rAllemaigne , noas nous rendismes Mediateurs« a l'instance et re-
quisition non seuleroent du Boy d'Espaiene, mais aussy de Vous
mesmes. « . . . (1 Bl, geschr. y. TengnageJ.)
1 2) * Fol. 49« Memoire faicte ä Amberg ie D*aobst 1619.
(1 S. geschr. y. TengnageL)
Incipit: » ifae Ton empesche le maHage de Prince d'An^le-
terre avec la iille d'Espagoet pour estre fort preiudiciable au bien
public. Et pour ce faire , se pourrat proposer la troisieame iille
de France, oü I'une de celles de S. A. de Savoye. (Am Baude:
On est apres.)
i3) Fol. 5o. »Ein Carmen So Landtgraff Moritz zu .
Hefsen gemacht, ynd dem von Brandenburg in sein Stamm-
bach geschrieben. «
Incipit : Gonsilio et virtute.
» Lilia dulce nigro uotum spirate Leonv
» Uli miod referat discolor ipse Leo etc. « (lo Zeilen.)
Aliud: »Nulla' Salus paci, qua perdimus oronia nostraetc. «
(4 Zeilen.) Paraphrasis. (liS.)
14) Fol* 53. 53. Memorial über die Mittel, den Krieg
glucklich (für EL« Friedrich v. d. Pfalz) zu führen. 9.. Jalii
1620. (2BI.)
Incipit : » Duo roaxime agenda de pecunia , et missione Le-
gati ad Portam Ottomanicam etc.«
i5) * Fol* 54« Besponsum aBegeGalliaeJeauitisdatum
1601. (1 S.)
Incipit: »Ferlegi ego, Sacerdotos, Apologiaira yestram salis
Terbosam. « . • .
i6)*FoI.55. vDesignatioCaptivommBc^ellium. (1 S.)
«Die im Prager schlosz in BurggrafTen ampt gefancklich
eingezogen sein Im weifsen Thum , Auf! dem Bathaufs,
Uodtflachtige.
Digitized by LjOOQ IC
/|0
X.
N'o.8..8 Codex Mb. Nro.8116.
(Hist. prof. 1 17. o1, 8.N.)
Cod.M9. Chart, in Fol. ••XYIL (F0II.41«) Sammanampartis
Anoalium Ferdinand, a Khevenhüller conacriptorum
» Summarium Annalium Ferdmandeorum a Francisco Ghri-
stophoro Khetteahüller Gomite de Frankenburg conscriptoruin, ab
anno 1578. usque ad annum iSgd, id est sociuidum distributioncm
quae in excuais servaU^ est, terttae partis, et dimidiae.«
Fol. I. Inacriplio: »Verzaiehnna, waa Ton der Born»
Khajr.May. vnnaera ailergenedigiaten Herrn aowol auch dero
Heim Tattern hochaeeligiater gedechtnna in ersten Thatl
höchstgedachter Khäf. Maj. Hiatorj« particulariter beachri^
ben rnd Tractiert wierd.
Anno 1578.
Incipit: »Ferdinandus iecet Römiscber tfhayser der Ander
difs Nambens , Carls Ercshercsogs xu Oesstereich aufs Maria gc-
bomer Hersoein su Baym Sohn, ist nach Oristi Jesu vnnscra
HeylandtsyndSeligma^hera gnadenreichislen Gebührt im 1678 Jahr
den 9. Jiily nach 3 Vhr vormittag au Gras geborn eta. «
Fol. a5. » Endt desa Ersten Thail von Ihr Khaya. Mt.
GebuhrtsTag an bifs 2u antrettung Ihrer Erczbercsogiachen
Regierung. «
FoL26« »Verzaichnus aller der Hohen Ministren, ao
an den Tag, daKhajserFerdinandt der Ander geborn, Ercz-
herczogCarl höchstseeliger gedachtnafs ynd höchstgedachte
Khaya. «Mt. Ufa zu Endt defa it»36 Jahrs Continuierlich ge-
dient, ynd noch dienen: vnd von denen in den dreyen
Thatllea der Annalen ihr Mt« Hiatori weitläuffig tractiert
wierd. « 4 Bl.
FoLSo. irVerzaichnna aller der Hohen Miniatreat ao
ihr Khays. Mt. Ferdinande dem andern, zu Antrettung der^
selben Khayser« vn^ khönigl. Regierung nach Absterben
Khaysers Mathiae höchstseliger gedechtnus bis zu endt des
i636 Jahrs würkhiich gedient ynd yon denen in den dreien
Theillen der Annalea Ihr Mt. History weitläuffig tradiert
wierd« < 4 BL
Fol. 34* Die Gesandten so zu antrettung Ihr Khays. Ht«
Regierung sich befind ten, ynd bis zu endt Anno i636 in
frembdte Landt geachickht wordn , sind volgente geweat.
(« BL)
Fol. 35. Verzaichnus aller der Bäpst , Khayser , Khö-
nig, Churfürsten, Erczherczogen ynd Potentaten ete. (yon der
Geburt bis Ende i636,) 7 Blätter.
Digitized by LjOOQ IC
4t
*Fol.3o. Bey den Generd Leilenambt steht car Seite
Uironimo Carafa Marques de Montenegro. (Vergl. Tom« i.
p.9 — 14.)
Gentilotti bemerkt : • Integrum opus Ms^"* a generosis
Comitibns auctoris successoribus possidetur XL V. rolumini-
bns comprehensnm et k me visum. «
XL
Codex Ms* Nro.7408. Nro74o8.
(Bist« prof. 1000.)
Cod. Ms. Chart, s. XVII. in 4*^'
Loco 1. Fol. I. — 49. Fragment einer Geschichte
Deutschlands von f634 bis i637*
Incipit : v F>iedUndas ad eani| quam adfbctabal tyraanidem
dnplici graMabatur via: secandioribiu Planetis « et pactitia Ferdi*
oaadi Tertii a castris ab$entia , astrorusn sulTragio, Boheniiae re-
gnum sibi desponderat; neo tarnen sat securiim reddebant stellac»
si Ferdinandus inter militcs uersaretur, ambitiosae mentis aut
certns fatarus index, aut aequus vindel. Timida plerurfique est
et sospiciosa dum ad summa per acelua coDtendit ambitto> iis ad-
epiia, cradelis et aäeva. Pro pud^r ! (sed aa tunc erant tampora)
pacto conveato , Bex a sua Bohemiat et castris ad quinquenniuiv
arcebatur : varia quidem super hoc negotio circumferebantur iudi-
cia. Oensebant sapientiores, animosum Principem in beHi discrf-
mina non praccipitandum, nuDo ac^huc aüstriacaa p^renftitstis pi-
gnore concesso coeHtus t Hegno tarnen, roilitiaque probiberi uulgo
iactabatur indiguum. Et uero piorum vota non frustrarunt su-
perty ingenti enim mortalium commodo natus est Ferdinandus
quartus. Inspcrata bac foecunditate turbatus est vehementer Frid-
landus, et laborare apud cum cöepit siderum fides, mystarumquo
autboritas, qui adamantinis astrorum decretis Ferdinandum per-
petua mullarunt sterilitate. Fallaoes tarnen Uli vates suum maluc-
mat errorem accusare.« qu«m artem laberactare. Novum Austria-
cae gentia incrementum Fridlandum pessima regni occupandi con-
silia maturare compulit, sed et ultricem coelestis irae dexti'am,
ad Tiödictam acceleravit. Tyranno ex humanis sublato liberior
facta est Caesari de Republica deliberandi potestas.« (Fol. «.)
Schlttb. Tod k. Ferdinands IL Reise Ferdinands lll.
nach Wien (t. Begensborg).
V Inceptam ilaque deinceps viam Caesars prosequeate in Nus*
doriF appulsa est classis, ubi excensione facta terrestri itinere, sine
occvrrentis populi plausibus, silentio Viennam ingress^s est Im-
perator; triumphantem enim filium adPafentis ftinns approperare
suae pietati duxit iadecorum. « ' *
Loco 11. Fol. 54 — 80. Schema der Wissenschaften.
(Scholastisch.)
Incipit: QnaternariuS' Poeseos. Poesis tradit quatuor etc.
Digitized by LjOOQ IC
^2
xn.
Nro.9039. Codex Ms. Nro. 9039.
(Hist. prof. Cod. 191 — 193.)
Cod. Ms. Chart, sec. XVL Fol. .
*Loco 1. Cod. 191. Nro. 37. Fol. 1 — 46. Misccilanea
Historica Samboci.
»Etliche seine gedechtnus, mnd vermerkhong Za hi-
storiis gehörend vad antiqniteten Samb. « (geborte d. Seba-
stian Tengnagel.)
Fol. 1. iS.Jaly i568. — (Tagebach.)
Fol. 6. De Thurcis. —
Fol. 8. Noua. 4* May i566.
Fol. 18 Nota de Origine odii Joan. Vaydae etc.
Fol. iq — 21. Decretum in campo Rak (?) i5o5. (An-
dere SchrifL) De externis.
N08 Tomas de .. T Sancti Martini in Montibus sacrosancte
Bomanae Ecclesiae Presbiter Cardinalis Slrigooiensis etc.
Fol. 23. 24. »Genesis filioram et filiaramM^" regiae D.
rnei C lernen tissimi scripta per me Frage. i4« Octobris i549«
(Genesis fiüorum Serenissimi Regia Ferdinand» Ro.
Hungarie et Boemie etc. Domini mei dementissimi ex Sere-
nissima Anna Regina natorum.)
Fol. 25. Genealogiae D. Annae AviaeCaes.VaximilLII«
aoccincta narratio. iS^3. Viennae. Kai. Sextil. (Samb.)
Fol 27' — 29. Polonie dioeceses.
**Fol.32 — 36. In historiam Vloae de Ferdinande I.
aliquot notae Sambuci. (5 Bl ) Maximiliane II. Domino sao
cleraentissimo Joann. Sambucus (andere Schrift).
Incipit : v Historia pars ea est Rhetoricae, quae Narratio di-
citur. Guius cum orator minime esse author possit; sed ad ipsum
res exponendae äffe ran tur (stark gegen ihn). 33 Puncte.
Desinit: vSed alia sunt plurima quae vel praeteriit silentio^
vel mendose frigideque tractavit, st quae de Carole antea ncya^it
demas « pauca erunt de Ferdinande reliqua.
Fol. 37 — 4i. Wieder Tagebach. Aöno 1569. 12. No-
▼emb.
Fol. 42- De Coniugio Alph. Spinulae ac Leonor.Robo-
retana. (Epigramme.)
Fol. 43. Aliud epigramma in arma gentilitia Marchio-
num Finayiensium. *Aach rein geschrieben (43 et 44)* Sam-
bttcns.
Fol. 45. 46. Sambuci Antiquitates et libri aeatimati.
LocoII. Cod. 192. Fol. 1 — 6o. Abschriften verschie-
dener Briefe von K. Carl V. u. s. w.
Digitized by LjOOQIC
45
Fol. t. Von K« Sigismvnd vonPohlcn an CarlV, (Cae*i!ita.9o99.
sar inritatar ad nuptias Regis Poloniae.) Dat. CracoYiae
39.Dec. 1542.
Fol. 3. Von demselben an denselben. Cracoviae , 22,
Jonj iS^S. (Polonus nnnciat mortem Conthoralis suae.)
^ Fol. 5. Von CarlV. an K. Sigismnnd. Dal. Auguste ao.
April* i5Si. (»Caesar hortatur Polonum» nt motus in regno
tao inter snbdilos cohibeat.«)
Fol. 7. Antwort, (y Polonus respondet ad literas Caes.
HD** nnncians nullos in suo regno motus esse.«) Cracoviae
31. Febr. i55i. i?) s. oben. (»Ex literis M*"V. qnas ad nos
2s. Dec. dedit. «)
Fol. 9. Cariy. an K. Sigismnnd. (»Consolatorla ob
mortem eonjugis. «) Worms. 21. Juny i54S.
Fol. 1 1. Carl. V. au K. Sigismnnd. (Consolatoria ad Po-
lonnm ob defunctam conthoralem) Worms, aa.July i545.
(bejdemabl Elisabeth )
Fol. 14. Wittwe des Königs ron Pohlen an K. Carl V.
(»Yidaa Poloniae nnnciat mortem Conthoralis sui Regis Po-
loniae Caes. M^*«) Cracoviae« 1. Junj 1548.
Fol. 17. Carl V an die Wittwe (»Consolatoria ad Vi-
dnam Poloniae , ob mortem Conthoralis sni) Augustae , 9.
Jalj i548.
Fol. 19. Carl V. an K.' Sigismnnd (Sehn) (ejusdem te-
noris) Angusrae, 9. Julj 1648
Fol. 31. Cariy. an N. (N. Salm t i55o.) Bruxellis 6.
Janii i54o.
» Cum ad nos perlatum sit 9 te nuper contraxisse matriroo-
nittiD cum splendida et generosa virgine syncere nobis dÜccta D.
narnritha de Secsy «... scbiclit den » Christopbomm Comitem a
GundersdoriF Baronem de RoggendorfF et Mollenburg Capitaneum
nostrum custodiae Gcrmanorum «auf die Ilochfielt. — (v. Hor-
mayr*8 Taschenb. i8a3. p. 107, sagt Margaretha Csakj.)
Fol« «3. Carl V. an die Seczy (eiusdem tenoris) de eo-
dem dato.
♦Fol. 26. CarlV. an die Königin y. Pohlen (Bona) Dat.
Spirae 1 1. Maji i544. Dankt für swey überschickte Kinder-
Zwerge«
»Quos bisce diebus exactis vestra Serenitas ad nos dono
mistt pueros Cornelium et Cartfaarinam annisque statura maiores
ooribiia vero pares hilari sane animo accepimus et multam ex
ilHs Toluptatcm capimus , sunt enim lepidi atque festivi et plane
tales qui nobis animum gravioribus curis fatigatum« salibus et
hua puerili subinde exhilerare solenty itaque donum hoc nobis m
dies sit gratius eoque nomine vestrae Serenitati gratiam habcmus
et agimns diligentcr. Vix autem potuisset nobis ab ea parte quic-
quam mitti ; quud supcrcst dabimus operam^ ut pueri Ipsi honesta
et quantum Ipsorum rationes postulabnnt liberalitcr apud nos ha-
Digitized by LjOOQ IC
u
MfQ.9039* beantar.. Eonim vero parentea dUpi^propfnonos« . qu9nd<M|aidem
illos de pneris «ollicitos esse, atque ilforum aesiderio teneri, veri-
simile est, Vestra Serenitas benevolentia sua complectitur ipsorum
res authoritate sua foveat tueatur et plane commendatos suscipiat
etiam atque etiam hortamur Eandem Serenitatem Veetram. 4
Fol. 37. Carl V« an das Cardinala-Collegiam. Dat. Bru-
xellis 2o.Noy. i549. Condolenz über PauIsIII Tod«
Fol. 29. Carl V. an den Papst« (Glückwünschang zur
Wahl ) Dat. Braxellis, die ( ) Febr. i55o.
Pol.3i. K. Carl V. an den Papst. Dat, Bmzellia, die
( ) Äprilis 1554. Am nächsten Reichstage 2u Augsburg (YL
Idus April.) soll dafür gesorgt werden, dafs die religiö-
sen Verhältnisse Interim geordnet werden, bis zur Fort-
setzung des Concjlls.
Fol. 35, Carl V. gibt seinem Rath und Secretar Wolf-
gang Haller und dem Kanzlej- Verwandten Georg Khod die
Expectanz auf die Lehen des Ludwig von Esohenaw, falls
er ohne roännliche Erben abgehen sollte. Brüssel, 17. Julj«
i556.
Fol. 89. K. Sigismund y. Fohlen an K. Carl V. DaU
Cracoviae, 1 5. April. iS53 Einladung zur Hochzeit mit K.
Ferdinands Tochter (Catharina) , Wittwe des Her;^og8 yoa
Mantua (aiu a. Jaly zu Cracau zn Yollziehon).
Fol. 4i* K.CarlV- an K.Sigismnnd. Bruxellis, ^.Jnnii
i553. (Gratulatur et mittit nuptiaram testem Guilielmum de
Pictavia Archidiaconum Hannonie, Prepositum Tarnensem
Consiliarium n. — ptesentium exhibitorem.)
♦Fol. 43. Carl V. an den Papst Bruxellis7 Octobr. i553«
(contra regem ^uvenem Galliae.)
* Fol. 45. Carl. V. an K. Sigismund Ton Pohlen. Bro*
xell. 4* April. i554. (Ermahnt zur Stand haftigkeit bey den
ausgebrochenen Unruhen.)
Locolll. Fol 49- 5o. Adoptionis formula, (Elisabeth
€0. de Werden berg adoptat Nobiles de Tsenburg.) Carolas
S. kaiserliche Bestätigung. Sine dato.
LocoIV. Cod. 193. Fol. I — 3. Stradae Bibliothcca
▼enalis. t^Vcrzaichnufs vnnd Abschlag der Stradischen ange^
pottnen Büecher. (Summa aller der Bacher 347 fl. 4fi kr.)
Meist Classiker. (Mit den Preisen.)
LocoV. Fol. 4. Coppia »C1arissimoS^*Loredan.« Brief
an Loredan (von Strada?) — in Bezug auf den Kaut »Noi
aiamo adesso per cominciar la stima del studio di V* Signo-
ria, ma voglto ehe p^ quella sappia la mia tolunta etc. «
Fol. 6. Schätzungsinstrument der Loredanisehen Samm-
lung. Venetiis 5. Maji •567. Zw. Jacob Strada, Agenten
des Herzogs Albrecht von Baiern und Andreas Lauredano.
Digitized by LjOOQIC
45
Fol. 7 — 11. Verseichnif» 4er GegenttSnde. Hr». 9039.
Fol« 14 et i6. Schreiben des jangen Sirada an seinen
Vater, Di Norimberga. 5« Settemhre 1674« (Ueber Kunst«
Sachen«) 3^ Mi troFO una deli i3 diNovembre gratissima « . . .
Fol. 16. RiecordoperservitiodisaaEx* 111* perVienna
(Wahrtchetniieh von Lanredano.)
Fol* 17. Yerseichnifs einiger AnticagUc und f^ronzi
des Laaredano.
Fol 181. 19. Itotariats.-Iiia(riunent^be;r die.Zurücl^r
nähme der Sammlung durch Aiidre^s La.are.d4n0« Yenetiis,
is.Aiagasti 1567.
Fol. 31. Bruchstück eines Briefes (v. tior^dsno?),
Fol. a3 — 37. Copocpi einer {lechifer,t}gang , (des
Strada?). .,
Laoipit.: Bisposta a la Callumnia stalami data dal M«« M.
Andrea Lor^dano, come dice in ßcritto ch'io gUo riibato delle sue,
Antieaglie et incassate nelle cassc del Ex»« Sor Ducha di Qaviera«'
qaale a It di passati ä prodotto a lä giustitia vechia contra di mo
aecioche no' sia essaminato per testimonio in favore delle merced«^'
ebe debbe i M. Jo. Bapt« Mondella. * • t
Fol. 39. 40. Brief an J^cob Strada von ^?),(Baienichem.)
Da Tauffkirchen alli i3 di Novemb.* |368.
A.M. Jacopo Strada Coipp**« mio honorändo: Yienna. '
Pol. 41 .42. Schreiben des Herzogs Albrecht Toi! Baiern
an Jacob Strada. (Original.) Dat Hochenkirchen den 14*
NoTcmbris i568.
Fol. 43. 44* Schreiben desselben etc. Dat. Hohenkir-
chen, ao.Octobr. i568 (Original)
Fol. 45. Schreiben desselben etc. München^ 8. Nov^
1567. <Orig.)
FoK47* Copie desselben Schreibens^ '
Fol. 48 Schreiben des Herzogs Albrecht roti Baiern-
sa Hanae Jaeob Fugger etc Manchen 8. Nov. i567« (Orig.)
Fol. 5o. Schreiben desaelben an Jacob Strada. :Mtti»-
eben 7. Dee* i5f>7. (Orig,).
FoLfo Schreiben desselben an Jacob Strada« Hfin-
ehea 4'I>ec. 1667 (Orig.)
Fol. 55 Copie eines Schreibens an Fngger. Mönchen
8.9ov. .i<567.,:
Loco Yl. Fol. 57. 58. Entwqrf zu einem Kapferwerb
(des Str^d^)* . >* Ordine eome Tanno li Dissegpi del Palazzo
delTi.«
Digitized by LjOOQ IC
A6
xm.
Hr<.9o48. Codex Ms. Nro.9048«
(Hist. prof. 3i6.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XYI. (F0U.748.)
Diaersa dioersarum roruin scripta , hincinde mista,
Gubernatore ac Capitaneo Generali Proninciaram Belgica-
mm Matthia Archidace Austriae etc. existen^jc ab anno 1577
ujque ad aniiüm i582. A Hieronjmo Wnllins Eidem sereni*
tati a Cubicnlis raptim coll^cta sed non recognita. Mense
Martio , Anno 1 604.
Primum Scriptum latinnm alinnde- sumpsi, putari tarnen
addendum , qaod ad res Belgicas spectet.
Fol. i. Gopia Scripti Statnum Brabantiae ^d Ordinea
Gircnli Westphalici (ne Hispanis opem ferant)« Dat. Bruxel-
lis 7. Dec. 1676. (Status pro?inciarum ac Ditionum Inferioria
Germaniae.)
Fol. 4. Besponsum, Dat.Coloniae Agrippinae, i7«Oec.
^^Fo1.6. Bericht über die Gesandtschaft eines N. von
den Belgiern an Erzherzog Matthias geschickt. -7- Oben die
Bemerkung : » Huius Scripti Authoris , cum non fuerit no*
men « poterit fortasse vestra Serenitas meminisse^ quisnam
Sit. «
Iiicipit: »Estant arriue cn Batisbona le i3 Jour du mois
d'Octobre 1576 se trouuit lelenderaain vers mon monsieur deDan-
newits gentilhomme de 1a channbre de Monseigneur I^'Arcbiducq
Mathias , dlsant auoir Charge par son Altere pour me declarer
confidemment aulcunes affaires dlmportance apres m*auoir bien
demande particulieroraent du succos de par de 9a, me dict en
premicr lieu etc. (i'/jB!.)
Fol. 10. Angabe der Ursachen, warum Erzhercdg Mat-
thias in Belgien weniger ausrichtete.
y Auf das gehaimbe vnnd eilendt erpetten anltliöMlmen der
Fürst! Dufchl. etc. in die Niederlande, Ist neben atedern furge«
laufTenen vngelegenhaitcn alfsbaldt eruolgt, dafs scbedlicbe miCi-
vertrauen der General Stande etc. (a Bl.)
Fol« 1 2. Schreiben des Erzherzogs Matthias an Herrn
von Welsperg. Lira, 8. Nov. 1Ö77.
Fol. 14«- Capita accusatiönis et reatuum Guilielmi Nas*
sovii (Französisch.) Champaigney.
1 . Nous sommes bien äduertiz, des mauvais offices que
failes Journellement contre le repos publicque etc. (2BL)
Fol. t6. Sommaire de la lettre qu'on a force descrire
au docteur Andre Camaraco Lors quil fust violentement
Digitized by LjOOQIC
47
priBt a ßnqtiodeiir (?) et mm« tut to 6oir a Böatdrsseift erf Nro 9040.
la maison da eure.
Pol. lö. b. und 17. Auch in der Angelegenheit des Ca«
meracas etc.
Fol. 18. K. Philipp II. r, Spanten' beglaubigt den Joan-
nes de Noircamies, Baron de SeUes (»locnm tenentem
Praefectnrae militnm custodiae corporis nostri^VbeynErzh*
Katthias yon Oesterreich (vqaaedam ei com hisjiteris nan-
dita dedima$9 cnm serenitate vestra nostro nomine pertrac-
tanda.«) — Dat.. Madriti ao.Dec. 1577.
Fol. sa. Schreiben des Bafslaffelix Herrn von Hassien«-
stain an Erzh. Matthias. Gometaw, 8. Janner 1 578. (Bedankt
sich, dafs der Ensherzog bey der ihm (alachljch gemeldeten
Nachricht seines Todes Mitleiden getragen«)
Fol. 34* Schreiben des Wilhelm von Nassfia.ai^ den,
Erzherzog Matthias, la. Jänner 1578.
Fol. 26, Schreiben des Pfalzgrafen Philipp Ladwig«
Herzogs von Baien^ an Er/herzog Matthias Neijil^urg an
der Denan, 24. Jänner 1678 (Bedankt sich für dieComma-
nication, warum er nach den Niederlanden gereiste) Vom 99.
Not. 1577. Aus Antorff. -— Glaubt es^sej aus den angeführ-
ten Uraachen geschehen, empfiehlt ihm seine nnd seines
Bruders Pfalzgrafen Jobann droy Güter in Brfd^ant und
Flandern •«- Bnggenbault, Basserode «nd St, Amandr) —
(iBl.)
*FoL28. Copej an baide Ertzhertzogcn Ire fürstl.
Dnrchl. Ertzh. Ferdinand mnd C<u*ll zu. Oesterreich.. . (Von
Erzb. Matthias.) Aus Antorfi a, d. (Warum er in die Nie-
derlande gereist.) : — (2 Bl.)
*Fol 3o. Copej an die Bom. Khays. Mt. — Brüssel,
4.Febr. 1578. (Von demselben in gleicher Angelegenheit.)
(«Bl.)
Fol. 32. Schreiben des Don Juan.d'Austria an die Stadt
Colin. — Kloster Argenton , 6« Febr. 1678. (Wider die An-
leihen der Feinde des Königs y. Spanien.) lYi Bl,
Fol. 34. Schreiben des koiiserl^ Gesandten zu. Madrid
Freyherrn r. Keuenhüller an den Erzh. Matthias, — Ma-
dridt, h. 3 Köoigtag iS/S,
Fol. 36. Discours von e. N. Durch welche Mittel Don
Joand'Austria die Niederlande im Gehorsam erhalten könne,
(Französisch.) (a'/^Bl)
Fol, 40. Poinctz et articies a proposer de la part de
son alteze aux estats generaulx. — (Archiduc Matthias.)
OV^Bl.)
*Fol. 42. Was die Belgischen Stände dem Erzherzog
Matthias jährlich för seinen Unterhalt ausgeworfen. 2 1 . Dec.
Digitized by LjOOQ IC
48
Nr<..9o48. i577«.ic i$.,Febir« i578.> i3« 14* Febr (La »omme de 84000
livres de quarante gros par an.) (Gent« isoooo fl.) (2 BL)
: FoL 44« Schreiben de« Erzh« Matthias 4n £r9herzng
(Ernst oder Maximilian heifst es). Antorff« 19. Febr.. 1578«
(Er brauche den Haans Ruebei^ iiothwendig.>
» IVeilliwir dan suuor Ton JUd In solicfaen ^Snftllcbe Ver-^
trdsstsog vvid zusage darauf wicr vixuTs verlassen , vnnd es . nun«
mals vnnsere vnnd diser L^n^de Notturfft, vDserir^ Ije^-rn Vettern
der ühonigl. 'Würde sullispanicn, vnd dem Jansen Haufs Ocsster-
reich fsum hosten erfordern thuet, dafs wier'vnnft 2U hefffcigcn
widerstandt vnnseres Feiandes Don Joans vnnd seinem anhang
ondUehen ruaften vnnd bereit maclien mueasen, darsn wier neben
andern ss^ier Persohn auch bedürffent, «
*FoI.46. Concepe eines Schreibena de» Erah, Matthias
an den Kaiser (Rudolph IL) s. d. (Klagt, dafs der kaiserl.
Gesaridte' Scfawarsenberg . der als Mediator paeia handeln
sollte, beym Herssog v. Parma nichts ausgerichtet, rSth
drihgeiid zur Uebereihkunft;)
*^Fol.49. Schreiben des Erzherzogs Matthias an den
t; Schwarzenberg, kaiserl. Gesandten. AntorflP, 1. Martii i570.
*Föl.5i. Schreiben- des K. Rudolph II. an Erzherzog
Matthias. Pt^fefsburg. 8. Martij 1578. (4 Bi.) 'Seine Bemühun-
gen, den* Konig von Spanien auf den milden Weg zu brin-
gen, it. Bemühung zur Abhaltung eines Tages zu Worms,
wegeti den* niederländischen Angelegen-heiten, damit die N.
keine Unterstützung bekämen.
Fol 55. Schreiben des Erzh. Matthias an L. Schwendi.
Antürf). 11. März 107«. (1 S.)
*FoI. 57. Schreiben des K. Rudolph 11. an seinen Bru-
der Matthias. Prefsburg, i5. März 1578. (2ß.) (Rechtferti-
gung, seiner Ansicht und seines Benehmens.)
Fol. 59. Schreiben des Dr. Vieheuser an den Erzherzog
Matthias. (Der Kaiser habe denPirchl yon Prag nachPrefs-'
bürg berufen, um ihn dem Erzh. M. zuzuschicken, womit
er gut versehen seyfi wird.) — Wien, initinereWormatiara
proficiscefns , iS.Martij 1578. (i S.)
Fol. 61. Schreiben d^s Kaisers Rudolph II. an Erzher-
zog Matthias. (Er kann ihm den Hanns Rueber Freyherrn
zu Püchsendorf nicht schicken — v vnrisernRaht mnd Veldt-
obristen in Obern llungarn « — weil er nicht frej ist, son-
dern wieder nach Ungarn geht, und ist sehr nöthig.) Prefs-
burg, 22. März 1678. (1 Bl.)
Fol.. 63. Erzh. Maximilian beglaubigt seinen Kammer-
diener Christoph Creuz, den er zum Erzh. Matthias schickt,
bey dem Herzog v. Cleve, r den er etwas begrüsaen « soll.
Wien, 23. März 1578. (1 S«)
Digitized by LjOOQIC
49
Pol. 65. Scbreiben de» Harro ?» Weltperg an den £r2- Hro.9«4ik
hersog Matthias, (Yorzfiglich in Betreff des Hanns Ruebers
seines Schwagers , den man nicht weglassen kann.)
(»Wie dan erst yor wenig Tagen, die fürnemben mannbcfPfc
Hungern so auf den Baghisch , an ler Mayt eto. samentlich , lae
EfermRueber von sein trageanden Beuelcb nit zulassen, anlangen
lelban^und defswegen selbst was darsue legen «jch erbotten haben.«)
Wien , a3. Marc 1578. (2 Bl.)
Fol. 67. Schreiben desselben an denselben. Wien, 5,
April 1578« (Eiusd. fere argnmenti.)
» Gott gebe gnadt , das Euer Furstl. Durcbl. (wie mir nit
sweiffelt wo man seitlich darum wirbt.) Durch beyfahl annderer
gueter Redlicher Deutschen Iren Feinden obsiegen vnnd das leh-
nig, darumb Sy Christlichen geworben, mit glichh erhalten,
vnnd SU guettem der geniainen Christenheit , langwierig Begiem
mögen. « — (1 Bl.)
Fol. 69. Schreiben des Kaisers Rndolph II. an Ensh.
Mnuhias. Prefsburg 5. April 1578. (i'/zBl.) (Die verlang-
ten Patente könne er jetzt noch nicht schicken, es mnfs zu-
gewartet werden, bis derChorfnrstentag zn Worms und die
ständische (niederländische) Versammlung (am 1 2. April) al>-
gehalten sind.)
» Vnnd mitlerweill (dsraue wir dann E. L. Brüederlich vnnd
freondlich vermahnen) ^Yillmehr nach denen mittlen trachten, die
SU friden. Buhe vnd Ainigkait gehören, vnnd dienstlich sein, alfs
m mehrer weitterung, vnd wolgedacbts Khünigs (v, Spanien) Of-
fension Vrsacb geben mögen , wie wir dann die Sachen auf die-
selben fridliche weeg , vnd alles su ainer bestendigen haillsamen
▼ergleichang su richten, (Inmassen £. L. aufs Jüngstem ynserm
schreiben, vnd dann auch von vnnserm Obristen Hofmarschalckhs
dem Grauen von Schwarsenberg etc. vor disem merers wirdet ver-
standen haben) sum höchsten ansei egen sein lassen. «
(Vidit Joh. B. Weber. D. . Obernberger )
Fol. 71. Schreiben des Johann Bejdrujizki t. Kolowrat,
Appellations -Präsidenten, an Erzh. Matthias. Prag, 6. April
1578. (Er selbst kann nicht in seine Dienste treten. (» Sin-
teinall Ich der Born, khays. Mt. meinem AUergnedigisten
heim za Dienst yerpunden.«) Er bittet aber, aeinen Vetter
eis Edelknaben aufzunehmen. — (1 BL)
Fol. 73. Schreiben des K. Rudolph IL an den Erzh. Mat-
thias. Prefsbnrg, 7. April 1 578. — (Es habe seitdem auch der
Bueber selbst umErlaubnifs gebeten, zu ihm (Matthias) zu
geheo, es könne aber noch nieht sejn.) (1 BL)
Fol. 75 Schreiben des Erzh. Matthias an Herrn Hanns
Bneber. Antorff, a5. April 1578. (iBL)
Fol. 77. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casimir an
Erzh. Matthias. Lautem, 26. April 1578. (iBL)
L 4
Digitized by LjOOQ IC
50
'ffr<i.9«48* Fol. 79* Schreiben Aes Erzh. Carl an Erch. Matthias«
Grats, 27. April 1578. (Es möge gut aasfalien, dafs er in
die Niederlande gereist.) (1 £1.)
Fol. 81. Schreiben des S. V. D. an Erzb. Matthiaa.
Mainz« 2. Maj 1578. (iBl.) Unbedeutend,
Fol. 83. Freundschaftliches Schreiben des Herzogs
Geor^ von Liegniz an den Erzh. Matthias. (Dem Balthasar
Danowiz zum Karbisch mitgegeben.) — Brieg, 2. May 1578«
»Vnnd nachdem gedachter Danowis , diese waitteBeise was
EU sehen « vnnd sich zu gebrauchen lassen auf seinen aignen Vn-
costen yber sich genommen, vnnd Er sonst eines guetten altber-
khombencn , Erlichen , Ailelichen Geschlechts ist, dessen Vatter
vnnd Grofsvatter, sich eine lange seit vndtcr meinem gnedigen
lieben herrn vnnd vatlcrn , vnnd vorfahren , seligen gcaencbh«B
Sewohnet, vnnd sich yederseit woll verhalten, %vie dann vonn
iesem auch kain anderes su erfahren ist, Alfs gelanget ann Ewer
fürstl. Dcht. etc. meine gans vlcissige vnnd dcniuctcige bitt, dic-
selbisen geruhen vnd wollen Ibm gemelten Danowisen, mit gnadn
beuolchen sein lassen. « — (1 Bl.)
Fol. 85 Schreiben des Bischof Julina v. Wnrzbnrg an
Erzh. Matthias. Wormbs, 9. Maj 1578 (1 El.) (Compli*
mente, er wolle gern das Seinige thun zur Herstellung des
Friedens.)
Fol. 87. Schreiben des H. Freyh. v. Welsperg an Erzh.
Matthias. Wien» 11. May 1678. (1V2BI.)
Fol. 89. Schreiben des Erzherzogs Matthias an den Kai-
ser, seinen Bruder. Dat. Antor£P, 11. May 1678 (1 Bl.) (In*
tercedirt für Paulus Emilius, der zu Brefslau acht Jahre
war gefangen gehalten worden, auf seine (Matthias) Fürbitte
begnadigt und ihm das Land verboten wurde, der jetzt bit-
tet nm Relaxation und ein sicheres Geleit, damit er seine
Unschuld gegen seinen Feind den Seiender darthun könne.)
Fol. 9 1 . Schreiben des Herzogs Georg v. Liegniz an den
Erzherzog Matthias. Brig, i8.May 1578. (Blofse Coaipli-
mente.) 1 Bl.
* Fol. 93. Schreiben des Herrn Freyh. t. Welsperg mn
den Erzh. Matthias. Wien, 35 May 1678 (4BI.) (Halb-
schlage, Warnung vor den französischen Practiken, er soll
sich den Oranien zu gewinnen ,. zu sichern suchen, auf die
Tentschen etwas halten etc. — Ueber die Verhältnisse gegea
die Türken, Gesinnungen der Erzherzoge Ernst und Maxi*
milian , Lob ihrer Kriegslust.)
Fol 97. Schreiben des Herzogs Johann von Baienig
Ffalzgrafen bey Rhein, an den Erzherzog Matthias. Siaiema
a8.May 1578. (Schickt ihm ein etwas altes Schreiben seinei
Bmders des Ffalzgrafen Philipp Ludwig, empfiehlt ihm seina
Herrschaften.)
Digitizpd by LjOOQIC
51
Fol. 99. Schreiben des Erzh. Matthias an den Herzog Bro,9o4a.
T. Cleve. Antorffy i.Jonj 1578. (iBL) (Beglaubigung für
Gaaolthier von der Gracht, Herrn v.MaUtatt s. Kämmerer,
und Carl Holler von Hollanstcin Bitter seinen Diener, die er
nach Deotschland schickt).
Fol. 101. Schreiben des Herzogs Georg v. Liegniz an
den Erzh. Matthias. Brieg, 5. Junj 1578. (Empfiehlt einen
gewissen Brauchitsch von ßuechweldingen, der reist.)
FoUioS. Articies conceux par Monseigneur le Prince
d*Oranges et les deputes de Messieurs les Estatz generanix
sur lesqaelles soubs ie hon plaisir des prouinces on pourroit
traicter anecq Monsieur le Ducq d'Alenzon. 3 BL \^b.)
*Fol. 107. Schreiben des Herzogs v. Alenzon an die
Geoeralstaaten der Niederlande. Au Blessiz lez Tours , le
xxr. joar de Sept. i58o« 1 Bl. (»La surscription estoit A
Messiears les Estatz generanix du pays baz assamblez en
Anaers.fc) Oben bemerkte Wüllin^: » Henricus pulchre de-
mnlcet Beigas, in hac pereleganti Gallica Epistola digna
lecto. <
Fol. 109. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casimir an
den Erzherzog Matthias. Dat Lautem, 5. Junj 1678.
Fol. III. Schreiben des Herzogs Georg von Liegniz an
den Erzherzog Matthias. Brieg, 9. Juny 1678. (Empfiehlt
den Georg Schmolz , der in niederländische Dienste treten
wili. Hat was versucht.)
Fol. 1 13. Copie d une Lettre du Conte de Lalaing aux
magistratz de Bruxelles. DeMontz ce 1 o. de Junj 1578. (Recht-
fertigt sich gegen das Gerücht , als hatte er die Franzosen
in die Niederlande eingeladen.) (1 Bl.)
Fol. 1 15. Schreiben des Fabian Burggrafen und Herrn
zn Donai und des Wenzel Zwleger an den Erzh. Matthias.
Ne^mögen den a6. Junj 1678. (1 Bl.) ""
Fol. 1 17. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casimir an
den Erzh. Matthias. Zutphen, 8. Julj 1578. (Er wünscht
mit seinem Kriegsvolke bald durch Commissarien gemustert
an werden, und dann über den Rhein zu ziehen gegen den
Feind; beglaubigt seinen Rath, den Licenziat Zuleger.)
(»Bl)
Fol. 119. Schreiben des Pfalzgr. Job. Casimir an den
Erzh. M. Zutphen, 9. Julj. 1 Bl. (Bedankt sich für die Be-
grüCiung durch Abgeordnete , dringt sehr auf baldige Mu-
ilenuig.}
*FoL lai. Schreiben des Hei^zogs v. Alenzon an den
Pfalzgrafen Johann Casimir« Montz, i7.Juillet 1578. (iBK)
Fol. 1 23. Schreiben des Pfalzgrafen J« Casimir an den
ErzIuM. Zutphen, 20. Julj 1578. (iBl)
4*
Digitized by LjOOQ IC
52
Uro. 9oi8. Fol. 1 24. Schreiben des Ersh. Matthias an den I^falzgra-
fen J. Casimir« aS. July 1578« (1 S )
( . • • y Wie es nun vmb die fran/.Osische, sonderlich des Ton
Alanxon Practickh beschaffen, das haben Euer L. souil mier dauon
bewust hiebe! zu uernemben. Die weil nun an disem hoch Tond
Till gelegen , So bit Euer L. Ich ganx freundlich , die wollen in
betrachtung dessen für ler Persohn aufs ehist zu mier khommen,
vnnd lerRhriegsvolchh als Immer möglich vortfuehren lassen.«)
Fol. 125. Schreiben des£rzh. Matthias an den Grafen
TOn Tribulz (Obristen Stallmaister). Antorff, 2i.Jaly iS^B.
(1 Bl.) (Er möge die wiederholte Bitte um Beitrosse und
Kutschen bey Sn Majestät nnterstfitzen.)
F'ol.i27. Schreiben desErzh. M. an den Hanns Frejh.
T.Welsperg. Antor£F, 21.JUI7 i5-8. (1 BL) (Ungeachtet er
nicht geschrieben, ist er ihm doch gewogen, er w^ird ihm
nächstens schreiben , er möge seine Bitte um Reitrosse ua-
terstützen.)
Fol. 139. Schreiben des Pfalzgrafen Joh. Caaimir «n
den Erzh. M. Zutphen, 26. Julj 1578. (1 Bl.)
Fol. i3i. Schreiben des Erzherzogs M« an den Land-
grafen Wilhalmen (v. H^sen?). Antor£f, 29. July 1678. ( iBL)
(Durch den zurückkehrenden churfürstlich -sächsischen Ge-
sandten Hieronymus Pflueg läfst er ihn begröfsen etc.)
Fol. 1 33. Schreiben des Freyh. Hanns v. Welsperg an
den Erzh. Matthias. 3i. July 1578. (Empfiehlt den Haupt-
mann Seidel , der bey ihm Dienste nehmen will. Nachrich-
ten YonBüstungen des Erzh. Carl. Wenig Lust bezeigt man«
in Hungarn zu dienen.) (2 Bl.)
Fol. 1 35. Schreiben des Grafen y. Egmont an den Erzh.
M. Zutphen, Si.Jnillet 1578. (Ist angekommen 9 übermor-
gen will der Pfalzgraf nach Brabant abziehen u. s.w.)
Fol. 137. Schreiben des Pfalzgrafen Joh. Casimir aa
den Erzh. Matthias. Daulsbarg« S.August 1578. (Beglau-
bigt den Wenzel Zuleger.) (1 S.)
Fol. 139. Schreiben des Erzh. M. an Freyh. Erasmos
Y.Liechtenstein und die Teutschen. 8. August 1578. (1 BL)
Fol. 141. Schreiben deaPfalzgrafen Johann Casimir an
N. (s. Agenten, wahrscheinlich Zuleger.) Ärschen, 9. Au-
gust 1578. (2 Bl.)
Fol. 143. Schreiben des Maximilian de Boussu an den
Erzh. M. Du camp a Bynenam ce 9. d'Auoust 1578. (1 S«)
Fol. 14^. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casioair
an den Erzh. M. Ärschen, ii. Augusty 1578. (Beglaubigt
den Johann Junium yonn Jungen,, den er zo ihm sendet.)
(I 8.)
Digitized by LjOOQIC
53
Fol« 147. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casimir an Vro.9o4S.
den Erzh. IL Datum Cmeikh den i3. Augasty 157B. (1 Bl.)
Fol. 149. Schreiben des Ffalzgrafen Johann Casimir an
den Erzh. M« Datum in ynnserm Lager znHeswick den i4«
August 1578.
Fol. i5i« Schreiben des Erzh. Matthias an den von
Windischgräz. Anforff, 16. Augustj i5t8. (Das Paket mit
den Tbeilzetteln hat er von einem andern eröffnet bekom-
mcDy er soll künftig nichts auf der gemeinen Post schicken.)
Fol. i53. Schreiben des Lazarus Schwendi an den
Erzh« Matthias. Dat, Burgkheim « iS.Augusti 1578. (4B1.)
Fol. 1S7. Schreiben des Erzh. Matthias an den Pfalz-
grafen Johann Casimir. Antorff, 9. August 1578. (Er möge
fort in das nächste Lager vor der Stadt vor Lyra rücken und
den folgenden Donnerstag Rasttag halten , wo es sicherer
ist 9 er werde morgen selbst kommen.)
Fol. 1 59. Schreiben des Churfürsten August v. Sachsen
an den Erzh. Matthias. Dat. Augustusburg, 3 1. August 1578.
Gute WüasehCt dafii es gut ausgebet »Wafs dann Euer L.
freundlich suchen des anleliens halber an Gel de vnd Puluer belan-
get , wehren wier wol genaigt • Euer Lieb hierin so gerne Sie es
sehen möchten frenndtlich su wilfahrcn , Wier möeen aber Euer
L. freundtlicb nicht bergen, wie dan auch Euer Lieb sondr sweif-
fel ohne das vor defs berichtet sein werden, das wier vnr sweien
Jahren ansehenliche Summen, soinn vnnser Cammer vf vereinsung
gestanden, ablegen lassen, dardurch wier vnnft vnnsers geringen
Vorraths dermassen entblosset , das ^ir bei diesen gefenrlicnen
LeulTen rerursacht, ann vrschienen Ostern Selbsten eine ansehn-
liche Summa vmb vorzinsung auf;&unehmen. Souil dann das Büch-
sen Puluer anlanngt, haben wier auch einen geringen Vorrath an
gemachtem Puluer In vnnsern Vestungcn, Sondern lassen da meh-
rem Tbaills Fnnsers Verraths an vngemachtem Zeuge, von Salpe-
ter vnd schweffei In Verwahrung halten , daraufs man vfm noth-
fall Jedesmalfs Inn «welff stunden souil Puluerfs machen kann,
AlGi man vngefebr In einem Tage bedarff vnnd verschiessen mae.
Das wier also In eill xu einer solichen statlichen Ansall Puluer aufs
enelten Vrsachen nicht hhommen können, Bitten derhalben gan«
frenndtlich Euer L wolle diese vnnsre notb wendige entschutdigun^
ler Dicht vnfreundtUcb vermercken , Sonder Ire freund tli che nai-
gung wie sie angefangen gegen vnfs ferner behalten. «...
Fol. 1 6a. Schreiben des Lazarus Schwendi an den Erzh.
Matthias. DaU Külcbofen, i.Sept. 1578. (2VaBl.)
FoL i65. Schreiben des Erzh. Matthias an den Pfalz-
grafen Johann Casimir. Antorff, 3. Sept. 1578. Ueberschickt
ihm die Copie eines kaiserl. Schreibens und beglaubigt den
Eraamus ¥. Liechtenstein.
Fol. 167. Schreiben des Erzh. Matthias an den Land-
▼ogt Tlsnngen. AntorfF, 9. Sept. 1678. (iBl.)
FoL 169. Schreiben des Hanns Hueber an den Erzh.
Digitized by LjOOQ IC
54
Mfo.9o48. Matthias. KascKau, lO.Sept. 1578. — (Tröstet ihn, wegen
des AJenzon yind der unbeständigen Niederlander. — Das
Mehrere (was jetzt za thun) habe er dem Caspar von Dano«
wiZ| S. D. Kämmerer geschrieben.) (iVs^^*)
*FoL 171« Schreiben des £rzh. Matthias an (die Ko-
nigin Y« England). Dat. Antaerpiae die XXV. Sept. 1578.
(iBl.)
Fol. 173. Schreiben des Hörrn Freyherrn zuWelsperg
an den Erzh. Matthias. Grauenwerth. 3. Oct. 1578. (37t B^O
* Fol. 177. Schreiben des Lazarus Schwendi an den
Erzh. Matthias. Burckhey, 5. Oct. 1S78. (2 Bl.)
♦Fol. 179. Schreiben des Herrn Frejh. y. Welsperg an
den Erzherzog Matthias , Oct. 1578. (2BI.)
Fol. i8i. Schreiben des Erzh. Maximilian an den Erzh.
Matthias. Frag, 17. Oct. 1578. (1 S.) (Empfiehlt den Hanns
Göschinfsky • der bej ihm Dienste nehmen will.)
Fol. i83. Schreiben des Erzh. Matthias an den Fan-
graz von Windischgräz. Antorff, a6. Oct. 1578. (1 S.)
Fol. i85. Schreiben des Erzh. Matthias an den Sigmund
T. Hohenburg. AntorfF, a6. Oct. 1578,
(Soll die Sachen, die vou der Theilung auf ihn gefallen
sind » von Windischgräs übernehmen » darüber ein ordentlich In-
uentari aufrichten, vnd soliches in der lihays. Burgkh oder Neuen-
stall zu Wienn vn derbringen , vnnd daselbst vber vnnser Verbof-
' fen, khain gelegenhait were etwa in der Statt darsue ein gelege-
nes wol verwartes Zimer, vf vnsern Gosten bestellen, vnd biCft
auf vnnser weitter Verordnung vleissig bewaren, su dem Raucb*
Wereli, Ruastungen, Zeug vnnd anderm sehen, vnnd vonfs dessos
alles 2u berichten vnd ein abschrifft des Inuentari vnseumblich xu
übersah ickhen , nit vnderlassn wollest. «) (i'/jl^l*)
Fol. 187. Schreiben des Erzh. Matthias an den Chur-
fürsten y. Sachsen. In simili Landgraf Wilhelmben zu Hes-
sen, V. Herzog Juliusen von Braunschweig. Antorff, 2. Nov.
1678. (1 Bl.) Empfehlung für den niederländischen Ritt-
meister Ott von Wolmerkhansen.
Fol. 189. Schreiben des Pfalzgrafen Johann Casimir an
Erzh. Matthias. Gent, 1 5. Nov. 1578. (1 Bl.) Rödem hat seine
Antwort auf des Erzh. Begehren, bittet um Entschuldigung
wegen seiner abschlägigen Antwort , condolirt wegen den
französischen Praktiken.)
Fol. 191. Schreiben des Erzh. Matthias an den von Ro-
senberg. — Antorff, 9. Nov. 1678. Er möge sieh verwen-
den • dafs der Thomas von Gera , Bürger zu Colin , unge-
säumt bezahlt werde und nicht vor das Landrecht gewiesen«
Fol. 193. Schreiben des Erzh. Matthias an den Pfalz-
grafen Johann Casimir. Antorff, ao. Nov. 1678. Der Rödem
kommt noch einmahl um wiederholt zu soUiciiiren. — »Weil
Digitized by LjOOQIC
55
die Mch gemauM Stemdt sameatKch aDlrifll» A$b 8y s^h «n Bro.9o48»
Ir gegenwarth nit handeln oder schKcMen lassen, c..
**FoL 195. Schreiben des Pfalagrafen Johann Casimir
an den Erzh. Matthias. Gant, a4*Nov. 1578. (aBl.)
Fol. 197* Schreiben des Laaania v..Schwendi an den
Erzh« Matthias. Körchey, aS.NoT. 1578. (i'/^BL) -
* Fol. 199. Sehreiben des kaiserl. Geaandten, Henr/
Conte de Sbartzenberg , an die Generaktaatea (?) — * en
Anvers ce premier de Decembre 1578. (aBi.)
Fol. 201. Schreiben des Erz h. Matthias an den Bischof
TOD Breslau. Antorff, 1 3. Des. 1578* (1 Bl.) Creditiy für
den Frejh. Sebastian. r. Rödern, den . er. aum Kaiser absendet.
Fol. so3. Schreiben des Erah. Matthias an den ir«,Pern-
stain. Antorff, i3. Des. 1578. (1 31.)
Fol. so5. Schreiben des E^v^p If atthias an den Ton Ro-
senberg« Antorff, i3.I>ea. iSiQ. (1 Bl.)
Fol. 207. .Instruction des^rzh. Mauhias fiOr seinen Ab-
gesandten Ton Rödern, i3<Dez, ■578. (2BI.)
.FoLao9. Schreiben des Erah« Matthias an Sachsen,
Brandenburg, Administrator und andere Fürsten* (Creditiv
f. Rödem.) Antorff,. ^3. Dez«. 1578«
* Fol. an. Schreiben des Erzli. Matthias an denkaiserL
Amfcaasator. Aatofft*, 17. Dez. 157&
Fol.si3. Schreiben des Erzb) Matthias an den Kaiser
seiaen Bruder. (Inteveession f&r die (Anna Oemori) Wiitwe
des kaiserl« Rathes und obrtsten 2«engmeisters Adam Ton
Wifinegg (Ijan4i4aans in Mähreja), wegen. ihrer Verlassen-
sehafu - Antr^tttn|[|;») . Aatorff , . 3 a. Dez^ 1 578.
Fol. ai4...&9hreiben des Erzh. Matthias an den von
Pernstain. Antorfff.aa^ Dez« 1578» (iBl.) (Der Krön Böhmen
obrister Canzler.) ...
F0L219* Schreiben des kaiserh Gesandten, Heinrich
Grafen zu Schnrarzenburg, an den Erzh« Matlbiaau Viset,.a6«
Dez. 1578. (iBl.)
Fol. s 17. Schreiben des Ex*zh. Matthias an denselben
Gesandten. Antorff, 3o. Dez« 1578. (1 Bl.)
Fol. 2a 1. Schreiben des Anthoine de Lalaing an den
Erzh. Matthias. Pi^aff, i.Jäniicr 1579« (> ^^')
Fol. 223. Schrqiben des Joos Metz an den Erzh.. Mat-
hiaa. De Bru^eUes", 1. J'anvier 1579. {1 Bl.) Dankt fiir die
Wahl TonBrJW4^1« 7^^lß Sitz der Assemhico derGoneralstaaten.
Fol. 2a5. Schreiben des Erzh Matthias an den Erzh.
Maximilian. (Intercession für Heinrich Pziedenizio von Pye-
denizc, der bey. ihm'X)tieA3t nehmen will.) r— Aiytoril« |5. Jän-
ner 1579. (iBI.):j *
FoL 927. Schrpiben . dq« Ajoihpinp.. de, Lalaing an den
Erzh« MaUhias. Prag, 7. Jänner 1579. (> ^'*)
Digitized by LjOOQ IC
55
iffo.9o48» Fol« «99. Sdii^ibeft des Ersh. HatthiM an de» Mafk*
grafen Johann Friedrich. AntorfF, 'i3. Jänner 1579. (' ^'0
(Entläfst mit Dank den von ihm hergeiiehenen , jetzt abge-
forderten, Rittmeister Eustachiaa von Hundtsperg.)
Pol a3i. Sciireibeti dea von Redern an den Erzh. Mat-
hiaa. Dat/ Fridtland , s3 Jänner iS^jq, (< Bi.)
*'' Pol. ^33. Sehreiben des Ruprecht von Stozing an den
Erzh. Matthias. Wien, «7 Jannary 1679. (»B'-)
Fol. a35. Schreiben des Erzh. Matthias an Hanna Rue-
her. AntorfF, 28. Jannary 1679. H^V^BI.)
FoL «37. Schreiben des Freyherm r. Rederri an Erssh.
Matthias. Fridlenndt, So.Janaarj 1679. («7,Bl.)
Fol: 341. Schi^öib'iBnf' d^s H. Fi*eyh. za Welsperg an
den Erzh. Matthias. WiehJ ip.Pebr. 1579. (' B'-) <Neajabra-
wanscfa. Das übt*ige Wird' ä6(h SdhWag<et«, ' der Herr vi Tan-
neberg, den er empfiehlt, ausricht^fi.) * • ' •" *
Fol. 243. Schreiben d^s Otto' Heinrich Grafen zu
Schwarzenberg an Errii. Matthias, i^^cheii , 5. Febr. löTg*
(i B1.) Hat bisher diid Andieta« bey dem JhAviMn von
Parma nicht erlangen können.)
FoL 245. Schreiben desselben an dens'efben. Athen,
11. Febr. 1679. (* Bl.)
Fol. 247. Schreiben^desselben an denselben ,' i^kü ^ee
t3*'äe Febrnuier 1579. (t Si) ' -• • -
Fol. 249* Schreiben des Daniel IVihz an den' Herrn Yi
DaneWiz: Colin, 25. Febr.- 1679. (i El.) •
FöU 25i. Schreiben des Er^b. Matthiviy'an Hanns Htre^
ber. AntorfF, 26. Febr. 1579'. (1BI.) Empfiehlt ihm deniiu*
casMozelailr, d^r ih'm (Erzh.) durch de^i ''Herzog' Johann
Friedrich von Stettin und Pommern war emt»Ibhlen worden,
»als ein alter yersnchter Khriegsmann. «
Fol. 253. Schreiben des Otto Heinrich Grafen zn
Schwarzenberg an den Erzh. Matthias. Achen, 14. Martj
1679. (* Bl.)
9 Nachdem sich vbei" der Rom. Khays. Mayt, vnd dann auch
all mein versehen mein Expedition dermassen verKogen, das Ich
damit bi& auf diese Stundt aufgehalten , Mir auch abgeMrickht
worden su Euer fUrstl. Durchlt. Brief suebringen, vnnd von Dero
wider SU bclihommen. Also hab Ich nit sollen vnderlassen, öegen-
wiertigen meinen SecretariumMelchiornScbwerius suEuer furstU
Dcht: So woll als den General Staden. mit Instruction vnnd bc»
ueleh abzufertigen, Mich nit allain cn entsehuldigeii. Sonder auch
das mündlich för vnnd anzubringen , was - Ime ermelte sein In-
struction aufTi^rlegt. <
Fol. '255. Schreiben des Daniel Prinz an den Herrn
T.Danewiz. Coline 04. März 1579. ('VaBl.) '
1« . . Efs wierd albier aufsgebn, kbombet auchaitvon schlechten
Digitized by LjOOQIC
orten, dasdie'Sttiadeii iikibiraifadErmft.deinAltti«mi1o banndlefi, Nm».«9«i4ff:
wo dem also, so wurde es der eacben einen grciisf n . ptoXs gebcsy
da die Suadea all mifstrawen werden bei seit seacen, W^liches Sie
för war vnbillich vonn der l&haya. Mayt. etc. scbepffen, vnnd auf-
ticblignacli dem fridt trachten, verhoffe es werdegliclifaljGh Vort-
fieben, wo nit, so ist xu besorgen^ ultima fore p^iora prioribna«
Msnaaebreibt mir noch nit y<>ii balF wer vono dannen bierxuo
vnordoet, wolt Gott eswurd dem Herrn von Scb wen dj auferleget,
Sii rerum omnium verum babetintellectum. Besser khönu et man
en nit haben , Sed impediunt illi , qui et aliis in rebus Impera-
tor! autores sunt ut ea in manns sumat , quae sibi et successori-
bus nocitura sunt. « )
Ihr Mayt. etc. wie mir Dr. Crato schreibt, seind sehr wol
asf, halten den Landtag zu Prag, vnnd begero ain gross; Summa
pllts, vnnsere Landtleuth cum contcmnantur a' Bohaemis, haben
fang nit Ifhoipmen wellen, aber doch lezlich nach, geballenen Fir-
sten Tag Ire gesandten dahin "verfertigt. DerPolnische gesandte
bettan, ut liceat regi suo conscribere exercitum in Imperio con-
tra Moscum,
ElectoVis huius urbis causa Homae decisa est, Dui Ernes-
tns wirdt mit einem Cardinalat vertröstet« . ^, ..,,, [ I
Fol. 257. Sclir. d. Erzh Maf thias an den' k; AnbaMa^
tw. Antorff, ah Marty 1579 (1 ^^•^*
Fol.^59. ächr. i. Erzh. Hatthiaa an den Von 9tozin-
gen. Antorff, 27 Marty 1579 (iBl )* '
Fol. 261. Sehr; d. Ereil. Matfoiatan die Ritterachafit
in Böhmen Antorff, 27 Marty 1679 (174 Bl ).
(Empfiehlt ihr den Georg Pichel YOn Pichelberg , der
in die Landschafts tafel aufgenommen zu werden anhaltet«)
»Seindt wier- durch Iva vmb ein genedigiste Becommenda-
tion, dem Er disfallTs nit wenig isuegenüssen verbofFtc, gaiincff
ccborsambist angelahgt vnd geb'etten worden , Weliches wier Ime
Ficbel vmb der weiland l^baiaer Maximilian vnserm geliebten hcrrn
VBad Tattern säl liger vnd loblichergedecbtnus, dieteryesigen Khays«
Mayt. etc. vnserm geliebten herrn vnd Bruedern auch vnnfs Selb-
sten, gelaisten langiewrigcn g'etreuen dienst, die Er wie vnnfs selb-
rtm gueterroassen bewust , In ansebenlichen , weiften , gefabrli-
cken verachi k bangen , Gommissionen vnnd berueffien vil Jar vn-
wrdrosseniich ersaigt vnd bewisea hat » soliches ^uch noch täg-
lich tbaet,, nit verwaigern mögen.«
Fol. 263. Sehr, d Erzh. Matthiaa an Erzh. Ernst. An-
lorff, 27 Marty 1879. Becommendirt^ihm den zu einer Haupl-
Bunnschaft gen Cantseha berufenen Georg SeidU
Fol. 265« Spbr. d. Erzh. Matthias an E>rah. Biaximilian.
Aniorff, 28 Martii 1679 (* ^0«
Empfiehlt ihm den Emreich Herrn v. Seherffienberg,
der ihm war ton Max« empfohlen worden, aber aus )» bewe-
genden Yrsachen, wie Euer Lieb TOB Ime eooememben ha-
Wa, dieser Ztit nit geschehen mag. «
Digitized by LjOOQ IC
58
■ro. 9o4e. Fol« 367. Sehr. iL Ersh* MtUhias an den obristen Laad-
kSmmerer in Bdfamen. Antorff, 1 April 1679 (* ^'O* '
Sein Schreiben aut Commothau Yom 8 Janer hat er er-
halten , iat froh , dafs d. Nachricht von s« Tode nicht wahr
war. — • Compliment. — Am Ende (Manu propria).
y Lieber Hassenstain Ich hec euch vil mehr su schreiben die
Zeit wil es yetet nit geben, Bit aber Ir woHet allen Landtoifi-
eieren meinen gnedigen gruefs vermelden« «
FoL26q. Sehr* d Erzh. Matthias an den Freyb« Se-
bastian T. Rödern. Antorff, 1 April 1679 (1V4 ^'•)*
Ist mit d. Ausrichtung s. Aufträge zufrieden ^ Übrigens
»lihonnden dero gnediger mainung nit pergen , das weder vf dein
noch andere anbringungen, von der Rom. Kays. Mayt. ynnfs wegen
vnnsers Jarlichen Deputats , khain äinsige wirckhliche resolution,
bifs dato nicht eruolgt, sonder wier mit derselben suvnserm höch-
sten nachthaill aufgezogen wurden, vnnd defs vnserigcn mit schaden
entratten müessen. Derhalben da deiner gelegenhait , vnd du ohne
das bey hoff im dienst bist. So ist vnnser gnediges begeren dn wol-
lest nochmalen bei ler Kays. Mayt. oder aber den Verordneten
Camer EXtben. dtffshalben mit Vlelb Solieitirenf vnnd vmb endli»
eben beschaid anhalten. «
F0L371. Sehr, d« Erzh. Matthias an den Chnrf&rsten
T. Sachsen. Antorff 8 April. 1579 (1 ßl.)«
Creditlv. für den Georg Afsmufs Herrn von Lieohtenstain
u. Niclspurg, der hier nicht mehr länger bleiben« kann, im Vorbcy-
reisen auerley aosubringen hat. ^r- vSonnder wie vnser höchst Ver*
trawcn zu derselben gesteh ist, vnnfs Iro beuolchen sein lassen
auch wie ein vornembe Seuln des heüligdn Reichs, wie es dan von
derselben bisheroalweegenb^schehen, auf das der gewalt von den
armen vnderthonen abgewendt, vnd diese Prouinsen, ainbmalla
au gcwijnschten friden khommen möchten, verhelfFen. «
Fol. «73. Sehr. d. Ersh« Matthias an einen des Her-
renstandes in Oesterreich. Antorff, 8 April 1679 (1 Bl.).
Er möge statt Seiner den neugebornen Sohn des Hof-
meisters« Am tsver Walters und obristen Kämniierer^ des Erzh«
Ernst, Davids- V. Tanneberg, eur Taufe halten. ^- vDie
Ehrung wird ihm durchs. (Matthiasens) Caramerer Sigmund
y. Hochenburg zugestellt werden,« auf Vorzeigung des
Sohreiberfs.
Fol. «76. Sehn, d« Erzh. Matthias an den y. WArzburg
d. Z. zu Colin. Antorff, ia. April 1679 (1 BL) .
(Creditiv für den David y» Danneberg;)
Fol. 276. Sehr. d. (kais. Gesandten) Sohwarzenberg an
Erzh. Matthias. CöUn^ usterabent 1679 (iV«Bl.).
Fol. 279. Sehr. d. Erzh. Matthias an Hr. Hanns Rueber.
Antorff, 12 April 1679 (1 Bl.).
(p. s. dankt für das übersohickte Pferd, »beger solir
ches zu uergleichen« «)
Digitized by LjOOQIC
69
Fol. sOr/dclir. H. Ei^h. Mstthtatiin dM f&nVVvIhferg^ vm.^4«'
Antm-ff, 1 2 Aprfi 1679 (r Bl.); • «^
Fol.aB3: Capitis euiQsdattiPraec}puiEx}H»ftido(i BL).
Fol- a85. Ermanung den gemeinen Stenden desNideri»
hndu, den aindlifteft Aprilit dufrch Ir. DttrohLliin Iiatei-
nischer Sprach vorgehalten. ' ; • ^ f
Incipit: »Inn Betrachtung vnd ansehüttg der gröBseti Ver-
wiemng des gemeinea wesen^ . . . « (i>/2 ^O
Fol. 286. b.' AfückKel der Beratsphlagung weliöhe von
dem Durchleuchtigen f^ttzherzog'en Mathiasen 'geknainen
Stcnden dea Niderlandts in der Reichs Veraamblung' deb 1 1
April de^ 79'Jaf)i'2rü Antorffbeschehen fürgehalten worden
(27, EL). • '
* Fol. 289. Oration Albeiili Leonini der Rechtta Doc-
foren ynd Rath deir Stenden des Niderlandts in denk Land-
Ug am Aittorff, gehalten (5 Bl.). '
9 Nachdem £. Gn« ynnd Herr!« Itt angehört ^ Was von
ler Darchl. vorgefaaTtien etb. Ä ' .-u
Fol. 294, Senti'dtachreiben yiind Resolution derdn Ton
Reyssel rnd denselben angehörigen Jurisdictionen ynd Gc^
richten- desgleichen deren von l>otta) ynd Arthois in aller
dieser gemainen Namen , den gemainön Slenden des Nider-
landts gen Antbrff.vberschickht. Neben derselben Niderlen-
dischen Stenden Antwort, yff solich Schreiben. (Dat. des
Sendtschreibens Reyssel, letzten Martii 1579. ^/z^^*)
Fol. 296. h.jQope7 der Resolution. ReysseU.So Martii
1579 (3 Bl).
*Fol. 3oo. Anntwort der General Slende vif vorgehen-
des Sendtschi:eiben. Antorft, 8. April 1679 (574 Bl.).
Fol. 807. Sehr. d. Erzh. Matthias an den Herzog Georg
y. Liegnitz. Antorff, 23 April 1079(1 Bl,).
(Bittet, den Caspar y. Datiewiz zu Janssdörf s. Kam-
merer, der nach dem Tode s. Vaters um d. Erbschaft n. s.
Geschwister willen, nach Hause komen sollte, für entschul-
digt zn halten, da er (Matthias) ihn nicht enthehren kann,
er (Herzog) möge die Familie als Landesfürst in Schutz neh-
men,)
Fol. 309. Sehr. d. Erzh. Matthias an den kaiiserL Am-
bassator (Schwarzenberg). Antorff, 3o April 1679 (1 Bl.)«
(Antwort aufs. Sehr y. Osterabend 1679.)
FoLSii. Sehr. d. Rueprecht yon Stozing an den Erzh.
Matthias. Wien, 1 May 1679 (» S.).
b, (Sehr, desselben ad denselben« Wien, 7 Augusty 1579
(iBl.).
(Erzbischof y. Bremen , Minister betreffend.)
Fol 3i3. Sehr. d. Erzh; Matthias an Bischof zU Würz-
Digitized by LjOOQ IC
60
Kr«^ii<Kfto. borg» tf imili Cliitfrförs(9i| mlfoln nmA Tr^t^ In ,vmiA nrat« tis,
mutandis an Grafen v. Schwar^^qberg*- Anliprff]; 7MayA579.
.:. (B«^U«Ugt:a.l^lF-:iin4.StiJUbj9LQi|Qi9t^r A.iith von
Lalaing Herrn zu Mol^riih «Vi ^'•) •• •- > ''
i 'FoK:3i:9. Sohr« d.^rash, Mattfaiaa anLapdi^ogtTUiing.
Antorff, i6 May 1579 (> ß'*)-
(^oU die 6000 Gulden ^ezalen.)
Fol. 317. Sehr, d Er^^h« Hatthiaa ßn üea Chpirf%f^pa
SU SfiphseiL Aotorffft »7 JIIay.'i579 (1 Bl.). .
(Dankt für den he^rgeliehenen RIttmeiater Albreobt Elat-
haupt h. d. jetzt abge4fpkt hat)
. ..*Ifolf3i9. Sehr. d. David Freyherm v. Tanberg an
den Erzh. Matthias. Wien, ao May 1579 (2 Bl.).
.. l^elaMpii y. Cöli^^.Prag, Wien «.überall allea Gute
Yersßrpcbi^n (^aiser« JKjiM'^^i^i'^* Prinzen). ,
* Fol. 321. Sehr. d. Autboine de .LaUing an d. Erzh,
ll|[atthi^. Co\loignje ce «7..de fflay 1579(1 BlJ. * '
(Gute Gesinnungen d. auw^s^uden Personen«) . ^ , ,
^;Fol(3:7,2>. Aus:fiig^,9^ lij^em achrfaben aufa | Londrea
.v.oui.2t8 A^guati ^579i ,„,, .. . . \ / . * .
rPleU^f: H^i^u., ({ue cctlMf;^ qui es^ eo Aicuers, i^ut entre-
pris tel affaire de le commencen^ent, Je croyqi^il ;i'eus|t travaille
en vain, selon que i« puis entcndre daulcuns, qüim'ont tenu pro-
pbs d^ KaffJaiire. Fär ainsy noüs perdons souvent de bonnes oc-
casions par nostre neeligem^e. Teiles ailbires ne ueulontaaleuae
fois estre traitees aue«q la ^rauite et reputation- «
Aufa ainem andern Schreiben htrnach beschehn.
V Jay bien tant entendu de quelque Persone de Qualite qiie
81 lors que ion Alteze fut receu au paisbas pour Gouverneur eile
€ust entame propos de cest affaire, et y eust' ^nvoye pers«^iie
3ualifiee pour teile charge qu'il eust obtenn ce dont il est aran-
ement a craindre cpi'un aultre auUre prendra possession Mais ou
la trop grande negli^ence de ses Gouverneurs , ou la gravite du
tout contraire , a lentretien des Dames (car ellcs desirent le plus
souvent gen$ audacleulx et importuns) ä faict perdre ceste belle
occasion. «
» Difs Sehreiben trifft die Königin aufs Engeland, wegen der
faeiratt « Scbwiscbn Ir Person vnd Ir Durcbl. vnnd ist ein Poat-
script aufs des v. Stotzing schreiben ainem. c
Fol. 3*23. Sehr. 4 Bischofa Julius r. Würzburg an den
Erzh .Matthias. Colin, 29 May 1679 (1V2 Bl.).
(Erbietung aller guten Dienste.)
Fol. 3^5. Sehr, des Anthoine de Lalaing an den Erzh.
Matthias. Colloigne ce dernier de May 1679 (1 Bl.)
Fol.:327. Sehr, des Georg ilaung zu Trozburg , Land-
▼ogts in Schwaben an Erzh. Matthias. Augspurg, 10 Juny
1679.
(Er htft dem Conrad B»yr auf Abschlag 3ooq o^-^r-
Digitized by LjOOQIC
6i
i^ditehe Gulden Aatgezahlt, da' er ^774 fl. 57 kr. begehrt «w.^«^
fk die 6ooo> Brabanter Gulden , er aber nur $466 ü\ 46 kr.
geben tolK 1 Bl.)
Pol. 399.' Sehr, des Anthoine de Laleing an Er^h. Mat-
thias. Colloigne, 11 Juny 1579 (i EL).
Fol. 33 1. Sehr d. Erzh- Matthias an seinen Bruder
den Kaiser Rudolph II. Antor£P, 12 Juny 1679 (1 fiL).
(Empfiehlt den Regier Strenge, der seine antstfindige
Pension betreiben will.)
*Pol. 333. Supplik des Bertram Holzschuecher zu Bre-
men ynnd Chost an Erzh. Matthias. Antorfl« 16- Juoj 9679
(3ßL).
(Hat dem Hause Oesterrefoh an der Croatisehen Grenze
gedient, jetzt in Niederlanden, wird aber als Lief länder nebst
seinem Bruder vom König von Polen hineingefordert, um ge-
gen die Moscowitter zu streiten, bittet um ein Empfehlung,-
sehreiben an den Markgrafen von Anspach Commandirenden
in Preufsen.)
Fol. 337. Sehr, des Erzh. Matthias an S. Veisacher.
Antorff, «7 Junj 1679 (1 Bl.).
(Er möge den Bejschlufs, Sollieitirung fär eine arme
Witlwe seinem Bruder übergeben und unterstützen )
Fol. 339. Sehr des Erzh. Matthias an seinen Bruder
Erzh. Ernst. Antorff, 37 Junj 1679 (i'/^ Bl.)«
(Empfiehlt ihm die von seinem Brüder dem jiaiser über-
tragene Sache der Wittwe des Adam von Weisenegg, kaiserl.
obristen Zeugmeister , Landmanns in Mähren , deren Verlassen-
tthaft von Andern angesprochen wird.)
Fol. 341. Sehr, des Erzh Matthias an den Grafen y.
Hirdegg. Antorff, 37 Juny 1679 (■ Bl.)
Fol. 343. Sehr, des Johann Yalenhaubt an Erzh. Mat-
thias. Antorff". den Juny 1679 (1 Bl )•
(Er kann seinen Sohn Hannfs Wilhelm , den er (Mat-
thias) seinem Obristen Feldhanptmann und Hofmeister Gra-
fen V. Bossa zugegeben hatte , der nun gestorben ist , ffir
jetzt nicht in seine Dienste nehmen , hoffV spater , wenn
bessere Zeit kommt.)
F0I.34S. Sehr. d. David Frejherrn v. Tanbergan den
Erzh. Matthias Wieh, 1 July 1579 (1 Bl.).
Fol. 347. Sehr. d. Hanns Frejherm zu Welsperg an
Brch. Mathias. Prag, 2 Joly 1679 (> 'A ^^ )•
(Einladung aof seine Hochzeit im Herbste mit einer
Oesterreicherin.)
Fol. 349. Sehr. d. Erzh. Matthias an den Landrogt 11-
•ang. Antorff, lo July 1679 (1 Bl).
Digitized by LjOOQ IC
6l
.«o4& Fol.35i. Sehr* d. Bischof« Julias ron Wilrabiicg an.
den Er^h« Mjattbias. CQjn, st July 1679 (i.Bl.), .
»Worauf die hiesige friedcns Tractation diser Zeit beruhen
thuet, das werden Euer L. aufs denen Articien, deren Abscbriüt er-
melter deren HofmaisterPresentiren wirdt, nach lengst befinden, Das
aber Euer L. Persohn nicht darin angemeldet, dessen wollen Euer
JL. lihäin sorgfeltiges nachdenckhens haben, Sonder hiemit dessen
gewifs sein , das durch beede Ghurfursten meine liebe Herrli Tiid
freundt, ni'ie den nicht weniger durch, mich mit allem treuen vleifs
bev dem Herzog de Terra nova das Jenig so Euer L. sum besten ge-
raichei\ynddieselb in Hoffnung gestanden zu erlangen, heinmübo
noch arbait gespart werden, der zuuersicht, E L- werden khünff*
tfg im werckh befinden, das so angewendter möglicher fheifs, ohne
frucbt nicht werde abgehen. Hergegen wollen £. L. befördern
helffh, das die obangeregte fridens Afticl alfs weliche den Niderlan-
den SU höchster vnnd eusserister wol fart vnd Immerwerenden fri-
den vnd ruhe ganncz getreulich vnd guthersie gemeint, ohne diffi-
cultet auch beliebet vnd angenommen vnd dadurch fried , ruhe
vnd einigkhait gepflanzt werde...«
Pol. 353. Sehr. d. Erzh. Matthias an den König TOn
Dänneroark. Antorff, 23 Julj 1679 (1 Bi.).
(Empfiehlt den Bertram Holzschueher zu Bremen ynd
Cost.)
Fol. 355. Sehr. d. Erzh Ernst an Erzh. Matthias. Wien,
3o July 1579 07» Bl.).
Er hat die Saehe wegen der Anna de Mori, Wittwe
Adams von Wiezhiekh , k. Rathes und obristen Zeugmei-
sters an den Kaiser gegeben.
» Weill aber mehrgedacbts Obristen Zeugmaistcrs Vetter
auch Adam von Wiesnickh vrmög eines darüber vom«bristen zeug-
maister aufgerichtnn Testaments in namben desselben Schwester,
weliche der ssugmaister %u ainem völligen Erben Instituirt, wie
wier den vernemben Er von derselben im vätterlichen Erbguetvn*
»crtailt gewesen , vnnd Sy dasselb gans guet in seinem abwesen
regiert habe , alles das , so Ime obristen Zeugmaister alhie bei
der lihaiserlichen Hoff Gammer vnnd sunst an Farnus Kuestcndig,
mit lerer Mayt. etc. selbst vorwisseu vnd beuelch gehebt. So
haben wir damals die Sachen strackhs wider an ler Mayt. etc. re-
uiittirt, weil vnnfs in dergleichen fallen im Marggrafthumb Mär^
kern was xu ordnen von Irer Mayt etc. nichts anbeuolchen. « £r
hat an d. Kaiser und an den Landeshauptmann defshalb geschrieben.
Fol. 357. Sehr, d« Erzh. Matthias an den Pfalzgrafen
Churfürsten. Antorff, 3i July 1579 (1 Bl.).
Empfiehlt ihm den ChristofFKhieninger.
» Weill wir nun erfahren , auch von ansehnlichen glauh-
wierdigen Personen berichtet, das obgedachter Khieninger nit allain
ein guete geraumbe Zeit dieser Landen, sondr hieuor von Jugent auf
in vielen vnd manichcriay Veldtzügen, als ein Khriegs- und Be-
uelchsman, auch sonsten in ansehenlicben Khönigen Fürsten vnnd
bcrrn ehrlichen Diensten aufrecht vnd redlich sich verhalten vnad
trewUchen, gedient habe, auch wie wier In erkhcnnen, Er suge*
Digitized by LjOOQIC
65
brMieheii nicht Tütattglich Ist, Im P«11 bqii Eaci» L« ieiner suVro.9048»
dieDStcn bedfirflttig so ersuechen wier dieselb faiemit gaar. freund»
lieh etc. «
Fol. 359. Erzh. Matthias bezeugt, dafs der Sold för
die fuggerischen Kriegsleote, ungeachtet des iieifsigen Sol-
licitirens durch den Christoff Khieniger nicht zuwege ge«
bracht worden sej« Antorff, 3i July 1579. 1 Bl.
FoL36i. Sehr, des Elrzh. Matthias an den Bischof r«
WArzborg. Antorff, 3i Jnlj 1679 (1 BL).
Empfiehlt den Christoff Khienniger,
Fol. 363. Sehr. d. Erzh. Matthias an den Bischof von
Wnrzborg. Antorff, 3 Avgnstj 1679 (' ^^')*
(Bittet ihn , fortzufahren in seinen Bemfihnngen.)
Fol 3^'5. Sehn d. Erzh. Matthias an den Freyherm
Hanna t. Welsperg. Antorff, la Augustj 1579 (1 V4 Bl )•
(Der Sigmund v.Hochenburgs.Caaimerer soll ihn ver-
treten bey d« Hochzeit , oder ein anderer , wenn der ver-
hindert ist; er schickt 3 Schreiben defshalb.)
Fol. 367. Sehr. d. Erzh Matthias an den Kaiser Ru-
dolph IL Antorff, 13 Augustj 1579 (1 S.)*
(Empfiehlt den Jacob Sircles Sienr de Tillj, der
Dienate sucht)
Fol« 371« Sehr« d. Erzh. Matthias an Sigmund t. Ho-
chenburg, Antorff, is August 1879 (> Bl ).
(Commissär bej der Hochzeit des Welsperg soll er
aejn.)
Fol. 371. Sehr. d. Erzh. Matthias an den kaiserl. Vice-
KanzlerD.Yieheuser. Antorff, 3i August 1679 (t Bl.).
Er bittet ihn, es su ▼erenstalten, dafs dem Gregor Freytag
die swejte Hälfte der Taxen für seinen Wapenb rief per 16 fi. ge-
schenkt werde.
9 Wier seind durch vnnsern Camerdioner vnd getreuen lieben
Cristoffen Greuzen von SirmyrsHs Tndterthenigist angelangt vund
gebetten worden, seinen Gefatter Gregorien Freytag, welicher nit
allein weiland vnsres geliebten Herrn ynd Vatters säliger vnd löb-
licher gedechtnus, sonder auch der yesigen Rom. Kays. Mayt. etc.
▼nnsers allergenedigisten Herrn vnd Brucders 1 3 Jarigcr Dienner bei
derselben Aopellation zu Frag ist, gegen Euch danin su recom-
vieadiren , ^s Er di nachlafs der andern halben Thaill der Tax
seines vor nenn Jahren erlangten Wappens die Ilime gleich woll
suuor gewilligt, aber bei der Canzlei verlegt worden sein soll er-
langen , vnd Inie der Brieff Frey hinaufa gegeben werden. Wcill
dan gedachter Freitag wie obgeroclt , vnd wir beriebt sein , gc-
raumbe Zeit nit allain wie ein gemainer Schreiber, sonder mitver-
trettung de9 Secretariats bei gedachter Appellation vnd villen für
fallenden Commissionen sichalwegen treulich vnd vi e issig gebrau- •
chen lassen, Haben wier vf sein aurch den Greuzcn boschehen ge-
horsambist ansuecben, Ime soliche Intercession nicht waigem mö-
gen.. . (Armer Gsall), c
Digitized by LjOOQ IC
64
Nfo.9o4^. Fol« 378. Sehr« ^ K. Rudolph IL an Erch« Hatthias.
Prag, 9. Sept 1Ö79 (1 Bl.).
Fol. 375« Instruction des Erzh. Matthias für seinen Ab-
gesandten nach Münster. Antorff, 9 Oct« 1679 (1V2 BL).
Fol. 377. Sehr. d. £rzh. Blatthiaa an Grafen Johann
Ton Nassaa. s. d« (a Bl.).
Fol. 379. Sehr, des kaiserl. Gesandten v. Schwarsen-
borg an Erah. Matthias. Göln, 24 Oct 1S79 (2 BL).
Fol. 38 1 Sehr. d. Raeprecht Ton Stozing an den Erzh.
Matthias. Prag, 27 Oct. 1679 (iV^ Hl).
In Betreff der Münsterer Angelegenheit ; es liegt alles bej
der Jülich ischen .Resignation.
»Sovil Ich aber vermerckh, wan £. Durchl. etc* su diesem
Bistumb khumben vroltcn« Somüessen Sie das andere fallen lassen,
Insonderhait da der fried mit Hispania nit solt erMgen,^ derhalben
so wolle £. Drchl. etc. sich fürderlich quia periculum in mors er-
deren , wss Sie bierin thuen wollen , oder mögen. Dann da es
£• Durcbl. dcrgestaltnitansunemben, so wird derselben herr Bruc-
der einer, solich statlich Bistumb, damit es nit in frembde hendc
khombe, nit Im Windt schlahen , ferrers so khann E. Durchl.
etc. Ich nit pergen, das Ich neulich aufs swayen aufs Londra(der
AufsBug E. Durchl. etc. Ich, souiel diesen Puncten belangt, hiemit
vberschickh.) verstanden, das das Matrimonium mit der Hhönigin
daselbst in bonis terminis gestanden , wann nun E. Durchl. etc.
dasselbig nit selber versaumot betten, mich gedunckbt es were ein
treffliche gelegenhait gewest, sich aufs diesem labyrintho zu extri»
ciren^ aber viTleucht hat es Vrsach gehabt, dauon mier nichts he-
wust. Ich meines thailfs hab vor 3 Jaren die Engeilender, als Sie
hie gewest woll gegen E. Durchl. etc. affectioniert befunden, vnnd
ist auch de matrimonio xwischen vnnfs , wie E. Durchl. etc. zum
thaill bewost, nit wenig geredt worden, So hat auch soliches her-
nach berr hannfs Preiner« der den Englischen orden der Hhönigin
wider bracht, confiermiert, Ich bin gueter hoftiung, es soll dem
Alanzon, obwoll vil dauon geschriben wurdt, aiicn nicht gera-
then , noch den weeg wie Er begcrt , erraichen . • • ^
Fol. 383 Sehr, des Sigmundt von Hochenbarg an den
Erzh. Matthias. Zneim , 3i Oct. 1679 (3Vt Bl.).
Fol. 387. Sehr. d. Daniel Prinz an den Erzh. Matthiaa.
Cöln, 2 Nov 1579 (i BL).
Tod des Herzogs Albrecht t. Bayern. Charfürst Yon
Trier will abreisen, yielleichi anch der Bischof v;Würzbarg ;
ist in Zweifel ob ergänz abziehen soll oder einige Räthe da
lassen«
» Der Herr Graf vonn Schwarsenberg hat Sie multis eviden-
tissimis rationibus aufhalten wollen, aber wenig verrichten mögen.c
Fol. 389. Sehr. d. Sigmund Ton Hochenburg an den
Erzh. Matthias. Wienn, 17 Nor. 1679 (^ Bl.).
Mit Bejlagen : i ) }>Copia literarum, quos Dnx de Terra
Nora ad Imperii Electores et principes, tarn spiritnales quam
Digitized by LjOOQIC
CA
secalar^ teripsilt ante^ftamCotoniä diaeederet. Cöliii a6 uro. 9048«
Not. 1879 (1 Bl.).
' 2) »Vertzaichnas, weliclien Chür vnd Forsten Geitt«
' lieh rnd weltlichen Staiidtt «., der herzog vonn Terra Noua
den JReceft , . so auf dem .paoificatioas tag xaCdlln ^eschloaT
len snegeferttigt (1 BL).
Fol. 393. Sehr d. Erzh.MatthihsaD'den Kaiser, seinen
Bruder. Äntorff, 7 Dez. 1679 (i Bl.).
FdL 396. Sehr« d. Daüie) Prinz an deti Erzh. Matthias.
Cöln, 8 Det. 1679(1 ß^O'
Folw 399. Sehr« d. £rzh* Matthias an den Prinzen yon
Oranien« Antorff, 8 Fehroar 1680 (1 BL).
FeL 401. Sehr, d« Ersk. Matthias an H. Lasar ron
Schwendi* Antorff, 8 Febr. i58o (1 S.).
(Beglaobigt den Haniifs Christoph Seier %'on Schwar-
zeaberg bej ihm.)
Fol. 4o3 Sehr. d. Erzh. Matthiaa aü.dkn Landrogt
llaong« Antorff, s5 Febr. &58o (1 BL).
Noch. einmahl dringende Mahnmig wegen derZahlang
des Conrad Bsjrr, der im'Nor« 1577 6000 Bi^ibMitisohe Gul-
den TOratreckte. (Rest sammt Interesse iisSfl« rheinisoh^)
FoL4od«- Sehr. d. Lazaitis Schwehdi an ,den Erzh.
Matthiaa. Kremhfsbaim, üS Febr. »58o (6V1 BL).
F0L411» Sehr. d. Ersbv Matthiaa an Ma^hesen von
Langaw den ehem. Antorff, 3 März 1680 (1 Bl.).
Erancbt ihn , dem Daniel Rindtfleisoh von Brefslaw,
Handelsman in Antorff, die 966 Thaler »3Stiber, die der^
selbe s. Sohti im April 1679 yoralreckhte, ^^ bezahlen.
* Fol. 41 3. Sehr. d. Rnprecht von Stozing «n Erehi
Mattbiaz. 3 März 1680. 1 BL:
FoL4t5. Sehr« d Georg llsung zuTrazborg^ Ritters,
I^odTogU Ton Ober- und Nieder -Schwaben, ahEI«h«Mat-
thias. Aagspurg, 98 März iMo (2 BL).
•Diewefl aber in Bw. FUratL Durchl. ece. Beüoleli Ichain
meldnng geschehen , wann das Intoresse angangen , vad wie hoch
lieb daM^b erloffen, vnd dann dem Qayr mehr nit, dann nur ai-
aer Parthej su glauben. So hab Ich Iine den vbrjgenBesstan der
Baobtsnmma , also auch das Interesse nit richtig machen khünen
kioeh wollen Bifs mir suuor defshalben etwas lautterer vnd mehrer
bcscbaidt eruolgen thue. Mir Ist aber biss dato von Hof khoin ver»
nerer beaehaidt emolgt, audem so hett leb auch kbain vorge-
hendts gelt gehabt, das Ich solichen.Reat hatte beza! len khSnneu^
dann die grofs augenscheinlich noth auf den vngerschen Gränisen
so grofs, das mir weder haller noch Ffening In Hannden gelassen.
Sonnder ain wexel auf den andern zubesalln anbeuolcben Werden^
also das leb allain zu bezallung derselben nit gelangen , vnd vill
«tnigar Extraordinary schulden besallen khann, I>ie weill aber
E. Fürstl. DurcbL etc. mir. in JeaUen Iren lasten beiielch von
L 5
Digitized by LjOOQ IC
66
V[to,^n^B,J!feyifem widerambeB aulllegeii-, Ime Bayr, för noch attfastcbndt
haubtguett vnnd Interesse ti«5 fl. vnsaumblichen vad olmp alles
verner ayfaieben sa beeailen» So hliy. leb aw gehorsaiaber voUte-
hung desselben beuelcbs, des vndtertHenigislen erbiettens, Ime
Bayr dieselbeit voh Jesiger Franckh furter Faslenmefs gefellen,
mit dem allerfurderlichisten au erlegen. Dann mir diese becal«
lung anderer Gestalt vnd hollder zethuen, Je weder mensch* noeh
iQÜglich ist, das l|al) E. Fursrl, piirchl. ctc Ich au, gehorsamer
antwurt vnd meiner entschuldigung nit verhalten sollen..,«
. Fol. 417. Sehr. d. Daniel Prinz an den Erzh. Matthias
Colin am Rhein, 29 März i5tio (1. Bl.)«
(Tod der Prinzessin Leonora . Schweater d. Erzh. am
12 März nach einer Krankheit yon 9 Tagen.)
Fol. 4 19« Sehr, desaelben an deAaelben. Colin, 25 April
i58o (1 BK).
FoK42t, Inatmction für. den Dr. Jacob t. Bomsperg
zu aeiner Münateriachen Yemchtung, von Erzk. Matthiaa.
Antorff, 29 April id8o (S*/« BL).
Fol. 4^5. Sehr, an den. Erzb. Heinrich t. Bremen Ton
Erzherzog (Maximilian oder Ernat) a. d. (2 BL)«
(Wirbt für aeinen Bruder Erzh Matthiaa wegen
Münster.)
FoL 437* Sehr, d Ersh Matthiaa an den Erzbiachof
TOn Bremen. AntorfF, 3 May i58o (1 Bl.)«
(Beglaubigt aeinen Kämmerer, Heinrich B. y. Liecb-
tenatein u. Nicolspurg.)
Fol. 439 Sehr. d. Erzh. Matthiaa etc. an Helffreich
Gneten. Antorff, 4 Maj i58o (1 Bl.).
(Er möge auf Beohnnng aeinea Deputata dem Sigmund
T« Hocbenbergaeinem Kämmerer 200 fl. rh geben zu deaaen
Ausgaben bej der Wohnung die der Erzh. für aeine ererb*
ten Sachen bestanden hat ) . .
Fol. 43 1. Sehr. d. Erzh. Matthiaa an den DomachoU*
ater zu Münater. Antorff, i3 Maj i58o (2 Bl.).
(In Münsterscher Angelegenheit; er möge ihm eine
Wahloapitniation achicken ) . .
Fol. 433. Sehr. d. Erzh. Matthiaa an den Bremischen
Cammer-SecretSr. Antorff, 14 May i58o (1 Bl.).
(Er möge fortfahren , ihm zu dienen und zu berich-
ten.)
Fol. 435. Sehr. d. Erzh. Matthiaa an den Admioiatra*
tor zu Hall. Antorff, 3 Jnnj i58o (1 Bl.).
(Bittet für den Rittmeister Ferdinand Grafen zu Hard-
®gg« Glatz und Machland, der über aeine ErlaubniTs in
aeinen Diensten geblieben, aber jetzt wieder zurückkehrt.)
FoL 437. Sehr. d. kaiaerl. Gesandten y. SchwarseiF
borg an d. Erzh. Matthias. 16 Jony i58o (1 BL).
Digitized by LjOOQIC
67
*F4d.439* Sehr. d^tMlben an dmiMUMn. 1J0I7 i58oafo.fo48»
(1 BD.
Fol 441. Sehr. d. Erzh« Mallhias an den Enb. yon
Breinen. Aotorff , 37 Jalj i58o. (1 Bi.).
Fol. 443. Sehr. d. Erzh« Matthias an den Bremischen
Kammer* Seeretar Gkrman Ton der Birke, Antorff, a7Jal7
i58o.
**FoL44^* Sehr. d. Belgischen Stande zu Antwerpen
an den Kaiser liadolph II. Antrerpiae, 28 Julii i58o(i Vt ^I )•
FoL <i47- £rzh. Matthias tragt dem kaiserl. Hoffarier
Gregor Bondl aof , dem Kaiser die Briefe zu Aberbriogen
und mündlichen Rapport zu erstatten. Antorff, a August
i58o (1 Bl.).
Fol. 449 Sehr. d. Erzh. Matthias, an den Cknrfflrsten
r^Maioz. Antorff, 16 Augnst i58o (1 Bl.).
(Beglanbigt den Adam von Schlieben , brandenbnrgi-
sehen Bath und Diener.)
Fol. 45 1. Sehr. d. Erzh. Matthias an den Chnrfärsten
?• Brandenburg. Antorff, 16 August i58o (1 Bl.).
(Detto.)
Fol. 453. Sehr d. Kaiser Rudolph II. an den Erzh.
Matthias s. Bruder. Prag, 17 August i58o (1 Bl.).
**(Beyl.) Copie des Antwortschr. des Ksisers an die
belgischen Staude. De eod. d.
** Fol. 465. Sehr, d. Herzogs y. Alanzon (Franqois) an
die belgischen Stande, zu Antwerpen versammelt. Au Ples*
sis les Tours le aS Jour de Sept. i58o.
FoL 457. Sehr. d. Frejherm Darid von Tanberg an
den Erzh. Matthias. Wien, 19 October i58o (1 Bl.).
* FoL 459. Sehr. d. Ruprecht von Sti^zing an den Erzh.
Matthias. Wien, 19 Oct. i58o oV^ BL).
FoL 461. Sehr, des Lazarus ▼. Schwendj an den Erzh»
Matthias. Kilchofen,. 27 Oc«. i58o (2 BL).
FoL 463. Sohr.d. Kaiser Rudolph. IL an die (Hollän-
der) , Fragment (wegen d. Beeinträcbtigungen der SchifP-
fahrt am Rhein.) (1 BL). ^
FoL4(>4* Sehr. d. Erzh. Matthias an den Cardinal zu
Lfittich. Antorff, 3i Oct. i58o (1 S.).
(Empfiehlt ihm den Hermann yon Linden , s. Mundt-
scbenk und Qnardi Haubtmann.)
Fol. 466. Sehr. d. Erzh. Matthias an den kais. Hofkam*
aierraih, Caspar von Minckhwiz. Antorff, 3 Dez. i56o (1 BL).
(Er möge den Herrn Heinrich yon Liechtenstein yon
Nicolspurg s. Kämmerer , der s. Vetter Otto y. Minkhwito
eine ansehnliche Summe bar yorstrekte und für eben so yiel
lieh yerbürgte , befriedigen und erledigen.)
5*
Digitized by LjOOQ IC
68
Nrp.9o48. Pol.4b8. iMtraetion filr Dsakl Pi4m, y. Breh. Mat-
thias gegeben, was derselbe bey dem ChaiTfirsten von Mains
rerbringen solL Cölla, 3i Dez, id8o (S'/o Hl.);
Fol. 473. Sehr« d« Ruprecht yön Stozing an denErah»
Mauhias* Wien, ay Des. 1480 (i ßl.).
(Bittet • in Geäbeihschaft mit £rzli; Maximilian, aeine
swei Söhne (Zwillinge) aus der Taufe au heben.)
» Nachdem etlich AstronomI meinem weih in annuä revolu-
tione Irer natiuitSt prognosticiert, das Sie mit der gnaden Gottea
gemellos vnd sonderlichen «wen Söhn (wie es sich alherait ersaigt)
vf die weit solle bringen , So waifs Ich niemandts denen Ichs
billicher nach nennen lassen soll , dann Euer Fürstl. Durch!, etc*
vnnd derselben faerrn Bnieder Enslierzog Maximilian etc. meinen
gnedigisten herm (1 Bl.). «
Fol 477. Sehr. d. Erjsh. Mattblaa an den Fiscal au
Speyr. Colin, 3 Janner iSBi <i Bl.).
(Da vor 6 Jahren Graf Johannsen ron Nassau Gazen*
einbogen von d« 6 jährigen Tfirkenhülfe durch d. Gnade
des Kaisers ffirs. Person dispensirt u. befreiet worden ist, ao
soll er auch jetzt nicht drauf dringen, der Kaiser wird ge-
wifs auch jetzt wieder dispensiren.)
Fol. 479« Sehr« d Herzog Ludwig r« Baiem, Chnrfür-
sten von der Pfalz an den Erzh Matthias. Hajdelberg . 1 6
Jänner i58i li BU). Er wolle der Niederlandischen Sa-
chen eingedenk seyn, wie er gebeten hat (das Schreiben
hat a« Hofjunker Hanna T«Wambaeh überbracht), wenn sich
die Gelegenheit ergibt, jetzt ist der nach Nürnberg ausge-
schriebene Tag verschoben.
• • Fol. 481. Sehr. d. ErzK« Matthias an Georg Püehel von
Püchelberg. Antoitf, 14 Janner i58i (1 BL).
(Er radge ctm die Acten sollicitiren, die in derBurgnn-
ischen Sache zwischen dem Kaiser und dem Erzh. Ferdi-
nand gewechselt wurden.)
Fol. 483. Sehr, d Erzh. Matthias an den Rueber. An^
torff , i5 März i58i (1 Bl.).
Fol. 485. Sehr. d. Erzh« Matthias an den kais. Hof-
kammerpräsidenten. Antorff« i5 März i58i (1 Bl.).
(Er m5ge seine Angelegenheiten bey der kais. Maje-
stät unterstützen, und seinem Kammerdiener Creuz auf Ab-
sohlag seines Dej^utais 3no Thaler versehafTen.)
F0I./187. Sehr d. Erzh. Matthias an Hr. Rumphen. An-
torff, i5 Martij i58i (1 S.).
(Er möge seine Angelegenheiten unterstfitzen. 1
' ' Fol: 489 Sehr. d. Erzh. Matthias atiOctanioLanriani.
Antorff, i5 Martij i58i (1 Bl.).
Trägt ihm die Stallmeisterstelle bey seiner Hofhal-
tang an*
Digitized by LjOOQIC
69
»Nachdem aber, »nJOTO vnsere sechen «lermessea getcbaffen, Kro« 904a»
dals wier vermitltt GöUlicber gnaden in khürse diese Landt su
rauinben, vnad vnnfo widemmb hinaufwert« tu begeben^ aucb an-
dere Hoffbaltung den wier bifsher gehalten^ anxustellen enttchlos«
aen , So baben wier dicb wegen der aonderer sn dier tragender
Raigiuig an ynnaern Stallmaister su gebrauchen genedigist vorge-
aooaatien*» ;«
Fol. 491. Sehr. d. Erish. Matthiaa all Dr. Vieheaaer, k.
Yise-Knnsler. Antorff, i5 Marttj i58i (1 BL).
(Er möge aein Gesuch wegen Miltheilung der Bargäu-
lachen Acten nnterstüteen )
Fol. 49':! Sehr d. Ersh Matthiaa an Hr. Hincko ¥on
Walstain. Antorff, 1 5 Marti j id8i (1 S.).
(Er möge nebst einem andern ihm gefölligeaHm. mir
Barathaehlagung kommen 1 a?Dnaera angelegenen vqmeh-
mens. «)
Fol. 495. Sehr, d« Erzh, Matthias an den yon Hochen-
barg, Antorff, i5 Martii i58i (1 BIO«
(Uhr znaemmemrichten lataen und achicken nebat dem
kleinen yrle, aonnrper fanfgnldengeachftisrist. Dery.Sto*
zing wird ihm, falls er nichts ausrichtet, allerlay zurCon*
linoation auftragen.)
* Fol« 497. Sehr d. Efe^zh Matthias an derftOn^Stoziog.
Antorff, 1 5 Martii i58i (iVöBL).
(Dienatperaonale betrefiend.)
Fol. 499* Sehr. d. Erzh. Matthiaa an den alten Herrn
IVstttson. AntorflF, i5 Martii i58b (v Bt.>
(Er möge aeine Sollicitirung unteratütäen )
Fol.Soi. Sehr. d. Erzh. Matthias an Herrn V. Fern-
staiii. Antorff 16 Martii i58i (1 Bl.).
»Wie wier dan Euch biemlt genedigisferiuechen vnnd be-
geren , Ir wollet bei Ir khajs. Majt. etc. dab devs^lben vornember
Bntfaainer« diese sacben wnsernasu euch ttragebden.verlrawen nach
aueb dabin befördern, damit wiei^ soHcbes alles dest^ ebender ynd
«cbleintgfr erlangen niogen- Oleichsfalls wie suuor also noch sol-
let Irnitvnderlassen, Tnnfs gegen der Römischen Khaiserin vnnaer
genedigisten geliebten Fraw muetter viTs best ku recommendtei^en
«mid dero vnser geborsatab SSkntiebe Dienst vermelden, auch in
derselben müetterlicben buldenrnnfs erhalten. Alfsdann vasQr ai^
uanaeht SU Eueh atebet. 4L
Fol.5o3. Sehr d. Erzh. Matthiaa nn Herrn Traitttotl
Antorff, AM) Aj^l iSSi (t Bl.).
Fol« 5o5» Sehr. d/Ersb. Matthiaa an ^ den Edlen ! Ge-
strengen ynsermlieben getreuen Mattheaen von Longaw den
Eltern auf Akendorff.v^Poldcenban Bdm.kays. Mayt.etc.
Rath ynd Landtahanbtmann beider Forsatentbfimber Schwoi-
tts md Javer.<< Antorff, 29 April i5Ai (1 61;).
(Er jaöge doch dem Daikiel Bindtileiaeh ron Brealau,
Digitized by
Google
70
Uro. 9<»4«. Handelsmann «lititer; den ausstand seines Sotinlss berich-
Fol. 507 Sehr d. Erzh. fllatthias . an Matnetien y. Lo-
gow den EUera, AntorjBT, 29 April i58i (1 Bl.),
Eiusdem tenoris , die Anweisung an die. hiesigen Ge^
neralstände nü|zt dem Bindtfleisch nichts, weil diese niehti
haben (dieselben waren dem Sohne ausständig),
Fol. 5o(). Sehr. d. Erzh. Matthias an den Kinfskj« An*
torff, 39 April iSSi (1 S.). , , . ^
(Er möge seine gute Gesinnungen bewahren .und b^
zeigen, der Grenz wird das Mehrere ausrichten.) • .
Fol. 5i I. Sehr. d. Erzh. Matthias an Hr. Lafsla PopeL
Antorff, 6 Maj i58i (1 Bl.).
vErsue^hen Euch derowe|;en gnsdig» dafernes a» ▼ntlrid«^
bringlicfasn euren schaden vndvngelegenhait geschehen khann, Ir
wollet euch ehist vnnd vnseumblich anhöre dieser Landtort vnnfi
SU ehren vnnd dienst verfuegen, vund aufs diesen Landen weil wisr
von derselbn mit guetten willen schaiden wollen, belaiten vnnd auf-
wartten, vnnd mit Eurem Raht vnd^nwosen dienstlichsena. Wir
wollen in allen gnaden dahin bedacht sein, das ler vnd-die Euri^
gen gnedigisto erhhendtnufs khünfftig, ob Gott witl| yona vnnis
spüren vnnd wirclchljcfa entpfinden solle.«
Fol.5i3. Sehr. d. Erzh.' Matthias an den Grafen von
Triuultz AntoriF, 6 Maj i58i (1 Bl.). . . . (
Er möge so bald als möglich das besorgen 9. -was zu
seiner Abreise nöthig ist.
Fol. 5 1 5. Sehr« d. Erzh Matthias an Christoff Greiis
(s. Cammerdiener)« Antorff, 6 May 1 58 1 (i'/sBl)-'
(Wegen Anstalten zur Abreise.)
Fol. 5 17. Sehr. d. Erzh. Matthias an Christoff. C^as«
Antorff, 9 Maj i58i (1 BL).
(Eiusd. tenoris.)
Fol. 5 19. Sehr. d. Erzh. Matthiasan TerschiedeneiIe^
ren. Antorff, is May i58i (iVx Bl.)«
(Sie mögen sich nach Colin verfögen , nmi ihn heräüi
za begleiten.)
1. Jnlius Graf zo Solm nnd Nenburg am Inn, Böai.
kais. Hofrath.
s. Jann Tschambera Herr yon Tschirnnahora rnnd
Bofskowiz auf Butschewiz.
3. Gundackher Herrn t. StahrenBerganf Piei^aoh» kaii
Rath , obderensischer Landschäfts^^Y^rordneter.
4. Hr- Georg Strödel etc. '
Fol. 621« Sehr d. Erzh. Matthias an deb von Stosing.
Antorff, 13 May i58i (1 S.).
Sendet ihm die oben angefahrten Schreiben (ß)^* und
bittet selbe zu bestellen. (Sein und Starhenberf^.)
D^itized by LjOOQ IC
Foi«5t}. S«br. d.».EriB)i.* Hattlii«» m LaMMrofb Toirirro.9o4a
SehweadL Antorif, ai Maj i58i (i Bl.)
Foi.SaS. Kaiserl. Dekret >aa Hr. David Ungoadt, Frey-
herrn zu Sooegg, kaiserl Raih; ermdgesich erklären, ob
er die ihfla durch deiiigeh, Rath ond obrial^i^n ILäntilar von
Böhmen,. Hr, Wratidaw-FOiv Pernstaln and .dann davpl^
£r8h. £r0«t ««getragene Ib}flc»teQier*Pri8identen9telIe an-
nehme? Prag, I Juny i58i (t Bh)i
Fei. .52164 .Kaiaeültohcls -Deeret an . denaeihen. Prag,
20 Juni i58o (1 S.). JI '.. !.
» Lassen 'Ir kbays. Marf t Setd )erbey dei'selbbi settier entschul-
digüng blelbqf^^ V9nd ««in^'jl^ad «njchts dcfatonfenigiti: m{t ^ad^
^olgcwogen,*.., .. . .J .., ,,./,.,.. • , .
FoUSsy. Sehr; d^Erth; Matthias an den t. HocbenH
fcnrg. Antdrff, 17 /«ei f5&t <f Bl.).'
(Er möge den Dngnad beilegen, dtfei Begehren dea
Ersh. so willlahreii ele.) ••'^ ' -^ .
F0I.S29. Schr.d Er^h. Matthias an den ChdatofFCreofl/
Antorff, 17 Jnni lö&i (1 Bl.). > « •
Fol. 53o. Sehr. d. Bti^vecfiC ven Stoeing an den Ersh«
Matthias. Wien, 18 Joni i58i (1 BK). /
( Reise - Particnlaria.)
Fol. 639. Sehr. 'd.. Liuia«*us r. Schweadi an Evah. Mat-
thiaa. Zellerbad, a4 Juny i58i (iVz BL). ::
Fol. 534. Sehr. d. Erzh. Matthias aii Chriitbif Creetsi
Antorff, «Qjuny i58i (1% Bl.). . ' *
Fol. 536. Sehr. d. Erzlj^l Matthias ai\ den Grafeq. voa
Trinnlz Antorff, 1 July f58t (1 Bl.). .
(In Betreff der Reisesübei^eitung') . *
Fol. 538. Sehr. d. Ersh. Matthias an den CreuK. An-
torff, ■ July 1681 (iVo Bl.)
(BefiSrderangen« aetter ' Angelegenhciteii it. aeiner
Beiae.) . ; .
Fol. 540« Sdir. d David '¥ngnad Freyh. zu Soaegg an
d.Ersh MaUhiaa. PrJig, 4^nly i58i (3 Bh^ ' * '
Entschuldigang , weil er TonSr. Mafettät noch nicht
eadaMen ete. . . ;
* Fol. 54a. Erklärnng der belgischen Stande auf Xd
BeaignAtien.dea Ersh. Matthias (vom iS May^ r68i). Hagae
Comitis. la July t58i (1 Bk>
Fol. 5i4. Sehr. d. Erzh; Matthina an ien Oranien (?).
Anrera, 6 de Joillet i58i. • ^
Fol; 546. Schri'di. Reichart Stein an 4en Erzh. Mat<
thias. Frydegg, i5 July s58'» (t BI4.
Fol* 548. Schcd. Antoinede rjalatng..an Mr. Danne-
wita (IXAnbbyU) , Kämmerer d. Erzh. Matlhia« (premfei*
Digitized by LjOOQ IC
T2
«9o4«s8oatilko«ie4b lar ohsnlibre dd SonAltece). «S'Jtrljr i58i
(I Bl.). :'
Fol. 54q. Sehr.- desselben ttn debsefben. De la Haje
ft<^ deioifetf66i (i Bh). .
Fol. 669. Sehr. d. Bischofs Julias t. Wa»sb«rg an N.
(Hük d« Enih. Dmgabunf), Wfirftbnrg, 9i July -1*581 (a Bl )•
^oU654. Bohr d.>Erc(hi'Mal)thias an Cbrisfoff Creos.
Antorfl« «2 July i58i (a Bl.). : :
' Fol. 656. Scbn d. Daniel -Prina an den Erah, Mat-
thias. Cöln, 3o Jaly 1681 (i*/, BD.
(Der !^; Jülich hat die Darleihüng von 5o,o^afl« gana
abgeschlagen , der Chorf. r. Colin , den er ißu Bonn anf-
snchte, hat hereliches Mitleiden, er kann aber auch schwer-
lieh die SniaNiie aufbringen. Die Vnterlhaaen-aind an er-
schopfl , er wird das Cspitel irersAmluehi und an Bathe fsia-
hen, das Be«ttllatBachstenav)i} \
Fol. 558. Sehr. d. Erzh. Matthias^« DsenieiiPrina. An-
torff, 1 An|;nst «681 (siBl.).: ' '
Fol.56o. Sehr. d. Erzh...llatthiaa ao den Chorftlrstian
TOn Colin. 1 Angnst i58i (»Vn &t).
Bitte wegen Anleihe för den Kaiser nnd «einen Theil
für ihn.
Bigenbättdiges' Pc 8. «HoehwandrgerCharfttrst, firenifd lieber
geliebter harr rnndfreandt. lob bit l^uer Lieb wollen sich auf
inain eensliche suuersicht uud vertr^iiiea zu derselben wirckhli-
cber treundtschaftt In diesem fall erzai^en , Euer L. polten. n[iicb
hinwidrumb xu freundlicher treuer Danclchbarliait ynd ' Diensten
y^deraeit bereit haben. El last die vnsiöhere Zeit nicht aue Euer
Lieb mit mehrern als Ich gerne wolte au schreiben, wiUv» ^^tr-
sohnlicher ersehang mit Eiter L. WiiKs Gott , die leb von bersen
b/9gere,yn4 wi^ascb^ verbleiben lassen^ vnd bin desselben in a1-
weg guetwilliger treuer freundt etc.«
Fol.'56ft«*8clir. d. Kaisers Rudolph II. andenlHersog
T. Jülich. Prag, 4 August i58i (i Bl.).
Fol. 563. Sehr, d.^ Kaisers Rndolph IL an deh Char-
ffirsten an Colin; IVag, 4 August i58t (1 Bl.).
(Wegen des .Ausstandes de^ ReichshAlfe.)
Fol. 664. Sehr. d. Daniel Prins an denErah« Matthiaa.
€illn, 6 Amgost i58i (1 Bl.).
(Wenig na hoffen hier; Tnnnilt gegen den .Hof nad
Churfürsten , Absohlagung ran Büi^erii.)
Fol. 566. Sehr. d. Prinsen .von Oranien an den Erzh.
Matthiss. 9 August i58i (i S.). • . :
Fol« 567. Sdir. e. ans dei^ Umgäbun^ dee:£rkb. Mat-
thias (Lalaing?) an den Prnstdenteb (d.. Genei^alstaalen?)
s. d. (a Bl.). Ueber die Beaahlang der Schulden 'ror der
Abreiae ete, ><'•/.•:!'
Digitized by LjOOQIC
i9
.FoK&^<K Sehr« d« .Kirfien fiaaolplk^>II. m dän Erxh. if)M..9o4a.
MatthiM ieiii»n Bradmr. Pn^« 1 1 Augint iä8.ft.(iVa BL). ..
Fol. 679« Sckr; d. Daniel Priss an den, Er%h; Matthias.
Colin ^ 14 Angust i58t (^ Bl ):.
.(Confepeais aiitdetnChurf 211 Colin auf seiaem Schlosse
Bnschoaen; guter Wille, den derselbe seigt, dem Erzh«iiiit
einer' Semme be^smtehen ete.
»Wie sie dann, da Sie mit ainigen €1ainelerii ▼erseben,
4ieaelb- gern anwenden, -Tiittd Biiev Durch! . etc« an sonderm gefal-
len gegen eifper Summa- gelts oppignoriren vnd versesen ,wolt* leb
hett aber zum näc|iisten, wie 09 mit Iro beschaffen , vnd das Sie
von Ihm vnätertbonen auch difs, was zu Ihrem selbst hall vnd wol-
fart gelanget, vnnd von Ihnen ^etwillig bewIUfget, nit erzwin-
gen "Udnalitfn, genngsam eingenninmen. « (er der <>hHrf. will
aber. doch die LandschafI versammeln und die Sache vortragen,
das geschieht aber erst in zwey Monaten etc. } er bearbeitet das
CapSel,). . .
yvnndt^ andern habeii Ihr GfaiirfürstT Gn. mir auch etwas
wegen des Bistumbs Mtinster angemeldet , das es Nemblich IhV
Fvrsth On« en i/ftUich mii. demselben Stifft aä conlun)(ierieki Vor-
habens, wie dann schonn hierin Practicieret. Die Babstljchc Haf ^
ligkait ^ber ^9llp hierin hhainesweegs consentir<pi^. Da £uQr Durchl.
elcsiqhymb dasselbe ansuncmben entsonen, were es mit etlichen
ecnditiöntnus , die deroselb'en' Ich vermittels Odttlicher gnaden
teftndtlvtfb ^r^llen will ^'wolcu- erhalten, darsue £r sich dan
Euer Dnrchl. etc. au sonderm freundtlichen gefallen gans erbol*
ten««;<'
Fol. 574. Sehr. d. Erzh. Hauhias an Daniel Prins, An-
torff, 14 Augostj 168« (1 V<) Bl.)«
. Er aöll; die Reise des Yon Ihm an die Kaiserin geschiek-
tea Tmchaefa Ernst yon Eokh befördern, aberinderBtille
eto. • •
Fol. 576. Sehr. d. Erzh. Matthias an Christoph Creua,
Aatolrff,:.i5.AngQ8t7 i58i (1 EL).
Fol. 578. Instruction d, Brr.h. Blatthiaa fdr den Gräfe«
Ton Nnenarnnd Limburg ^a. Abgesandlein« .a..d«<( 16 (?)Au-
gnat i68i)3VaBl.
Fol. 58a. Insrmetioiid^a Erzh. MatAtas för a. Truch-
sefs, Ernst von Eck, den er enr Kaiserin schickt. Antorff,
liB Angoat i58i. 5Va Bl >
FoL588. Sehr. d. ErakMatthi» an Daniel Prins. An*
torff^ 19 Adgast i6fti (it BL). *
vlSIvnnfiibesehworlfeh das dereffect (seiASr Bemflhnngen)
sich In soliche Verlängerung seucht. « Soll doch wenigstens das
Drittel dar verlangten Suin me anfsntreibon suchen . • . »Es Khöndte
dieser ort wol wafs aufl)racht werden, Im fall ,man lihauffmans
Versicherung In Franckhfu|:th oder Göllnn geben khÖndte« dero-
halben du auf soliche mittell in cusseristen obtigCn bedacht sein
wollest, vnnd die media gebranohen , so die gelegenhait dea We-
sens erheischen thuet.«
Digitized by LjOOQ IC
u
]iM.9«48. FoL'690* Sckrj d. Ersih. lialthilM an den Ghdiftriten
und Pfal^grafen bej Rhein. Antorff, «4 Angntt i58t (t BK)
(Hofft ' ihn, bej' seiner Abreite jetzt ana dcnrerwirr-
ten Niederlanden, persönlich kA besoehen.)
F0I.59!). S6hnd. Erzh. Mattbiat.an DaotelPritfz. An-
toiff, 26 Aagnst 1681 (iVd BL)*
(In Betreff* der Negotiation bef den Fnggem inAngs*
borg über 3o,ooo fl. .tentsche« Anlehep.)
B'ol. 594. Sehr. d. Erzh ACatthiai an seinen Kammer-
diener Gristoph Cröuz. Antorff!, 26 August i58i (»V« B'«>*
Soll das Geschäft mit den Fuggern bej dem kaiserli-
chen Hof bestens betreiben etc.
»Sonndcrlich wollestu viel vleissig solicitieren, damit vnnsere
Gntscby vnnd Rofs verferttigel vnd la richtig wesen. gebracht
werden, tc
Fol.5(|6. Sehr. d. Laaarus r. Schwendi an Erah. Mat-
thias. Kilchofen, 26 August i58i (1 Bl.).
Fol 598. -Sehr. d. Erzh. Matthias an den Prinzen yon
Oranien. Antorff', 3i August i58i (t 8.).
Fol. 600. Sehr. d. Erzh. Matthias an den Grafön Gün-
ther von Schwarzenburg. Antorff*, 3i August i$8i (■ S«).
(Beglaubigt den Danewia h^f ihm, da er.(Graf)iauucl|
abzureisen gedenkt«) «i
Fol. 602. Sehr. d. Erzh. Matthias an Daniel (Pt*inz?).
Antorff^, 2 Sept. 1681 (1 ßl.).
(3ooo fl. bej Bindtfleisch aufnehmen.)
Fol. 604. Sehr; d. Erzhj Matthias an den Böm.lcaiserl.
und Churfürstlieh'pfalzischen Bath und Diener, CaaparKd«
ferl. Antorff*, 2 Sept. i58i (1 Bl.). (Soll i^n zu Colin er-
warten )
Fol. 606« Sehr. d. Prinzen von Oranien an .den Erah«
Matthias. 2 Sepu 1681 (1 S.).
'Fol- 608. Sehr. d. Erzh. Matthias an seinen Kammer»
diener Creotz. Antorff*, 2 Sept. i58i (i7s Bl.). <
Fol 610. Sehr. d. Erzh Matthias an Hannfs Aietman.
Antorff, 2 Sept. i58i (1V0 Bl.y.
(Soll in Augsburg unterhandeln , dafs So^ooc fl. sn
Augsburg bey Uirioh Greynera seligen Erben fftr den Kauf-
mann zu Antorff Daniel Bindtfleiseh, deralle kleine Schul-
den von den Hoflieferanten übernemmen hat« hinterlegt
werden.) / . . >
Fol. 612. Sehr. d. Erzh. Mathias an Daniel Prihz. An*
torff, 5 Sept. i58i (i S).
(Die bewufste Person soll sich bny ihm zu Colin indeCs
aufhalten^ bis auf weitern Befehl»)
Digitized by LjOOQIC
75
PoK6«4* 'Sohreiben des Kaisers Bndolpli II. an d6iiXiv.9MS.
Ersh. Matthias. Prag, 9 Sept. i58i. (1 ßl.)
Fol 618. Schreiben des Erah Matthis^s an Christoph
Creos. Antorff, 9. Sept. 1S81. (iVsBI.) (Wegendes Anle-
hens ; der Reisewagen ; der Kaiserin Reise betreiben.)
Fol. 6 16. Sehreiben des Eich. Matthias an Hanns Riet-
nian. Antor£F, 9« Sept. i58i. (i BK) (In Betreff des Anle-
hena der Soooofl. zu Angsbarg«)
FoL 6ao. -Schreiben des Ersh. Matthias an Daniel Prinn.
Antorffy 9. Sept. i58i. (1 BI.) (Mofs mit den loooofl. Ton
Colin einsCweileii^nfrieden seyn ; soll weiter soUicitiren, auch
bej A* Tott Jülich etc )
Fol. 689. Schreiben des Herrn Grafen sn Schwarten«
borg an Ersh. Matthias. Gent, ii.Sept. i58i. (1V4BL)
Fol. 6a4. Schreiben des Daniel Prinz an Erzh« Matthias.
Colin, ii.Sept« a&Bi. (1 Bl.) (Er hat bereits die Leute, die
ihm 10000 fl. auf Assecoration des Collnerstiftes leihen wol-
len; er hefift'3ooofl. denDaTid Perckhmdller statt des Da-
niel Bittdtfleisch entrichten zn können )
* Fol. 6a6i Schreiben des Brzh. Matthias an Caspar Ke-
ferL Antorff, 16. Sept. i58k .(1V4BI.)
FoLteO^ Schreiben desErzh. Mntthiaaan Hanns Riet-
man. Antorff, 16. Sept. i58i. (1 Bl.) (Soli das Anlehen bey
den Fuggcm betreiben.)
Fol. i>3o. Schreiben des Erzh. Matthias an Daniel Prin^.
Antorff, 16. Sept. i58i. (1 Bl.)
vJIettCA gerne gewollet f da es immer m5glich' gewesen, das
die örey Tausendt Rtoinibch gnlden ausser der bekandleten Summa
der seben Tauaendk betten kfaönuen durch den Ilsung oder Uoif Cam-
mer su Francbbfujrt richtig gemacht werden , damit gedachte vnd
die Augspurgische Summa ynnfs ergenset verblieben su welighes
volbringuag du deinen eusseristen Yieifs anwenden wollest.«...
Fol. 63a. Sehreiben des Erzh. Matthias an den Creuz.
Antorff, 18. Sept. i58i. (1 Bl.) (Besonders wegen Reise«
wagen. und Pferde.)
FoL634* Schreiben des Sobald ron Plawen an den
Erzherzog^ Matthias. Nürnberg, 97. Sept. id8i. (1 BL)
(Ebt mit vieler Mfihe laooo fl. Anlehen anfgetrteben , die
er nächaten MSttwoch dnrch Wechsel nach Colin oder An-
torflF zn schicken hofft.)
*Fol. 636. Schreiben des Daniel Prinz an Erzh. Mat-
thias« Colin, 28. Sept. i58k (iBl.)
Fol. 638. Schreiben des Erzh. Matthias an Christoph
Crenz. Antor£F, 3o.Sept« 1681.. (iBI.) (Er braucht durch-
ans Soooofl. Anlehen, nicht hlob aoooo.) •
Fol. 640. Schreiben des Erzh. Matthias an. Hanns Biet-
Digitized by LjOOQ IC
76
]fra.9«4ft. »an. AntörflP^ '80. Sept. 1S81. (iBl«). (Wegendct Soooofl.
Anlehen.)
Fol. 64fl. Sohreibea d^i Er^h. Matthias an Daniel Prinz«
Antorift So.Sepr. i58i. (1 Bi ) (Anlehen; Reise $ in awey
Tagen toll sein Foarier abgehen.)
Fol. 644. Schreiben des Daniel Prine an den Erzh«
Matthias.. Colin, 5.0ct i58i. (iBI.) (Das Logement ist
bereit. 1 0000 fl. hat er durch Wechsel yori Icaiserl. Hofzahl*
atnts-.CoQUfoUor bekommen; loooofll hofft er nächstens zu
erhalten.)
Fol 646. Schreiben des Erzh. Matthias ah* Hanns Riet«
man. Antorff, 7 Oct. i58i. (a Bl.) ' (Ist in Yevlegenhrit,
da£i die Soeoo fl.Ton Angtbnrg nicht anfgetrieben werden etc. )
^Fol. 648. Schreiben des Erzh. Matthias an Daniel
Prinz..Antorff,.7.0ct« i58i. (1V3BI.) I .
*Fol.65o« Schreiben des Daniel Prinz. an den Ershi
Matthias. Colin, ia.Oct. i5Br. (iViBI.) .
Fol 652. Schreiben des Prinzen TOn Ot^nlea anErah.
Matthias. Bmges, 16. Oet. i58i« (i.S.)
* Fol. 654. Schreiben des Erzh. Motthiaa an. Daniel
Prinz. Antorff*, 17. Oct. 1^81. (tBl.)
*Fol.t56. Schreiben d(Bs Erzh. Matthias an Christoph
Creuz. Antorff, 17« Oct. i58i. (1V4BI.)
Fol. 658. Schreiben des Erzh. Matthias an Sobald von
Plawen. Antorff, 17. Oct. i58i. (iBl.) (Wegen des An-
lehens.)
Fol 659 Memorial über die Mittel , der Verlegenheit
des Elrzherzogs baldmöglichst abzuhelfen, s.d. (tVaBl)
Fol.'66i. Ceqae semble qneson Alteaeponrrat ordoiH
ner poar la direction et administration de se« affaires en cea
pays bas soubz tres hamble correction, s.d. (iVt&I*)
Fol. 664. Schreiben des Hanns Rietman an Erzh. Mat-
thiars. Attgsbnrg, iq. October i58i. (1 BI.) Enuchnidigung
und Nachricht TOn den Wechseln ) ...
Fol. 666. Schreiben des Erzh. Matthias an Daniel Prins.
Antorff, 91. Oct. i58i. (1 BI.) Reiseangelegenheit, Geld-
aachen. V Wier haben noch bifs anhero zu ynnserem Auf*
bruch selzambe bejfclle gehabt« Seindt aber nuhnmehr (Gott-
lob aller erlediget, wie du femer 7on gedachten Scheer
rernemben wirdest. «
Fol. 668. Schreiben des Erzh. Matthias an den Chnr-
fürsten von Colin. Antorff den ( ) Oct. i58i. (1 BI.) (Dafa
er durch seine Lande reise« n» sein Geleit bitte, mo mög-
lich mit ihm persönlich zusammen zu treffen wdnscht. Sein
Diener Christoph Scharr von Schwarsenberg wird das Nä-
here melden«)
Digitized by LjOOQIC
77
Fol. 67a Scbi^tben des Efsh. Matthias andeü Rerxogntf,^^.
Ton Jalich. Äntorff, den Octobria i58i. (ißl.) (Detto wie
oben.)
* Fol. (H7Ü, Schreiben des Hanna Bietman an Erah.
Matthiaa. Augaborg, 4.N0Y i$8i. (3BK)
Fol. 676. Sehreiben dea Erah. Matthias an Arhendr von
VFachtendorkh fürsll. JSlichschen Rath und Marschall« Niem-
gen, 5.Nov. i58i« (1 Bl.) (Erkundigt sich wegen dea Ge-
leites dnrch die Jäliohiachen Lande.)
Fol. 678. Sehreiben dor Clerischen Räthe an den Erzh«
Matthiaa. Cleve, 6.N0Y. i58i. (1 Bl.) (In Betreff des Ge-
leitea.)
»Vnnd aollen Euer Fürstl. Dcbt etc. vndrtbenimt nit Pergen,
das aolieh Irer fUrstl, Doht. etc. Gleicit in die vieraig Pferdt vnnd|
etlicbe Soldaten starckh auf morgen mittag ann Jenner seilen Gra-
nenburg auf dem weeg nacb Niemmegen gleich an dem ort dalerer
förstl.Dcht. etc. gebietfa vnd das Reich Niemmegen susamenstossen
vnnd Greniaen , verordnet «... wenn es ihm ungelegen , möge er
nur Nachricht geben etc.
F0L680. Sehreiben des Ruprecht von Stozing an den
Erzh. Matthias. Wien, 8. Not. 1 58 1. (1V4BI.) Allerley
Nachrichten etc. (P. S.)
vEuerDcht. etc. habich vor dieser Zeit ein ehrlichen Mann,
genant Gifsbert von der Stiegen, commendiert, bin Euer Dcht. etc.
gnedigtste Resolution vnd antwort noch gewerttig, wan Euer
Dcht. ete. eines Niderlendischen Italienischen, FransSsischen,
Spanigijicben , Lateinischen Secretario bedöriiten , so were Euer
Dcht« elc mit diser Persohn versehen, dann Er diser sprachen al-
ler erfahrn, vnnd ist Bhaiser Ferdinandts vnd Ershersog Cärlens
Burgundischen Secretari gewest, hat bei Meniglich ein gut lob
▼nd iat immer als ein frumer ehrlicher Catboliacher Mann w'ol
bekhant, Ist einer ehrlichen freundscbafft au Hersogbuscb alda
sein bruder Ganxler goweat. « . • •
* Fol. 68a. Schreibendet Kaiaera Rudolph IL an Ersh.
Matthiaa. Schlols Prag, 19.N0V. i58i. (sBh)
* Fol 684: Schreiben dea Kaiaera Rudolph IL an den
Hersog von Jülich. Prag, 19. Not. i58i. (iV-zBl.)
* Fol. 685. y. Schreiben dea Kaitera Rudolph 11. an
den Ghnrföralen von Colin. Prag, 19. Not. 1681. U S.)
F0L688. Schreiben des Erah. Matthias an Hanns Riet«
man. Colin am Rhein, esi.NoT. i58i. (iBI.) < Nimmt seine
Eotachnldigung gut auf, iat Ton aeinem Eifer überaeugt; er
aidge die noch in Händen habenden locoofl«, und wo mdg*
lieh noch mehr ihm zuachicken«)
* Fol« 689. Schreiben des Erzh. Matthiaa an die kaiaerL
Hofkammerräthe. Colin, 2 1 . Not* i 58 i • (3 Vz Bl.)
Fol. 69*2. Vollmacht des Erzh. Matthias für den Grafen
Rudolph zu Nennar, Colin, a2.NoT« i58i. (1 Bl;) (In sei«
Digitized by LjOOQ IC
78
Sro.9o48.iien Gescbaften wegen MOasler zu haadeln, falls es reaigmrt
wQrde.)
* Fol 694. Schreiben des Kaisers Rudolph IL an sei-
nen Bruder Ersh. Matthias. Frag, 93. Nor. i58i. (iBl.)
(Er soll mit der Post reisen.)
*Fol.6()6. Schreiben des Erzh, Matthias an den Chur-
fürstenron Colin. Colin, 34.Noir. i58i. (1 Bl) (It. dasselbe
auch FoL 700.) (Entschuldigung, dafs er nicht persönlich mit
ihm zusammenkommt ; bittet um das Anlehen.)
*Fol. 6q8» Schreiben des Erjsh. Matthias an den Herzog
▼on Jülich (?). Colin, 24.N07. i58i. (i'/aBL) (Wegendes
Darlehens ron 3oooo fl.)
Fol. 702. Schreiben des Erzh. Matthias an den Herzog
von Jülich. Colin, 24. Nof, i58i. (2BI.) (Wie oben.)
Fol. 704. Schreiben des Hanns Rictman an den Erzh.
Matthias. Augsburg, letzten Nor. i58i. (1 Bl.) (In Betreff
des Anlehens; mu^ fort; bittet um Entschuldigung; wird
bey Hof die Sache betreiben.)
Fol. 706. Schreiben des Erzh. Matthias an Hanns Chri*
stoph Scharr Ton Seh warzenburg. Colin, i.Dez. i58i.(i BL)
(Ueberschickt ihm ein Schreiben des Kaisers an den Herzog
von Jülich zur Sollicitirung des Anlehens.)
Fol. 708. Tagsbefehl des Erzh. Matthias an den Ritt-
meister und die Reiter , die ihren Sold fordern. Colin , 4«
Dez. i58i. (iBI.) Er müsse selbst Noth leiden, wolle sich,
weil es Reichssache ist, beym Kaiser und den Reichsfflr-
sten verwenden.
Fol. 710. Schreiben des Kaisers Rudolph IL an den
Chnrfürsten von Colin, it. an den Herzog von Jülich. Prsg,
5. Dez. 1681' (1 Bl.) (Betreibung der ausständigen Reichs«
hülfe , theils für Erzh. Matthias , theils für die Befestigung
der ungrischen Granze etc.)
Fol. 711 Schreiben des Erzh. Matthias an den Herzog
Ton Jülich. Colin, 6. Dez. i58i, (1 Bl.) (Betreibung der
Geldhülfe.)
Fol. 71 3. Schreiben des Erzh. Matthias an den Gim-
nich. Colin, 6.Dez. i58i. (iBl) (Er möge beym Herzog
von Jülich sein Begehren unterstützen.)
Fol. 71 5. Schreiben des Kaisers Rudolph IT. an seinen
Bruder Erzh. Matthias. Prag, S.Dez. i58i. (iBl) (Erhsbe
selbst kein Geld, indem erznm jetzigen Aufbruch viel brauchet
er habe dem Daniel Prinz aber befohlen, die innehabenden
leoooil. ihm zu übergeben, und beym Cölner und dem Her-
zog von Jülich wegen Abtrag der ausständigen Reichshülfe
za anterhandeln.)
Fol« 717^ Schreiben dea Kaisera Rudolph IL an Daniel
Digitized by LjOOQIC
79.
Prbs. Prig^ 8.1>«c. t58i. (iBl) Er lüdge die loooo lI.lffrJ^9o48.
dem Ersh. Malthias übergeben, eben so bejfolgende zw^j
Schreiben dem Churf. von Colin und dem Herzoge yon Jüliclu
» Wtenfoll wier dier bieuor durch vnnser antvejende Hof
CamiBer aufferlegen lassen, dafs du die Jenige looota iL so Sein
des Ghuriürsten suCölnLieb durch dein gcpflogne geborsambiste
Handlung in Abschlag des Ersstiffts alda resstierenden Reicbsbülf-
fen aufzubringen vtind ku erlegen bewilligt, dem Kfllrn elc. Maxi-
milian YonllsunffPreyherrn su völliger bestell vnd fveegfertigung
der heurigen türabischen Verehrung Kuk hamben lassen soltest. So. '
hat Yn(a doch enU wischen der dnrchleuchtig hocbgeborn ctc, (Tiuel)
Matthiars etc. au erkhennen geben etc, c
* Fol. 71 8. Schreiben des Katsera Rudolph IL an sei-
Ben Brnder Matthias. Prag, 9. Dez. i58i» (1 bi.)
*FoI 720. Schreiben des Hanna von Löwenkhlaw etc.
an N. (ans des Erafa. Matthias Umgebnng) i3 Dez« \5i\i,
(%*/^B\.) (In Ansehung vonFerrara, das leicht erledigt wer«
den könnte, und fürErzh Matthias «ben recht wäre (»dann
Ich in khainen zweiffei seze, der Herzog aufs batden Fürs^
stenthuraben mehr den dreimal hundert tausent Duften zu
Jährlicher intrata haben nege. «) /
*Fol. 724. Schreibeu des Erzh, Matthias an seinenBru*
derKaiaer Rudolph II. Colin, b8. Dez. i58i. (iVt^^lO
(Bittet ihn um die Uebertragung der Verwaltung vdes heil-
ligen Reichs Cammer Richter Ambtes provision «veifs vnnd bifs
auf nebisten Reichstag« -— vweill villeicht khumfftig vnnd mit
Euer May t. etc. allergenedigister Handtobhaltung eine suberaitung
In das erledigte StiiU Speyer su kommen durch solichcs erfolgen
könndte« «)
Fol« 7s6. Schreiben des Kaisers Rudolph !!• an den Her-
zog von Jülich. Frag, i9.NoT.i?Dez.).i58i. (.1V3DI.) (Soll
doch aoooo fl. dem Erzh. Matthias zutchieken , , wie Colin
sich auch- herbejgelassen , etwas zu thun.)
Folv 737. y* Schreiben des Erzherzog Matthias an N.
(Scharr Ton Schwarzenburg ?). Colin (aij, i.Dez. i58i.
(• S.) (Ueberschickt ihm daa Schreiben dea Kaisers an den
Herzog tou Jülich zur Uebergabe.)
Fol. ^«8. Schreiben des Erzh. Matthias an N. (Crenz ?)•
Colin, 31. Dez. i58i. .('^^O (Rci^eangelegenheiten, Gut^
schy, Roraretc.)
FoL 73o« Schreiben des Grafen Johann zu Nassau Ca«
zenelnbogen an Erzherzog Matthias. Wildenberg* 28. Dez«
i68i. (i'/iRl) (Dank- und Complimentsschreiben, sein Die-
ner Doctor Andreas Christian wird das Mehrere ausrichten.)
Fol. 732. Schreiben des Erzh. Matthias an den Sebald
▼OD Flaw^n. Colin» 3o. Dez i58i (iBI.) (Bittet, ihm den
Auaatand yon iSooofl. zuwegezubringen.)
Digitized by LjOOQ IC
80
Nfo.94'^. Fol. 786. Schreiben desErsh. Matthiat an den Gmlra
Johann Yon Nassau. Cdlln, e.Janntr i589. (iBl.) (Gegend
compHmente.)
* Fol. 733« Sehreiben des firsh« Matthias an den Chnr'
farsten von Colin. Colin, a. Janner 1 58a. (1 Bl.) (Sollieitirt
noch einmahl um Geld.)
*Fol.74o. Schriftliche Erklärung des Erzherzogs Mat-
thias 4 dafs er sich mit dem Johann Grafen y. Nassauischen
abgesandten Rath , Dr. Andreas Christian rergliohen habe,
so bald er zu S. M. selbst kommen werde, werde er
eine Qaittang ffir den Grafen aaswirken in Betreff der tot
sechs Jahren yerwilligtenReiehshülfe, die aber dem Grafen
für seine treuen Dienste nachgelassen wurde , dafür sollen
dem Deberbringer dieser Quittung 2000 fl.4 jeder sq i5Pa-
zen Frankfurter Wahrung gerechnet, ausgezahlt werden«
Colin, 3. Jänner i58a. (iV,Bl.)
Fol. 743. Aehnliche Erklärung in dieser Beciehung»
(1 S.) De eod. d.
* Fol. 744. » Memorial was wegen rnser der wolgebome
?nser Cammerer vnd lieber getrewer Hainrieh Herr von
Liechtenstein vnd Niclospurg etc. so wol rnser -auch lieber
getreuer Daniel Prinz Rom. kaja. Ma jt etc. Haffdiener alfa
vnnsere Geaanndten zu Düsseldorff hey des Herzogen su
Gülich etc. Lieb verrichten sollen. Colin, 6. January iS8a.
(3 Bl.) (Condolenz wegen der verstorbenen Herzogin, dann
Geld, von i5ooo auf aoooo, fiberdiefs nach nächster Frank-
furter Messe idooo fl.
Fol. 7/17. Schreiben desErzh. Matthias an den Herzog
von Jülich. Colin. S.Jänner i58d. (1 El.) Condolenz wegen
des Todes^ der Herzogin Mafia (ygebome Khonigin au
Hungern vnnd Behaimb Erzherzogin zu Oesterreioh etc.)
Beglaubigung dei Liechtenstein und Daniel Priris. " <
Fol 74^* Schreiben des Erzh. Matthias an den N.
(Herzog v. Jülich.) C6lln, 8. Jänner 1SB2. (1 Bl.) (Bitte
statt iSooo, aoooofl. zu verschaffen.
^ Eine getreweHandt
gehetdurch alleLandt.
Auf dem letzten (76 1.) Blatte steht:
Jugent weil du hast die Zeit
Spar kein vleifs mühe noch Arbeit
Leg wol an deine Junge Jahr
Das du nit wirst ein Alter Thor
Georg Lindtner von NickhUpurg dient de A^ i6a3 den
94. Sept. bey Herra Doctor Tennagl.
Aufschrift von Aufsen : (Tennagel'« Schrifi.)
Scripta quaedam Germanice.et Gallice, Mätthia Ar»
chiduce Belgium gubemante. a65.
Digitized by LjOOQIC
81
. B«y la^en »(t*/ aus d** 'flod.rNTo. 904»); »
I.) An Herrn yoD..Vyel8pergctD,f. 8. Not» 1 ^7,
Vniuera gnedigiiiteA willen rnnd^Hes gneiw W#lg#«
boraer .lieber beson^ei^ M^ier f uegM ^ucd gnedigiie^ttk^wis^
•cn, da« wier glucKblicK irnd ^pll. biaher In di^^KideHan^
disebeL^ndt wl^hooMAM aii«Kg^btierUch»n antpfi^l»D€mjirBd
IVacUerl wordpa.«eini.T«iid dimw.(Z^ idW« sti Ur^'n«
ahricbt|p«g ediffhara^H^rfftigen hM^lmgtm xar^raani >m4
obwoll »clKwerfB Mpha»:d«rab:iaM«9lff7.b#|^faU;Tevb»i)d«jeir
rarboffm wiar dOcbtffolichefiDitTfioiiea^ bilfTeaTioMige«!
esda «el»<0pi heff^iA^ii dar Stande, i^a brinf^o,/ ?nd aHeaidiirt
ftrsnn^inbani. sodaaiL^ndt i5ii;fri#d('TBd aafoembiing «loh
ichiqkhen wiairdt*' I»!i'?n#airm TalnririHPitW^ WJeqQ .unla »aii»
wiar 6mß gnädige Y0tmbA9» g«(Wi9#^ir k. wütd/ß(..Eaob ;«A
Gr«faowerth antraS)ßi>- i^bei^ lafHM riwflUlriiriair «h^r.ib^fiiiM
dea, idasjer Eviren G«Uahy «aC.ricbiig^X'andatrdCs/halln
ftbwaeg tßrefk lassen« Ji^benwier wo.]l:e»iacbl?enikböniian«jip^
[m a4 anuMsas ii>U ämi4i$>s pfie»^;- yi)n|d>i?ieUßidbti§.ed4«kU
waill wier an Jj^o iiiU.de;ai laib auqb. folgaodi^^iplt dapi-^a^
nfieih Oe$tarraicbiacbMei?laa8an«iwtnrda94^nnd bab(.aMd wa
billich poaaidenli anb^ogan i/ioUab»,. äaitodt aber.^/eMf^ifetiaJ^
nicbu destottiadei^ wiegen £«ras ^rJfcbs^iKltan wol«i#inanAen
gemoeta Ei^ch nijK.gna^giatea wilten ^wvugen, -w^^iltiii^aiMjfl
•olickea zu für&Uandai^'.gelegenbail ilm>werckl^.b«(f<vaiffelw
vBod b0garea y.on.ftgucb.iaUa» zua$taadU>2&«.Wienn; aiabfüav^
lieben ebUtan bericht, |r seiet «ii. yleiC) von dori (TlNriiei4t«r
aar dammb damit n-ien mit. Euchiiiit aolteoiradeni, .iHa
TDnta.dann ancbi ist an^aigt worden .«.^as ler. vnls bahti^av*
«areUkt bagagnaa mitTleifs. beisaiu- Jnf ain balt •'g^Gsnaa,
Isramb.daa apriab.wbrji;.yol stat i«c necA^UaU [wbnUur amh
tu». Doch geben wier dieser radti.gs» kbtiin glanhaa^- vUnd
vissan woli, das ler anders^ t od ajioa^ bössarn^eaiüets.
BlaiJbeR derhalben)»U.ait£ach mit allen gnaden genaigt vnnd
Toa Euch abist aller. sachen, wie Sy zu Wienn geschaffen
bericht gnädigstigBwartiaod. bira den 8 Nouember Anno 77.
Matlhias von Goites genadn Bcdlerzog
SU Oesterreich etc.
(Fol. 13 et 1 3.)
a.) 6.J8nner 1678.
Dorchleuchtigister Ertzhertzog, Ganedigister H^Xf rOtCf
Euer fitrstl. DurchU etc. sein meina gaborsambiatan
dienst bostesYleirs Jederzeit annor bereit. Ihn ansehuitg ha*
baadar Obligation, Ib leb derselben ^aub mar weg (die lar
6
Digitized by LjOOQ IC
82
rnnerliorgeii) trag, liabe feh nichlTjidt^rbffteii wHen» Euer
Durchl. bey dUer gelegetihait, gegenwQerttigeBkhlainsBrie-
fel'mit'wänschang vil t'reidenreicher gesunder Neuer Jahr,
Eiudireiben, Sy dai^eben zuerindeit^j'das alhie v»d anderstwo
deFi64be»'Tniier8ehen ebraisen toA Khays. Mayt« etc; H<i4l
naeh deiiNiderlafidenäuf dllerlaiweeg, vtind Ihr villen vebel
aafa^legt worden ^-^oob nicht gauianigh, die vennttettea
walle»,- Eaet^F&rsthDiftrctilt. haben Sie milbesderlnietitidik
Vttd füraembeii; atioh'praeiudttio dvrCaiholischetf Religion
darin Sy ei'^ogen', 'tske'äoHehett bewegt; * Ob mier diea^s
aU Ihren alten md treuen Diener, indeaaen Tnwirrdigen
ZuehtSy ein weill geweai, beaoh merzlieh Tond belcboaier«
lieh Mtfernemben geweat, haben Sy genedigiat leiehitich
jBtterwegen, Nachdem leb aberfiaerFürstl» DorehLete/Toa
Jttgent auf vil änderst vnnddisevidmroha'ufaauwider erkhMt,
bab loh Ihn nicht aliain nicht glauben geben, äonnder bey
a4le*n TOn dennen ' niier aolichea 'su ' obren 'khommea oppCH
niert/'vnd Inen lauiter gesagt, <Euer •farstl.'DurehL beacheKe
hierin «u kihürz irnnd* vngorecht,'Viiiid- ob'16y aich vchon an
hw' iwrehem YVyrwissen "Vnnd willbn zu diaem Reco lauert,
wvrden^Sya ohne Zweiftel'^it'preaiitiMtiiO In Irer Reltffion
zmerbleiben, rnnd vermeinent algeniainern daitnit zn dien
grthan haben, Aoeh die' mlsiaten auf mein Mainnng brecht,
emselben nach w^ifa Ich woll werden nkieh Ewr Doih>I»U
aAehttt'Hain meht^rcMieben laaaen, Sonder mit «igner^Banndt
I^erlntetition, dacnirlch dennen So Sydiaen zuwider ateltea^
mit >meb'rern Grundt begeignen khöne, genedigiat veratendt-
gen. Dtta habe Eoer F«ratL Hcht. Ich als Idr alter vttd trener
dieser durch difs geheraambivt anzofftegen nicht Ttindter*
laaaeii« Yrind mickf-dei^selben, Sy aber Sbm Barmberkigew
Gott ineeinen aehuz beuekhen wellen; Madrid! a» hellligeii
drei Kbönig Tag des ^S, Jara. < i > •«
Euer Fürati. Drehu «tc. '' ' ^ < '"* • •
GehoTMMiMsi^r >Tnd treu«*
' aller*] Henner.
H KeuenhilUer Freyberrna^p.
(Feh 34.)
3«) Monseignenr. 1 2. Jänner 1 578.
Je remercie tres humblement vre Alteze de Thonneor
qo'il lu y a pleu de me faire, me demandanl Conseil touchant la
proüision de Testat de grand maistre en sa maison« Je ne
pnia que je ne treuve bonne l'election que Tostre Alteze a
fait dela peraonne de Monsieur leSeneschal, leqnel eatnon
aeulement digne d'un tel estat mala de thoae plna gronde si
Digitized by LjOOQIC
89
die te pretentoit, mätnet ft'ettant re$ofaint«rtaiieiit«B0nt
en ces deroiers trouble» «ans «e laiaaer en quelque faqon
dksioindre de la generaltte« Et quant a ce qn il a plea a
Toacre AUeses m'eaploier vers mesaieara las qeatre membrea
affin de dooner paiement au treaorier de la maiaon de ro-
•Ire Alteae, Je n aj failli ausai de lea aduertir et Inata»-
Beat prier de voaloit* faire lenr debuoir« ee qae J'eapeve
qai'lft- feront et aar oe ajant baiae trea hammblement lea
■aina de voatre Alieae Je prieray dieu -*-
Monaeigoeur root donner treaheureuae e trealonge vie
Eaoript a Gandee la« Jaoaier 1578.
De voatre AlteseTrea humble aereiteur
GoiUe de Naaaao*
An Eraherzog Mattbiaa yon Oeaterretcb. (Fol* 24.)
4.) Ersh. Matthias an L Seh wendi. 1 1 « März 1 578.
Lieber Foan Schwendi, mir seind zwaj Euer schreiben
Teberantwort worden, hab dieselb mit sooderm gnedigen wil-
len angenommen, heile Euch auch lengst darauf beantworte
da Ich nicht durch rngelegenheit der zeit rnnd veber grosser
geachefR were verhindert worden, (weil mier aber Euer
gueta gemuet gegen mir ynuerborgen, bin Ich der gnedi-
gen Znuersicht zu Euch, Ir werdet in betrachtung diser
zeit ort vnnd gelegenhait , vnnd weil Euch mein gemueth
Tnnd mainung In aTleni woll bewust , mit That und Raht zu
Wolfart der Christenhait vnd vnsers haufs Oesterreichs,
gnugsam Fund vnermahnet wol zu erzeigen wissen , Dann
mir sweiffelt nicht , Ir werdet von allem dieser Ort zue-
standt notturffiigen bericht haben. In meinem Torgenumbenen
fursaz rnnd willen, soll mit Gottes hilff nicht menglen, Bin
Eaer achreiben theglich gewerttig, rnnd Euch mit sonderm
geneigten willen sonst in alweeg wol gewogen, vnd wolte
Ton herzen gerne, das Ich mich mit euch Persönlich erse-
hen vnd vnderredcn solte, da Ir zu solichem gelegenhait,
weit es meiner zuuorsicht nach nit verabseumberi, soll
bej mir vnnorgessen sein, Datum Antorff den Ti Marti}
A* 1578. (Fol. 55)
5») (Von Erzherzog Matthias.) aS. April 1 £78.
Lieber Rueber, mit was aonderem begehren, vnd ver-
langen , ich Euer vngezweifl'eit gewarttet , bin Ich mir sel-
ber am beaaten bewuat, Weil es aber le bey Irer Mayt* etc.
aufa hochwichtigen Yrsachen nit zuerhalten gewesen, muefs
Ich woll wider meinen willen znfriden sein , Bin vnd bleib
aber Euch aonaten mit aonderem gnedigisten willen woll
6*
Digitized by LjOOQ IC
84
geimgen« rerhoffeiidt, weilt le das KkrUgaireteii idhUm
durch die Spaniache stetigkait ein fortgang haben aoU, 1er
werdet £och doch soail ?erweillen , vnd mich auf esHoh»
Tage besuchen « ynnd als ein Jungen Soldaten mit guetien
raht rndterweisen f Eure anaall Pferdt so ler begeret hebt«
seiad Eudi von Stenden alberait bewilligt gewesen , Wals
sonsten alhier rerleuff t , vnnd anders mehr werdet ler Ten
Briefibsaigern Ferdinand t Weidner suuernehroen haben, ge*
wartte hinwiderumb zeitung Ton Eucb^ ynnd Weil Ich dem.
KhayseHichem Stallmaister ymb NoUnrfftige Hofs geschri-
ben, begere Ich ler wollet mit guetem Raht vnd anweisung
zu soUchem ehist befördern helffen. Erkhenne es widerumb
mit gnedigisten Willen. Datam AntorfF den 25 Aprilis 1578.
AnBueber. (Fol. 76«)
6) An Erzherzog Matthias. 26. April 1578.
Hochgeborner Fürsst freundlicher herzlieber Oheim,
Euer L. seien mein freundlichen Dieiist zuuor. Ich hab
Euer L. schreiben, so dieselben mit aigen. banden an mich
gethann , empfangen vnnd verlesen, ynhd wie wol Ich zu-
uor ynnd eher difs schreiben vnnd Euer L. gesandten bei
mir angelanget, allerdings entschlossen gewesen, mich in
der Persohn zuerheben, vnnd EuerL. auch den Beirangten
Niderlahden wider die Spanische Tyranney zu hilff zu kboro-
men, Alfs bin Ich in solichem meinem fürhaben desto mehr
gesterckhet worden, vnnd will mich nunmehr, geliebts Gott,
so baldt müglich vfT die Pain machen , vnnd ins feldt bege-
ben, verheil wier werden einander baldt mit frölichen ge-
mueht auf grüner haiden sehen, vnnd dem feindt einest also
beeegnen, wie aufrichtigen Redlichen Teutschen vnnd Fürsst-
lichcn Persohnen gebuert ynnd woU anstehet. Euer L. mö-
gen, mier auch gewifslich zutrawen, das Ich alles das Jeh-
nige, so dieser gemainen zum bessten gelanngen mag ernst-
lich befürdern helffen, vnnd an mir nichts erwinden lassen
will, wie Ich dann nit Zweiflel, Euer L. hingegen auch ge-
sinnet sein werden, damit seind wier Euer L. zu freund t-
lichen diennsten geneigt,
Datum Lautern den Sechs vnd zwainzigisten Aprilis
Anno etc. Aintausend ' fünfthundert Itti Acht nnd Sibent-
zigisten.
Euer L. Dienstwilliger Oheim
Johann Casimir Pfalzgraf m. p.'
(Fol. 77.)
Digitized by LjOOQIC
«5
7«) ii.Ma7i578.
Durchleachtigister Ertzhertzog , Genecligister Herr !
EuerFürstI Durchlaucht etc. in aller vndterthäoigkait,
mit getreuco Hercssc^n nach meinem, besten Vermögen , zu
dienen bin vnd bleib Ich die Zeit nflsines lebens willig Fnnd
berait, EuerFörstl. Darchl. habeich zunor dreimalig vnnd
beroach ^drumb. Tonn ab Februarj. auch den i3 vnnd 23
liartj nnderthenigist geachriben , darauf aber aniches re*
eepisse empfangen , oder zuempiettqns Teratanden vnnd wo
Eaer Fürst. Durcht. Ich nicht so ain hpchlöblicheä .yersten-
digen Erczherc/.ogen, rnd mein gnedigisten Herrn sein er*
khendte, wurde mir, alfs ain alten treweri gehorsambisten
Tnd sonderlichen Euer Fürstl. Durchl. guetherzigen Diener
nicht wenig zu gemüeth gehen, ynd argwonn geben« das
£. FürsiL Dorchlt. etc. aoTioher meiner viljährigen Fndter*
tbenigiaten ehrlichen dienst vergessen, oder ein böfs Nei-
disch manli bei Euer Fürstl. Dcht* mich fälschlichen versagt
kette , die weil aber, wie gemelt. Euer Fürstl. Dchlt Ihren
beiwohnenden' Yerstandt nach, sich hierin woU znuerhalten
wissen, gibta wir widerumb ain Trosst, mit sonderer beschwer-
ans vernimbe Ich, das sich die lengst ange£angne Practigkh
so weit erstreckht ^ vnd sich diesen gestalt (wenn wier das
VBoeer nicht auch darzoe thueifi' w«rden ,) die dachen zu
böser weitterung geraichen möchten , Gott waifs , das Ich
ala der wenigen; doch der treuherzigen ainer, ann denen
orten ^ daa.es sich gebüert» ofiVermalen in dem, vnnd an*
dem treweermahnnngen gethan», aber von etlichen nit al*
weegp ^n angehört worden, darnmben Ich aber nit vill ge*
fragt. Wolte Gott, Ich were anfenok blichen vnnd eher bei
Eaer FfirstK'Durchlaucht geweat^ hette Ich nicht vill genuezt,
wolte loh doch nichts geschadt haben , Ich bin nochroallen
(wie auch allezeit znuor) im wCrckh , das mein Schwager
Berr Hannfs Roeber« doch nur auf ein Posst ritt zu Euer
Ffirstl.DehtLankhumben vnnd vrlanbung haben möcht, Abr
lehapQre biaaher, raehrevvngewirahaitalsnügliohkait. Euer
Fävatl. Doht. mereriaj zu adireiben, muefs Ich aufs gemelk-
ten Yrsachen , in meinem negat gethonnen schreiben , die-
ser Zeit emstellen/ Ferdinand Weidner Zaiger diz^ der
warlich vletssig vnnd aufrichtig, wierd Euer Fürst« Dcht.
nMrerlayvndterthenigiat vermelden, deme aoCh Euer Fürstl.
Diu« In dem vnd andern, woll glauben geben mögen « der
alneahtigGott verleihe vei^rer gnadt, vnd EuerFüratLDhIn
sein göttlichen Segen 5 gliökli vnd Yberwindung aller Ir^
faittde, vnnd ich thue derselben »ich, als ein treuer vndter^
tbenigiater Diener gehonambiat banelchen,. Euer Fürstl.
Digitized by LjOOQ IC
86
Dcht. sollen vnd mögen auch das Verträwen gewirs io niicb
aeczen, mit mier als mein gnedigisterHerr schaffen rnd ge-
bietten, demselben allem solle, meinen eusseristen rermogen
nach, ynd wie ain Ehrlichen Mann ynd treuen Diener ge-
biert, nachgesezt werden. Datum Wienn in etil den aindleff^
ten Maj A^ 1078.
Ewer Ffirstl. Dnrchlt
rndterlhenigister Dienner.
Ha. Freyherr zu Welsperg.
An Erzherzog Matthias;
(Fol. 87- 88.)
8.) S.Juny 1578.
Uochgeborner Ffirssi , freundlicher lieher Oheimb.
E. L. hab loh Tonn zehenden Tag verschines MonaU
Maj mit aigner handt an mich gethones schreiben empfra**
gen, seines Inhalts irnnd £.L. ferner begehren daranfs rer*
standen , bin Ich darauf entschlossen meine saohen also an*
zustellen ynd zu befvrdern , daa Ich geltebts Gott den 34,
oder aufs lengist den 26 huius eigner Persohu auf dem Mu*
sterPiaz seie, ynnd nachdem der Generallstaaden Antwort^
so Sie mir Jüngsten zuegeferttiget reber zuuersicht änderst
weder Ich rerhoff geschaffen gewesen , also bin Ich Teror-
sacht worden , Gegenwerttige meine Diener Georgen Afa-
mufs Schregell auch Adrian ron Khönigslobe .ynnser Ita*
ben getreuen, zu EnerL. ynd gedachten Staaden wideramb
abzttferttigen dieselben ynd Sie zuuermannen das zuuorynd
ehe Ich yf dem Musterplaz erscheine , alle gutte erdnnng
angestelt auch qualificierte Persohnen zeitlich abgeferttiget
werden, die alle ding mit mier ohne fernere hinder sich brin-
gen schliefslich. abhandlen, ynd Ich alda mi( dem Khriega»
yolkh in die leAge nil aufgehalten werde, damit Ewer L»
desto williger Khriegsyolckh finden, wenn sie Ins Leger sm
ynnfs khommen werden , dann solte das nit geschehen, ha*
ben Euer L« yernnnflliglich zuerachten, #aa Nachdiaill
sohimpff ynd Spot nit allain EuerL. ynnd mier sonder anck
dem ganzen Werckh daraufs entstehen werde, ynnd wie
schimpflich es yon dem Khriegsyolokh aofsgelegt werden
mochte, darumb bit Ich Euer L. zum freundtlichisten, Sie
wollen souil an Ihr, dise dingen embsig treiben ynnd beffir^
den heiffen, wie mein freundlich Verträwen zu Euer L. ate*
het, auch daran sein, das gedachte ynnsere Diener nit lang
aufgehalten , sonderlich auf ehist mit gutter antwort wider
zu mir abgeferttiget werden Inen auch ler ferner Werbung
yolkhomben glauben zustellen, Das gereichet dem gansea
Digitized by LjOOQIC
VfTerekh sam betsten vnnd wünsch ron Gott dem Almeohti-
gen. das mir in ga^i;}ge$andt&ail hMt ;;ii.haifff kluNnmen,
rand die bedraogttin Niderlandt voq der Spanischen. Tiran-
aej. erJ/edigen mpgen^.Hab Ick Ea«r L. auf dero. sebreiben
la Antwort nit verl^i^ltpn wollen, bind^sejbep freundlichen
dienstcin cu erzaigen, aUe«eit geneigt. Patua^ Late^p^depS
JuAj A"! 1678. ..:.....,..
E. L« Dienstwilliger ohaiinb / ,
Jobann Casimir Pfal^igraf .ni,p^
. (An Erzherzog Hattbiais.) :(FoUiq9.) : . *
9 ) ... 2^; Junjr .1678.
Dorchlenchtigister hochgeborner Fürst^ Euer f^„.Dbu
sein Tnnser ganz vndterthänig willig dienst s{uuor.. Genedi-
gistef: Herr, Euer Durchl. J^onnen. wier nie pergai^^^daa
wier von yonserm ffnadigisten Fürsten vnnd^Herrn Herzog
Jobann Casimiern Ffaizgraven, alber abgeferjttiget mit Euer
Dht vnnd der General Slaaden Commissarien , vnnCi. aller-
lej deis Mnsterplaze^ vnd dan sonst ander Ipmictea halben
zauergleicben, wie E.Dht vnnd die Slaadep,., durch vnnsei;
schreiben. So wier neulicher tagen. .ann vnnseren g^edijgen
Fürsten rnnd herrn den herrn Prina^enzu Vranien gethann^
mnd ohne Zweiffet Euer Dht. etc« fiirkhornioen is<t,g^ne^-
gist haben können vernemben,, .vnnd wiew^il wier iiu^.in
den Sechsten Tag alhier gelegen, a^^oh di^tUiiter:4«ii.infihi
remThaill wie wier beriebt anl^boiiunen, ¥n((^ der Conmi^**
sarlen begehren. So seindt doch diese^^n noch, picht ,^-
khommen, haben auch bei dem wolgebornen h^rrn^GraflT
Johann von Nassaw Qnbernatorn dieses Fürstenthumbs Gel-
dern nit vernemben khonnen,.daa 4>^.C<>nn>nf^^|)^ii|0^¥i' ^a*
Englisch geldt vfien weeg sej, derwegen wier nit vmbge-
hen khonnen, zuuorkhumbung vnwillens der Reutter, be-
•chwemng der Yndterthonen, vnnd befürdernng des ^efaiei-
nea werckhs an EaevlFarstl. DJitiza schreiben 4 «vl^ die
mdtierthenigist zn erstieehen, vnnd flu biilen, &ie..ivoUeii
ien g^anedigisten beuelcfa tbnn« das geatelte - Commissarieh
möchten fnrderUch .ff .den Musterplate verordnet wei*den;
Timd das Englisch geldt auch daaelb^t ankhombe , • bterinii
werden Euer FürstL Dht« der gemainen sachein gitetle be«
fiurderang ihun« vnd aeindwiers vmb dieselbige allernidter'-
theaigiat zu beachulden geneigt, v<ttn£ii derselben \^ndterther
aigiat beoelchendt. Datum Neymögen dea !&6Juny A^«7&.
EaerFürsK Dht. vndetftherii^iste ganz willige
Fabian Blirggraf vnd herr von Dodai
Wenzl Zwleger«
(An Erzherzog. Matthias«) (Fol. ii5i.) ' .v> .
Digitized by LjOOQ IC
S9
Mein freüikdHchen Dieriftt , aüeh ^as Ich mehr liebt
Ttid ^ü^f^s rerina'g züti'ot*; Höchgeboraei^Ftirist freandtlieher
Hebe^Ohfeini,''EuferL» schreiben Vnndter dato AntörffdeÄ
17 ^uiy* häb Ibb düfch';d^n vonn SchÜm woll emj^fa^gen,
demselben' tnhafta Vnrid f^nlei^emündüche ifrerbuiigen freondt*
liehen yerstanden^ ynnd thue mich des freundtlichen Ver^
treuliöh'en 'Cotinntmlbifeti'ä ' ynnd suenbietten« höchlich be-
daifckhenh, wolte auch nidhts Hebers gesehen haben, dann
das der Commissarieh mrichtigkait mich tndtneineReuUer,
so lanng nit aufgehalten hette, damit Ich bei Euer L. desto
eher P^rsönKöh bette sein mögen , rnnd mit Eaer Lv der
MdtCurfi't' mich vnclerreden mögen, Die Franzersischen
Fractigkeh bdangendt « ' sein mier diieselben le vnd alweeg
SQspect gewesen, wie rtoch, vtVnd hab khai'nen zweiffei, da
eti/^a^ ' Vei^eckhtes' darhindter steckh« , derhalben gat auf-
aehens'tofrmötten. tHe Musterungen wiH 'Ich gelieors Gott
morgen förnemben ,' rnnd nach beschehnl^i' abrechnüng md
bezah)ung,'al'rs souil* m^gliche^ seinwirdt, eitlen, auf das
dicf beiderseits- gewünschte vnd Notwt^ndige zusamenkhuiiffi,
dästö ehei^ beschehen möge, wie' EdOr L. Fon Gedachten
Schörn, diso vnd anc^Oni' Sachen halbeti ferneren taiOndli«
chen tertreulichen beri'cht' Empfangen werden, welicheslch
£u6rL. 'hinrwider zu Areundliehen wider antwort nit vnndter-
MBSC^'isdllen, dersetbi^etiangenembe dienst zoer^eigen, ha-
tert'Gtiet-L. lAdich gänn^' Willig. Datum Zotphen , Sontags
den '«ö. Julj A^ 1676.
'-• 'Ed^rli. .' ■ dienttstwilliger ohfeittlb
' •' "''• ' • ' Johann Casiniir Pfalzgraf to. p.
" '• (A'h'tfÄtf "Etaih: MattWas.) (Fol. i23.)
. ,,M^) ....;. ....,;... s6. Jaly 1578.
Hochgebörner Ffiraf, freandlieher U»ber Oheimli«
EMviL; tsbin mein frdnndiich' dienst "Ttind war lob «lehr
liehs "Viid goets vermag zunor. Euer L. achreiben ron «igen
handenTtiderm Dato den «3 dieses, sambt der Beflag hab
loh •ii'bl. empfangen , rnnd verlesen , thue mich solicher
CoknutuniiBation gegen Euer L. freundlich bedaockbeit, aootl
aber denri' von- Alanzön seine Practica belangt^ zweiffelt mir
Bit Euer L. werden dtüroh meinen diener den Zuleger Ter*
noromöA haben, was 'mein Bedenckhen vand Ifeiiiailg in
diesem' fahl sej, • So hab Ich Ihme auch cöpeilichen zage*
schi^kht, wafa sein des von Alenzon^ libden ann vnnfa achrifft«
liehen gelangen lassen , vnnd benolchen Euer L. eolichet
zu communicierea I >die Werbung iet «ufo gtaa Generali ge*
Digitized by LjOOQIC
«9
wMen, i<^ ist fiettticfn nit von dem Alaiisoii svnrir ^esehiekkl
worden f Sonder als er yon mir beschriben, hat Ine der
weeg yf Bergen yngener zugetragen, rertrostmicIiLaNoue
soll in kharsen noch emotgen mit Tolkhomenden benel-
eben, wafs Ich mich rffBeanien reber antwortt schreiben
Tnnd werbangea S. L zur widerantwortt geben werde, soll
Ener L. Tnnerborgen bleiben. Sooil ynnsei* Zbsamben-
kanfil belangt , berahet es bei dem , so Ich Eaef L. nen-»
Kch durch den Sch6m eaerkhennen geben, vnndnach Ter^
richtung aller Nottttrfft , bin Ich bedacht Mich ton hinnen
sa erheben , Thni Enei* L. soliches dordi aigene Post zu«
ci^beiinen g^ben, tnnd thoe dieaelbM hiemit dcfm Almeck^
tigen Gott in seih gnedigefi sehucz beneichen.
Datum Zulphen den s6 Jalj 1578.
Euer L. DiehnstwilHgef Ob)eim
Johann Casimir Ffalbsgraff m. p.
(An den Erzherzog Matthias.) (Fol. 129.)
IS.) 8. Angost 1978.
Ire FurstlichqDurchlanchtErtzhertzog Matthias zu Oester^
reich etc., Herzog zu Burguadj Gubernator Yud General der
Erb Miderlande etc. aufferlegen vnd beuelchen dem wolge-
bornen. Hßrrn Erafsmen Frejherrn Ton Liechtenstein etc.
Allen obristen, Futmaistern ynd Leuttenandten Irer
Fürstl Durchl. bestehen Teutscher Nation Inn derselben
Yeldtlager zu Bjnemen , sambtlich oder sonderlich Irer
Durchl. gnedigsten willen zuuermelden, neben dem das sich
höchstermelte Ir Durchl. gnedigist bedanckhen , dero Inn
negsten gehaltenen 8charttifizel erzaigten gebuer >nnd
Pflicht. Dieselb ermahnend t das Sie sambtlich • Fnd ein
Jeder Insonderheit folg^dts Irer Teutschen aogebornen
redliehkait' sich gebrauchen , rnnd dkis Sie ainem rechten
teauehgeboraen Ffirsstcn ^ In einer Chriatgebfterenden sa»
eben dienetenTund darzoe rieh bestellen laisen, ernstlii^h lir-
gedenckh sein wolten, dagegen weiten sioh höchatgedachte
Ire FQrstl» Durehl« ztagennegsamber denckhlioherYergnüe-
guog hinwiderumbFüerstliehen tnnd-als ein Erzherzog erbot*
ten haben etc« Belangendt zu £6rdei%t'deh Herrn Yeldtober-
sten Herrn Visoonte Ton Gandt, vnnd Marggraif Ton Hoff-
recht, wird sieh gemeil^r Herr von Liechienst^im d^rmfind-
Kchen besohehnen Irer Durchl. etc* aufferlegung nach, wol
KU oerbalten In gebüerlicher Wels wissen* Wie dem mehr
hochstgedaehie Ive Durchl. eto. genzlichea Vertrauen zu Im
haben ynnd dessen In gnedigisten willen Ingedenkh sein
Digitized by LjOOQIC
90
wollen« Datum Antorff in eill den Achten Aognstj Anno
iS78,
(Fol. 139.)
1 3.) (An den Erzhersog Matthias.) 9. August 1 578«
Monteigneur« J'aj receu la lettre qa'il a pleu a tos-
tre Alteze m'esorire en faneur de Hans Christof Sohar har«
(?) Schbbartzenberg , du qael la reqaeste qu il aaoit pre-
sentee a Yostre Alteze estoic Joincte aus dit^ lettres y mais
quant est de loy ordonner traitement Je .o'en aj aulcun
niojen Ten que par exemple nous aaonf Ten que le traite« .
ment qae yostre Alteze et monsieur le Prince ei nioj a-
uoins ordonne aüS' Baltaser Tanbhyts a despleuamessieors
les Estats et ont declare qu'ilz treuuent teile maniere de
faire prpiudiciable aux Estatz , et par tant puia que Vostre
Alteze est au leu, ou son t les dites Estatz present It sera besa-
cop plus comode a Icelle de traiter auec eulx sur le fait
du dit traitement que non de me le renuojer a moy qui o'sy
nul mpyeii dy pouruojre. Sur ce me recommandant tres*
hnmblement a la bonne grace de vostre Alteze - Monseig*.
neur Je prie Dieu luy donner tont bonheur et AccroyssS'
ment de grabdeur. Da Camp a Rjmenam ce 9* d* Auoust 1578.
De vostre Alteze
bien humble et obeissant seruitenr
Maximilien de Bousaü«
(Fol, 143.)
14.0 9. August 1578.
Johanns Casimir von Gottes gnaden Pfalczgraue bei BeiBt
Hertzog in Bayrn etc.
Ynnsern Gruefa zunor , Hochgeterter. lieber getreuer,
wir haben dein vom 6 huius datiertes vnd aufagangen schrei«
ben nachten abents woll empfi^ngen, seines Inhalts ver-
nomben, zweifieln nit, dirwerde Nunmehr auch vnnser lee-
tes schreiben , so wier von ZZoch aufs an dich gethann,
vnnd darinen das quartier, da wierJeztmit vnserm khriegs«
uolckh ligea, zuegesehickhfr« wol eingeantwort worden sein,
vnnd alle gelegenhait daraufs versUnden haben.
' Die Weil es dann nunmehr an dem, dafa vaaer Beniter
des nachtgelu vnnd Yebrigen Ausstandtshalbbei vnnfs vmb
befridigung ansuechen werden , wie dan alberait v.on etli-
chen beschehen , 80 wollest beim Erzherzogen vnd den
Staaden emailich anhalten, das solicher ausstand. aufs ebist
eraolge.
Digitized by LjOOQIC
91
Vnnd ob wi^r woll von ^daohtea Staadeti - ein ästige
nation empfangen , wo rnnd was orten gerfierter- aaastand^
zum Thaill erlegt werden solle, 80 haben» wier deok bifs»
noch niemandts Fermerckht, der eich derwegen bei vnfs an-
gezeigt, Sondern haben das widerspiell erfahren,. Inn demy
das der Landucbaift Tonn Geldern Eetatmaislera&nZatphen^
gestern bei ynnfs angelanngt, vnnd Er erst gelt yonnrnnfs
begert, ftr die Commifs, so daaelbst anfagenommen, daraufs
ersekeint, das man noch nit yill iusts hat, Tnnfs gelt zur
hannd zu schaffen.
Wefs die SchifTpruckh berürt, ist vnnser quartier also
. geschaffen, das soliche zu Grafen nit geschlagen werden
khann , dann vnnseäre obristen Ire Veberfahrt am 'Rhein zu
Bieckb , ?nnd also zimblich hoch genommen vnnd da dise
Schiff-Pmckh , ann vorgedachten ort zu Grafen gfescblagen
werden solte, wurde des herzog von Gfilichs Landt mit
dem Durchzag zu hart beschwert, defswegen seiüdl wier
vermittelst Göttlicher Verleiebung entschlossen, beiVealoe
ein acbiff Pruckh schlagen zu lassen, vnnd vnnfs daselbst
Tber zu begeben, Vor schieristem Dinstag aber . kbönnen
wier vonn hinnen nit vffbrechen. dann der lezteThaiU ynnse**
rer Reutter heut Sambatags allererst vber Rehin khotnmen«
Wo wier aber volgendts den Khopff hinaafS' wenden
sollen , wiessen wier noch nicht. Derwegen wollest beim
Erzherzog vnnd Staaden anhalten, das Sie sich hierauf eiv
cleren, vnnd vnnfs eines aolichen vnsaumUich aufdek^Posst
Terstendigen. Wier haben gleichwoll zween weeg für der
bandt, den ainen zwischen der Mafs vnnd der Pev , vnnd
den andern rff werdt zue , welicher nun vndter diesen bej-
den am Bahtsambisten , wirstu bej gedachtem Erzherzogen
vnd Staaden vmb reaolution hierauf anzuhalten wissen, wann
wier nun des Zweckhs vnd rahtsambisten . weegs berichtet,
woHen wier vnnia volgenta nit lang saumben, Sondern f&ri>
derlich fort begeben.
Sonaten wollest mehr gedachtem Erzherzogen, dem
kerrn Prinzen vnnd Staaden vnnsere freundliche dienst vnnd
gnedigen Grufs vermelden.
Wollen wier dir zur antwort nit Pergen, Ynnd seind
mit gnaden genaigt. Datum Ärschen den Neuaiten Axiguatjr
A* 78« Vre bon amy
Johann Casimir Pfelzgraff.
So wollest auch femer embsig anhalten , das vnfs Je-
mandt von der Staaden wegen, zugeordnet werde, der dem
Rhriega volckh notturftige Prontant verschaffe, dan vnfs
iezt der last ainzig auf dem Haifa ligt, vnd wenig hülff* ha-
Digitized by LjOOQ IC
9«
bcn. Sunsten aber wollest dich ellezeit det' Feindes gele-
genhaitTnd furhabens aigentlich efishandigeDy ynd rnf» Je*
derzeit tF der Post yerstendigen, wa(s du defswegen erfek«
rest, damit wier vnts in ynserm Läger md Zug darnach rieh-
ten mögen. Ffirtters hin seind wier gemiaint, vnnfs mit rn-
serm Khriegsvolckh beysam'en 2u Felde zu hslten«
Datum nt in literis;
An seinen Agenten (Znleger wahrscheinlich).
(Fol; 141, 14«)
, \5 ) (An den Erzherzog Matthias.) i3. Angnst i57B.
Höchgeborner Fflrsst, freandtlicher lieber Oheimb,
Euer- L. sein mein freundlich willig dienst vnd alles gnets
auoovl l^er schreiben Inderm dato zu AntorfFden xi An-
|;usty hab Ich woll empfangen ynd seines Inhalts vemom-
men. Thue mich der rertreulichen communication freondt-
Uck bedanckhen, rnd he tte derselben auf die Franzefsisehen
PräctigkhenTnd der Staaden anmuetten, so Sie Euer Ja,
gethonn , meinen wiewol geringen doch treuherzigen Rath,
ganz gern alsbalden mitgethailt, da Ich die Capitulation ao
zwischen Euer L» vnd die Staaden anfangs aufgerichtet
worden ist-, Tnd nach welicher diese handlungen meines er-
«ohteos gericht werden will, bei banden gehabt , wie Ich
nochmals sdliches zu thuen Trbittig, da Euer L. fcain be-
dencfkhena haben , mir soliche Capitulation zuekhommen sn
lassen , mich darinnen zu ersehen , rund dan desto gründ-
licher der Sachen nachzndenckhen hab.
Gleichwoll hat es bei mier ein selzam ansehen , das
Euer L» Gobrerneur ynd Capitaine general diser Niderlan*
^n sein ^ vnnd nichts desto weniger der Hersog ron Alan-
son , zu einem Generali - obersten gedachter Lannden an*
genomben werden solle , das also woll ein anders darinen
ateckhen möchte, ynnd haben Euer L. meinea erachtens
•ehr weifslich gehandlt, das Sie Wichtigkeit der Sachen
nach aufschub vnd Zeit sich zu bedencfcben Toa den Staa-
den begert.
Sunsten Eile Ich mit meinem KhriegSTolcfch.sonil Im-
mer müglieh ist, ynnd die yngelegenhait des Yberfahrens
an dem Rhein vnnd der Mafs hat bifshero hindern wollen,
Jeznnder das meine Bei tter Tnd Knecht all zusammen ge-
stossen . verhofie Ich in khurzen nicht ferr von Antorff jsn
sein , wie dan Euer L die Ich jederzeit meines Legers be-
richten wilU vememben werden« wolte £ L. Ich freund-
lieh zu Antwort nicht verhalten wollen, derselben aag&»
Digitized by LjOOQIC
aembe dieB«ie zu •ers#igen,':hah6in>EiieriL.rttich'*^iUi(|b
Datum Cmeikh den i3 Aogoity A^ 1678. « r ..u- /
Eoer L» • . Al:sea dieofltwilligar « •> 1
■-. . . Okeizob.:- . ".:
Johann CaBimir PfoHsgraC : n». fu '
(FoUi4T) • .
16-). , : • t. . : .;. *^*A^6H®i l^7^:V f
Dai:elileiiGhtjigi«(er nid hPC^bgeborner gn«digiat»r F«i?i»|
md Herr 9 niein yAdlerthenigiat^ ga;^ willige idMii^t;;:aein
£. DurcbL aleeit.I^st?eri]iQg?i^ ssnupr bevait. Ifor 4m^ T.Qf
swaien Monaiefi bab Ich E* D^xchh otc* biej loeiQ^id Die*
ner eim, den loh allein derhftlbenabgefertigtr ein' anfsf^eiv
lieba erinerlicha yird treiiber«ig tchrbiben gethan« :AliGb:da*
bei E. DurcbL ein:gescbribQi9berijchtv/on.IUiriega;Begi«»^t
to loh E» Divrchl. zia .gefallen gemacht .suegeaclakht«//Abeff
seiiher weder roQ £• Durcbl. nech.ermelteii/nieiiii-DieiEiLer
kain widerachreiben: oder anderer 2«eitung. ynd.ienflaigfsg^
babi, welichea mir leatlicb Yrsach gehen Zaigeir diaetirEdl-
nan, Petei? Seher % hin^bsafertigen rmb 4igeiilli«b;4PiiU9i«-
oeniheo wie ea doch* mit ermeUen Briefen, T<in4 dien^r ge*
•abaSen aey, Mitlerweil hab lobiE^.DarchK weiHM AWht»
geachriben^.daa Ich. Imer £ae .vCiaei^» diener!vÄdert^h(iiaifft
gawariet, ynd daa auch nicht«. QO^hwendigi förgelafieni
ron diaer orten ist ea gar still, alleittdaa der..isOai Pelweil
anjeza einmal sein Jauf von kneohten Ina W0rekb gerif^ht,
wie E^ DurcbL i^on Zaigern weiter rernemen wic^t^j; GiraC
Hannibal von Emba.9oll seine a-o Fendlco nanmebti baldl
in der Ijandigrafscbai& Neilenburg 4ach richten yifildi mn^
Item, rnd auf Lnveibnrg zu biaabzieheii , wartet vonr den
Don Jan Dan |Vja 'beaallung tnd ^«ider Notlnrfl^ vnd hori
man Jezo nit das mer Welseb- Volckh ynd ao&diirliGh> ein
so auarckher hauffen Italianet* Wie die sag gewesst dijwch Bjüft
gandl oder aonsi solle heraufszieben, aber In Franekteeioh
gaben die von^ Alanaons giewerb nooh.lmer zu starckh fort»
obnaAweifl mit wissen vnd willigen des Kbenigs« ob era
selMm. boch yemeititi derhalbenman.din mueimassen, ynnd
aebten will , es werde mit der Zeit^u ofnen khrseg gegee .
den Kbonig yoq. Spania gerathen , vnd. Er die gelegenbait,
so Im Jezo an die Handt feit , Niderlandt au.zbreü'aen vnd
ein oder mer aiockh an aich z« hengen , khainsweegs Ter-
saomben wellen. Also hat E. DorcbL wol ahzuneinhen daa
es mit den yon Alaneon ein gemein Franzefsischwerckhynd
Praiickh ist. Es lanffen gleichwell darch den Pabat rnd
Andere wider Practyken für, denyon Alanzon danon absu«
Digitized by LjOOQ IC
94
wemAeni voä wie man aiife Franckhnich »dirdJhti dardi
ein heirat mit des Khöntj^s tob Spanien Töchter« Tnndein*
raumbungeilieliep atuekb, von den Niderlanden, mit dem
Khönig zu uergleichen, vnnd za uerpinden, was na daran,
das wird TiUaicIit £4 DurohL berait woll wisseii, aber in
alweeg will E« D. Koche Nottarfft sein , wie Ich Sj In vori-
gen meinen schreiben auch Fndterthenigist vnnd treuherzig
ermannet , Ir thun vnd wegen In desto grösser Yf achtung
ynnd sörgskihbkait zu haben, vnnd souil möglich zu vndter-
bawen'da« 4e9 von AlatizQna Praetickh vad avihang titt ob-
band t' -gewinnen möge, welrehes mit dem fümemblich ge«
achelven wird, wan Eor Dttrcfal. Im Herzog Casimir vnd
die andern teutsehenObriatenYertreuilchantiengliohmaeHt,
mod-derhalben mit Engellandt Ir gutte Verstentnua hoc,
dann 'die Niderlendisohe Herrn als den Prinzen vnd andere
atrclv an sich zeucht ynd gewint, vnd sich gegen den gemei-
nen Yolckh oder den Stetten Populär vnd anrtettiblich macht
ynd ei^aigti vnd in den Religionssachen khain*vei^dacht der
biterlfalt Tnnd Verfolgung Irer halben lasst einreissen, wie
Ich'nit zwetfibi das E Dnrchl. In dtsen vnd andern allen ao
dte^Notturfik vnd gebfter erfordert kain mangelhei Ir sein
lasse, Ich hoffe genzKch Herzog Casimir vnd die andeire
Teufischen auch • die meisten Niderlendischen Herrn vnd
Steivdi , werden den Franzosen nit gern trauen noeh sieb
trennen vnnd. von Reich vnd Haufs Oesterreioh abwenden
lassen wellen, dann Inen Ir selbs Ir gewissen vnd vnaufhör'
lieber Verderb vnd Vndtergang darauf stehet, So ist «nan
lese dannoeht der maasen geftst daamansith^vor denfeind
wel vfhalteii vnd defa winters vnd also bessere glegenhait zu
eim leidlichen annemblicben friden wird erwarten- mogea,
daön was dan in disem Sommer nit verriebt , das wier In
khunflftigllch vil sehwerar vnd vtimeglicher fallen, Sosehreibt
mir die Khaia. Mayt. vnlangst mit aignen banden, dasSy nocb<-
mals aterkh bei dem Khönig fridtshalben anhalte , ' vnnd id
voMter gneter bofnung steerwas Aruc^tbarlicbs zuuerricb«
ten^ Man khan sieh Jezo leicht berichten , wohin Alberait
dea #on Alaneens Practigken In Miderlandrgelengetwereti,
da sich E. DnrohK nit in die Landt begeben, vnnd deaGa^
bemementa vndterfangen betten. So wird dem Khönig auch
achweer fallen, den Franzefsischen Krieg zu dem Niderlen^
diachen vf sieh au laden , Neben dem, das in aolichem fall
nit zu zweifden, das die Franzosen den Tftrokhen auf dein
Mohr wider Spanien vffaringen werden , vermaint man den
den von Alanzon mit Pk*aotigkhen vnd andern mitein zuge»
winnen, weliches dan bei vilen schier för gewifswill gehal«
ten werden, Seist doch dem Krieg damft kain endt gemacht/
Digitized by LjOOQIC
99
rnd das'Lamdl noch Tngewomien , Tnncl i<t ^•vermueten
das in solicben fall die NiderUndt nun desto mehr anbani^
bekhommen V Tod sich ?f eassorist widersezeni^ttrdeawel*
len« vad soll derKhöntg Je sich bilUch erlnaorn-, das ¥it
£. Durchl. besser dan dam von Aianaon dde^ den Frahaif^
sen stttranen Tiid durch dils einig vndbesstein&tol die Laodi
wider zu befridigang md /.imbUeber gehorsam b bringitn«
Tnnd aich adbs eines so schwären gefilrlieken vndlangwier
rigen Khrieg erledigen mochte, Gott der Herr-.welie Ijt
Khönigl. Würden ^ zn dem milien gueten gemüeth, das Sy
ohn Zweifel hat, auch gueten Bath mittheillen, vnd atat
lassen haben , Ich zweifl nit » £. Unrchl. werde sich auch
Irs ihsits zu aller gebfierTndyfrichtigkait gegen IrKhönigt.
Wurden erbieten, Auch bej der Khajs. Majti derbalben
starckhe anmanung vnd erinemng thuen , Es mag mier £.
Dnrchi. etci glauben , das loh meines thails bifsher nit ge-
feiret hab, Ir Majt etc. frei Bundt aller Mottnrfil zu erln»
Bern, Es hat auch 1er Majrt. ete. an mich begert, vnd wi^
8y sich Jedersteit yememben lassen zu gnaden vfgenommen,
der Spaniaoh windt geet gleiehwoU slarkh zn hoff. Aber
die Zeit vnd Not vnd erfamng tfanet zu lestden lenthtodie
äugen besser auf, vnnd miltert vnd zempt die Termessene
anachleg rnd vorhaben, an dem wirdt nunmehr das meiste
gelegen sein , das E. D. die Landt In dem Jezigen Stande
▼nd wesen erhalte , vnnd die Franzosen nit laaae in Veas4e
Plaz vnnd örter ein nissien, vnnd das Sy Im.feldl tor .dem
feinde der sidierhait spüle, Tnnd da Sy kbain Yeirtlbat vil
zn gewinnen, das Sy sich doch inalweeg also gwarsambB^
giere, damit Sykain verloa^ vnd schaden leiden d&rfle, der
ifangl der Proviant md die ein&llenden kranckheiten thun
etwa den feindt wan Er ^aufgehalten wirdt ^ #mI. die Zeit
rergebens Zubringen mnefs den grdasten schaden vnd «b-
bmch. Ich waifs £. Dnrchi, difsmal nichts mer zu schrei*
ben. Allein daa Ich bit 8y welle Zaigern. disen. Edelmann,
der disen Sommer daniden zn bleiben begert. In gnedigiswn
beneich vnnd befbvdernng haben, rnnd thuedamit.E. Durch},
etc. In den schuz des Almecht igen zu Irer aelba vnd gemei-
nen wolfart treuherzig befelchen. Datum Bnrckheim den
t8 Angusti 1578*
Euer Ffirstl. DarchL
Yundterthenigiater
' trenherziger
Lazarufs von Schwendj«
P.S.
Gnedigster Herr, wird mitvolgende ZeitOng yon ein
▼ertreuliohen^Ort zngeachriben, Es sein eillende Brief bei
Digitized by LjOOQ IC
9»
einn aignen Curier Tan 34 Joly ««fa Spiaiini'air.die Kaxs*
Mayt. etc. «nkhommeii, darin der. Khoni^, «eil £r .des ron
Alansonfii Vorhaben vnd Retoluiioa Temoamem« .derKajs«
110)^1« etOi«Ue fridttbandliing absolute faatmbgeatelt ^ wan
allain dieak Cätholisoh Beligion erhaken^ yatidErcaherp
eaog (BlaUhiafs. abgeschafft verde,, vnd sej Khönig vrbietif;
einaodenrlrerMajteie.Bi^ddern airtieinsUteuordnen, den
dan Im seien a«eh gleiche schreiben 'Vnnd ^Befelok sae»*
khommcn« .
17.*) ! ' i.Scjpl. 1578.
An ^i^ F^fftliche Durchlaocht Erzherzog Mi^uhias zu Oes-
sterr^icl^ etp,. obersten Yaldthauptman vndGubernatQrn der
Ni^erlanden, meinem Geaedigisten Fürs^epi y^ä herrn«
Dnrchleächtigister rnd boeh^Kebomer gbadigster Furat
vndherr, .£• Durohl.sein niein yndtertheni^ste treuwilr
itge dienst höchst yermögens ^nuor. £. Disrobl schreiben
Yon 6 Aagusty ist mir die erst die Tag zaekbommen.« Ter«*
hof £. Durchi. werde mitlerweil mein lestes aiicb..empCaii^
1^ haben,' Tnd hab seidhier weiter nichts gesühriben » das
alles fast in YÖrigem standt ▼erbliben. Die Kays» Uayl« etcu
hat mir vnlangst -geschriben« wie E. Dardbi. a«ft heiligen-
den aufs enaernemben, Gatt gebe das IerMa7t.«ta. noch-
mals was feachibarlichs verrichte , vnd das em nii s» spal
•ei, [nn Frähckhreieh geet der tin^otisch Krieg, oackstarokb
fort, Tnad/tniagen die Catholisdien PottfaUtA» r Aioeh di^
yttdterthanest sonderlich die Geistlichen Hefcrn. Ina- Khönig
dauon nit abaolassen , Ist gleichwol bifsher weoif.geliver^
•banden Tnd' wsani^ rerricht werden 9 der angehend Winter
möcht deniChrieg noch schwerer machen , Es wierd auek
beim König hart gearbeitet, das £r den König vonSpaninn
nie übergeben ynd auf sich laden« rnnd sein Brodel* den yon
Alanzon In . sein Nsderiend^ischen Praetigken nie bejftdl thaen
wtlle , dasn dan der glickhlich Portogesisch Krieg andk
^rofs nachdenckhen macht. Dagegen bearbeitel sieh der
Ten Alaneoa vmb ein friden vnnd hat dazu attch>aisin staror
kben Anhang ynnd beifall, sonderlich von dnepi Khtetg reo
S^aaarren vnd den Hugenoden, wie ohneZweifel ron di-
sem vnd anderm £. Darchl. selbst gnei» wJssepschafft ha-
ben wirdt, ynd mitlerweil aol sich Herzog Casimir noch
Imerzne zum Anzng geCsst machen, ynd der Zsllung oder
Gelts halben in gueter Hofnung stehen. Stehen also die
Sachen yf ain vnd andern weeg des yon Alanzon .ynd den
Hngnoden halben mifslich vnd zweiCelich . Tnd wirdt Im
•ach sein Brueder der Khönig nit ofientlioh>beifiillefikhön»
Digitized by LjOOQIC
9t
den 9 vnd nit den Inheimbischen ynd frembden Khrieg mit
Spanien den er gewifsiicb zu gewarten snaal aufladen wel-
len« So werden anders tbails die Niderlender vnd Tnnier-
ten Prottinaen Irer taehen auch geHifa sein, vnd |r wol£srt
Sit anf ein Eifs Panen wollen« — Ob Ich nun nit nweifl
es aeje Inen nun suuil emstt dazu rnd 87 werdens vndter-
stehen dnrehzubringen , wie Sie es In forsaa, So ateen
doch wie Jezt angemelt) die ding noch so mifslich« daa
woll allerlaj Yerhindening rnd Enderung entawischen khom«
men mag, Darumb thuet Im E. DurchL wol vnd recht« daa
Sj nit eilet, sonder den Sachen bngmüetig Tnd bestendig
Euesicht, ynd mitlerweil, bei den lenthen souil Inter müg-
lich beifall rud gueten willen rndterbauet rnnd pflanat» auch
alao der Kays. Majt. etc. ferrer erclemng ynd an thun er-
wartet, Sonderlich aber den Au&gang des Nümbergischen
Tags, ob Sj mir gleichwoll dan wieJeao des Reichs standt
Tnnd wesen geschaffen, nit grosse bofnuog machen khann.
Ich bin nit dazu Ton der Kajserlichen Mayt« etc. erfordert.
So iat weil Ich E. DurchL etc. besäter Sollicitator daselbst
sein. Ich kan auch nit erachten, das die ProuinzenE. DurchL
etc. werden vf Ir begem ein endtliche Resolution ynd Ant»
wort geben, bifs Sie entlich mit dem TonAlanaongesehloa*
sen , ynd Er gefasst sein wirdt» sich der Landt wirckhlich
anannemben ynd machtig au machen« Ist auch nit Raht»
sam daa £• D» auch zur Zeit weiter darauf tringe. Vf den
CburfiSrstentag wirdt das maist an der Kajs« Majt. etc. ge«
legen sein, die wie ohne Zweifel E. DurchL ynd die sach
yfspesstmainen ynd befördern Nichts desto weniger wirdt
die Notturflft sein , das E. DurchL auch bey Jeden ChurCOr«
•len Insonderheit ynd dan in gemein freundlich yndrertreu-
lieh alle gelegenbait für bringe ynd erindere, ynd sichaufa
hochat Justificire , das 87 allein yfs disen Yorsaz sich in
die Ijandt begeben, damit sy dieselben dem Reich ynd Iren
kaufe ynd Iren Vettern dem Khdnig selbst zum bessten yon
der Franzosen Practigken ynnd endtringung abhalten , ynd
mitlerweil sj durch leidliche mitl bei ler KbönigL Wür-
den wider zu friden ynd aussönung bringen möchte , wie
sich dan auch die Zeit yeberlresGubemaments in allen Iren
thun ynd lassen nichts anders befinden werde etc. Mit
yleiaaigen begem weil die Ding nunmehr mit den Franzo-
sen ao weit gelangt , ynd auch für das Reich selbs souil ge-
fahr ynd nachteis yf sich haben , Sy weiten Inen dieselb
NottfirfiVig angelegen sein lassen. Auch Euer DurchL etc.
halben khain andere einbildung oder yerdacbt stat geben,
wie auch Ener DurchL so geozlich bedacht, sich yillieber
wider aufa dem Landt zu begeben , ehe S7 das wenigist ao
1- 7
Digitized by VjOOQIC
9B
letf TdrveifsKch Tnd dem B«icb Tnd Irem Hanfs Tnd dem
Khdnig selbt naohtiieillig grilligen vnd eingehen woke , Da
abei^ die aachen nachmals durch die Kays. May t. etc. Tndler
zuthuem ymb beförderung möchten zu aio friden gelangen,
ynd Tndterandem mitten Euer Dnrchl. das Gubernamentso
baldt alfs einem frembden vertrauet wurde, So solle man
ohn allen ZweifiPei sein , das Euer Fürstl. Dui chl. etc. Irer
Uuetsyerwändnus ynd aller teutschen aufrichligkhait nach,
demselben mit allen treuen vorstehen wolle, Verhoffenllich
Es wurde auch ein soliolies den Landen angenemb ynd za
Abwendung der Franzefsischen Fraotigkhen rnd bessers wil-
len ynnd* Yertrauena gegen 1er Khönigl. Würden «gannz
diensdich sein.
Der Person halben weren der herr Danewiz vnd Liech-
tenstain da Euer Durch!, etc. Irer entpören möchte, die taug-
lichisten die Ich yndter Iren leuthen khenne«
Wohin dan Euer Durchl. Ir Raifs auf dem fahl anstel-
len möchte , da weifs loh ia warheit Euer Durchl. nichts
anzudeuten , die weil mir ainfs rnd anders von ler gelegen-
hait rnnd mgelegenhait nit eigentlich bewust. Wie Ich
aber lungst geschi'iben, also wäre Ich noch der mainung,
das Euer Durchl. etc. in disem ynnd andern sich der
Kbays'** Mayt. etc. Rah t vnd vorwissens gebrauchten, alfs
zu deren Sie billich das höchst Vertrauen vnd Zueflucht ha-
ben soll , vnnd da es le auf soliche weeg lezlich geralhen
solt I So bedörfil es guets vnd zeittigs ynndterpauens bei
den fürnembsten , damit Euer Durchl. statlich vnd Ehrlich
in einem oder andern weeg von den Prouinzen bedacht wurde,
ynnd da Sj einer öder anderer mittel möchte verstendigt
werden , das Sj alfsdan auf das Ehrlichst ynnd vnuerweifs-
licbist sich bearbeitete , doch mit vor wissen Irer Mayt etc,
ynd abermals ohne alle Einmischung vnd Partheyung mit
den Franzosen. Ynndrthue mich Euer Durchl. etc. hiemit
zu gnaden vndterthenigist befelchen. — Datum Ktlchofea
den Ersten Septembris A^ 78.
Euer Durchl. etc. .
Ynndterthenigister vnd
Treuwilligster
Lazarufs von Schwendi
Freyherr zu hohen Landtsperg.
(Fol. 16s— 164.)
>8.) (Vom Erzherzog Matthias.) 9. Sept. 1578.
Lieber getreuer, Wier khönnen Euch gnediger mai-
flung nicht Pergen , das wier vor etlichen Monaten zu vnn-
Digitized by LjOOQIC
99
terer ▼nnermeidHclier fiottmiH 6000 Brabantisch galden ent^
lehnet, ynd Neulicheni als Irer Majt. etc. hofraht Sejfridt
Vreiner Frejberr ron hie rerreist , die Khajs. Mayt« ete.
Tnserm allergenedigisten herrn Tod Brnedern durch Ihne
Preiner schrifftlich rimd mündlich « auf das aoliche Samma
gelta in abachlag ynnsers gebierenden Deputats daroh Euch
SU banden des Conrad Peyl geen Nürnberg richtig gemacht
Tnnd bezalt werde, gehorsamblich ersuechen vnd bitten
lassen. Darauf wier vnfs nichts gewissera , als das es be-
scbehen solte , TCrmog dea Preiners Tonfs gethonen zue«
sags versehen , aber an Jezo durch die glaubiger berichtet,
das bifsher noch nichts bezalt noch daran erlegt worden«
Demnach ersuechen wirEuchhiemitgenediglichbegerendt,
Im fall Euch birs dato von der Khajs*'' Majt. etc. defshal-
ben khein nachriohtung oder beuelch zuekhommen, Ir wollet
▼nnserm zu Euch tragendem Verthrawen für Euch selbst, auf
difs ynser gnediges ersuechen, so liehe 6000 Brabantisch
gülden an ler gehörig ort , zu rcttung vnnsers fürstlichen
Znesags , gewifs richtig machen , Tnnd bezallen , dafs wol«
ten wicr gegen Euch , im fall da es durch ler Mayt. etc.
nicht besohicht, neben wider erstattung der Summa in gna-
den, dem wier ohne das gewogen, gewifs bedenckben. Dtt*
tum Antorff den Neunten September A<> 78.
An Landuogt Ylsungen. (Fol. «67.)
1 9.) (An Erzh. Matthias.) 3. Oct. 1 578.
Durchleuchtigister Erczherczog Hochgeborner Fürst, Gene«
digister Herr etc.
Euer Furstl. Durchlaucht trewherzigist yond Tndter*
thenigist zudiennen, bin ynnd bleib Ich meinem eusseristen
Yermogen schuldig , willig ynd herait. Derselben gnadi-
gist aber lengst aufsgangen Briefel (dessen Ich mich nit
wenig erfreut, das doch Euer Fürst!. Durchl. meiner, als
dero treuen gehorsambisten Dieners was gedenckhen) habe
Ich mit gebüerender Beuerenz allererst den 90 September
empfangen, bette auch Euer Fürstl. Darchl. lengst gern
widerumb mderthenigist zuegeschriben , wo Ichs yngele-
genhait vnd rngewisser Podtschaffl halben gehaben mögen,
wie dan Istis temporibus Tnnd(hic stantibus rebus) lan die-
sem rnd anderen woU sicher zu gehen. Das Euer Fürstl.
Darchl. In Irem schreiben yndter andern, yermelden, 87
wollen mier, in Kbürze wasgcnedigistzueschreiben, Tnnd
jBunerrichten beuelch thuen , dessen bin Ich mit begirigem
Tndterthemgistem gemueih, Euer Fürstl. DurchL cugehor«'
7*
Digitized by LjOOQ IC
100
ftamben , ynd tollen E. F. D. an meiner Persohn , so weit
sich die Vernunft rnnd Termöglicbkait erstreckht , gar mit
nichte zweiffein, habe Ich mich auch offtermals zu Euer F.
D« etc. gewünscht , hette ich nicht dienen können , wolte
Ich doch ob Gott will , nichts verderbt haben , Euer F. D«
werden sich au6h gnedigist woU zu erinnern haben , das
Ich, dieselb, in zweien meinen schreiben | gehorsambist
treaberziglich ermonth, ynndgebelten, auf die Franzöfsi-
sehen Practigken woll achtung zu geben, ynnd zeitlichen«
mit raht ynnd zuethon Ehrlicher leuth, solichem yorza-
khomben bedacht zu sein, deme dan warlichen nochmals,
ynnd ehe die gemüetter der Mereren also den Wenigeren,
Inn den Niderlendischen Prouinzen, ganz ynd gar alienirt,
ynnd dorthin gewendt werden, alle einstellong vnnd yerhin-
derung zuthun, ynnd souil möglichen yorzukhumben , die
höchste Notwendigkeit wäre, ynd darin nit gefeirt werden
solle, darzne Pfalzgraf Casimirus etc. (der ohne das, dort-
hin wenrg genaigt) Auch Prinz yon Yranien gute vnnd ffir-
nembste mittel, jeziger Zeit sein, auch andere deren
Lande zu^gethane , darzue persuadieren möcht, das durch
Ir sambentlich , ernstlich ynd wirckhlich einsehen, ynnd
gegenwehr, soliche verhindert werden möchte. Dann wo
die Franzosen alda einwurzen, vnnd Iren fuefs zu steiff se-
zen würden , Sein Sy ausser 2tertrenung der Lande , oder
langwieriger schedlicher Krieg nicht widerumb dara«ifs zu
bringen. Ich halte woll die Kays. May t. etc. ynnd Römisch
Reich , weiten nunmehr auch gern das besste thuen, damit
aoliche Landt , ohne aufslendischer Potentaten einfall vnd
bedrengnus, bey dem löblichen haufs von Oessterreich ra-
hewig erhalten , vnd verbleiben möchten , Gott wolle daa
nur noch Zeitgenueg, ynnd soliches beschehen möge. Auch
Euer Fürstl. Durchl. ain löblicher Regierer gemelter Lande,
glickhlichen vnd langwierig verbleibe. Euer Fürstl. DurchL
meinem gnedigisten Herrn , in vnderthenigister Gehaimb,
als ein treuherzigister Diener, khann Ich als gar auch nicht
Fergen, das hieiger Landt vnnd ort nit wenig lautmär Wer*
den , wie Ewer Fürstl. Durch!, sich des yezt schwebenden
Khriegsweesen , wenig yndternemben , noch vil weniger
yorhabens oder lust solichem Persöhnlich beyzuwohnen,
dadurch dann deren stadus gemüetter vnd zuenaigungen in
gemain, so Sy zu Euer Fürstl. Durchl. anfenckh liehen ge-
tragen, nit wenig erkalten, ynnd neben dem (da Sy sehen,
wie Euer Fürstl. Durchl. etc.vonnderKhayserlichenMayt«
etc. ynd Römisch Reich , bifshero so wenig beifall , oder
hülffnach Ist, merer von Euer Fürstl. Durchl. sich alieni-
ren, ynnd eher ynder ain andern aufslendischen herrn guet-
Digitized by LjOOQIC
101
williglich ergeben mSchten , mit anderen anerern circam-
sUntiis die der Feder nit alle asonertrawen , Welichem al-
lem Ich (so Euer Fürstl« Dnrcbl. hoche Yemanff^ynndhers-
Iioh gemoeth besser erkhenne) nicht allain , ainigen glaa*
ben sese, Sonnder auch gegen meniglichen solich fürgeben
widerlegen vnd verantwortten tbae » wie gar nit zngeden-
ckhen, noch an aweifflen, das Euer Fürstl. DarchU das
wenigiste yerabsaumben noch manglen, oder diz, so zu be-
färdernng dises hochen werchha, thnenlich, fürtreglich
Tnnd nnalicbent nicht woll vnnd Temün£FtiglicheD, beden-
ckhen, Sonderlich aber, sich gegen meniglich, eines jeden
qnalitet nach (defs dann, zu solichen gelegenhaiten sein
muefs, auch die lieb rnndnaignngbej dem gemainen Landt-
ynd Khriegsman erweittert wirdet) gnedigist rnnd woU zu
erzaigen, ynd als ein loblicher verstendiger Herr sich hierin
woll zauerhalten , auch dem Jehoigen , darumben Sy sich
angennmben , mit Torgehender gnadt Gottes anch rath ynnd
znethnen ehrlicher gueter Lenth, woU obzawartten wissen,
anch in yezigen lanffenden Khrieg , Neben andern Fürsten
rnd Ritterlichen Persohnen (als den es am maisten betrifft)
sich emblsiglich gebrauchen, ynnd demselben Persöhnli-
chen bejzuwohnen, ynd sich finden werden. Sollichem
allen nach, ist sich gänzlich zugetrdsten, das alle zu die-
sem hochen Werckh gehörige Notwendigkeiten nicht allain
statlich bedacht ynnd yerbracht Sonnder zn Euer FürstL
Dnrchl. hochhält ynnd mehrung derselben fürtreglich ynnd
nüzlich sein werden, zn welichem allen der Almechtig Gott,
sein Göttlichen Segen ynnd gedejen yerleihen, EuerFürstU
DorchL In lerem herlichen Vorhaben giickhiichen sler-
ckhen , yor aller Yntrew ynnd schimph bewaren , ynnd In
seinen Göttlichen schuz erhalten wolle« Amen.
Ich hab nit gewust, das Zaiger diz der Harttin, so ein
ehrlicher redlicher yom Adel , sich in Hungern gegen dem
Erbfeindt ritterlich, ynnd hieigerLandtsarten ganz woll yer-
halten, so baldtabraisen solle, ynnd derowegen Euer Fürst!«
Darehl« alhie zu Granenwerth bei des herrn Hannfs Ruebera
Teldtobristen inOberHungem hochzeitlichen freiden, khürze
der Zeit halben , nit mehrer schreiben khönnen , Rit Euer
FüratL DurchL mein gnedigisten Herrn ganz gehorsambist,
wollen das mit gnaden yon mier aufnemben , ynnd yermer-
khen auch mier ein genedigist Recepbse, oder was Sjmier
aonat auferlegen wollen , mit ehister gelegenhait znekbom-
ben lassen, ynnd thue Euer Fürstl. Dnrchl« zu gnaden mich
gehorsambist befehlen« Datum Granenwerth den dritten
October A« ^^•^*
Digitized by VjOOQIC
102
Postscripta.
Genedigister Herr, obgemelter mein Schwager vnnd
Brueder, Herr Yeldtobrister, welicher Euer Fürstl.DchL
sich vndterthenigist befehlen thaet , hat za diesen seinen
hochzeitlichen freiden, die Khays. Mt. etc. auch die FürstI*
Durch!« Erzherzogen von Osterreich samentlich vndertheni-
gist erbetten « weliche dan seiner alfi ainfs alten trewen
österreichischen Dienner vnnd seiner viljährigen ansehen-
lichen gelaisten vnndtcrlhenigisten Dienst halben, Ire ge-
sandten daher verordnet. Die weill dan Er Herr Rneber,
Euer Fürstl. Durchl. nicht weniger vnderthenigister Diener
het Er nit vmbgehen sollen, dieselb gleichermassen hierzue
gehorsambist zuerbitten , weliches aber khürze vnnd eil-
lung der Zeit halben, Er nit gehaben, oder Euer Fürstl.
Antwort hierauf; so zeitlich erwartten mögen , Dem allem
jiach hat Er , aufs vnderthenigisten Vertrawen , vnd daa
Euer Fürstl. Durchl. hierin nicht aufsgeschlossen , sonder
neben obgemelten löblichen Erzherzogen vonn Oessterreich
sein Hochzeit zieren helffen, gemelten Härttin Zaiger diz,
Inn diesen fürgenommen, das Er Euer Fürstl. Durchl. Per-
sohn aller gebührnus nach , bej seinen hochzeitlichen frei-
den, Repraesentieren thue, dabey dann Euer Fürstl. Dchl.
löbliche Persohn hoch vnd wolgedacht, vnd alle wolfart
gewünscht worden , verhoffent vnnd gehorsambist bittendt,
Euer Fürstl. Dchl. wollen Irsalso gncdigist gefallen lassen,
vnnd sein auch vpnser allergenedigister herr sein vnd blei-
ben etc.
Euer Fürstl. Durchl.
Ynnderthenigister Gehorsambister Dienner«
Ha. Freyherr zu Welsperg,
(Fol. 178— 176.)
flo.) a8. Nov. 1578.
An die Fürstl. Durchlaucht Erczherczog Matthias zuOester^
reich vnnd Burgundt etc. obersten Veldthaubtman vnd Ga-
bernatoren der Nieder Landt meinen genedigisten Herrn.
Durchleuchtigister vnd hochgebomer Fürst ^nnnd Herr,
Mein vnderthenigiste ganz willig Dienst sein Euer Durohl.
Jederzeit besst Vermögens zuvor. Ich hab £. Durchl. Jezo
zvL etlichmallen aber ohne Recepisse oder Antwort geschri-
ben , weit doch nit gern das die Brief nit selten zn recht
khommen sein. Schreibe gleichwoll öfiler, da sondere ehe-
haffien fttr(lcllen , die mir zu wissen wären , Bei vnfs in
Digitizecj by LjOOQ IC
103
der NachPerscbaffi haben die Franzosen g^en der Graf«
schafll Burgundt wenig oder nichts* aofsgericht, Sein Jezö
gar abzogen ynd zertreat , auf abfordernng des Khonigs,
weil bey den Aidfgenoaten ^ durch Ine rnd den von Alan«
zoni gleichwoU durch yndterschiedliehe Tnd dissimulierter
Practigken nit hat mögen erhalten werden, das Sy dem Bar«
gundiscfaen Krieg zusehen, ynnd denselben wider die Neu-
trautet gestatten wollen. Herzog Casimii? hat den von Alan-
zon zum beasten, derhalben auch an die Euangelischen ort
geschriben, ob er schon wol fürgibt, als ob Er mit den
Franzefsischen Practigken gar nit zustimme , ynod derhal-
ben sich ab den andern herrn beschwätt, wie auch Ir Fürstl.
Gnaden sich Ire btfsher yerlofnen handinngen halben ynd
wie die Staaden ynnd andere Iren mit gefahren, bin. ynnd
wider In Teutschlandt Justificiert/ Ist zwar befs genueg,
das man in ein gemeinen Werckh nit besser zusamenstimbt,
ynd Ir Furstl. gn. gcbüerendts ansuechen , Sonderlich weil
Euer Durchl. dahin gemeint , nit hat gönnen wollen , Was
nun Jezo Ir Fürstl. Gn. Handlungen In Flandern sejen, ynnd
wie sich derselben Orten ynnd sonsten die Sachen weitleuf-
fig ynd zertrenlich anstellen , das wierdt Euer Durcbl. etc.
am Pessten wissen, ynd ohne Zweiffei In diesen yerwirten
wanckhelmuetigen wesen, sich durch teutsche österreichi-
sche aufrichtigkeit ynd Vnpartheylichs treylichs wolmainen
grofsmüertig durch reissen khönnen , die Zeit ynd erfab-
rung wievdts täglich geben, wie ytizeitig ynd gefehrlicb
man sich yon Euer Durchl. anthoritet ynd angestelten ynd
yerpflichten Gubernament abstehet, ynd das, da doch der
Landen algemainer wolfart zu Poden gehet , da sonst alle
Ire erhaltung bifsher fürnemblich von EuerDurobl. etc. an-
ihoritet hergeflossen , ynnd ganz fruchtbarlich ynnd stat-
lich het megen disen Sommer fortgesetzt werden < da man
es dabey het wellen bleiben lassen. Die Khönigl. Wür-
den zu Spanien soll des fridens Je lenger Je mehr begeren,
ynd des Khriegs miedt sein , wie £. Durchl. ohne Zweiffei
dauon, ynd sonderlich yon der Khays.Mayt. etc« zu thun
guet Wissens wirdt haben, yerh öffentlich wierdt die Zeit
ynd noth noch erzwingen, das man der Verwaltung ynd er-
haltung der Landt nit besser raht wierdt wissen zu schaf-
fen , dan durch E. Durchl. getreues ynd aufrichtiges zue«
ihnen , wolte gern das es nun so zeitig beschehe, ehe die
Religion ynnd das Politisch wesen noch weitter in ain hauf-
fen gestossen werden , darumb dan auch Euer Durchl« «tc«
desto mehr dahin zu bearbeiten , damit ein gleichmässiger
Religionsfridcn möge stat haben | ynd ein ynd andere Reli-
Digitized by LjOOQ IC
104
gionaverwaiidten neben Tnd mit den GeutUcbtn Im Fridt
ynd Ruhe bleiben mögen.
Inri Franckbreicb stell et sich wider zu ein mmhigen
ynd dem Khönig md sein Regiment widersesigen Wesen
an , Schier Jezo mit Ir der Ch/itolischen dan der Hagenoten
seitten , ob nun andere weittere Practigken zu yerfolgung
ynd aufsrottung der Religion darhindersteckhen, das wierdc
die Zeit eröfnen, der Verdacht ist noch Imer grofs, sonder-
lich bei den Euangelischen Stenden Im Reich , alfs ob zwi-
sehen Franckhreich ^ Alanzoni ynd Spanien ynd andern
Catholischen, ein haimblioheCollusion oder Verstand! für-
lauffe. Ich thue £• DarchK Gott dem Almechtigen zu aller
wolfart befelchen« Datum, Kürchej den 28 Nouember
A« 1678.
Euer FurstL DurchL etc«
Vnndterthenigister ynnd
treudienstwilligister
(Fol« 197 — 198.)
Lazarufs yon Schwendi.
fi 1 .) Matthias etc. 1 3. Dez. 1 678.
Wolgeborner lieber getreuer, VlTier haben deine,
sambt dem yon ler Khajs" Mayt. ynnserer Allergenedigi-
sten geliebten fraw Muettern yon eigner handt gethonen
eingeschlossene schreiben, yor diesem lengist empfangen,
aber bifsher auf die deine ynnserer hochobligender geschefft,
damit wier veber die massen occupirt gewe&t , nit antwor-
ten khönnen, dann wafs Vrsachen wier ynnfs dieser ort be«
geben, ynnd das soliches allein Ir Khünig. MajL etc. in
Hispanien, ynnd ynnserm Haufs Oesterreich besstem, auch
erbaltung dieser Landen (weliche sowoU wier selbst , in
eusserister gefahr gestanden, ynd noch stehen), yonn ynnfs
beschehen , das wirdest du berait guet wissen tragen, auch
zum yeberflufs yonn Zaigem diz dem yon Redem mündlich
yememben, derhalben wier dich hiemit gnediglich ersa-
eben ynd begern , gegen ler Majt* etc. vnnserer fielgelieb-
ten frau Muetter ynnfs nicht allein in allem entschuldigen,
Sonnder ynfs bej Irer Hajt. etc. Muetterlichen huldt erbal«
ten , ynd alle Sachen zum bessten , wie Sj den yonn ynnfs
nicht änderst gemaint deutten, auch für dein Persohn wie
ynnser Vertrawen zu dier stehet, ynnser allenthalben
zum bessten gedenckhen wollest, das seind wier ymb dich
auch die deinige , aifs ymb ynser gannzes Haufs Oester-
reich woll yerdiente Persohn in fürfallenhait in allen gna-
Digitized by LjOOQIC
105
den tVL erkhennen yniid eu bedenckhen Ttbiettig. Datnnit
Antorff den i3 December A"" iS'jB^**'*
An den ron PemstaiD.
Lieber Pernstain wollet euch den von Bödem in
»einen sachen laasen benolhen sein ynnd mich
mit Euren acbreiben ofit beanechen.
(Fol.2o3.)
S3.) 1 3. Dez. 1578«
Matthias ron Gottes gnaden Erczherczog zu Oessterreich,
herzog zu Bargandt etc* Graue zu Tyrol etc. Gnbernator
ynd Capitann Generali der Nider- Erblande«
Instruction, wafs der wolgeborneynser lieber getreuer
Sebastian yon Bedern, Frejherr aufFridtlandtvnd Seiden-
boi^ rnnserntwegen verrichten handien vnd tractiren solle*
Erstlichen solle Er alle die durchleucbtige vnd hoch«
gebome Chur vnd Fürstliche Persohnen , so Er In seinem
darchreisen es sei in Ihrenn hofhaltungen oder sonsten an-
trefiPen wirdet , an vnnser stat besuchen , vnd ansprechen,
Ihnen vnnsern frenndtlichen grnefs, ganz willige Dienst«
sach was wier mehr liebs vnd guets vermögen , benebens
wie es vmb vnnfs , auch diese Lande geschaffen , vermel*
den, vnd sonst alles , was wier Ihrae In specie gegen ai-
nem Jeden besonders, neben Yeberraichung vnnt erer Cre-
denzschreiben mündtlichen aufszurichten benolhen, an«
zaigen«
Znm andern solle Er der Böm« Khajs«» Majt. etc. vn*
aenn allergenedigisten Herrn vnnd Bruedern, vnnser gehor-
sam von aigen handt gethones schreiben fiberraichen, dieser
Lender, auch unser selbst vor der Thuer stehende eusse-
riste gefahr Inmassen wier dieselb Nenlicber Tagen, durch
vonsem Abgesandten ler Hajt. etc. zuerkhennen gegeben,
zum Veberflufs nochmallen repetiren vnnd nit allainbej Irer
MajL etc. sonder derselben gehaimen vnnd andern vorneh-
men Bäthen , die Sachen , wo es vonnötten thuet , dahin
treiben , Solicitiren vnd anhalten , auf das Sie die aigent-
liche vnd nunmehr langwarttende Ihrer Mayt. Besolution,
diesen betrangten Landen , vnnd vnnfs selbst zum bessten.
Die weil es nit allain vmb diese Lender, oder wie Jezt ge-
nelt vnnfs Sonder vnnsers ganzes banfs Oesterreich, Ja
auch das heilligBömisch BeichEbrvndBeputationzu thnen
ist, sonil an Ihnen beffirdem helffen, vnd dem angehen-
den Franzefsischen Feuer bej Zeit stewren vnnd wöhren
weiten*
Item Er solle auch bey ler Mayt. etc« vmb entlichen
Digitized by LjOOQ IC
106
ynnd aigentlichen besohaidt, auf vnnser nun sum dfiVermal«
len gethannes gehorsambes snecben , wegen vnsers Jährli-
chen Deputats anhalten.
Item es %virdet, wie vnnfs teglichen zu Ohren khombti
hey Ihren vielen hin vnd wider hochyndNider standts Per-
sonen , vnnfs zum ergisten allerlej vnbilligkait , auch des
Fälschlichen zu einer zaghait, das wier ynnfs zu ynserm
Tnd gemainer Stenden dieser Landen bestehen Khriegs-
volckh , Fersöhnlichen Ins Veldt nit begeben haben , zue-
gemessen, dessen alles hochobligende vrsachen auch hin-
derungen , sambt dem andern Ihme Ton Redern selbst be-
wüst , derhalben wo es yonnötten , Er ynnfs diefsfals mit
grundt der warhait entschuldigen, ynnd das ynbillich nach-
reden ablainen solle
Zam lezten , offtermelter yon Rödern solle auch In-
sonderhait sich bey dem hochwürdigen Fürsten ynserm lie-
ben andechtigen Martin BischoiF zu Bresslaw , bald zu sei-
ner ankhonflfl erzaigen , Ime ynsern wolmeinenden grnfs
yormelden , ynd sonst vnser anbeuelchnus, Inmassen wier
Ihme Redern soliches mündtlichen aufferlegt, anzaigen,
ynd bej Ihme des besten yleifs darob sein vnd anhalten, auf
das Er vnfs In solichem ynserm suchen vnd begem, Inn die-
ser ynserer hochobligender Notturfft nicht lasse , Sondern
ynserm gethonen begehren , vnd zu Ihme tragenden Ver-
trauen stat thuenwolte, Wie Erdann soliches alles, seinem
bey wohnenden yorstandt ynd ynserm In sein Persohn gestel-
tes Vertrauen, an einem jeden Ort besonders anzubringen,
aufszurichten ynd seiner Verrichtung, sambt deme was Ihme
allenthalb für Antwort eruolgt, zu unnserer nachrichtang^
ynseumblich berichtenn solle, Daran volzeucht Er Rödern
ynnsern gnedigen gefelligen Willen vnd mainung, mit gna-
den, damit wier Ime ohne das gewogen, zuerkhennen. Da-
tum Antorff den xiii Decembris A^' 78.
(F0I.207 — ao8)
23) Monseigoenr. i. Jänner 1579.
Jespere que V. A. ne prend^rat de mauuaise part qne
n'ay plustost faict le deboir de faire auduertences a Icelle
quel succes pourroient anoir les affaires que V. A. m'at com-
mendede communiquer a sa Mag. Imp. par ce queJonrnel-
lement on m'at entretenu en esperance me despescher de
brief , et que ne puis scauoir a la verite, quelle serat L'tn-
tention de sa dite Mag^^ Imp. eneords que les consetlliers
d'Icelle me donnent hon espoir quelle se yeult du tout em-
plojer pour le bien de V. A. et de tout le pays en general,
Digitized by LjOOQIC
107
dont n'ay tromie eonnenabledenescrire poor estre les affai-
res doubtenaet par ce que V. A, pealt conaiderer quelt bona
officea peoTent faire lea eapaignola qa'ilz aont en nombre
competent , Neantmoina Je n'ay cesse et ne cease encores
pour le present d'Importnner et tolliciter enaera Vng cbaa»
cong pour anoir bonne deapescbe aaaeurant Y. A. qoiaj
tronae beauconp dAuantaige affectionea au aeruioe dlcelle»
comme Jespere de brief en faire le recit a Y. A. Car on
n'at aaaeure que la deapesehe est entre lea mains du aecre-
taire et que pourray partir dlcy a troix ou quatre Joura,
maia pour aultant qu'il y ?ieot Jonrnellement tant docouren-
cea pour la yenne du Ducq de Terranoua (lequel on estime
eatre Icy de brief ayant L'ambasaadeur despaigne enuoye
an denant de luy pour le ÜBiire tourner decha) Je doubte quil
y pourrat renir quelqne obangement. Je he feray a V. A.
plua loing discours de ce que puia auoir resentu par deqa
esperant bien tost le faire par biue roix suppliant au tont
pnisaact ottroyer a Y« A«
Monaeigneur en aante tres - heureute vie et longue de
Frag ce prämier de Jannier 1579.
de Y. A.
Treahumble et tresobeissant aeruiteur*
Anthoine de Lalaing.
(An den Erzherzog Matthias .) (FoL 221.)
24«) Monteigneur. 7. Jänner 1579.
Jay receu la responce qu'il at pleu a sa Ma^ Imp^ me
donner anr lea propositions par moy faictea au noem de Yre
Alteze, et comme il m'at semble que ladicte responce n'es-
toit süffisante pour donner satisfaction a Y. A. sur les.dits
poinctz, me suis resolu le donner a cognoistre a sa dite M^
Imp^ n'estant d'oppinion de retoumer sans jestre plus am-
plement satisfaict et apres auoir bien partioulierement re«
monstre aux conseiiliera de Sa dite Md^' qnelque dun d'entre
enx at trenne conuenable deputer quelque requeste, ce que
a l'inatant j ay fait sur la»quele suis a present , attendant la
Tolonte de sa M^ aaseurant vostre Alteze que n'ay troure
anlcuna pointz lesquels la puisaent contenter si non en ter-
mea generaulz c'est que sa M^« n'at cbose plus a coeur qua
de remedier aux affaires et calamites du pays baa, et quelle
attent la declaration des estatz generaulx , sur ce quelle
paaae long temps leurs a propose, Exhortant Y« Alteze de
tenir la main que bien tost ilz se resouldent et qu'il ne fas«
sent a lendroit du ducq d'Alenzon choses si preiudiciaUes
a enz meamesi et toutes les provinces , et que de surplus
Digitized by LjOOQ IC
108
le toot donneroit a cognoutre le Conte de Sbbartt^nberg,
laitsant a Vre Altese considerer, si aprea anoir bruement
et aaecq tonte Inatance remonatre bien particolierement les
aaadita articlea me debuoia contenter auecq ane main plaine de
aent. Partant aupptie treshamblement V. A. ne prendre de
mauvaiae part 8i ie faia plus loing aejoar qnicelle me m'at
commande Je aolliciterajr cependant aaecq toute diligence
me deapeche, et si Je la paia auoir teile quelle puisse aul-
cunement contenter T« A. ne fauldraj men retronyer a rin-
atant. Mais Jestime que Ton m'at detenu ai long tempa/ et
donne teile apostille attendant le ducq de Terra noua, affin
ae pouToir resouldreplus amplement ajant entendusa sarge
on masseure qu'il doibt estre Jcy en , dans trois ou quatre
Jours« Sar ce prieray le tout paissant donner a Y. A.
Monseignenr en sante tresfaeureuse vie et longue de
Frage ce 7* de Januier 1679. :_
De Vre Altese
Treshumble et tresobeissant aerviteor
Antboine de Lalaing.
(An den Erzh. Hatthiaa.) (Fol. 227.)
95.) a8. Jänner. 1 679.
Gestrenger lieber getrewer« Wier haben dein achrei-
ben vom dritenOctobrisnechstyerschines Jahrs aofsGrauen-
wertb datiert , vom Philipssen von Härdin empfangen » In-
halt sambt dem Yenigen , ao Er rnnra Mündlich von deinet
wegen angebracht yernommen, ynnd wie woli wier dich
darauf vor dieaem beantwortten sollen , 80 ist ynnfs doch
aolichea ynserer hochobligender geschefft bifsberyerbliben«
Souil Eratlichen die entschuldigung, (deren gleichwol ya-
not geweat) das du ynnfs auf dein hochzeitliche freudt be-
raeffen, auch die anzaig wie du nichta desto weniger neben
ynnsem freundlichen geliebten Herrn Bruedem abgeaanten,
vnnser Persohn durch obbemelten Hardin representieren,
aolichem deinem freudentag beiwohnen, ynnd dabei das
yenig, waa aich gebuert thuen hast lassen anlanget« Daran,
hast du gar recht, ynnd ynnfa ein sonder angenembea gene-
diges gefallen getban , dann wo wier soliches Zeitlich aui*
aiert, mit niohten ynderlatsen hetten , dier ala ynnserm ge-
trewen, ynd woluerdienten alten diener, ynangesehen der
yngelegenhait jemand zu solichem deinem freudentag suuer-
ordnen. Die weil aber das jenig durch obbemelten Hardin
yerrichtet worden , So ist soliches angenemb zuuememben^
ynd wünschen dier ynd deiner geliebten, yon dem Allmech-
tigen, allen göttlichen Segen ynd glickhlichewolfart, neben
Digitized by LjOOQIC
109
dMignedigeii erbietten, dai wtar sm ersaigungTiiiiterer ge«
gern Each tragenden genadi, daftjenige ao oftgedachter
Hardin anynnaer atat der Ftant rerebrti neben mebrerm
widramb eratatten, ynnd in gnaden bedenckhen wollen, dafa
wier dier auf dein achreiben an antwort gnediger meinung
Bit pergen wollen, ynnd bleiben dier mit allen gnaden wolU
gewogen»
<Poat8cripta de mann propria.) Lieber Boeber, loh
bah auch daaYeberachickfate tfirokbische Rofa rem Hirdin ohn
allen acbaden empfangen, welichet mier sehr lieb Tnnd an«
genemb iat, aag Each derhalben grofsen danckh rnd wie-
woU Ich diese vnd andere mier offt geschehene Verehrun-
gen auch dienst, gegen euch gern einmal 1, wie billich ver-
gleichen weite, So ist dochanYeso kain gelegenhait darzne,
Ich versieh mich aber Ir werdet die vngelegenhait der Zeit
seibat bedenckhen , vnnd mit mier bifs der Hebe Gott nach
aeinem willen besserang schickht , gedalt haben , Alfsdan
will Ich mich gewifs soliches alles bedenckhen , daran ler
jrafiriden aein sollet, wie Ir Each za mier wünschet, so
gern Ich each sehen wolte, hofiete-aach es soUe in Euer
gegenwartt alle aachen besser als sy seind stehen, damit
dem Allmeohtigen beaolchen. Datum Antorif den 97. Jannary
A* 79-
An Hanns Rneber« (Von Erahersog Matthiaa.)
(Fol.a36)
s6.) (An Erzherzog Matthias.) 3o. Jänner 1579.
Durchleachtigister Ertzhertzog Genedigiater Herr Ener
AiratL Gnaden seindt meine Tndterthenigiste Dienst vnge-
apartes leibes vnnd Vermögens gehorsambist beoor. Uab
Euer Porstl. Durchlaucht genedigisten befelich nach mich
ehiat möglichen gewesen, alhero gegen Prag verfuegt, vnnd
ler khaja. Mayt etc* Euer filrstl. Dht« schreiben vnnd an-
melden vnderthenigist verbracht , vnnd erstlich auf die Be-
aolaüon zur antwort bekhommen, aufs was Vrsachen ler
khaja« Mayt» den Monauor Molleri so lang aufgehalten, Ure-
lichea dan Euer Dht. etc. von Im gnädigist mit mehrem ver-
nehaaen werdeo» Betrefiendt das Deputat darauf wartte Ich
nach bescheidl, von den gehaimben Bäthen hab Ich souil,
das ler Mayt« etc. hierinoen gegen Euer fttrstU Dht. etc.
gleicbsfala sich genedigist vnd Brüederlichen erzaigen wer-
den, an mier aoll kfaain vleifs erwinden, damit ea souil
möglichen ins werckh khomme.
Bey Ir Mayt« etc. der Khönigtn aufs Franekhreich hab
Ich Euer Dht. etc. gruefa aulsgericht , auch euer Dht. etc.
Digitized by LjOOQ IC
110
Ihres nicht schreiben« halbem entschaldigetf es haben sich
ler Majt. etc. desselben gar höohlichen bedanckht, rnnd
yleissig nach Euer Dbt. etc. gesundthait vnnd wie essonsten
Tmb euer Dht, geschaffen gefraget. Ynndterwegen hab Ich
mich bej dem Administrator aufgehalten ^ auch ler fiirstl.
Gnaden Euer Dht. schreiben gehorsamblichen Yeberantwort,
ynnd derselben freundlichen Dienst yermeldet, darauf sich
irein fürstl. Gn. gar dienstlichen bedanckht haben, rnnd er-
bietten sich, worinnen Sie Euer fürstl« Dht. etc. angenembe
dienst vnd freundtschafft erzaigen khöndtea, dafs sie Jeder-
zeit soUches alfs der dienstwillig freundt thuen woUeo>
Wie dan soliches Euer FürstL Dht. aufs ler Fürstl« Gn.
schreiben sonder zweifTel, weliches Ich Euer FürstL Dht.
hier beygelegt gehorsambliohen Teberschickhea thae» mit
mehrerm vernemben werden.
DeriCharfürst zu Sachsen ist nit zuDrefsden anzutref-
fen gewesen^ bin derwegen den richtigisten weeg nach Prag,
damit leb die khays. Mayt. etc. nicht versaumben möcht, zo-
gen, vnderwegen hab loh mich mit dem herrn yon ELassen-
atain ersehen , welicher in warhait Euer Fürstl. Dht. etc.
Tndterthenigister treuer diener, hat mir auch ein yndter-
theniges Briefel an Euer Dht. etc. weliches E. Dht. hierbej
ligendt befinden werden, zuegestelt.
Der Jnnckhfraw yon Pernsfain häb Ich euer Fürstl.
Dht. etc. genedigisten gruefs auch angemelt, hat sich zum
ynderthenigi&ten bedankht , das Euer Fürstl. Dht. Ir , alfs
Euer Dht. yndterthenigisten dienerin noch Ingedenckh seint
khondt daraufs den gnedigisten willen so Euer Dht. zu ler
trugen yermerckhen , wie sie dan Jederzeit Euer Dht. ge-
horsambe dienerin sein ynnd bleiben wolt, hat mir grosse
eortesia erzeigt, fast eine ganze stnndt nach all Euer Dbt.
etc. gelegenheit gefragt, ynder andern yermeldet, das Sie
sich yerwundertdas Euer Dht. der khaiserin nichts geschrie«
ben , Es hat mich der herr yon Pernstain auch gefragt, Ich
hab aber Euer Dht. etc. aufs best Ich gewust entschuldiget.
Das yon der khajs. Majt. etc. bifshero auf Euer Dht.
yilfaltiges ansuechen khain entliche Resolution eruolget.
Ist aufs diesen Yrsachen (wie Ich des aigentliche ynnd ge«
wisse nachrichtung) geschehen , das bifsdato Ir kajs. Mayt.
etc. khain ainigen Buechstaben yon den Staaden haben, da^
mit Sy beweisen möchten , das die Stenden der kays. Mayt«
etc. die Sachen anhaimb stellen, sonder allainyon £. FürstL
Dchr. etc. wen aber ler Mayt. etc. wüsten, das die leuth nit
wenig wanckhelmüttig, hat I er Mayt. etc. aufs hochbedenckli*
liehen Yrsachen bedenckhen , ehe ynd zuuor Sie yon den
Staaden schreiben oder schein, das ler Mayt« etc. die aa*-
Digitized by LjOOQIC
111
chen baimb gesteh warden « Sie an Retolniren ^ weliches
Ich Euer Dht. etc. zu Tndterlhenigitier nachrichtang rer«
melden sollen.
Im Reich lafiert man, man hat mier sonil znuerstehen
geben, wann Euer Fürstl. Dht. etc. so woll 2u ain^m herrn^
alfs za ainem Gabernator erclert ynnd angenomben weren«
wolt man baldt weeg finden, wie .man Euer Dht. etc. darbey
erhielt, weill aber Euer Dht« etc. nur für ainen Gnbernator
Pttbliciert» müeste man noch zur Zeit gemach thuen.
Die khays.Majt. etc. sindt garVebel gestalt, mag Euer
Dht. etc. mitwarhait schreiben, das Ich gleich ersohrockhen,
alfs ler Majt» etc. gesehen, man hat den Crato wider nach
Hofi erfordert. Der AUmechtig Gott erhalte. ler Majt. etc.
der ganzen Christenhait zum besten lanng.
Es ist ein Portngalische Pottscbafit, so woll ein Pol-
nisch alhier zu Prag ankhumben , wafs aber derselben wer«
bung , khann man weil Sie noch nit audienz , nit wissen,
So baldt Ich nachrichtung , was Sie fürbringen , bekhomb,
soll Ich soIichesEuer Dht. etc. vndterthenigist zneschreiben«
Der von Rosenberg ist nit zn Prag so baldt er aber
aldar ankhombt, soll Ihm Euer Dht. etc. schreiben zuege-
stelt werden. Hiermit tbne Ich mich Euer Dht. zu gnaden
Tndterthenigist empfelen. Datum auf Fridtlanndt den dreis«-
sigisten January Anno etc. Im Neun rnd Sibenzigisten Jahr.
Euer Fürstl. Dhlt.
vndterthenigister Diener.
Ton Redern Erejherr.
(Fol. 337 — 339.)
27.) a5. Febr. 157^.
Edler Gestrennger Innsonders gonstiger Herr von Dan
iiewicz. Nach erbiettung meiner willigen dienst , thue Ich
dem Herrn etliche schreiben, so mir von Hoff zuekhomben,
Tnnd ler Dht. etc. meinem genedigisten Herrn zuegehörig,
gegenwerttig znuerfertigen , Ich hab auch yoriftalfs an den
Herrn geschriben , waifs nit, ob mein schreiben demselben
snekhombeii, Ich erfare wenig Ton Antorff, wie es mit den
Sachen beschaffen. Et sunt hac in parte mercatores me
mnlto feliciores. Wafs mir vorzeittung von obenznekhom«
ben , sol Ich dem herrn nit Terhalten. Man hat aufsgeben
das gegen Genua 800000 Cronnen vnnd eine zimbliche an«
zall Spanier ankhomben , Jezt schreibt man mir Ton Angs-
purg, das man sich in Zeelen geirret, denn es sollen kaum
3oooo sein, So sindt die Spanier alle bifs auf 600 gestorben,
der Waida in Sibenbürgen begert vonn der kajs. Mayt. etc.
Digitized by LjOOQ IC
112
fiwaf henter Baekhmar mnd Dogri « weil Sie sa Sibenbfir-
gen gehörig, da man Sie Im nit folgen lafs, lest Er sich
Tememben, Er wolle Sie mit macht erobern, solicbes
khombt TonPoIn her, wirdt aber mit dem Mofscawitten ge-
nneg zu thaen haben, su Wienn soll es wegen der Religion
nit gar richtig zoegehen , mann hat verpotten, es solle Nie*
mandt ausser der Statt Predigt hören, Seä niiimur in petitunu
dann da Tormals yier oder 5oo hiDaufs gangen , finden sich
Jezt fast souil Tansendt, höre es nit gern. Fiani Uta aUe*
nori tempore. Mann soll daselbst ein selzam gesiebt am Him-
mel gesehen haben, Mann schreibt aber nrt was, den is
difs ist der Landtag zu Prag angangen, ynnd die proposition
geschehen, was es seinwirdt, wollen wier mit dem nechsten
erfahren. Ich möcht mier woll wünschen , das Ich nnr et^
lieh stnndt beim Herrn sein möcht, het mit Ihm etwas za
reden , das der feder nit znuertrawen , mag yielleicht ge«
schehen , das mir Tonn hofi aafTerlegt wirdt , hinfiber zn«
uerraisen. Ich hoffe die Herrn Commissarien werden sich
nunmehr nit saumben, sondern mit dem fordersambisten
alhero khommen. Der ron Wirzburg hat im Alrait sein Lo*
sament bestellen , ynnd yill notturfflen yonn Wein , khom
ynnd haber aufm wasser alhero yerfertigen lassen , hiemit
thue Ich den Herrn Göttlicher gnaden befehlen. Datum
Colin den »5 Febmary A; 1579.
Defs Herrn Dienstwiliger
Daniel Prinz m.p.
(Fol. 249.)
38.) 18. April 1579«
Durchleuchtigister Hochgeborner Fürst, Genedigtster
Herr, Euer Fürstl. Dnrchl. seien mein yndterthenigiste
gehorsam schuldige willige dienst Jederzeit mitVleifs znuor«
Euer FürstL Dht. berichte Ich yndterthenigist, das nunmehr
die Deputirten yon^ der Khays. Mayt. etc. wegen yor etlioh
yil tagen etliche alhie ankhommen, wie auch der Duca dU
Terra noua, ynnd erwarten nunmehr allain Euer Dht. etc.
▼und der Staaden gesante« Alfs dan soll ein solicbes Princi*
pium der Sachen gemacht werden, weliches ob Gou will ein
fipölichs ynd das lang gewünschte endt erraichen solle , 80
mögen mir Euer Fürstl. Dht. gnedigist yertrawen ynd ynge«
sweiffelt glauben, das soliche praeparatoria gemacht ynnd
alles so hierin zu besorgen gewest, dermassen fürkhommen
worden, das Ich nit zwaiffel meniglich werde nit allain mit
dieser tractation sich zu contentieren, sonder die zu beloben
Trsach haben. Gott wolt das wier Euer Fürstl. Dht. etc.
Digitized by LjOOQIC
113
ielliit hie hetten , to weren wier aRe desto luttiger. Die
weil es abemit geschieht« So wellen Sie nitrireifFelen, der«
Heniglich derselben fürnemblich mderthenigiste diennst zu
laisteh , dan anch der betmebten Lande irolfart zn beför-
dern höchstes Tleifs begierig ist: «—wie Ich mich dann rddter-
thenigist getroste das Ener Fürstl. Dht. mich in sonderhait
derselben getreuen vnnd gehorsambisten dtener wissen md
mit gnaden erkhennen , den Ich auch also beliebts Gott le-
ben ynd sterben soll. Ener Ffirstl. Dht« gnedigisten beneich
nach hab Ich den bereitter bekhommen, den erhalte Ich
anchbifs auf derselben gnedigisten yerrern beneich bej mir,
bin der Tngesweiffleten hoffnnng das Euer Dht. etc. mitwol
Tersehen, ynd derwegen gnedigist Eufnden sein werden,
leichter hab Ich In nit erheben khünen, alfs das Monat 16
Cronnen, ein Ehrlich Khleidt, sein taffei bef Euer Dht. rom
Adel zn hoff, die herbrig, auch ein 'Pferdt in Euer Dht«
statt, so sein aigen. Da nun Euer Dcht. gnedigist beuel-
eben , das Er sich yndterthenigist einstelle , so soll dasselb
forderlich geschehen , doch werden Ime 2u von Euer Dht«
etc« ein Nottui*filig glaid alher gnedigist verordnen , sein
Namb ist Andreas Sinzano. Die arm Grefin yon Eberstain
hat kainen in der ganzen Welt sich auf niemand , alfs Euer
Furatl« Dht. etc« zuuerlassen, dieweil dan dieseib gnedigist
wissen, das ler einmal yor Gott ynrecht geschieht, ynd das
man bezalung halben mit scherffe desBechtens auf S7 trin-
get, ynd ler dagegen nit will ein haller geben yon allem
so man Ir schuldig ist, auch Sy so yil sambt Iren khindem
allfs gefangen helt. So bit Euer Ffirstl. Dht. etc. Ich aller
Tndterthenigist , 8j wollen Sie Irer mit gnaden annemmen,
Gottwierd es wider umb dieseib belonnen, hiemit thue Euer
Ffirst« Dht. etc. Ich mich ynderthenigist zu gnaden beuel-
chen. Der ewig Gott wolle dieseib zu seinem lob in glickh-
lieber gesundhait langwierig erhalten« Datum Cdln am
Osterabent 1679«
Euer Fürstl« Dht« etc.
ynndterthenlgister Diener*
Sehwarzenburg.
(An Ertzherzog Matthias.) (Fol. 376 et 277.)
S9.) Matthias etc« i6«Ma7 1679«
Vnnfs ist glaubwierdig ffirkhomben Wafsmassen die
Bona« Khajs. Mayt. etc. ynnser allergenedigister Herr ynd
BmederEuch yor Tengst aufferleget ynnd beüolchen haben,
die 6000 Brabantische gülden , so ynnfs zu ynnserer Not-
tvrfint flirgeatreokht worden, zu banden des Conrad Bayrs in
I. 8
Digitized by LjOOQ IC
IjMernbarg wideninib«fi erlegen Tnndzabesalleiu WeUdies.
/^bc^ bifa dato mange^ehen Irer Mayt. etc. heuielcbs Tod
YAnserer hieuor defshalben bei euch auch aimDallbescheh-
Ben ersuechena auf £uer fürgewanndte rraachen nit besehe-
beDn desTnnfs nicht wenig befrembdeti In bedenckhung daa
dorch diese Claine Summa gelta, wier nit allain vnser Fürst«
liebe zuesag nit gehalten, sonder die guete Leuth, so ynnfs
dieses£alls in ynsern obligen höchlich gedient, in schaden
ge.r^thep ynnd also lang aufgezogen werden sollen. Auf
weliohes wier nit ynderlassen khönnen , Euch hicmit noch-
mallen genediglich zuersuechen, das 1er obbemelten Irer
Uajt. etc. geschehnem ßeuelch nachkhommen, gedacht gellf
so ein geringe Summa ist, ohne lenger aufziehen zu erhal-
tnng vnjsaers zuesagens aintweder alsbaldt erlegen oder aber,
Euch für Euer Fersohn delshiilben gegen denen lehnigen
denn es gebuert soliche auf gewisse zeit ynnd termin yon
ler Mayt. etc. wegen zuerlegen yerschreiben wolet, damit
wier des weittern anlauffens yeberhebt, ynnd wie gemelt
ynnser zuesag nicht also geringlich geacht werden möchte«
Daran thuet ler ynnfs ein sonder angcnembs gefallen in
gnaden gegen Euch vnd den Euerigen zuerkhennen« Antorff
den Sechzehenden May A*; 79«
An Landuogt Ylsung. (Fol. 3 1 5.)
3o.) Matthias etc. S7«Jun}r 1579.
Edler lieber getreuer. Wier sind durch ynnsern dien*
ner ynd getreuen lieben Hannfs Christoff Scher etc. auch
andere in erfarung khoromen Wafsmassen der Almechtig
Gott, nach seinem göttlichen willen weiland dem wolgebor-
nen Hannsen herrn von Khunowiz , aufs diesem zeitlichen
ohn zweiffelich in das ewige leben eruordert dessen. ynzeit-
lieh ableiben ynnfs treulichen laidt, weil es aber ein will
des Almechtigen muessen wir es seiner Allmacht beuelchen,
derselb will Ime gnedig ynd Barmherzig sein.
Ynnder andern seind wier auch berichtet, wafsmaasen
Er seine Sachen in zimblicher ynrichtigkait auch schulden
die sich veber tausent thaller erstreckhen sollen, hinder sein
yerlassen , welicbe abzulegen ynd richtig zu machen hoche
Notturin erfordert, darzue wier dan f&r ynnser Persohn,
ymb seiner trewen yerdienst willen ^ nicht allain gern yer-
hilflich sein, sonder wo möglich die Summa tnder den
Handelfsleuthcn alhie aufbringen lassen weiten, aber ynan*
gesehen ynserer naigung ynnfs aoliches dieser zeit zu thoen
ynmöglich. Auff das aber sein Cörper seiner wierde nach
Christlich yerwaret, seine Diener abgeferttigt vnnd die
Digitized by LjOOQIC
115
•dmlfleii abgelegt werden nMneA, ErüieebeB wier dick
alfs seinen gewesten Bitmaister hiemit gnediglieh begerend
da wollest deiner gebaer nach , weil jesiger seit ohne das
gelt vnder den Remtern, auf mitl ynd weg gedenckben
auch mserntwegen helffen, das soliches alles volgesogen^
ynnd die sach in richtigkhait gebracht werden möcht. ^^
Daran erzeigst du rnnfs ein sonder angenemba gefallen — ^
in gnaden damit wier dier gewogen auerkhennen, ynd seine
Eltern werden ohnaweiffelich dich der beschehuen aufslag
SQ danckb entheben , vnd deinen gelaisten Bejstandt erwK»
dem. Datnm Antorff den fl7.Jan3r 1679*
Ann Graff von Hardegg. (Fol. 84 1 .)
3i.) i.Jul)ri579*
Darchleuchtigister Hochgeborner Fürst genedigister Herr«
Ener Fürstl. Dht. etc. sein meine yndterthänigiste ge-*
horsambisle dienst höchstes vleifs Jederzeit zuvor. Genedi«»
gister Herr, mir zweifelt nit Euer fürstl. DfaLetc. werden
ein schreiben so den vergangenen Maj von mir anfsgsngenf
gnedigist empfangen haben, darinnen leb Euär fürstl Dht«
etc. ein relation der mir anbeuolchnen Rsifs , auch was loh
allenthalben bej Chor vnnd Fürssten, nachmals bey 1er
Majt. etc. defsgleichea der Khaiserin Khonigin von Franckh-^
reich vnd zum beschlnfs bey beeden meinen gnedigisten her'»
ren Erzherzog Erpst vnd Maximilian verrichtet vnd gethan
hab. Nun sein mier entzwischen zwei schreiben von E«
Dht* etc. Camerdiener dem Grenzen zuekhomben , darinen
Er vermeldet , das Euer fürstl. Dht. etc. mit grossem Yen«
langen anf ler 11 sjt. etc. resolution vnd mein relation wart*
ten 9 adiches alles hab Ich zum drittenmal ler Majt. etc«
aelbst zugeschrieben vnnd dieselb allervndte^kenigist gebet«
ten Sj wollen sich doch derweil derselben selbst, defsglei-
eben Ener Dht. etc. vnnd volgents den Standen souil daran
gelegen , allergnedigist vnnd fürderlichist resoloiren vnd
mir soliche resolution damit Ich Euer Dht. relation thuen
kbdndte, genedigistvberschickhen, weliches aber so eilehta
wie mir die gehaimben Bathe zuuerstehen geben , nit he*
achehen khonnen, zum beschlnfs hab Ich IrMayt. etc. aber»
mala geschriben, alfs haben mier dieselb diese beyligendt
antwort durch den Yicefcansler dm Doctor Yiehheuser
acbrifitlich geben Isssen, wie dan Euer Dht. etc. vnbe»
acbwärt lesen mögen. Dieweil Ich dan gesehen , wie es
cnegangen , hab Ich mich dessen bey ler Mayt. etc. durch
den Yice Canzler beschwert etc. Nembliohen dsewetl Ich
anfa Ener Dht. etc» vnnd der Stende beuelch ler Ms} t. etc«
8*
Digitized by LjOOQ IC
Il6
all ler beschvti^iniAg^ tn ündlidi fiirg^hiweht,. da« mich freaibd
nembe , daa mir di« antwort yiid. ler Mayt. etc. rasoltttion
damit Ich dcoea so. «mich gQ$chickht relalion ihaen khön-
nen, nit sey auegeschicklit worden, aber mir ist bifs dato
noch khain am wort darauf eruolgt, derer Ich aber erwart*
ten will , vnd soliche Euer Dht. etc. damit Sy die entschal-
digung sehen yeberschickhen« WaCi dann dicKhönigin von
Franckhreiob.anti^ifltt hab Ich auch oSi vnd dickh dem
Tramson defshalben zuegeschriben, was Er mir für ain ant«
wort geben, werden Euer Dht. etc. aufs seinem selbst schrei-
hen, weliches Ich hiemit derselben veberschickhe, genveg-»
samb yernemben, vnnd dan soail meinen genedigisten
herm Erzherzog Ernst betrefient^ wierdt Er Euer Durchlt.
etc. selbst schriiftlich allen bericht geb^, hab auch ler
Dht« etc. yermeldet , wie das Euer Dht. etc. ain Abschrifih
KhaiserFerdinandi Testaments vndCodicildefsgleichen des
HauEi Ton Oesterreich haubtfrejhaiten begehren, darauf
dieselb mir geantwort man khönne Sj nit bekhommen, dann
ler Majt. etc« soliche bey Iren henden haben, aber Sy wol-
len defshalben ler Mayt. etc. schreiben vnnd soliche begeren«
wann Er sy 2an bekhombt, wil derselb Euer Dht. etc. ain
Abschrifft derer zuekhommen lassen. Zum besohiufs so ye-
berschickhe Ich hiemit EuerFürstl. Dht. etc. ler Mayt. etc.
defsgleichen derselben Anherrn vnnd herrn Yatter seligister
gedechtnus Cootrafet in Khupfier gestochen, hab Sy nit
besser bekhommen khönnen, vnnd bit Euer Dht. etc. 87
wollen, mit der anbenolchenen Commission rerrichtung we-
liche Ich wifs Gott vil lieber besser dan Sy etwa Tcrrichtet
worden, yerrichtet het, aber die schuldt ist nit mein, noch
meines vleifs eben so wenig, dan Ich fürchte Ich wa*de mit
meiner Importunation mehr yngnaden dan gnaden rerdient
haben, aber Ich khan mich mit disem entschuldigen, das
Ich dem was mir beuolchen gew^st nachkhoromen bin, Sonst
bit Ich EuerFürstl. Dht. etc.Sy wolle genedigistlngedenckh
sein derselben Contrafet darumben Ich dieselb gefaorsambist
gebetten, mir gnädigist volgen lassen, Soliche vnd andere
mier erzaigte genaden, yerdiene Ich die zeit meines lebeas
ymb Euer Dht. etc. welicher Ich mich vndterthenigist thne
beuelchen. Datum Wienn den Ersten July 1679«
Euer Fürst]. Dht. etc.
Ynndterthenigisier ynd Gehorsambistev
David Freyherr von Tanberg m. p«
Alfs Ich an diesem briefe geschriben ist der vonSere«
tin khommen vnd mich gebetten, denselben EuerDcht. etc«
vndterthenigtst als derselben alten dienner zu beuelchen«
(An Erzherzog Matlluas.) (Fol. 345 et 346.) •
Digitized by LjOOQIC
117
33.) Matthias etc. ' '^\^ > • ' iOTJaIyt679.
Liebfer getrewen W!dr-KiibeA Eäci* 86lir6Iben de dato
10 nächst verschin es monats empfangen, Inhalte rcrnoraben,
wammben die 6oe6 BrdbätitTsche guldeti^em Conradt Bayr
nicht ver vol , sonder in abschla^ derselben Ime nur 9ooo
Heichsgalden zu i5 Pazen erlegt,' defs Vnnß h'it wenig be-
frembdet, wammben £r Bajrza seinem tunfs hocherwisnen
dienst mit Tölliger erstattung noch lenger aufgezogen wer-
den solle, dann wier nicht zweifflen-, 'Er wferde Euch was
ein Brabantischer gniden gilt, ^tich 'wieuil sich in einer
Summa Reichsmünz darfur zuerlegen 'gebeert, alles dem
dazumalen fanffendeh Wechsel gern eis, genuegsame nach-
richtang gegeben , ynnd nnnmehi* ron der khajs. Hoff 'Ca-
mer auf Euer begeren aufstrückhlicherbeuelch imekhommen
sein, Im fall aber nit, so khönden wier Euch in gnaden nit
Pergen, dafs ynnfs zu Händen 3774 reichsgniden 57krrso
6000 J3rabantisch gniden zu 3o Stiler bringen , erlegt wor-
den , Derhalben soliche Snmma auf beuelch lerer Mayt etc*
wideromb durch Euch Jezt gehörten werth nach abgelegt
Tund bezalt werden sollen* '
Darauf wier Euch dan hiemit nochmallen gnedigist er-
snechen Tnd begeren, ler wollet ofTtgemeltemBayrn soliche
Snmma, Nemblich die $774 Beinisch gulcfen sambt.dem
dauon gebüerenden Interesse Ton der Zeit an so Euch durch
Ibne angezeigt wirdet, ynseumblich erstatten Vnd lenger nit
aufhalten. Daran ler rniils ein sonder annenlblichs gefallen
erweiset, in gnaden dem wier ohne das gewogen ziier-
khennen,
Datum Antorff den zehenden July Apno etc. 79
An Landuogt llsung etc. (Fol. 349.)
33.) 3i.Julyi579.
Die Fürstliche Darchlanoht etc. Brtshertz«g Matthias
KQ Oesterreich etc. Gnbernator ynnd Capttan General- der
Itftdeiianden ynnser genedi^ster Herr, haben yor dieser
seit ein schreiben yon der Rom. K'hay8..Mayt«'et€u Ir^n» ge*
Hebten Herrn Brtte<lern ynnd ynserm Aller)genedigisten
Herrn der Fuggerisi>hen Khriegfslenth ausstehende besol-
dong belangendt , duf ch Christoffen Kbreninger yberraicht,
genedigvst empfangen, ynnd Inhalts yemomoaeu. Wie well
Ir Dht. elo. auf obgedachts Irer Khays^ Mayt. etc. allergo -
ne^igisfes suechen ynnd Brüederliob «begeren, bemeUen
Khriegfsleuthen, datnit Sy- yermog habender yerschreibttsg
wo nicht sonil als yerfallen bezalt, sonder etwas daran em-
pfaiieo mochten, gnedigist gern* yerholSen* betten, wie Sj
Digitized by LjOOQ IC
118
dann an Iren» rleifs nichts erwinden lauen , So ist doch
yeber all ffirwenden .rmb decjEwischen den Stenden einge-
fallner zwajnng ynnd anderer Yerhinderung, dieser zeit was
fmcbtbars aufszarichtcn nickt woU -mdglich gewesen. Der-
halben sich obbemelte Khriegsl^nth bifs die Sachen zu. schie-
rist hofiFender mhe khominea, sich noch ein zeit gedulden
aollen. Des obgedachten Khreninger , auf sein gehorsamb
b.eg^ren Ir Färsti, Dht, etc. diseYrkhundt vnder dero fürst-
licbm Secrct I^sigel za feinem schein weil Er. die sachen
bej Sechs Monaten so ptarckh gesolicitiert mitgethailt haben«
ynnd bleiben obgemelten Kbriegfsle^then, wie auch Ime
Khreninger selbst ^viit gnaden gewogen. Actum Andorff
den testen Jolj 4Q^o iv^79*
(Foi.359)
34«) Ai^.Graff Johann yon Nassau.
- ^ULatthias etc.
Wolgeborner lieber Besonder, auf vnnser nechst zu
Qordrecht yndterredung , die Munsterische sache Belan-
Sendt', haben wir njcht yndterljsssen wollen, aufs den son-
ern grossen Vertrauen , so wier zu Euer Persohn haben,
Euch durch difs zu besserer nachrichtung weitleufliger zn
orderen , wie ,der ganze handel beschaffen ynd mit gnedi«
Sem willen zu begeren , Euer tren wolmainendt guetbe-
unckhen. Ypnd ist erstlich an dem\ das gueter yerschi-
ner zeit, der hochwürdig, hochgeborne Fürst, Herrn Hein«
rieh Postulierter zn Erz vnnd Stiin Bremen etc. vnnser
frenndtlicher lieber Herr Ohaimb , aufs sonderer wolmai-
senden freundtschafil zu ynnfs ynnd ynserm Haufs Oesster»
reich ynnfs in Vertrauen durch seine Ralh anmelden ynd
erindern lassen, weil ErinZwispalt mitynsern vettern dem
Bischoff zn Freysingen , wegen der Postolation ^ so auf
baide Thaill gefallen, stunde ynnd yon seinem Rechten
endtlich nit weichen weiten, das Er wol gemainet , dafern
wier oder ynnser geliebter herr Bruder vnnfs daromb an«
Bnnemben gestnnet, ynnd der yon Freysingen von seiner
Aetion gleich Er auch, derowegen abstehen' weite, yjifa
ynd Sonaten khainem zu cediren , ynd seinen zuespmch zu
yebergeben, auchaonstenzn aller frenndtlichen befördernag^
darzne sich bemühen. Darauf haben wier in betrachtnng
wafs für ynhail dem H. Reich ynnserra Vatterlandt daranfa
entspriessen möchte , wann die batde fümehme Heuser
Bayern vnd Sachsen, durch soliche Ursach, alfs dannvol
90 fürchten, aneinander in feindtschafik gerathen sollen»
Digitized by LjOOQIC
aa«b dessen , was Wriei* darcli abwendang ynnd vermhlang
desselben für grosse dienst der Christenbait ynd dem H»
Reicb thaen khonndten, rnnd wiewol gemeltes f&rstlich
Sü£ft, diesem Tnsern Gabemament gelegen, ynnd das diztcb
soliehe mitl der Spanier böcbmüettiger Troz , zu mildern
nachdenckben mochte rerursacbt, vnnd sonsten andere
fridlicbe gelegenhaiten erlangt werden, vnnfs resolaiert.
demselben mit gebüernach zn denckfaenrnnd zu seiner dea
Erasbiscboffs L. rnnsere diener abgefertiget , sich dessen
frenndlicben Rahts rnnd äHer gelegenhait dieses wercfkbs
zn'erkhundigen, tVeliche vnfs gemelterS. L. schriiftliche
Besolntion, deren wiet* Each hierbei neben Copei veber^
senden, znbracht, auch sonsten mündlichen anzaigt, das
sonder erhielten rnnd znenaignngen des Statthalters' ynnd
Thnmb Scholasters daselbst , Darauf wier zn besserer rich-
tignciachang der Sachen , der Rom, Kays« Majt. etc. ynl^n
gaedigisten frenndtlichre^ Herrn ynd .Rrmed^rn: dessen Not-
tnrfftij; berichteten yond^d^eaelb y.nib.Hhiyyfqrliohen E^abtNr
y»d adsiatenz gehprsamist gebetten. "Vyeilljr^nfs aber dl/s<|
s^be darauf genedigist zuentpotten, Sie wolten an aller
khajaerlicher ynd Brüederlicher beförderuiigeh ynnfs zujoi
bessten nichts erwinden lassen, ynnd hette jäe ro wegen iail*
berait zn ynsernyettern ynd Schwägern dem bei^^og zuG'u-
lieh der Sachen zum besten geschickht, dessen' anlwort Ire'
Itfajt. etc. .'erwartten theten , vnnd ynfs dan darauf ferner
bescbaiden wolten, Alfs haben wier seider cler zeit ferner
nichts darinen fumehmen khönnen, nichts weniger ynsern
yertraoten leuthen znCoIn ynd sonsten aufferlieget, yleis^ig
achtang zii haben , wäls in dieser Sachen fürlauBen vhäa
gehandelt wurde, ynnfs dessen zu berichten. .' ',
Qnästio. ' • ' • ' ''''" ' ' ''''-*
1. Si quts legUtlme et cum solennitate debttä'sitpostc^ä-
tu# in administratorem Archiepiscopjatus Impefk:!), co-
gatur. de Jure esse Ecclesiästicus , eV'V6n' suffici^l
quod.sit coelebs? ...',.,,'! .,/ . . "i
3, Et in Poniifex iUi qni Ita Sit leg;iCttnie pdStiijätus;" yosi
ait injicere aliqudd iihnedimentdm 'yeP scrüpuliijcn eq
.q°f'«; . .- V," - - ■,:,:'.
Conclasio.
I. Satis est eoelebem esse gui in ^djaiinistrattot^eifa tempo-
raliom äd Archiepiscppatum peiilne^tiiim pöstuUtui^,;
modo accedat Pöntificik consenstis et anctoritas , sine
qua postulatio esset'irrita, nisi qtiis Adminiitratoi* con-
siitueretor nomine ad ytiliutem Archiepiscopi qualiR-
Digitized by LjOOQ IC
120
. : call, vel capitali» ad (piodaede r^aeante plaenmqve
..pertinet administratio. .....,,
1. An Gallo cedere debeat?
s. An contrahere cum illo ?
. 3* An particalarem proaintiara aQceptare ? .
4« An de roatrimonio Naaarricae ? .
5. An pensionem acoeptare?
6. An ea de re cum ElectorU>u8 aut aliis externis regibus
communicare.?. ,
.7^ An libertatem et exercitium Religionu cöncedere?
An Mpnasteriensem causam contra vel Imperatoris rel
papae Toluntateip « nbi occaaio detur acceptare debeat? ul-
tijQBO qao abeundum?
(FoL377- 378.) ...
85.) . .9. Oot. 1579.
Memorial \^afe dich wejgeii Irer Pftrstl. Durchlimcbt tftc;
Heinrich Herr ton Liechtenstain etc. Dudtwig Rumphf n ttb.
TnndDalzer vohh Dannewiz, asaUbnster euuerhatteii haben.
Erstlich werden Sie sich In gehaimb ynuermerckht
ynnd schickhlich'er gebuer zu denen Persohnen an weliche
Sie Credenzschreiben zu finden wissen, auch leuchtlich von
inen merckhen khönnen, ob einige gewisse honnung oder
gelegqnhait, was fruchtbarllches wegen trer Dht. etc. derer
ort. zu behandlen.' Woi angemerckht, das Ire Dht. etc. gar
nicht der meinung'sich ynbedechtig Ins. Fürstliche Stiflfl. ein-
zudringen, oder anderen so etwa dazu befuegt vnnd sonder-
lich Iren vettern ynnd phaimb Bajern oder Sachsen mit dem
wenigisten vor zagreifFen, Sondern weil Sie von wofmemen-
den gueten leüthen erinnert • es mochte v^illeucht zwischen
den Partheyen in der wall ein zwisp^tU vnd dan dem StifR
ynd angrani^enden Lannden ein schedlicher mifsuerstandt
erfolgen« l , . ... ...
,,.. Alfs h£g[>en Ir^ Dht. etc» wo dem also sein solte, Ire
fürstliche Persohn' zu Wolfart vnnd bestendiger ruhe des
Löblichen Stifflts vnnd dan dea gannzen Vatterlandts teutscher
IJ^ation, ot|i^riren, yniid mit gnedigem willen angeben wol-
len.' WaUnun mehrer Particulärl^uzerspriefslich^ndaranfs
erfolgen wurde, werden die gesandten mit mehrer besserer
beschaidenhait Inen vorzutragen wlsseii.etc. Zum andern,
agilen Si^ sich beyleuf%,erkhundigen, durch ven vnnd wie
die? Brembische ynn^^ Bayrische Parthey getriben vnnd ge-
ha^ndelt werde ^ darnach Sie sich dann zu richten werden
haben, auch nach derselben gelegenhait das Bremische
Crodonz zuuerrich^on YkcrcleQ . wiasen. ,
Digitized by LjOOQIC
121
Hehtm äeta •ollen Sie in khain vergessen stellen, Irer
Dht.' etc. Fürstliche wolmainende Intention bej der Statt
Münster fürnembisteni viel rleissig za losinuiren, ynnd
sich in allem guelter nachrichtung bej Inen zu erholen etc.
WaTs soihisten wegen Irer Khaj^s. Majt. etc. Brüeder-
liehen Authoritet Irer Dht. etc. Sachen zum bessten, bey-
neben diesei' nehist benachparten Lannde Regierang, ynnd
femer daranfs höchst befärderlicher nuz dem Stifit, Ja al-
gemainen Reich teatscher Nation widcrfaren khönnde, wirdt
den gesandten aufs beste zoerwegen vnnd fürzubringen , an
allen orten vnnd bey denen es sich gebüert hairabgesteltf
Wie dann Ire Dht. etc. an Irem verstandt vnnd vleifs gnä-
^igist nicht zweiffeit , vnnd Inen sdlicbes vertrawen thnet^
anch' dasselb gegen Inen in allen gnaden erkhennen will«
Actom in'Antorff den Neunten Octobris Anno etc. Neu:|
vnnd sibenzig. '
Matthiafs etc. (Fol. ^75 et 376.)
36.) 9'* Sept. tS'jq.
Ruedolff der Ander vonn Gottes genaden Elrwölter Rö-
mischer Kaiser zn allen Zeitten Merer des Reichs etc. Durch«
leachtiger Hochgeborner, freundtlicher geliebter Brueder
vnnd Fürsst^ Was wir, Bruederlicher vnnd treuherziger
wolmainung Euer L zum besten bedacht, vnnd dem Edlen
vnnserm vnd des Reichs lieben getreuen Ott Heinrichen
Grauen zu Schwarzenberg ,. Herrn zu Hochen Landtsberg
vnnserm Rath , vnnd obristen Hofmarschalckh , In vnnserm
Namen an E. L. aintweder selbst oder durch ain vertraute
Persohn, od^r anch da es an derselben manglete, durch
schreiben an Euer L. zu bringen beuelch geSeii, Das wir-
det EnerL.Inainem oder den.' andern weeg Verneramen, Ge-f
sinnen dem nach an Euer li. ßruederlich vnnd freundtlich,
dieselb wolle gedachtem vnnserm Hofmarschalckh Inn soli-
chem anbringen , gleich vnhfs selbst volkhommen glauben
snstellen, darauf der Sachen nachgedenckhen, vnnd vnnfs
Ir Mainnng vnnd gemneth in gleichem Yertraued eröffnen,
Wie es von vnnfs Euer L. zu guetem gemaint wirdt. Deren
wier mit Brüederlichen hulden, freundtschafft vnnd treuen
Tederczeit gaiinz woll zügethann bleiben/ 'Geben auf vnn-
serm Khönig;1ichen Schlofs zn Prag, den.Nenndten Tag des
Monats Septembris Anno Im Neun vnnd Sibenzigisten, vnn-
serer Reiche, des Römischen Im vierten , des hungerischen
Im Sibenden, vnnd des' Behaimbischen auch im viertten.
Ener L. Guetwilliger Brueder Rudolff'm. p.
V- Jo. Bapl. Weber D. P, Öbernburger m. p.
(Alk Erzh. Matthias.) (Fol. 378.)
Digitized by LjOOQ IC
122
37-) fl4.0ct;i57q.
DarchleachtigUter Hochgel^orner Fürst Gpoedigister
Herr, Eaer F. Dht, etc. sein mein ^ndterthcnisisle gehor-
sambe dienst schuldiges vleifs zuvor« Die Rom.' Kays, Hajt.
etc. mein allergenedigister herr, haben mier verschiner
seit allergnädigist auferlegt, bei Euer Fürstl, Dhlt wo mug-
lich in der Persohn ynd Mündlich, oder doch durch schriff«
ten, nach yeberantworttnng diser hiebeiligenden Khays. Cre-
denz vndterthenig anzubringen, das höchstermeUe Kays.
Mayt. etc. aufs gnadiger vnd brüederlicher fürsorg nit undter-
liessen , Euer Ffirstl. Dht. etc. znestandt jederzeit yleissig
Tnd treuherzig nach zu gedenckhen, vnd gleich wie Sie
deren glickliche wolfart erfreite , also vcrnemben Sie gans
rngern, das ler etwas widerartigs vnd jiesch^erlichs ia
einiche weifs zuhanden gienge, demnach alfs ler Mayt. etc.
glaubwierdig , vnd von vridterschidlichen orten angelangt,
dafs E. Fürstl. Dht. etc. nunmehr ein geraumbe zeit her,
deren hochen hjerkhomben, vnd aller gebüer zuwider^ £fnz
schlechtlich vnd v^i^kleinerliph gehalten wurde: i ao wol an
achuldigen, Respect vnnd ehrerpiettung, alls an Mangl Not*
tnrffligen VndterKalt , vnd raiohung gebierlich« vnnd Ter-
sprochens Deputats, dafs auch veber das Euer Ft^rstl. Dht.
etc. allerlay vnd nit geringer Deapect, auch das wider-
fahren were, darab leuchtlich abzunemben, vnnd, zu schlies-
sen , das Sie bei disen leuthen mit teglich wachsender be-
schwer, verclainerung vnd solicher gefahr leben müessen,
deren man sich billich, da man khundte, beveberigen vnnd
fürkhomm.en solle.
Demnach weite 8oliche$ alles Ter Kays. •Mayt.'etc. alfs
der getreue vnd sorgfeltige herr rnnd Bruder ^ E* F. Dht.
etc. bester meinnihg zngemüeth gefierth, dabei zu nottarff-
tigem nachgedenckhen, vnd erwegung geben, auch dieselb
treuherzig erinnert haben, ob nit besser yrind räthlicher
sein solte, das Sie sich von dünnen hi.nwegkh vnd etwan an
andere bequembe.vnd sichere ort begeben hette, \rafa ge-
stak vnd durch was mitel aber, wie auch soliches Euer
Fürstl. Dht. etc. Person, sicherhait vnnd anderer iiedenjDkhen
harben zum füeglichisten vnnd ohne minderste gefajiir wurde
beschehen khüneo , vnd infa wercjl^h zu richten sein , dem
betten Euer Fürstl. Dht. etc. welicÜer alle gelegenhait am
besten bekhandt, vnd am füeglichisten nachzngedenokhen,
vnnd sich hierüber zu entschliessen , versehen sich auch
ler Khays. Mayt. etc. es betten EucirPürstl. Dht. eic.liieraurs
derselben Brüederliche treu vnd wolmainung zu apüeren,
vnd abzunemben, mit welioher Sy Euer ForstT* Dhlt« Jeder-
zeit genaigt vnd zuegetfean blieben.
Digitized by LjOOQIC
123
Ob mier nun woU gebiert, Ich auch soliehes itit we«
Biger Ton hereen begierig , airs schuldig gewesen , disem
allergnedigisten beaelch nach, mich alsbaldt saEuerFürstK
DnrchL eic. sanerßegen , rnnd deren soliches alles münd-
lieh yand avfsfierlich gehorsambist anaubringen. So wis-»
sen doch Ener FarstL OarcfaL etc. selbst , wie es so woll
meiner Persohn ynd verrichtang Jeziger seit , alfa mit dem
raison, ynd andern beschaffen, Sonderlich wie argwenig
Tnd mifstraurig dafii volckh ist , bei welichen da mein wer^
bang weliche Ich notwendig bei den Staaden thuen , ynttä
ein Yrsack meines hinkhommens geben mfieste, nit Ires ge*
fallens. leb nit allain in gefahr khommen, Sonder anch Eaer
FArstl. Dnrchl. etc. hieranrs ein solicher rerdacht ervolgeii
mdohte, anfs welichem Sie nachthaill vnd sambt derKhaf-
serliohen Majt. etc. schimpff ynd despect au gewarten,'
habe demnach vndtertbenigister wolmainung fflr rehtlicher
geachtet, soliches Euer F^stl. DurchL eto« durch diso
Tertrantte Persohn, in sohrifften gehorsambist zu erinnern^
bei welioher Sie mich deren gemüeth vnnd resointion wi^
der gnedigis^ auch rmb aouil desto ftrderltchm berichten
kkonnen, damit Ich soliches habenden Beuelch nach an
1er Majt. etc. alleryndtertheDigist möge gelangen lassen}
weliehe auch als leb nit swetffel, gnedigist Tiind wol leidM
möchte, das Euer Fürsil. DurchL etc. diese sächitigehaimb
gehalten, auch wessen Sie sich enUchliessen werden, also
dirigiert vnd'angestelt hetten, damit so woll ler Khays.
Majt. etc. Tnd deren gans höchst löblichen Hanfs schimpff,*
alls Euer Ffirstl. DurchL etc.. gefahr, schaden vnnd nach«
thaill Tcrhüettet wurde, deren thue mich alfs derselben
Tndtertheniger getreubersiger Diener zu gnaden ganz ge«
horsambist beuelchen. Datum Cöln den a4 octobris A?*
1579.
Euer Fdrstl. DurchL etc.
Vndtertbenigister
Diener
H. G. sn Schwaraenbuirg m. p« '
(An Erzherzog Matthias.) (FoL 879 — - 38o.)
38.) 3i.Octöberi579*
DorcUencbtigister ErUhertzog Genedigister Fürst rnd
Herr etc.
Euer Fftrstl. DnrchL etc. sein Jederzeit mein yndev-
thenigiste Gehorsambiste Dienst eusseristea yleifs vnd ret*
mögens von mir zuuoran berait. Genedigister herr Euer
FfiratL Durch!, etc. achreiben datirt Ton is iieohat yerfloa*
Digitized by LjOOQ IC
124
sattes moiuitsJLugfittj hab lek dM i^diztaufibndenlkonats
Ociobris in Prag mit gebarender Reuerenis empfangen^ vnd
aufs Inhalt desselberi Euer Fürtftl. Darcbl« ete. gnedigisten
beuelch deme Yon mir gehorsambist nachgelebt werden
solle vudertheniglst Yernomben« wie alhier für- gemfs ge**
sagt wierd ist Ton WeUperg aaat sein hochzeitzwenmdvier-
siger Gesandten gewarttandt, den Er viel Försstiea auch
Bischoff Brelaten Landtschafften auch Cardtn&l geladen,
möoht aber sein, Sj nicht all schickhten, die hochaceit wierd
m herrn Christoffen Yngnadts behansang gehalten werden,
EUr het gern geseben^ das lere FöretL Darchl. ete* .ein stat«
Ijch frey rennen oder andere fiefsataCi so seiner hoohzeitge*
hallen hebten , merckh ober nicht das Ire Fürstl. DurchU
etc. gesinnet weven, ^afs dergleichen anzaheben«' Daßi
lere FürstlvDnrcblr etc. mein Gen^digisier kerr den i4dis
von lirienn nach Prag die Khajs. Ma-yt etc. Khaflserin - vnd
Kh<önigin haimb za snechen, tekraiaet, haben' Euer FfirstL
Durchl. etc. isweiffels aolickes Voii Oreusen d6m Ichs- Tor
ler Durch!« etc. aufbrach von Wienh znegeschriben Terstan«»
den, vnad weit gleich dieselben Tägalsn^mblieh den t8oo«
tobriS'ZuPragRampheoa hochzeit zu halten angestelt war,
baben ler FurstL Durehl. ^tc.- in aller still mnd igehaimb
sich auf ein ringr^niien rnd Fuefs Tarnier alhi<e gerffa^t, 'der
meinttng'meoiglieh^n vnwiäsend, alda anzokhamben' vnnd
aufzuziehen, aeki also ler Fürstl. Durchl. etc; den 17 oc-
tobris zu Prdndeifa Gott lob gliokhlichen ankhorabea Tnnd
des anderen Tags nach eingenumbenen fruemail lerFörstl.
Durchl. etc. auch Oitavio vnd ürautsohn Ire Rüsstungen,
yad Ich , Lebl vtiiisere Patrtnkhleider angelegt vnd in Le-
ben Gutschaefi von ßrandeifs aufsrennend also gar ffkr die
Porten des Turnierplaz gefahren,' alda von dcfn 'Gutschien
eilendts all abgesprungen ynnd nuer strackhs aufgezogen vnd
geturnieret, verraainent Irer -Durchl. etc. hinkhumfacns nie-
mandt wissens gehabt hette, es war aber alles schon khundtbar
ynnd alle zimer Tod anders für ler Fürstl. Durchl. elc.zue-
be«ait« . Aulaec Ler ' FürstL Durchl. etc. Erzherzog Cards
hochzeit fueft Turnier, ynd d^s fuefs Turniers Jezigef Khajs.
Mayt. etc. Cronung zu PreCiburg , -hab Ich die ai Jahr, so
Ich ynwierdig bey boff dienen thue , kheinen schönern ynd
atatlichern fuefs Turnier den disen bey Hoff nicht gesehen,
dan alle Tärtheyen gar Costlibh bekhiatdet waren, förnemb-
lieh aber sein ler Khays. Majt. etc. Suolfsgi vnd von Stu-
benberg Jeder besonder mit sehr schönen ynnd statlichen
Ittuentionen aufgezogen. Rumph Graf von Trluuls vnd
Maximilian von Dlelrichstain haben mantenieret, pretiodes
ersten spiefs ist Rumphen geben worden , von den ' fünff en
Digitized by LjOOQ IC
125
Slraichea mit dem MfawenU den Colöpcdo Ton'spiossen in
der Folia der Kheys. JAayt. etc« von Sohwerdt in der Folta
den Palfi Irer Khays. MajL etc. Catn^rer MasGallan Herrn
ilannseo von Pernstain von der besten Inuention den Se-
boUgi. Sonßten ist ausser dises fuersturniera vnd Tän«s
khain Fiestas gebalten worden, Bnmph hat seiner Bravtk
einen diemont so 3ooo Cronnen gestanden • geben, welieher
Ihm ancb geschenckht worden, von den Herzogen von Man«-
tua. Die Khays. Majt. eta haben Ihndurch« derselben
abgesandten auf die höohzeit ein Cleinot von 800 Thal«>
)er vnnd der Khonig anfs Hispanien ein diemonies' Crent
1400 Cronnen werth Fraseniieren lassen. So haben aach
die Khaiserin vnd Khüningin anfs Franckbreiehstatlich ver-
ehrt, Er hat sonsten ausser der Khays. lAayt. etc. derKhai*'
sertn Khünigin , Khfinigs au£i Hispanien vnd der Erzher»
zogen gesandten kheiuen andern dan der herzogin von Man-»
tua gesandten gehabt. Das herzog Albrecht von Bayern
den 24 diz (an der wassersuche wie man sagt) gestorben,
werden Euer Fürstl. Durcbl. soliches ohne zweifi'el wissen^
Ire Fürsll. Dnrehl. etc. wissen noch nicht ob man den Cla-«
gen werde. Georgen Proskbofski ist diese Tag sein Haus*
fraw auch gestorben« Matthesen Aubele ist von Irer Fürstl.
D«rchl etc. vor ein drei monaten ernstlich auferlegt worden^
Baittong zu thuen alfs Er aber mit derselben allerlaj anfs*
flficht vnd aufzog gesuechi , ist Im aufs Irer Durchl. etc.
beuelch gebotten worden sich des hoffs \nd zu haufs bifs
zu bescblofsner Baittung die ler Durchl. etc. Centraler von;
Ime aufgenommen zu enthalten« Alfs Er aber gesehen Er
mit seiner Baittung sehr fibel bestunnde vnd ler Durchl;
etc. mehr denn ain tausent gülden Per Beste schuldig blib,
auch wuaste ler FürstL Durchl. etc. wegen dad er an derseN
bea. vorwissen zu Ynsprogkh von Erzherzog Ferdinandts
Camerdiener «inen auf ler Durchl. etc. in 6 oder 700 fl«
entlehnet sehr übel auf Ihn zufrieden waren, hat Er alle
seine khlaider verkaufit vnd ler Durchl. ein schreiben in
weltcherter bekhandte« wider sein aidt vnd Pflicht gehan*
delt haben gethan , ler Durch!, etc. vndterthenigist bit-»
tendt ler Durchl. etc. seinen des Aubele Schwager 3oo fl.
die Er Ime schuldig bezallen lassen wolt, vnd also weil ler
Dnrchl. etc. zu Prag waren sich aufgemacht vnd darnon nie*
mandts waifs wohin gezogen. Sider seines verraisens khu*
men erst etlich flQr mit schulden so er gemacht sein also Ire
Fürstl. Durchl. etc. ob solichen seinen weckhziehen sehr
fibel sufriden vermainen Im nachstellen zu lassen. ler Fürstl.
Dorchl. haben alberait an Matthesen stat dem Püchel vnd
einen andern so herr von Stozing promoviert hat Khazen-'
Digitized by LjOOQ IC
126.
perger genannt in die Cannier anganommen , doch wierd
Grienperger die Camer aufsgaben haben. Tonn hinen ist
aonat (^enedigiater herr difsmair» nichts sonders neues su
schreiben , aufs Constaniinopel wierd alher geschriben das
Mehemet Bascha von einen ynsinigen Menschen erstochen
worden sei ynd ob wol der Thätier alsbaldtgerieitailt wor-
den rermeint man doch es sei ein angestiSte sach gewesen
sejr Ton türckhischen Khaiser selbs wie man alhie darran
redt aol man vnser seits weil Er ein fridsamber man gewe«
sen nicht wenig an Im verloren, sol auch den türckhischen
Khaiser sein ehester Sun den er sehr clagt gestorben sein«
Auf den yngerischen ynd Crobatischen Graniaen ist es heur
so still das man gar nichts von'Türckhen hört. Der Kho-
nig aufs Polen ist nach dem er Poliozkho Tnd Schmolens«
kho erobert vnd die mit Vngern des die Polen sehr yer-
dreust« besest, abgezogen, ist Jezo zu Warfs ynd holt
alda ein grossen Landtag wie man sagt die Polen ynd Lit«*
tauer zu persuadiren den Khrieg wider den Mofscouiter zu
continuiren« Schliefslichen bit Ich Euer Fürstl. Durchl.
etc. meinen genedigisten herm ynderihenigist, wollen mich
ffir derselben trewherzigen vnd in yndtertbenigkheit höchst
affectionierten alten ynnd armen diener der Gott teglichen
für derselben glickh hail ynd wolfart vnd höchstes anfnem-
ben getreuistes herzen bittet, Jederzeit gnedigist erkhen-
nen ynd alzeit mein Genedigister herr sein ynd yerbleiben.
Hiemit Euer Fürstl. DurchL etc. Gottlicher bewahrung be*
Qolchen. Datum , Znäm den 3i Octobris Anno etc. 79.
I ler Fürstl. Durchl. etc. sein den 37 Octobris wider
TOB Prag nach Wienn yerraist herhoffen den 3 Noucmber
yermittels Göttlicher gnaden zu Wienn zu sein wollen das
Fesst allerheiligen> alhie zu Znäm in Closter bleiben ynd
alsdan von hinen zu den von Enzerstorff raison , ein nscht-
leger alda zu halten, ynd alfsdan yolgents auf Wienn ziehen.
Ewer Fürstl. Durchl. etc.
Ynndterthenigister
Gehorsambister
Sigmnndt yon Hochenburg m. p.
(An Erzherzog Matthias.) (Fol. 383 — 386.)
89.) i7.Noy. 1679.
Durchleuchtigister Ertzhertzog Genedigister Herr etc.
Ewer Fürstl. Durchl etc. sein Jederzeit meine yndter-
thenigiste gehorsambiste dienst bestes vleifs ynd Vermögens
yon mier zunor. Genedigister Herrauf Euer Fürstl. DorchL
Digitized by LjOOQIC
127
ete. jgenedigistea btoalch Ua Ich nt Htrrn Wekj^rgt
Hochzeit in Eiuor FürtiK DorchL etc. Namben erschinen
Tnd Ihmo weil mein genedigister Herr Erzherzog Maximi-
lian einTrinckhgeschieryon etlich md aibenzig Gulden ver-
ehren lassen, vnd Ich kheines in dem werth sonder yon acht-
zig galden haben khünen, dasselbe neben gl ickhwünscbung
Tnd anmeldung Euer FfirstLDarchl, etc. gnedigibten willens
in Euer Fürstl. Durchl. namben Prasendiert, der erzeigten
ehr Tnd gnadt Er sich gegen Euer FfirstK Durchl. etc. höch-
lichist bedanckhet sich erbiettendt solich erwisne ehr Tnd
gnad Er Tmb Euer Ffirstl. DnrchL etc. Tnderthenigist zn-
uordienen beflissen erfunden zu werden, Er bat da Er
doch vil mehrer Tcrhofil auf solicher seiner hochzeit az
Abgesandten gehabt. Es ist auch khein rennen , Turnier
noch Maschera gehalten worden, sein auch Jer Fürstl.
Durch], etc. die sonstenauf etlichen hochzeiten in Maschera
zu khumben Pflegen nicht hinaufs khumben , glaub werde
zum ihaill des tou Bajrn Todts halben Tndterlassen sein
worden , lere Fürstl. Durchl. etc. die fast alle wochen zum
ringrennen haben Tor ein zehen Tagen in einn Bingren-
nen zwo Parteyen in deren Jeder sechs waren gemacht Tnd
also a discretion es was gelten soll gerendt, als nun Irer
Fürstl. Durchl. Parthej soliches gewunnen , haben sich die
Sechs als herr Ton Thurn Ton Hoyos Jägermeister TeujSel
Ton Zelting vnd Ton Khunigsperg mit einander Terglichen,'
Ifen FürstL Durchl. etc. ein Pangöth Tund Tanz zehaUen«
haben also ein gar stetlich Pangöth zuberait ler Ffirstl,
Dnrchl. etc. Tnd Tier Taffei Frawen Tud Junckhfrawen dar»
auf geladen die auch khumben Tnd nach dem nachtmal bifs
auf halbe ainfs in die nacht getanzet, auch ein schöne Mu-
merey die beiden Irer Durchl. etc. Mumschanz gebracht ge-
balten worden , ler Durchl. etc sein zwar gar lustig vnnd
frölich gewesen. Tnnd ist soliches Pangöth ynd Tanz in des
Sträda haufs gehalten worden , über etlich tag hernach ha«
ben ler Durchl. etc. wider ^wo Partheyen wie zuuor ge-
macht- a discretion Tmb was zu rennen so hats die Parthey
in der meia Cnedigister herr Erzherzog Maximilian war
Terlohren , hat derbalben ler Fürstl. DurchU etc. in herrn
Ton Enzerstorfis bebausung auch ein statlich Pangöth Tnnd
Tanz halten wollen, so ist des andern Tags hernach als das
Rennen beschehen , Irer Fürstl. Durchl. etc. Ton Prag zue-
geachriben worden , das die Khays. May t. etc. wegen des
Herzogen Ton Baym Todtsfall die lange Khlag mit dersel-
ben Cammer angelegt hetten , hierauf den dritten Tag her-
nach beede Fürstl. Durchlten. Tnd derselben Cammer auch
die lange Khlag angelegt , lund also ler Fürstl. Durchl. etc.
ler Pangöth auf ein andere Zeit Terschoben. Euer FürstK
Digitized by LjOOQ IC
128
Durchl. etc. werden sich gncdigitft zu eriimenv wissen das'
Ich einmal den Creuz' soliches B. FArstl. DurchU etc. znner^
melden hinab geschriben, wefs massen mgeuerücK vor ein
siben oder Acht Monaten die hiesige ßurgeiischafil md
Gmain an einem Sontog alis Ivo Pürsil. Durchl. etc. In der
Kirchen waren, bei ein 3ooo starckh gehn hoff kbnmben
sj ler Fürstl.. Dorchl. etc. eih fnersfahl gethan , ynd ein
Supplication Tnd Duech darin alle'Bürger so der Angspnr^
gischen Confession alhie anhengig ▼nderschrieben waren.
VBib znelasBung solicher Religion überreichet , Nnn waren
aooh in denselben Buech vnd Supplication vil lerer Khays«
Majt. etc. diener vnd officier vnderschrieben mit denen ler
Hayt. etc. bifshero dissimuliert Tnd erst vor ein vier Tagen
durch Commissaricn di al alher erfordert Inen verweisen
lassen, was Sie sich alfs HofTgesindt ynder die Bfirger zu
mischen betten , ynd was Sj weil Sie ainmal wegen der Be*
ligion von niemanden weren angeredt oder angefochten wor»
den , 8y auch Irer Majt. etc. mit Aidt verpflicht waren, i&r
Traach gehabt betten mit den Bürgern vnd wider ler Mayt*
etc. sich ynderzaschreiben, ynd als die ynrecht befonden
worden , der in 33 geurlaubt in denen etlich Secretari ynd
Canzleischreiber ynd als Ich yerstebe ler noch mehr geur*
lanbet worden weren, ynd geben ffirwar yiel ler aignenRe-
Ugionsgenossen Inen in dieser sach sehr ynrecht, Sonaten
ist es mit der Religion der Zeit hie gar fridllch ynd still,
Gott erhalte es lang also. Bej St Steffan ynd Prediger Clo«
ster haben zween Prediger solichen zuelauff ynd gehör,
daa offt yor menge die leuth nicht in die Kirchen khünen,
yndyil leuih heraossen bei den Thüren der Kirchen stehen Sie
mit begier börent. Was neues yon binCn zu schreiben yer-
handen thne Ich £. Filrstl. Durchl. etc. soliches hieneben
überschickhen.
Hiemit mich E. Fürstl: etc. Dnrchl. meinem gnadigi*
aten Fürsten ynd herm , dem Ich in ynderthenigister affec-
tion yon Gott demAlmechtigen yiel glickh heil ynd höchete
wolfart herzlichisten wünsche zu gnaden ynd Euer FüratK
Durchl. etc. Göttlich schuz beuelchendt. Datum' VTienn
den Sibenzebenden Nouember A« (1579.)
E. Fürstl. Dnrchl. etc. Yndterthenigister
Gehorsambister
Sigmunde yon Hochenburg m. p.
Da der orten was schriflfln'ürdiges ftirfolt
achreib Ich soliches weil Creuz kranckh £ Fürstl.
Dnrchl. etc. meinem gnadigisten Herrti yndterthe-
nigist selbs zue.
(An Erzherzog Matthias.) (Fol. 889 ^ 890.)
Digitized by LjOOQIC
1^
4o.> ^j^thtiwbet ^5^. .
Allerdarchleiiehtigiiter, GrossmäohtigiftterAdmiselur *
Khatser, Ewer Bon. Khays. VaTt« e^^i tein nainea gahor^^
aamb willige Diennst lilzeit iranor. .Anet^eitoedijgiater Herr*
Tnnd Brueder, Aufs Euer Kays. Maytr Wm. gelthannen aller*
genedigiaten recepisse auf die Jongiit^ Obei'schkkble Gör*
&lckhen vnnd Tdrsel habieh geboiaamb* vnd'Bra#derliok
Temomben , das aoliche Euer Majt et«, lieb Yiind angenemk
Sie dieselb auch mit gnaden allergenedijo^it an ^nnd aufge*
nommen , Derhalben Ich verursacht worda» weil die Satt
wider an die handt; da man dergleMie« rdgel von aller»
orten alher zu bringen pfliegt. vleifs'fiir^.uwehden, dersel-
ben als Vil möglich von böatem flug zu wegen zu bringen.
Deren in der zahl zehen stuckh nennGärfaIckhen vnn^Qär-
tarzel durheinander vnd eia weisser Gärfaickh. sein, We-
liehe Euer Bom. Khaj^s. Majf. etc. Ich ^iemit auf das'Sio'
derselben ohne schaden zuekhommen mochten, bey dem
Falckhenmaister dieser Landen Feiern vonn Moll zu Hor-
genorat fibersende, Tnnd daneben ganz geh'miHimbYich bitte,
aoliche Ton mier allergenedigist in ghaden anzunembett.
Denn wo ich nurwistevndin meinem Verm5&en 'Were, Euer
Khaja. Majt. etc. in ainem vil mehrei'h' zu dienen ,' sollo
aolichea nit vnderlaasen , sonder von mic^r ganz gehorsanüb
Tnd Bruederlich gelaist werden. -Damit 'za Euer Bdm«
Khajs. Majt etc. Tnnd Bruederii|^eti bulden mich gebot*
aamblieh beuefehendt. Datum »jRtdrff den Sibenden D««
cember Anno etc. 79.
An die B5m. Khays Majt. etc. (FoI.SqS.)
41.) S.Febr.iSacu'.'
YnBser frenndUioh. willige Dtennbt Tnnd was wi^aleha
lieba Timd giieta Teraögen beTor^ HocbgebotserFürat« be»
amider lieber Ohain, 'Nachdem GegenwurtigerTunaerDieq^
ner 9 Hannfa Christa 6ah«er Tonn Selvwa^aeaberg auf vonr
gehende Tsnaer genedigiate erlanbnite, zu^^aeinem in 4er
teotacheii Beatter Qaartier , •hinderlaaaene» Dtennem Tmd
Pfardten abraisen th«et, hat- Er Tnara gehorsambist angev
langt Ime an Euer Lieb vnser TOrschreiben mitzuthailleui
laa fall er dieaelb in Yttreoht oder änderst wo vndrwega
antreffe, aich mit demselben bey Euer lieb znereaigen, vand
•einea Torltelgelts halben^ dauon wier mit Euer lieb ao
woll den Staaden aelbst, aefariflllieh vnd nündlich sumSff-
termalea gehandelt, anmahnung zu ihiten, Im Fall nunain-
sage gelegenhait geben khdnde, im Seheer defaorts, in
seinem begern sa helfien, 80 eratteohen Euer Heb wiechie«
I. . •. ' 9 ,
Digitized by LjOOQ IC
130
mit (tottnJIlKelrly^erendt, die wollen die tacheii ingnet^m
bentich haben r vnifd- Ime, mserntwegen yeirhilflUoh sein/
Damit Er Sebeer ainmall seiner den 8 tendentrevrerwiaenen
Diennst /wirckblXe>^ eygö^^Ugkpii h^bqn «nüge. Daran erwai-
aen Euer Lieb, waTs an Ime. selbst billich , vnnd Tnafs
ein aonder ak)gei»em))B:g«faUeni:.Tpiib dieselb In andfsr wee-
Sm zu beschulden«: ;Patam AntQrflt d^nn achten Fobroary
nno etc* AcbuigV, .
Matthias. yoA Qo^tea .genaden Eraher^jog «p Oe^ter«
reieb , Herweg za Burgundi , Graue zu^yrol etc. Gubema-
tor tnnd Capitan Gen/eiral der Niderlaxiden etc.
: An Herr» Erimi5«» von Orange. {Fol. 399.)
4j;) 28. Febr. 1680.
An die Fürsll« Dt Ertzhertzog Matthia zu Oessterreich etc.
ojbc^risien Teldtbaubtman vnnd Gübernatörn der Niderlanden
etc. Meinem Genedigisten Herrn.
. • ; 1 . Darchleuch tigister vnd hochgeborner gnädigis ter Fürst
YwA herr, Mein Tjadterthehigiste vnd gftni: treuherzige Dienst
aeien £. Durchl. etc. jederzeit alles Vermögens beuor. Bei Zsi-
gern Christoph Schöreii etc. hab Iqh £. Durchl. etc. TomQ dits
Tnd sein mündlich fufbringei^ vndterlbenigist emipfangen
\nd .Temommen vnd mag vnd soll E. Durchl. eta wol an
2weifel sein, das Sj sich aller .yfjrichtigen vnd getreueher«
eigen. zunaigiing b.ei.mirzuuersehen vnd 20 getrösten» vrolte
Gott das dieselb im werckh also erscheinen ynd erspros«
sen möchte, wieSj mit herzen ynd Treuen gern ein dt wirdt.
Waifs mich auch Vndterthenigist wol zn berichten, mit was
vfrichtigen guten vnd fürstlichen gemneth, alle sondere
ambltion yndC^upiditet hindan gesezt, sich E. Darchl etc.
erstKch In die 'Miderlandt begaben', .ynd die Zeit ber In
stonil schv^errfaait. ynd widrwertigkait darin antadelitar yer*
bauen ynd ereaigt hat « das «s aber desidanckh Vnd dieer*
fchentligkeiiiaucb deb beifall bei freunden vnd verwahtbea,
. ynnd andern *mernit bat« wie es billieh haben aolt« ynd
aotril yerenderung anftats^ vnvaht vnnd vnbestendigkait
entBWischen khoinmen y das moefs maa .sich nit sunil Irren
oder anfechten lassen, dan aUo.hata der weit thnit vtd we«*
aen ^*f sich , yad hat. sich Jederzeit derhochen Füraten vnnd
beiden, tugendt rnd grofsmuettigkeit-dSarin üben vnd IVo-
bieren roüessen ,. bifs Gott der henribeaser vnd BeifiTer zeit
ynd glickh hat an die handt geben , der. allein dniicb aeine
Engel die menschlieben leuff ynnd yerenderungen . Regiert
ynd laitet , ynd Jezo sein gerechte straf, dan widrnmbeetn
milte gnad sehen Tnd erscheinen Jäfiit, wie man aich der-
aelben vächig vnd wierdig machet, darumb ist in allen dio*
Digitized by LjOOQIC
ist
Mtt Diiigeii ein Rein Oot'etferehtig geinüeth, das li6olitt
ynd ein starokhef oncmcldrlieher Torsas Ton weeg der ta«
gendt Tdd des rechten nit abzuweichen , ynd seiner sohans
wackher rni fleissigwors(ttiieniben. Frenet mich demnach
TOii h^rtten das Ich bei £• Durch!« elc. ein solieh gemflet
TndVorsaE spire^ rad bttrnd ermanne S)r zum höchsten«
Syirelle deh dauon nichts wenden ynd abffleren lassen,
TBd weit Enei^ Dürehh etc; In etlichen Pancten mein Ain->
feltigea Raht ynd bedenckhen begert, will loh Irn den-
selben Tft treaen hercen gar nit verhalten ynd mit khoraen
kemaieher anmelden, weil! Ich yon allen Iren abgeuodten
hoffioner dmi ftchfiren mfindKchen ynd aursAerliehen hfh
rieht tüA aneatg gethann hib.
' Yndd erstlich was die Practigken ynd angeslelte Ar^
ticl ynd hondloog mit dem ynn Alamson belangt, da will
Inn alwoeg die Notmifft ynd gebfter erfordern, weill yoa-
dbe *yfs«eheB, ynd Ass die Franaosen datton abgehalten
wwiiett, £«er*DaiH>hK eto. sich ffirnemblich in* die Nidei^
l^itdi begebtfAr, da« Syiiochbälen alle ma gliche weeg ynd
mHl'ann die'handl nembe, dieselbige absatrende« ibu hin«
dertt I ynn'd yf eu- halten , ynd sich 'dagegen yA höchst yvd
beaaC 9y enerkhen, sii opponieren, yndkhaines weegs
khiainmüetig abcnwciehen , oder sich Irea Gnbernamente
gegen den' Stenden an begeben ynnd zn uerzeichen , Son*
dersyTilmehp Irer gepftojpnen handlang ynd yerpfl&chtang
yf» sterckbist en 'erinnern, mit notwendiger aofsfaening
Irer «elba woliartynd yelrderbens, ynd aller guten* yertrö*
stitng',^ dak %f nioehmallen bet Iren Natüerltchen-Hei^m den-
Kbönig 'dnroh der Khayserlieben Majt. etc.ynfld'deslletoha'
Natioa iridtehandlnng SU leidlicher gnter anfeaönung yfid*
den' beg0i«ei& Reltgionsfriden werden gelangen mögen, wie
leh niir dm d^^rwegen' kain Zw«rifl mache« -^^it 'der gwaU»
ynnd yeme^aenhait der Spanier sieh zimbtieh ebgestossen,
ynnd die Geisiligkait mit Irer einbiidang^ stich Je lenger Je-
meiir amsteken bleibe , ynnd' die not ynd gefahr dem KhÖ«
nig ynd dem* Reich Je lenger Je weiter yf den halfs wachst,^
sn dem das Ich mir noch uto woll persnadiren'ltann,' dam*
sich der Khönig yon Frsnckhreich , wie Jezo alte fteito ynd
•eins KhönigreicH» thnn ynd wesen, gesohl^ffcni, zam of*
nen Khrieg wider Spanienl, Wie der Artiel Inhalten , werde
erol&ren wellen oder khondeA, Noch das alle Tetatsche Pro-
vinzen sieh einsmals sonderlich In wider yorsteenderhener
fridtahandlung ; an die Franeosen werden hehgenynnd be-
geben wellen , So wierdt ohn Zweifel die Kays^ Mayt. etc.
hierinen anek nit gar fciren oder achlaflen, ynnd&.Darchl.
ete. en irer embsigen anmanang ohn zweifei nMits erwin-
9*
Digitized by VjOOQIC
132
-den lAiBsßn« Dafs aber E. DureM. «ic^init doH^TiNi AUHiHin
•ich in sonAve Handlung Partida ¥nd Contrtband«. solt ^n-*
lassen, vnd der. Franzosen falschen. Tod simyU^rJtM /arge-
ben solt einich gehör geben , daaaiwisseie Icb*£. DarohL
etc. kains weegs zu ratben, Es.^^ere auch g^fi^Uob Mißr,
ler.EeputatiQn, md yfrichtigen vorsas ^lefsentSy^aieh. blfs*
her gegen Meniglich beruembt bat;» wd .wüitde- h6f Jfarea
HauCs ynd dem Reich beifalWnnd yettrauen deAt imehrvi^p-
lieren^ ynd sich doch entlich mit disen Tsügliobey Leuiken
betrogen finden, darumb ist.nichts besaersi den.d^s £^iQ»
In disen fallen mit^ einer bei!iendig.en grofsmüetigümit. ala
indem-engesicht der ganzen li^elt bandle, ynd. mit -dm* We-'
nigisten nichts yerweifslichs yf sieb, ladie, aber miiden sten*
den, alayon denen 87 berQi});^Tnd gewolefi, y»d gegen Ver-
pflichtung hat , da mag E. Dnrchl. etc. an yeraraif^ Ir Not-
torfilynd beastes woll bandlen. ., .
Da dan zum . dritten die ban^vcMg mit ,Alanaoii 'über,
alle fUrgewendte hindernng ;Je wolte Ii^enpf^rtgnMg.g^firtfir
nea, ynd nit, kböndte eingeatelt -.oder' y^^haitftlt würdctn«
So thate meijaes einfeltigen erachteils E*I>u#ehl.vetc.'In al«
W^eg wol ynd dem^Khönig yon- Spaniern ynddemlUiicb iFnd
Irem Hanfs zum bessten, dn.Sj khondte eia:Xreoniing;.yn«
dec den Praninzen.. machen« ynd eioi Thail a« sich ;beii-t
gen, damit Sy nit alle in der.. Franzosen • henä^kh/lmmen,
ynd man khanfftigclich zu ider widerbringiln^: Knd .-erolie«
rungder andern auch deat miehr.miiel ynd :g^leg«nhaif: htk*
ben mochte, doch der geatalt ^as> Sj dieaelbeii yJlL.eber,
In Ir.obhandt ynd Regierung annemhe« daoA das fij; Ir, die-
selben Jezo* zu IrerErbherrschafft.yndaigeiilhnmfe^b^hatid^
len ynd anhendigen wohe, damit also £4 D«il*ehll4i4|tfi.4nf-^
richtigkeittgegeo Irem Vetter den. Khönigyon Spanien: ynd.
den Reich, deat mehc ofien yjund khandibar vifrAeb) wielek
den nit eweifel das- In eim aoliohen fahl r4d*da>i«s>'g^gen
den Franzosen ao weit gelangen aolt , dec Kbitig ydnSpa^
nien selbaEuer DurchtL etc» lieber Im Landti^ato^^ardiar-
au£i aehen wurde ynnd da ein «aolickea z^itUbh-iirted' bald
mechtyndterpauen werden f. were ea» allera^ls-ytnb.aonU
deato bessek"« . ,
Halte auch genzlich yf den yierten Artiekhel,' daa- s«i-
guter zeit yitnd gelegenhait ynnd In yerhoffenllichen IKflgen«
ynd yf obangedeute eusseriste fortsezung der PranzefaiacheA
Practigken.eiaaoliches wol mehr an die Khays. Uayt..elc*
ynd mit Irer Majt. etc.Rath yndZuthttniaetlichid.fiirnemb*
ste Chur ynd fftrssten gelanget werden.
Vf den funfflen Arlicl, wird ea meinea ^raehlenanit
weniger ynd änderst khönden adn, dan daa ai^h anf ein so*
Digitized by LjOOQIC
133
fidien faal, det Rellgionfrideiis halben Eaer DarohK eto;
wie bifsher werde yerhalten tnd erclaren aüessen, doch
Ir Catholische Religion freyrorbebalten, vnndaa verenden»
Zam Sechsten weit loh nit gern sehen , das es dahin
sott gelangen , das E. DuYchl. etc« den Fransosen solt ab
weichen mfiessen, wie ein solichos auch des Khönigs rnd
des Reichs höchster nachthait were , ynd wie ob angeregt
wird, es dammb am maisten sn thon sein, daA sich Euer
Durchl. etc. dessen erweren möge , ynnd das Sj dagegen
sonderlich mit htilf der Khsyserlichen Mayt. etc. ynd des
Reichs an allen Verzug suche ynd yndterstande , was Imer
menschlich ynd möglich %ein khann , wann es aber Je da*
hin gelangen solt, ynd Ener Darchl.etc* yon Jederman yer*
lassen solt bleiben, anch bei etlichen Proninzen kein aa*
hang oder beifall solt bekhommen. wer khöndte E. Darehl«
etc. so hoch verweisen, wie Ichs bei mir einfältig erachten
khann, da schon E. Ourchl. etc. yon den Stenden, ynd nit
Ton den Franzosen (8y yerglichen sich dan driber mit ein*
ander, wie Sy weiten.) Ein statliche yndterhaltnng yf ein
oder mer ort landts gegen den teutschen landen dessen Sy
sicher gemessen ynnd besiss haben möchte, khöndte bc»
khommen, dan es Je Euer Darehl. etc. besser ynd mit meh-
rern yorteil etwas dan den Franzosen yf ein solichen eusse-
risten fal alles zu gönnen wäre, doch in alweeg mit der an
gebnerenden orten ei*clerang, das es weder Irem hanfs oder
dem Reich zu nachthail gemaint wurde , ynnd difs ynd an-
ders alles mit rath ynd yorwissen der Kaj«. Mayt. eto. yon
welichen E Durchl. etc. sich weder diz oder anders fals mit
nichten absendieren soll, yfs möglichist so Imer sein khann.
Zum Sibenden , was den Nauarrischen heirat belangt,
da ermanne Ich E. Durchl. etc. ganz yndterthenig ynd treu-
herzig ynnd zum Höchsten , Sy wolle sich darftier bieten,
wie fOr ein gewissen gifft, ynnd wolle Iren diso Zeit yon
khein solichen heirat nicht träumen lassen, der Franzosen
ynnd Nauarischen siechen sein dermassen geschaflFen, wie
auch das Niderlendisch wesen , das kbain rechnung dorauf
zn machen , ynd erfordert Euer Durchl. etc Jezig thun
ynnd zuestandt auch gar khein weib. So wurde Sy alle Ire
freandt ynd yerwanthen zum höchsten damit ofiendiren ynnd
yon sich stossen, ynnd Ir yerhofiFentlich ynn4 noch vorste-
end glickh, daran Sy gar nit yerzwciflen soll, ynd dazu
Gott der herr ynd die zeit noch gute mitel schickhen ynnd
geben werden, gar in ein &auffen werffen. Es werden »ich
von einer Zeit zur andern wunderliche Yerenderungen zu
tragen. Also das E. Durchl. etc. zu grossen ynd hoohen aof-
Digitized by LjOOQ IC
134
pemben« mitl ynd weeg oit mangleii werden, .da: .87 alhio
Ir ehr ynd Reputation vnd ein guten willen ynlld .ni|inen ßr-
lialt, vnd auf GoU Ir Vertrauen aezL Was daa Stifft Mun-
ater belangt, da hablch youSchöralle gelegenhait vernom-
men, vnd In widerumb allerlax bericht vnd bedenckhenap-
gezaigt, EuerDurchl. eto. zuuermelden, darauf will leb
mieh Referiert vnd gezogen haben, wie auch gleichaCAlt
des lesten Arlicls halben , defswegen Ichdoeh noch andere
vnd bessere hofnung hab.
Wafs mein Person antrißl, ob Ich schon fasst Imer
zue übel auf bin , ynnd mich das lendenwehe g%|r zu yil ein«
genomben, so wolt Ich mich doch lengst bei E. Dht, etc.
yf ain Raifs erzaigt haben, da es mir Imer gebCLren vnd
verantwortlich sein wollen , dan E Dht, etc* waifs wie Ich
bej Khaiser Carl hochseligister gedechtnus vnd bei Khönig
Philippen herkhommen, ynd.obwoli die Sachen nit änderst
dan vfrichtig vnd gut gemaint , so werden Sy doch wie es
Euer Dht. etc« selbs erfert woU änderst anfsgelegt vnd vf-
genomben. Ich bin der vnzeitigen Miderlendischen ansohle-
gen gleich von Anfang alweeg zu wider gewesen , vnnd^ In
vil weeg dafür gewarnet vnd gearbeitet, auch mich derhati-
ben des Khönigs dinst vnd pensionen noch vor 12 Jahren
entschlagen, vnd ob wol das werckh bifsher gnugsam su«
erkhennen geben , das Ichs gut vnd treulich gemeint , So
hat es doch ohn allen Yfsaz vnnd Widerwillen gar nitgeman-
gelt, dann die vorsaz vnd die vermessenheit ist so grofs
gewest, das man nichten andern hat khönnden oder wellen
atat geben, wie es auch nochmals änderst nit dan aufs drin-
gender vnd eusserster Noth geschehen wirdt, darumb waiis
Ich auch wol das Ich von der Kays. Majt. etc. £» Dht« etc.
anmelden nach nit wirdt ersucht werden, dan man kaa
keine soliche leuth die man nit In allen dingen beifällig hat
leiden. So were auch alles zulhuo vergebens, da man yf
dem vorigen Prooefs verharren wolt, Ich hab Icr May t<. etc.
Jederzeit dahin erinnert, das Sygenzlich darf fir halten soll,
das man die Landt mit gewaltnit befridigen werde, Sonder
man werde Vertreulichkait vnndmilte gebrauchen, der Zeit
weichen vnd ein Religionsfriden nachgeben , vnnd das Ga-
l>emament durch ein angenemen österreichischen herm be-
stellen ynd algemach das wesen zu ruhe vnd friden wider
bringen müessen, vnd Je lenger man verziech J« mehr al-
les ordenlich wesen In Religions vnd Polliceysschen In ein
Hauffen werde gerathen, verho£Fentlich wierd Gott der herr
gnad getreu das man die ding einmall besser merckhen vnd
isn gemüeth fassen wierdt, aber E. Dht. etc« soll nit ablas-
Digitized by LjOOQIC
VS6
B90 , sonder ymtnfUvUali die ding bäi' ir Ibyt etc« trejlbeiit
wie auch alles anders bei allen andern^, da es.za e^haltnnff
der Landt ynd beforderung fridliches Urfe^ens, ^rspviefslich
sein magt mnd hat E.Delu« ete. sich difsfals ob den Fran-
sosen rnd Iren Hochfleisaigen; viiablafslichen Handien Ar-
baiten vnd Practicicren za spiegelen ynd an Ir mit yndter
Pauang ynd an sich ziehnng der leoth ynd gemfieter nichts
ermangeln zu lassen « wie yon ein ynd andern £. Darchlt.
etc. abgesandten der Schär weitern treuherzigen bericht ynd
erlnnemng yon mir yemommen hat, yf welichen Ich mich
will gezogen, ynnd mich £.DurchI. ete. hiemit yndterthenif^
gist befolchen haben, Datum Krembfshaim den a8 Fe-
bmarj A^ 8o«
E. DnrchL ete. '
VnndterthenigisSer rnd
treuherziger Diener
Lazarufs yon'Schwendi
Freyhenr zu Heben Landtsperg«
(F0L405 — 410.)
43.) 3, Harz« i5Bo.
Durchleuchtigister hochgebomer Fürsst. EuerDcht.
etc. seindt meine ynndterthenigiste gehorsambe dienst zu
vor. Genedigister Herr, derselben gnedigist schreiben hab
2u endt des Januarj Ich mit gebüerenderBeuerenz Empfaur
gen, ynnd dem nach Euer Durchl. etc. wolfarth mier als
derselben gehorsarabisten ynnd treuisten Diener zumhoch«
Sien angelegen. So hab Ich nicht ynderlassen , 1er Mayt.
etc. darauf alsbaldt zu schreiben., ynd^eiin Färschlag Euer
Dttfchl. etc. betreffen , in aller yndterthenigkhait z)x thueOt
£s ist roier aber seithero yon wegen ler Hajt. etc. schwadt-
halt khain antwort eruolgti da mier nun ein gewisse Res^
lation zuekhnmbt, so schreib Ichs Euer Durohl. ete. als*
baldt gehorsamblich zue. Ynnd Ich bin noch der yndter-
thenigisten mainung Euer Darchl. etc. sollen die durch mich
SBgetragene gelegenhait« ob Sj schon das ander lassen
müessen , nit in windt schlagen , dann difs ist bestendig,
das ander stehet bei Vielen heubtern, die bei dieser yn-
bestendigen wanckhelmüettiged welt^ Jezo dem, dan einem
andern wie das gliekhrath zufallen , ynd ^ifa geschieht al-
lain wamungswaifs , Euer Fürstl. Durchl. etc. werden nach
Irem Fürstlichen, hooben VersUnndt für sich sei her zu thnea
wissen, wafs desselbenrühemblich ynd Idblioh auch dem hoch«
loblichen haufs Oeasterreich nüzlich wirdt seini dero Ich mia)&
Digitized by VjiOOQIC
156
ga gnaden geborsambli^h thue leuolehen« Datum in M
den 3 Martj Anno iJ6o ...
Euer FiirsU. Durchl. elc*
Vnndterthenigitter Gehorsamber Diener,
Bueprecbt von Stozins m. pw
(Fol.4i3.>
44.) . ao. April i58o.
Memorial ?nd Instruction was «ich Irer Fürstl. Dcht, etc.
HoCdiener Doclor Jacob von Romsperg zu seiner Münste-
rischen verrichtang verhalten solle.
Erstlich aufferlegen Im die die Fürstl. Dht etc. das
ler alfsbaldt vnd in eill sich von hinen begeben vnnd weder
tag vnd naoht a^ren äoll; ehist in der Statt Münster an
sein, weill aldar die zusamenkhanflfl des Landt vnnd Bi-
8cho£Flichenn'Waaltag8alberait den 26 dieses angefangen ist.
Vnnterwega sol .£r mit allfem vleifs nachfragen ob Er
Lndtwig von Rumpff etc. Ritmaister. antreffen möge, In
alsdann frer Dht. etc. schreiben vberantwortien , vnd mit
Im zuuorreisen ermannen, weill Erder Sachen am besten
vnd maisten i>^wist, da er aber wegen eill Persöhnlichen
nit zu erlangen, soll Er Im doch gemaltes schreiben sicher
vnnd ehist vberschickhen.
Inn der Statt Münster soll Er sich still vnd vnoer«
merckht halten , gleich als Er nach seinem Vatterlandt oder
aönst zouörreisens willens, vnd auf gesellschafft auch an-
dere gelegenhaic aldar verwartten müeste, vnnd daneben
aich höchst möglich befleissigen gründtlichen bericht wie
die Sachen der waa) halben einznnemben , aich darnach aa
richten , vnnd dafem aie noch zu kheinem endt vnnd ge*
wissen Resolution khommen, soll Er sich in gehaimb zu
den eilten Herrn vonn Winnenburg Khayserlichen Commis-
sarien V«rfüegcn, demselben Irer Dchc. etc. gnedigen wil*
len vnd grueisr vormelden, auch derselben achreiben be«
hendigen , vnd wegen Irer Dcht« etc. begeren, das Er Irer
fürstlichen Person zum besäten soüil möglich vnd thnelicb
Im die Sachen weit lassen benolchen sein, dem sondern
vertranen nach das Ire Dcht. etc. Je vnd alweeg zue Im ge-
habt vnd Im wol bewist were.
Soll In auch in aonderm vertrawen Rath fragen , ob
Er den Colnischen Marsebalckh Chnrfürstl. Subdelegierten
ansprechen, vnnd mit Im dauon Communioiren möchte.
Doch das soliches alles in gehaimb vnd vnuormerckhc g^
achehe, tanquam per UrUum , vnd wie Er In dan in toü"
Digitized by LjOOQIC
^ 137
eher rand- anderer anlwbflt befindet , dartiaeh M\ Er aeiii
feraete v^rrichtang dirigieren
Neben dem toü Er sich nach gatter gehabter erithnn-
digong wie das ganns wesen beschaffen« vnnd In reifler be-
trachtungen wafs In einem oder andern Yerant wörtlichen
fjiraanemben , bemühen ynuermerckht dem herrn Stathal-
ter ynnd Scholaater ancvmelden , Irer Fürstl. Dcht. schrei-
ben an y heran twortten^ aller Im bewnsten Sachen zn erin-
aem, ynd seines rahts vnd anleitung notwendigen zn ge*
brauchen, mit erbiettnng das Ire Dcht. etc/ nicht aliaine
alles difs, So sie dnrch derselben gesandten mit Im abhand-
len Tond zusagen lassen, richtig ^efiectuircn , 'vnnd Ins
werckh stellen wollen. Sondern auch nach höchster mög-
liehkait rermehren, £(s hetten auch Ire Dcht. etc. st&ndt-
lieh rerhoift, Sie wurden' von Im dem herrn Sutthalterwie
alle Sachen beschaffen vorlengsi; berichtentpfangen haben,
hetten aber woU erachten kfaönnen, das soliches aufs er-
hebliehen vrsachen nach verblieben sein wurde, werenaber
noch ynnd stets von Im guetter erinnerung ynd treuen Rahts
erwarttondt«
Bej dem Thnmbdechant ynnd seiner Parthey anhan-
gen aoU Er sich vnstendig der Zeit gebrauchen , ynd wie
£r die Sachen beschafien befanden sich darnach richten,
wol angemerckht, das Er sieh Je nit blofs gebe, sondern
als ein Particular Persone erzeigen , auch derowegen mit
Geistlichen ynd Weltlichen, so etwa seiner Landtsart ver-
wanth, fftr sich selbs knndtschäRl vnnd frenndtschafft mache,
damit Er derogestalt also au grttndtlichem notwendigen er-
khaodtnus ynnd riehtiger anlaitung des ganzen handeis
khommen möge.
Gleichsfals wierd Er bey.dem Gülichischen gesandten,
auch anwesenden Erzbisehofilichen Bremischen Doputirten,
yanormerckht woll zu thuen wissen.
Wafs Er nun aldar befindet , wafs sich folgents zne*>
tregt , wafs für hoffnung daranfs zu erwarten , das soll Er
von Tag su Tag anfsfäerlich ynnd treulich alhero schriiR-
Kch berichten, ynnd sicher ybersendeii auch duplicatam
brauchen , damit Er also fernere anordnung In allen zeit-
lich bekhommen möge. Er soll auch von dannen nicht yer*
rückhen. Er rermerckhe dann yorgewifs, das Irer FürstL
Dcht« etc. halben nichts aldar zooerricbten, ynd die Khaj-
serliche Commissarien gar zn endt gebracht were* Soll
auch derowegen zuuor vmb beschaidt vnnd anordnung an-
hero zn Irer DurchL etc. vndterthenigist schreiben ynd an-
halten
Wann Er auch zauorgenanten Rumpff zum ersten oder
Digitized by LjOOQ IC
138
nachmalr aiit,riffl; ynnd 2a Ime bekhommen khami , so »oU
Er Im solich Inotraction vnnd alle schreiben Comraoniciren,
ynd nichts en seinem raht vnd vorwisten thoen , damit die
schreiben desto sicherer rnd rnuerdacht vberkhommen mö-
gen« mag ^r das Coppert etwa. an einem Inn Osterlingen
Hanfs SU schreiben.
Er soll auch alfsbaldj; zu seiner ankhunfft hey denen
da sichs gebüren vnd leiden wierd wollen treuen raht Tund
nachrichtung einnemben , ob es woU than vnd von nötten
sey , das Ire FürstL Dcht. etc. ehist durch Pottschafik den
herrn Erzbischoff zu Bremen etc. ersuechenvnnd der zuvor
bewilligten handlung erinnern Hessen, vnd soll soliehes als«
baldt höchstgedachter Ire Fürstl. Dcht. etc. zu wissen thuen.
Im fall Er guete sichere gelegenhait so soll Er dem
Doctor Sunderman schreiben, Im sein anwesen anmelden,
vnd sein rath vnd guetbedfinckhen wegen Irer Dcht« el<^
von Im begeren, khann woUvnnderwegs an Imen schreiben,
auch sich aller gelegenhait erkhundigen, vnd Irer Dcht. etc.
zu wissen thuen«
Da auch die Handlung dermsssen verlauffeti, das guete
bestendige anzaigung das Ire Ffirstl. Dcht. etc. Erzherzog
Maximilian zu Oesterreich etc. zu soliohemFftrstl, Stifilbe«
rueffen were oder werden solte , so soll Er alfsdan nicht
allain kheine anmeldung dieser seiten mehrthuen. Sondern
mit höchstem vleifs wegen Irer Dht etc« soliches Solicitie-
ren helfibn , weil angemerckht da richtige sicherhait fDr^
banden, das Ire Dcht. etc. dieser ort dazu nicht khommen
solten, vom welichemdoch vnnd allen andern Er Irer Dcbh
etc. richtigen , gründlichen vnnd ofitem schrifftlichen be-
rieht Er vnseum blich vnnd mit höchstem vleifs thuen soIK
Wie dann Ire Fürstl. Dcht. etc. Im zu thuen in gnaden zuge-
trauen, vnd Er daran derselben gnedigisten willen volbrin-
gen wirdt. Actum Antorffden nenn vnd zwainzigisteüApriU
Anno etc. Achtzig.
Matthias vonn Gottes genaden eto« etc.
Copej Doctor Jacob von Romsperg Instruction etc.
(Fol. 321 — 334.)
45.) i6.Juny i58o.
Durchleuchtigister Hochgebomer Fürst Genedigtster
Herr , Euer FürstL Dcht. etc gnedigist handschreiben bab
Ich vor wenig Tagen empfangen Vnd verlesen, das nun Ewer
Fürstl. Dcht. etc. den Sachen nachgedacht vnd erwogen, in
dem scindt Sy nicht zuuerdenckhen , dan man sich jeziger
zeit nicht so weil fürsehcnkani es ist von Böttenf dieweilaber
Digitized by LjOOQIC
139
]ik»iaen.will.|«ao}iMi)lM\n,:d^ «eil Terioffen«
liab loh Dicht radterlasMa ,. dia. bewaste peciohu' f o in die^
sem gebraucht werden fl^oU , gestrigttag» bei mier gehabt,
ynd vor meia Fßraßnn Y^gefjnelt lEoer Fürst Doht. etc. .al-
lerlai NoUarftige reden mit Ihm gepflogen, alt hab Ich Ihm
sam haandl ganz genaigt fanden , hata aat;h dnrchaaCi ger
billiphft, T^i;hoift aiKch Wfn.d&a fachen. nicht gar za weit
khommen, etwas frnchtbarliches. aiifszarichteix, Insonder-
heit weil es den Stendc^n.mehr zum besstenalsznnachthail
geschieht, dieweil dan Ich Jhn also berait befunden, hab
Ich Ihine vertraut das £ae|* Dchl. etc. Ihn des orts abfertti-
gen werden , doch ohne Credenz ynnd Instruction, wie Er
dan dessen nicht bedarff,. vndter dem schein als wan Euer
Fnrstl* Dcht. etc« Ihn gegen Parifs zum {(uCsbeckh schio-
khen. Er hat auch femer bewilliget die be wüsten Per-
sohn ^en handel, mit niehten za entdeckhen , sie hab dann
znnor versprochea ynd zuegesagt, der handel gehe yor sich
oder nit, khainem Menschen des znerofhen, will nun daran
sein daa Euer Fürstl. Dchl. etc. Ihn yor sich erfordern, ynd
Ihm die Sachen einbinden , ynd abfertigen , So will Ich Ihn
yor aeinem abreisen noch einmall dermassen Informiren, ob
mana schon Innen wierd, das Euer Dcht. etc. hieraufs der
geringste nachlhaill nicht entstehen soll, dann siedle Stende
Jederzeit des erbiettena gewesen , ynd wie sie sagen noch
sich ganz ynd gar vndter das Reich vnd ler Hajt. etc. za
geben. Jedoch stel Ich solichea alles in ferner Euer Fürath
Dcht. etc. gnedigist bedenckhen, Da nun Euer Fürstl. Deht.
etc. hierinen sich gnedigist resoluiren wurde, So will
die Nottnrfft erfoderen , der Khays. Mayt. etc. solichea eil-
lendta zuuerstendigen vnd dem Graf zu Schwarzenburg die
Brief znezuschickhen , auf das wan die Peraohn sich resol-
nireo würde , das Euer Fürstl. Dcht. etc. wissen mögen,
was Sie femer thnen oder lassen sollen , Thue mich hiemit
Euer Fürstl. Dcht. etc. vndterthenigist Benelchen. Datom
den i6 Junj i58o.
Eaer Fürstl. Dcht. etc.
Ynndterthenigister Diener,
H. G. za Schwarzenborg m,p.
(Fol. 437)
46.) 97. October i58o.
An die Fürstliche Durchlaucht Ertzhertzog Matthias zu Oes-
sterreich etc. obersten Veldthaubtman vnd Guberaatorn
der I^iderlanden , meinem gnedigisten Herrn.
Durchlenchtigister vnd hochgebomer gnedigister Fürst
ynd herr, meine yndterthenigiste ynd ganz treu wiUige Dienst
Digitized by LjOOQ IC
im
«ein Euer Dht. et6; olzeit benor; fcli'ha^ Eaer-Dht; Mshret-
beii TÖm8 Ootober wol empfangen, ynd verhofTtneinezway
fettere werdeii Ter mitler zeit auch worden sein, ynd weil
nun mier des Alanzon erclernngrof'derbandtete.ynttdaeih
Khriegsgewerb Im werckh ; 80 wirdt aich En^f Dht. etc.
nunmehr desto entlicher In Ir aacben za schiekhen wissen,
Bei mir siehe Ich forter wenig remedi, sondeHich'b'eiden
langsamen ynd schlechten zu thaen , Tnd halt ei werden
'sich die Franzosen aller ensseristen ynd mfieglichsten yor^
haben ynd Practigkhen yndtersteeti , der yon Alanzon soll
in kurzen selbs zum Khönig gelangen, ynd in mariin ernste
fridtshandlung mit den Hngnoden , last sich also ansehen,
als wan entlich die Franzosen allen gwalt yf die Niderland
ynd wider Spanien wollen wenden , ob woll daneben etlich
daf&r halten , als ob der Khönig nochmals den Khrieg wi-
der die Hugnoden zu aufstilgüng d^r Religion werde fort-
sezen, ynd das es alles ein gemein werckh, yermög der
Catholischen Liga sei. Ich khans aber bei mir nit betinden
oder glauben, Es wierdt sich aber soliches baldt zu erkhen-
nen geben. Des Klidnigs yon ?^anarra Gemahl sol auch ynd-
terweegs zu dem yon Alanzon khommen , weliches aber-
mals dest mehr anzaig zum friden gibt, so tnadht der Khö-
nig aller ort gelt, ynd samblet sein Khriegsyolckh sonder-
lich die Reutterei ynndhalts gefest souilniügl ich, Istgleich-
wol nit weniger dan das man sich nochmals yon der hugno-
den ynd herzog Casimirs ainen Anzug besorgt, da aber so-
lieber wiewol geschehen mecht, ynd man in steter Ptac-
trgkh ynnd mifstrauen erfolgt, So wierdts nun desto ehr
ein friden abgehen, ynnd hernacher abermals der Anschlag
yf die Niderlandt gemacht werden , ynd villeicht anderer
orten mer wider Spanien , ynd wird man also zu lest wün-
schen ynd begeren , das man E Dht. etc. Im Landt gelas-
sen , ynd derselben Gubernament gutwillig gegonnet hete,
wie nun dem allen sej, So sich Ich nit änderst, dan dasE.
Dht etc. ge yf den ab^sug wierd stellen müessen, allain hat
sy sich zu bearbeiten , das Sy denselben meinen Vorigen
erinnerungen nach aufs Ehrlichst ynnd ynuerweifslichstfür-
neme. Wafs des Herrn bedenckhen ynd andeuten anlangt,
da ist dise Zeit meines yndterthenigisten erachtens E. Dht.
etc. wenig Rechnung yf zu machen, dan es müessen die ding
yf ein yngerischen Landtag den Vngem proponiert ynd
durch ler Kays. Mayt. zuuor alles abgehandelt yn^ Tcrgli-
chen ynnd das Kriegswesen ynd Stat In Zypfs darnach an-
gestellt werden. So wierdts auch in der Kays. Hayt. etc.
on der Landen ynd des Reichs femer hilf ynd zuthuen rer^
megen nit sein , yil weniger was zu rathcn das man Euer
Digitized by LjOOQIC
Ut
Qk^ 'fte*' 90^ Mofe^ip-^M^^Unge gefariiAe Lindtsglegen^R
liait wegea d€# Türckb^n vad des Pohl rerMrekhte , abef
ler g»et Tpditneiilieb gemüeth möchle E^Dbi. etc. difsfuli
*» giegenWit.ilver Majt. ete, .so erfch^nneik geben, Timd
aodepfn, m^^.jSoiikderliek wen es etwa zv. eiD.Retchatag my*
gen eifiiker Aeseii T$vckbe» •bil£ jolt kbonuneiiv den Cbur roA
Furatea adbi, Jeto vf kbOeiOEiigenCbiurftirntentag saNihm«*
bergt d» er eadeFtl neeh- fM^tgeet, «i^he lebjiit.wie Euer
Dbu^c» .'glügenbail dMo^tgehaben möixhti weil Sj ler aikw
bringen tnd.werbmig '¥|: «ädere weeg gericbtec, ynd di^
din^neeh.vBceuig aeiBi.iili^erweU aber üt.bofcb yonböttea^
daa &. DhU ele* TndtscbttiA wie Sie kanf^nndnag, daa'Si«
Irer abfertigemg halben yl ein >fibrttehen irnnd anneabltebe»
beeebaidt bekbQiame,.iinid.Ala0..derFranjeaaen ankbufaffiaiit*
erwarttevi noeb Inen fnd Iren A abang aa-fTiel tränen niüea*ev*
TieUeicht jrnrd £« Dhu. cSoiib^raitetn nfgneniCnrier snderf
KbaTa« MajU.eto«. abigefecligLTnd tieh.:vf^eini.i»d andbro^
Iver Iftayt« el^. willene vnd gemäet» erMijandigt haben, W»fr
loJi diioaev orldn weiler ■ ib. £hiibi*iiDg >bi»ngß ,' ^« sdhr^ibe
IchBL Dbt. efeß. füri^tlich nne ^ Tn^ ist: jnirberalich kuit
da« l/pfe fonil jreitemng gefabr md nacbtbaib für daaRetob
Tnd benCa Oealerreich b« dieaen dingen. i4evckhe « vnd VoH
mir aebe, rad das mana nitseiclicher Mt gemfiet fsasen, tnd
den Vnratb In ein oder andern weeg besser begegnen wei^
leift, vnd thae mibb lUmUi £. Dbt. ete. au gnadete mdter*
ibseiiigiac befiakbeb« ^<t^ .Datum Xilcbefeini dea 37 Oetober
At-ifiSa. .. ' • • -•.' . ■ .. • r •.-.•>
£. Dbt^etc^ - .'...' .;.: ..:-. . :: . . .. •/
> VhdUrfbenigiater ynd T^enWilHgiaiefi
.*. i , . ,.:: yi" LaxarnfftTon Bckwendi » '
• ? • • vFre}rherrsaHncbenI«andl»pei'g.. '
(FeU46r« et 4A9.)[::) ., . ,»
47-) ^,'^'\. "\ ; ' /^ at.iyez:. i:58d.;'^
Matthias von Goltes Genad^n Erf^he^t^Bqg ;^a. j(^tei:reich|f
HejTt^^ zo'Bargandi,, §tey^5 Kharndeii,.;Cfaip, Wjrttem-»
, /^ ,' berg,. 0yaue au ITjroH etc. . . . .., ^^
. M^Sß^oryA fttr> vnnsem lieben getrewen Daniel Frinnenj
wafa. £v«dem boobwördigeü. Fürsten Herrn Danieln Krzhi*
ach«»fien 9Bn Dlains eto. dea batlligen RomiaebenReioba Chnr^
ffiraatan Tand- durob Getaianien Candera für irnd anbri»*
gen a^lL .., ;^::- , • •
Erstfioh aoU Er äil^ Lieb ▼ntiaemfreundtlicbeii wiUiH
riges/gi^efe« dienst vtaid was wiet aenften ^dba rnd gneta
Tero$gen. mit wianaehnng aller ^iokUicbea welergcdiong
DigitizedbyLjOOQlC
f42 .
«nmelSen , MU fM beinebcn ansaigAi, dersefteit nA^t soti*
der zweifiel nit vuirissend sein, da» wier ttitiA'vdir^ Vier
Jahren aufa wolmaincler treuer afieotion in dieNldieV'Siit^
gandische iandt begtsben, verhofTend, 'solidlieä '«alt der
Kbönigk Würden zu Hispanien vnvaerm frevndtttohiSil'^He«-
&en Yettern, ohaim-Tod Schwägern,« so woll d<nn ka^lügem
Römiscben reich, Tnnd Tnnseml löblichen HauAiOeateiH^eich
aoehbeiaebon' deD>alten. CatholfScAen' 'Religion 'im' guett^M
khommenr vnnd gdxtitten seinv'Inmasaieri'Tnnra-diatiin^dto'Ni«
derlandische Stän^,. für Iren^Gnbeiüiatoni erkhiefier,' Vnnd
mit Aidespilichtea ^gebüerlichen'gelioraäniba snegesägt,« ^eiti^'
aaeib wier aber reroDereldtt, wais SJ^iämberPradliiglcbil Wider
dan heilUge -Bömiaohe reiehiteutseher *Narioi)' a«6h h^^^^
mdte ler.Lieb denKfadnig zvl Hilr^ien ,' Tnli'vbniser'lob*
Ijshea.Havfs'Oesterreich förhaiMleni'"hetteik'Wter iasik7%70l«
bedachtem reifien raht,' Innen dennStäikden daa eüng^ratittbte
Gubemaiaent.wfdtiimb.Tbergebeii'f ^u^ ?Dnaern abschiede
TÖnn- deren orttengenomben, weisen/ awel' TnlM|{st TorMitN
telst göttlicher g|aadeh auf deä heylU^eftfiVeicha'grttiidftmidl
Pod^n',. ferner. auch gegen Cöin' atikhommen^ ferhcffend
vier weiten Tnnfs hiit aeinerl/ieb in khnraenseibstpal'^ohn-
lieh sehen ^ :i'nad.y.an allen weiileafftige» frelmdHciie Tnnd
vertrauliche yndecradung pflegen ^ dessen wier 'dann' aon«
dera begierig). - •-- '*
./ .Yorfs ändert Es were ThnfaToh etiiefaM'&eMolinen,
8D^M>mitrDn*'eräi löblichen HauCÜUreulich «idiiileii, kiii^ioli«
sten Yertrawen, dessen wier gleichwoU eines thails guette^
wissenschafft gehabt, angemeldet worden, wdsaerinassen
hochernielteIei*Ma)rt;'0tc» das löbliche notwendige Cammer«
weesen su« Speyr ,< mki beförderung ynnd gueter promotion
der^Jastitj aacheil yimaers lieben* Yatterlandts , mit einer
ansehenlichen Fürsten Persohn, vielldnCht adch eidem Ihres
geliebten Bruedern zuuersehen -in deliberation stünde, we-
liche sich dan in betrachtung wie hoch ynd yill dem beylli«
gen Reich ynnd teutschen Nation an soHchem gelegen, allea
Br&edMicfi^n ' willens ynnd gehorfiioikibs wurdeA terh^lten.
-'' 'Da ea nun disd Weeg erraüiA'eki. -were obetmältea Per-
lohnen treumaindes tedenckrfaeti'g^weseh, demnach es mit
]rer Libbt dem Bischoffe so 'Spe3rr'"dernias«eW btäKchaffen,
das Sie wegen Ires Uibsschwacbfakit weder dem Gamerw'ee*
sea weder.dem Bistomb lenger yorsbhen Würdet! IcHSniten»
eAr ea nit rahtsamb^ weil hocherffl0he^IerMayti>0te< AtMe#ar
xiit allain in der Catholischen Religion erlogen, eondeniL
amth/dieselb mitrallem mögHcheniyleirassu prdmoti^eitynnd
SU erhalten begierig, ';da£s isicbderaeHi , so yon^er Khays»
Wajra. ettt. hieran^ jemneohetvöucb'dea geistliche 8tmndts,
Digitized by LjOOQIC
tbimI alfs des SpeTriadien Bittnmbs anneitilie mnJ gcbfier-
lidie mittel tnechete, dardttrch Er zu demselben postuliert
Tnnd befördert werden möcht« •^- Ob TimPs ntixi WoU sotl-'
cker Torteblag neir, Tnnd etwas selsanb rorkhumben, so;
hetten wier Tnnfa doch soliches yertraütes wolmaindes be-
denckhen sn gemfieth gefQeret, vnnd die sacli hochermeltc
lerMajt* etc« gehaimbe Bath per alias periana« gelangen'
lassen, aufs welicher beantworttung genngsamb' abznnem-
ben, das ler Mayt« etc. Iro soliches nit allain gefiAl^n lies-*
sen, sondern weiten auch aiitel vnd w^eg suechen, wie in'
dieser sadien femer möcht'Procedi^rt werdcfn, Alfs ab^r
soliches per liigra$ gehandelt, were rnnfir zn ohfeU 'khom-'
mea, das wol ermeke ler Lieb der BischofF ^u Speyr,'|
dorch den seitlichen tedt ron diser weldt' Janimertball ab-
gefordert worden wäre«
Weill wier dan nit Bweifflen , ein Ehrwierdiges Capi-
tel wurde alfsbaldt de fmturo9ucee$gore allerseits deiiheraiio^
na instiluiren , betten wter nit rmbgehen khönnen , Irer
Lieb wafs oben Termelt; aufs sonderer zueneigüpg rnnd
weill wier dieaelb für Tnnaerntrewen woll affectioriirten
freandttnd alfs Tftttem gewifs hielten, yertreuHch ^uuer-'
stendigen, der gewifsen hoffnvfng, Sie wurden es dermas-'
lea wie ee beachieht in alletti besten ynnd mit' freundt-
tebafil remierckhen. «. - •
Weill dan die Khays. llayt etc. yon ermelten Todts-
fsll in aller eill gehorsainb rerstendiget, Ynnd sich mit ehi-
Stern, wie Sie hierin gesinnet, sonder zweifFel genedigist
ercleren wirdt, vnd yunfa aber nit ynwissend', in was gros-'
sem ansehen Existimation ynnd authoritet, ler Lieb alfs der
Metropolitanos ynnd auch sonsten bei den Capitularen zH*
Spejrwere,' begerten wier ganz freundlich, Sie woltcn'
Tnnfs Iren trewen Bäht ynd yerstendiges bedenckKen mit-
thaillen, durch wafs mittel ynd weeg die fürstehertde Elec-
tion, bifs auf der khayserlichen Majt. etc. genedigiste Be-
tolotion möcht.diiferirt- werden, mit freundlicher bit^ 87
wolten ynderdessen ynnfs ynd d^nx löblichen Haufs Oesster-
reicb, d«r Capitularen ^emüetter zu güeter geneigter affec-^
tion zn weeg bringen« '
Yorle dritte^ soll ek*melter vnnser gestfndt^r ler tieb
in grossem fbenodltchek tertraoen , nach Vermeidung was
monicfariige hofinung wiek' zu derselben sezen , ymb^ain
tatterlichen yorfreoHchen Bäht bitten',' da die höcherinelte
Uajs. Mayt. etc. ynnfs, wiil Wier ynnfs an'^ezt derer Ort
erhahen', dem Speyrerischen CaiAimerweesch '6ih Zeit bey-
zawohnen ersnocheten. • * «^
Ynitd wier «her jva deite GMstliöben'Standt'tiit yngc-
Digitized by LjOOQ IC
144
naigt, ob wier nitaoaUtel irnnd,weeg iBuechen soUen, durch
ly^liche wier zu ermeUemPUtmnb khommen jnochten , Da
nun ler Lieb soliches für ralitsamb befinde i soll vnnter ab-
geferttigter diesejb ferpec vjodb treuen I\ahL assistentz vnnd
beCördefung so woU ynnd sonderlich ¥mb notwendige rer-
siendige Information wassermassen in denen aaohen ferner
zu procedieren bitten.
Da auch ainig bedenckben einfallen weit, als were
es mit dem einkhommen des offtermelten Biatumbs nit der-
massen beschaffen«, das wier vunfs, nach erforderung vnn**
sers Standts, wür/den vnnder^alten kh^kiaeiii soll «* soKches
Inmatsen Er selbst bericht empfangen, diloirea« dafs wier
nemblicH aufs rnnsern Erblandc^n J^rlichen eines ansehen»
Hohen anthailfs gciwifs zu evwartteo, vnnd derentwegea
genzlich Verhofien, dem StifTt soll ynnser bejwohniiing nit
allain zu khainen vnstalten, sondern vilmehr zu allem auf-
nemben Nuz y<nnd frumben, auehverhaliung desaelben Pri*
uilegien, Statuten, alten hcrHboQUnen ynjdd sonderlich ynn-
ser alten Catholischen Religion ge.wifs geraichen. .
Soll beineben yermelden, da ea die we^ erraicht,
ynnd hierin etwas fruchtbar! ich es yerrichtet, da&wier ynnC»
auch khünfHig deroselben yätterlichen trewen ßahtihülff
ynnd. beistandt nit allain gebrauchen, Sonndern auch sonst
sambt ynnsern , vnnd ynnsers löblichen Haufs befneundtea
mit treuer danckbbarkait woUen finden lassen. .
Wafs Im nun zw Information, spliches.werekfas mitge»
thaillet, sollEr mit gehorsambi$t«n trewenfleifs naehsezen«
ynnd ynafs yon ollem, waa Im zur antwort eifuolget , ynnd
sonsten begegnet , in seiner, ^nkhunfft mit ehisiem ynnder-
thenig yerstendigen. — Aotom- Götln den-ain ynnd swainzi*
gisrcn Tag Decembris Anno etc. Ain tausend Ffinfbundert
ynnd Achtzigi^ten,
<Fol.468— 471O •
48») i3,März i58i.
Lieber Buebcr, Ich hob. Ewer wolmainandt. ynnltrewes
bedenckhen, so ler meinem Camerer dem y.OU Pf newiz mich
zu berichten zuegeschrieben , mit soaderem guedigen wil-
len yernombenynd mir wolgefallen lassen, hette.enehanch
darauf lassen yorlengst widrumb antworttjsnj, .wann Ich.
^ yon meiner gelegenhait ynnd thun In diese»' Orten yon den
Stepden richtige resolution hetta bekhommenmögto, meine
Sachen darnach zu richte^ i^u(a .w^liches Icb:d/in ;iOfih zur
zeit wartten muefs, Bin aber gleich wol genzlich entaohloa-
aen , moh dieses gefährlichen Korwirrelen wesena zu ent*
Digitized by LjOOQIC
14«
•eUncheii, fnnd mehiCvberMnMiittSa^nBaigjriiiPfiit r^rilebe
mich 1er werdet io «Hefe fevne«, wie -bib aabero Ton euch
trewiieh geschehen, mir son besten, vnnd dienst rauamblich
aaohdenckbeii , Tnnd mich dessf^n erinnern lassen, ynnd
damit ler aperen möget, das Ich sonderlich verirawen zm
Eadi habe« vnnd Euer bewisene^ diennat Ingedeqckh binw
rebersettde loh Euch hierbe)^ ein enaaigung. irnnd versiehe»
mng, daf Ich kbanfftig an fur£sUender gelegenhait In .allen
genaden vnnd erfchendtnufs JSwor vnud der. Ewerigen nicbl
▼ergesaen will , rnnd bin vnd bleib Euch jederzeit mit aon-
derem geaedigisten willee gar woU gewogen. — D#tum Aq»
torff den dreiaehende* llani|. . A^ 1 58 1 •
Matthiaa von Gottes geoadea etc. (Fol. 483«).
49«) äQ. April 1 68 1.
Wolgebomer lieber von Trautson , Euei: vnndterthe-
aigea wolroainnng gegen mir« bin Ich wol beriebt wordeui
vnnd bab es mit gnedigen willen erfaren« wil auch, dessen
khnnfiUg, wilCs Gott gegen Euch vnnd allen den Eurigen
in gnaden auerkhennen, recht Ingedenckh sein« Aufs mei*
ner geborsambistea firfiederlichen erclerung der Rom. Khay;ff
Mayt. etc. gethann « werdet lei? sonder zweiffei vernomben
haben« wie alle sachen vnd meine gelegenhait st/ehen. ,B^
gere derhalben wollet tr^nlioh erinnern helfien« damit mein
Notwendig vnd ynnormeidlich geböerlich bitten vnnd an-
auecben ehiatvnnd vnsenmblicb durch die schleinigisten be-
sten mittel möge Ins werckh vnd effect gesezt werden^
daan dieser ort vor vnnsers hanses wolfart nunmehr gewifs-
lieh khain besserang zuuerhofifoii « Ich habe das meinige
trewherzig gethann , ßenilch das vbrig Gott , Ich versiehe
mich in meiner billichen anforderung aUer trew.zu Euch
miß ler femer alles von meinem Camecdieaer A^im Grenz
vernemben werdet« vnnd bleib Euch vnnd den. Eurigen Je-
derzeit mit sonderen gnaden ganaas wolgewegen — Datum
Antorff den sq Aprilis 1687.
Ann Herrn Trautson eto.
Matthias etc. '
(PoL5e30
So.) Matthias etc. ai.MayiSSi«
Vnnaer gnadt vnd alles gueta zuuor. Wolgebomer lie-
ber beaonder« venia hat der Gestreng Ehrnuest vnnser
aneh lieber besonder Adolff von Mettkerckej^atb vonn Stat-
ten Taod Priiaidept In Flaudern gehorsambist ersucht vnnd
Digitized by LjOOQ IC
1A6
gebetten, Im dfo gnadt so tlmen >iiiid Minen blaetifreiind
einen Flanderisehen vom Adel Philipi Spromkholff, so tich
nicht allein in erlemung etlieher epraehen , ynnd dieeelben
Ton sich zo schreibeni sondern äaoh dieceit'heroln dieser
Lande Khriegiweesen wolgeflbt vnnd gebravchen lassen,
Euch mit gnediger rorschrifft sn recommendiren , weillEr
sich gerne avfs diesem yorwirreten wesen begeben , ynnd
anderer ort was mehrers sn erUrnen Tersveche« weise, data
Im Euere befSrderung sehr nnslieh sein kh^nndte.
Weill wier dan gedachtem- von Metkercke wegen rnnfs
Jederzeit treuer gelaister dienst dieser ort mit sondern gna*
den wo! gewogen , auch solicb sein demnettigist bitten bil-
lich eracht , alfs ersnechen wier Euch hiermit genedigist,
dafern ler euerer gelegenhait halben gedachtem Spromk-
holff nicht In Euerem diennst zu ynderhahen vermainet, Ir
wollet In ymb ynnserntwillen etwa bei einem andern herm
obristen oder solichen ort, den ler ffir rahtsamb befinden
werdet , befördern , da er was mehrers lernen vnnd erfah*
ren khonde , auch sein bluetsfreund ynnd er spüren möge,
dafs soliche ynnsbre wol mainende gnediger fürschrifft Im
bej euch ffirtreglich gewesen' sej. Weliches wier gegen
euch in sondern gnaden, damit wier Euch Jederzeit gar
wol gewogen yerbleiben, zu erkennen geneigt sein« Datum
Antorffden ai May i68i.
Ann Lazarufsen yon SchwendL (Fei. 533.)
6t.) 24.Jnnyi58i.
An dieFfirstliche Durchlaucht Ertzhertzog Matthias zu Oes-
sterreich etc. Gubernatorn ynd Yeldthanbtman der Mider-
lande meinem gnädigisten Fürsten ?nd herm etc.
Durchlenchtigister ynd hochgeborner Genedigister-
Fürst ynd Herr, E. F. D. sein mein yndterthenigiste gans
trenwillige dienst Jederzeit höchstes yermögens zuaor. -«
Ich hab E. Dht etc. schreiben yom dritten difs albie Inn
ZellerPad, dahin Ich mich meines leibs gesondtshalber be-
geben ynndterthenigist empfangen ynd woltE.Dht. etc. yon
herzen wünschen , das Sy ehrlicher billichmr weifs yon den
Staaden ledig waren, ynnd Iren abzug widerumb oacli
Teutschlandt nemmen möchten , dieweil le die Sachen also
Seschafien, das E. Dht. etc. wenig yortheils Ehr ynnd
anckhbarkait nunmehr alda zngewartten hat, zweifei aber
nit, Sj werden noch Fuessen muessen das Jenig , so Sj an
E. Dht. etc. beschuldiget ynnd yersündiget haben. Defa
Ton Aianzonfs hilf ynd entseaong soll noch im waitieaa
Digitized by LjOOQIC
14T
Mfc alaheii, rind'^tfrfl Im sein Brüder devXhSnig durch
eftlswitchen gekhefl»e Practigken mehr deo Je abgefallen,
duüber sich anch allerlay weiterang ?nnd neuer Innerlicher
Krieg swischen Inen an besorgen ^ die hugnoden sollen
oiit dem Alenaon ian gnetem Verstände stehiBn, mnd des
friden vom Khonig änderst rnnd besser wellen versichert
leni« also möcht siek noch woll allerlaj mit hersog Casimir
fan Teutachlandt anspinnen <, das alles aber wierd die seit
saerkhennen geben« Dann das Franzefsisoh wesen vnnd
IVaoticieren so wnnderlich ynnd verenderlich , das sich
febel dareinanrichten^oder etwas sichers dauon zn vrtheil*
lea ist. Doch spüert.man bey dem allem, das die Staaden
woi aufs eifs geffeert. werden möchten, dann der Khonig
von Spanien ist entschlossen, das eusserist her den Sachen
sathnen, mnd den Khrieg vnablöfslich sauerfolgen, darzne .
Er daa starckhe sncflCtimmer hat.
Wad sonst Jeso bey der KJhays. Mayt.- etc.. so langwie*
rigen scfawacbhait Im Reich mit dem Hanfs Oesterreich,
eines Rdmischen Khontgs halber farlaufft, das wird E. Dht*
etc. ohne Zweifel Vol wissen. Ich Erinere E. Dht. etc.
meiner vorigen treuhersigen schreiben nochmals, vnnd daa
Sy. auf Gott Paue vnd trau, vnd ein grob herz fasse, recht
sa thuen, vnnd sich in allem ein aa&ichtigen vnd vnpar-
theyischen liebhaber der teoteben Nation erzaige vnnd ver*
halte.
Von E. Dht. etc. abreisen wil Ich der nngedenten Pot«
scbafil erwarten, loh weils aber nit ob- Ich gelegenhait ha*
ben wierdt, E. Fürstl. EHit. etc. Inn Stiffk Cöln entgegen zu
khommen , dann man ein grofs aufmerckhen auf mich hat
vnd mir aHe ding zom ergeaten deuten mecht, dauon aber
besser zu redenden zuschreiben were, vnnd thue mich hie-
ait Euer Dht. etc. vodterthenigist beuelhen, Tond Gott
denn Allmechtigen bitten, das Er Sy zu langwieriger wol-
brt in genaden schuzen vnnd erhalten welle. Datum Im
ZellerPadt den 24 Juny A^ 81.
E. Ffirstl. DhL etc.
vndterthenigister treudienstwilligister
Lazarufs von Schwendi,*
FVeyherr zuHochen Landtsperg etc«
(FoL53s etfi33.)
62.) illatthias etc 29. Juny 1 68 1.
Getrewer lieber. Anis vnserm nebistem yom 22 dises,
«nratu vnnseren gnedigisten willen vnd mainung auch auf
deine vorige gehovsambiste schreibeii genuegsambe antwort
lO*
Digitized by LjOOQ IC
148
TerMMiden haben^ Naohdemteiberi Itt'Vimtodein ftwjlcitfctoi
niger bericht vom ii etc. Jezo latiSMKk«' gleielMfiiit..snie^
khommen, betten genzKch v-erboffb, ^t Hrvrdö Tiiiiik^yfHi!
der Rom. Khays. Mayt. etCv auf viknaer .nehist getÜanne». ge*
horaarabiat scbreiben vnDd dein.b6cbst Tleiasig:yiideribeni^
gkt «nhalten , andere NotturfftigeKhayaevliobe «Bfeaotution
erfolget «ein. Vnnd weil wier den<aeitbera von Da»MlPrki%
zen soail vermerokben , daa setne anbeaoltehekie "«erbiMig
nit allein in- weitleafftigkait Vnd «ebediicben versvg, son*
dernaocb wol gar ahi&geraten rnd im niobi/kbeniiBmi moeb*
ten. So aofferlegen wier dier abermals. hieriBit-galadigbt
wollest mit gebucv ynauf hörlieh vmb! andere ebiste .KbajPh
sefliohe anordnung vnd wirekkliobe TeWehnng Vnnsera
hdchstnotwendigcn billichen begerens 'aobalten • aa^ h den
Traatson vnnd andere 'bey denen.es ein Nokturffi ist, rnn*
sers Torigen fürschlags mit Mains'^ Bamberg vnad üeasen
erinnern, ynd zu erspriefslieher forlsezong eanstlioh bewe-
geti , denn Senaten dieser ort lendlich Jceine andere Mattel
vorhanden, sondern durch dergleichen verlengerang gefiikr^
Hebe vnnd vnserm ganzen Ldbliehen .«Haufa nacbtbäilliga
beyfelle vngezweifTelt zu gewartten seih«
Wafs sonsten alles andere belangendt , thuen wier
vnnfs auf obgedachtes nebstes aehreibto vnd befeUiob «n
Dich Referieren , mtt gnedigistem Yertraoen wOrdeat in «al-i
lern deiner Pflicht vnd gebüer nach an vieissiger SonicitaL-*
tien zu wirckh lieber fortsezutig. vnd vnsern dienet tiicbts
erwihden lassen 5 weliches wi^In gnaiden, damit' wier dier
aonders woll gewogen khunffUg ' eHcAonneki Wolkn , vM»d
seindt deines ynseamblichen aoBflierKohen beridites voin
allem ehist gewerdg. Dato« Antorff iden iteun tnd «wsia*
zigisten Juny Anno ete. atn vnnd* achtzig etc. : .r:
Ann Christoff Greaz etc. :i(fM;^ 534% 635.)
63.) Matthias etc. .. L .<>. Julj 1681.
Mon bon Cousin. II y a loing tempsrqtie j'ay mea de*
pntes pardol^a pour soHciter vers Messieurs les £statz gene»
raulx Tacceptiilton ' de moncgouvernement general et aatis-
faction du traictement « moy prom'ib et deu dont (puis qua
Testat des affaires de ces pays requeroit ma retraiote) lesperay
plus prompte correspondence que n'entens par mesdeputez
y estre a cause des remises et exonses d aulcuns provincea
Illecq, vray est que pour dans le comeochement auant par-
tir de monseigneur et frere L'emper6ur et anitres mesparena
et amis m'auoir entierement dedie a la eetiservafcion bien ei
prosperite de cesdites pays (en qaoy tantqve poaaible
Digitized by LjOOQIC
149
desire d«. eojitinaer) la dite demenrc ne me sauroit .estre
lanp; penible qae je n^ Teniure roluntieres , mesmes aaecq
ditcomoditez de mon particulier, mais copsiderant qae
apres m'avt>ii^ Icj os*te le mot de guet et ytsite les armes
(questöient seallemdot quelques. hallebardeä et gouges rap-
porteea par mes. hätle&ai'dlers et archiers licentiez de fha
maison Von fait toutes les huictes guet et garde deusnt' et
derrier ma maisoü serrant les chaisnes et rues d allentour
comme si je fosse ennemi prisonnier de ceste rille, je n'en
aj ped, ensemble debeauconp des propos indignes si non
cotlicer que a qaelque oecssion, pris ou condition, que se
801t I on Teult que je sorte d'Icy —
Or comme. j'tiy pramis en foy de pi(^ince 1& quelle m'est
plus cher6 que ma yie, d'e^^ant mon partementdonner satis-
faction a toutes tnes crediteurs j'ay. a diverses fois fait rö-
monstrer a ceulx duMsgistrat de ceste dite ville madite n6-
cessite et Insistatnent'requis voulsissent (puis mesmes quilz
aspiroient tant a mlsL 'i^etY'aite) et que 1a plus part de raes cre-
diteurs estoient de cääte ville, avecq les quel]; ilz peuluent
conrenir par atterminations et aultrement prendre a leur
Charge mesdites debtes , inoyenant quoy leur proroectz me
retirer et neaitioins' hon ioHir 'das p^ajrg d^ par deqa Vieles
Jnsques la te que les'fistäktz'generault les enäorontsublenes
cömme a]^pei'tient^ou-qu^ a faulte de ce ?eä aiifdy satisfaict
ie mon propre, mais cornme de tout celTa Vay'eu respbhbe
li non äset jourdlifdy dtt ßoi^'gtnaistre Junius qüe' Kon e^cri;
ueroit a ceulx de Bruxelläs et aultrek podr äri;'avoir ietir
sdHs 6t que rteantmpins ne bon; apparanse qpe U'dHe sitij-
stre opinion de nous.cessp. Je votis en ay mori. bon cousin
bien voulu ^duertir nori par formende p'Uinte'(car diöü et
ma consci'ence me^süfTii^sönt pour tesitioinagis de rinte^fi'te
de toutes mes actiöns mais affin (du moins px>txr prey^ifii?
aax incon^eniens que par Indiscretion pourrtyPent suf tfl*^>
qae t^^s la bonne main vers les ditesEstät'^ ^e'neraulp^''^'<i8
qollz'depe^chänt 6ü tbute diti^encd , pösf^ibte mes^deiyü^t^z
auecq tatisfa(cti6n eflFect^elle de mon dtt.deü, En ^upy^.vtit^s
prie vous voal^oir employer tellement qnVn püi.sse'^e^entii?
le fruict desire/ et comme Jen ay tqute.böhne' cortfiafeifce
de yQos snppliant au s.ouuerain vous mon bxM cbüsiii con«
semer a 'sa taincte grdce, d'Änuers le 6« de Juillet i58i.
= ' ' Vre bien bon Cousin.
{An d. Oranien.) (Fol. 544 et $45.)
Digitized by LjOOQ IC
150
54.) »ft.Jttl3r*i58i.
Dorchleuclitigister Hochgeborner ErtzKertzog etc.
Genediglater Fürst ynd Herr. Euer Ffirstl. Dht. etc.
sein mein Tndterthenigiste gehorsamhiste dienst Jederzeit
berait zu uoran Euer Fürstl. Dht etc.. g.nedigistes schreiben
hab Ich rndterthenigist empfangen, rrob das .nun.Eu^r
Fürstl. Dht. etc. mit meiner ?nndterthenigisten entschuldl-
gung in gnaden zufriden sein , dessen thue Ich mich nit al-
lain ganz vndterthenigist bedanckhcn , sonder auch hochli-
chen erfreyen« ynnd sollen Euer FürstL Dht. etc. genedi-
gist nit zweifflen, in wo Euer Fürstl. Dht. etc. Ich inallenji
meinem leibs ynnd andern Termügen nach wierde dienen
mügen, das Ich es so gehorsambist alls willigist thuen will,
dafs dann Euer Fürstl. Dht. etc. gnedigist ferrer begeren^
wafs zu Euer Fürstl. Dht. etc. vnnd dessen hocblöhlicbistea
Hanfs , aufnemmen , wolfarth ynnd dienst geraicHp^ Vo^^i\
Tnnd Ich für rathsamb vnnd ihuelich befinden wurdCf Euer
FürstK Dht. etc* defs offt ynnd Aeissig zuerindern« wer
roi^r nichts liebers, dan das soliches in meinen yerstandt
ynnd erfahrung wer, sollen Euer Fürst. Dht. etc. des in
werckh änderst nit erfahren, Also manglet es nit allain an
demselben, sonder Ich bin nunmehr etliche Jahr von hoff,
vnnd daher desselben Standts , vnnd gemainen wescns vmb
sonil weniger khundig Tnnd bericht, vnnser aller bcgeren
aber, ynnd treuherziges wünschen ist, darmi^ Ei^er. F^r^tl^
Dht. etc« aufs diesem Niderlendischen Labyrintho, darbey
nacb gestalt . der Sachen , wenig danckhs zo hoffen , sicl|
«infsmals mi|; dero besten glimpffen ledigen, in diese Laiidt
khammen,* defs Graniz wesens vnderfaben, ynnd quasi /atali
suo. nomine » Hungern wider restaurieren y auch darbey le-
rer.hamben ynnd rnmb zu ewigen zeiten den nachkhumben
yberlafs vnnd perpetuiren möchten, Wolte Got es. qi9ng)et
i|it an wo es manglet, so wurde es vngezweiffe]t f ^ E.uer
Fürstl. Dht. etc. willen ynnd beginnen am wenigisten man^-
len. Euer Fürstl. Dht. etc. meinem gnedigisten herrn fnich
df^mit i^.dero gnaden ganz yndterthenigist ynnd geKorsam*
bist benelchendt. Frejdegg i5 July.iSQi.
Euer Fürstl. Dht. etc.
Ynndterthenigister Geborsambikter
ReicKart Strein etc.
(Ali Erzh. Blatthias.) ,
(Fol. 546.)
Digitized by LjOOQ IC
56.) i9.3u\jiSBu
Monsieur. Xay 4(H^9M»r^«ilAQt honte «i «ouvente foit
Tons esctire« et ne voos mand^ir. cbo«e quil yo.ii9 puisse eatre
•greable. /apres, tant de diligofites poursaites .el importuna-
tionsTQua aaaefiraiil que.neaay: coaiprendre.aqu<^ysi gpande*
tarduile peuU aecuir, .cf^r.p^iia.qail y at qjuelqaes ?pga den-
Ire lea eata^z quils aoot peu.YotanUires on ponopit aoasj.
tost noas deapescher:paa$e rn^moU ou..9Jb: aexmaine« esUr.
oiantqae leorboa boaloir ne croiatr^te^ore.d^.^ipi^^ieaipsy,
le peraoaage qai ¥a( pajr deja ne fauldral a voos donner en-»
tendre beaiicoap auecq espoir de redreaaement.de. beaucoup^
das obosea« Je yooa prie, youf arreater.a qe qiiQ acriuon^,
preseoiement a ton iVl^eace ejt; ne \ay voaleroy faire aulcuoi
aemblaat des choses pi^se^^ ne noceat in rebus gravioribii»
et bieo aoter iet diseouvs qail pourat faire. Nous som.n>.es>
a touie haare soUicitantavec Biessiears les deputes d'Anut'rs
poor pouYoir j^ar qaelqae roye que se doit tirer S. A. hors
da laberint le quel eile se treave , mais jiitques a cesle
heare n'en Toyons qaelque resolation encores que oe Joord*
hay Tattons ramentena en particalier a tous et envoye me-
moriaalx engeneral setoust^ist ^ la voluntedeceulxd'Hol-
laode 9 qaant aax aaltres proainces il nj at aalcune appat«
reaee ' qne Ion en doibae tirer qaelqae chos^, oe »oit ce qai
est traicte par le docteor Leonlnas aa pajjB des geldres co
qme Je crains ne noas apporterat pas grand fruict. II me de>^
pleit extremement qae nre negooi^tion nappor.te plusdecon-
lentenient a S. A et a ses seruitears, ;£t daaltant qaaaoos«
recea nng aote daeceptation da goaveraement de & A. et
qae apre« aa'Hr reoea n^ noas at aalcanement agree, ea
aaoQs.oottsea an anltre soubs le boa plaisir de S. A. dont
lea d«DX oopies sont ioy joinctes, Je Toas prie teoir la maia
qae pendaat nre seioar sadite Alteie noas en roande son In*
ttfntioa toasehant les meables dont m'aaes escript a ce qae
paia entendre par quelquen uns soubs main il serat bien dif-
ficille a devenir au beut neanmoins Je ne lasseray a faire.
mcm extreme debyoir de poursuiure affin d'en tenir quelqoe
fraict ai aulonnement il se se pei|lt faire. Je me i^ecommaii*
deray ce pendant humblemeot en vre* bonoe grace le
sembUble fönt Monsieur et.Madamoiselle d'Asseliers priant
le toat paissant tous donner Monsieur en aiinte tresheureuse
vie et longue de la Haye ce i8 de Juillet i58i. — Vre*
bieo affectione amy. a vous servir et obeir Antboine de La-
laing.
La superscriplion a Monsieur Monsieur D'Anybyts pre^
mier gentilhome de la chambre de Son Alteze«
(Fol. 548.)
/
Digitized by LjOOQ IC
1551
6b,) ' ^- !io.Jalji88t.
M otideuV depüU mes dth^nieres, sotnines aliez Ter» son
Excellence ftfttr anbir les affaires de S.A. tant aiir lepoinct
p^bpose par les deputes* d'Anuet'S' 'qu' anltres cOnseraanU las
itteables döntpar yoz demiers m'avets fait mentioti. Sar
quoj sa dite Eteislli^nce nbtta at ttiis qttel<{ne moyen etiauant
dtarant raaoif'propo^e aoic Eatatär pottr troauer le mofen de
donhe'r cohti&ntenieiit attx ereditetirs de S. A. afitn qae par
ce mojen die ptiis^e sortir d'Anuers. ' Qaand aii seioar de
8k dite Alreze en ce quartier son Excellence trenne mienlx
connehtr qne Ton deburoit faire d'tcy a quelques Jours et
apfes si elll^ desire de voire' les yille« d'Hollande qne en
tiicherat en ce quartier luy ftii^e tont l'honneur qn'il llieur
serat possible , Ce Jonrdhuy t)n noos at asseure que cenli
d'HbtIände donperont lenr responce si eile est anlcnnement
bonne, il est'a presumer que les anltres prouinces snioe«
ront de raa part Je ci^ains la faulte quelles bonnes paroiles
que Ion nons donne, Tonchant les meubles il me sembie
qull 7 aurat fart'peu d'apparance par ce que son Excellenee
notis at diel que les Estatz nj vouldront anlcunement eo«
tendre par ce qu'ite Tcullent reseruer pour Monsieur d'Alen-
zon mais qne seroit raisonable que les dites Estatz luy don-
nissent des meubles noaueaux. Je \uy ay allegne que lesdi«
tes meiibles estoient accordes a sa dite Alteze pour le6 Ten*
dre, nön obstant m'at donne lä dite responce des bateanx de
gnerre il ny anrät aulcune difficulte. Jestime que soft Exeei*
lence dlcy a peu de Jours serat en Anuers. Et comme par
plensienrs fois rons ay esc^ipt que Urgent me mancqniirit
pour nostre si long aeruir et que le tresorier d'asselien
m'auoif escripf'que areis donne charge ä Datiiel* SIeeser
me faire deliu'reV a Amsterdam trois cent florins ccque le*
dit SIeeser Jttsquesa ceste heure n'at scen fournir et il y at
fort peu d'Aparanse d'en tirer quelque chose snr qüoy ay
trouue le S'Rintfleisch auquel ay prie me les vouloir dvli-
nirer, ce qu'il n'at peu faire par ce qn'il nauoit le moyen a
la main mäis a^rös son ariuement en Anuers et auoir parle
arous qu'il ne fauldrat a me fkire tenir argent comme lay
ordonneres ce que rous prie ronloir au pinstost faire de
peure qu'il nons faille partir bien tost d'Icy ce que aur tont
Je desire moyenf^nt qne ce puisse estre auecq quelque bonne
et fructueuse resolution ce qne dito veuille. Auquei Je sop*
plie vous donner '
Monsieur en sante tres - heurense rie et longe me re-
commendant bien heumblement en rostre bonne grace le
Digitized by VjOOQIC
153
«emblable fnU MaiMteiirtd'Asteiiprt. De li fiaje ce M^ d«
Jaliec »68 1.
¥o§tre bien affeelioDhe amy « vom sertnir et oWir
V« Antbame de L»laing«
La eopencriptioK:- A Monteur MoiiaieDr lyAnybyla
preni^ gentilhome de la charobre de 8. A«
<FoL 5)9.)
57.) fti.JuljiSBi.
Jalinp vonn Gotle^ gnaden Bischoff an Wirsbnrg vnnd Her-
sog zu Franckhen, . .
Vnnaern Graefa aonor. Lieber beaender, wier haben
eor neber zway achreiben den e Tnnd 9. difs datiert , au
Tnnaeren Händen wel enipfangen, thuen rnnfs der Comoin«
Bioierten zeittnngen, deren vnnrs beaonder gefallen beache-
ben , mit gnaden bedanekhe« , vnnd Ternenien gern , daa
fnnaer besonder Heber herr Erzherzog Matthiab etc. weil
es Ja andera noch beasers nit sein mögen, aich von den er-
kanten lenthen widernmb ablediget In- gnaden geainnendt«
waa 1er Irer G. vnd Lbden vernickens halb weitler in er-
fahrnng bringet, ler wollet Tnnfa dasselbige bei gueter zeit
feratendigen , ynnd mit bifsher gepflegter Commonication
anderer fdrfallender zeittangen gutwillig verfahren, daa ste-
het vnnfa ingnaden, damit wito'Eoch gewogen znerkbennen«
Wafa sonst die ander angedente aach belangt , da aoU
hs noch ala vor daffir halten , wie ira auch mehr als eineat
genuegaambiioh von vnnfs verstanden, das wier extreme
^et daterreicfarseh sein, vnä zü bleiben begeren, es aolte
aach, de wier dem frommen vnd vns lieben herm mit dem
Mb dienen kbönnden , an vnns Immer gewifalich niehta
oiaaglen noch vnderlassen bleiben.
Waa ea aber hierinnen vmb vnnfa vnd vnaermStiffk fir
plegenhait , deren habt ler ziemblichen verslandt eropCan-
gen, wie auch in was Bürgschaft vnd handlung wier aon*
tten vber ander aufslage Tnnd zemng etliches gelta halb,
so in der Khaya. Majt. etc. vnnsers «llergenedigisten herm
diensten angewendet worden, gerathen vnnd khommen aein«
Nan haben wir , ala eoch anch nit vnbewnst , hierüber nit
TnderUaaen, bej fürnemmen MitbeUPeraonen an lerer Majt.
•te. hoff zunersneohen . wie die aachen dahin zn richten,
das vnserm herm Erzherzog Mattbiaaen etc. die handt zu Pie-
tken, aneh an jezt dessen widerumb notwendige ermahnnng
gethann vnnd bleibt vnnaere meinnng noch vnuemickht, wo
wir aoa angezeigter vnnaerer Dvrgschafil die dannocht vn-
teren Slifik, wie ler aelbat zu gedezwkben vnbi eincittbliobea
Digitized by LjOOQ IC
1&4
bertert, mit ftiegM khoBUM» ^üA deren entkel»! werdeo
mögen, daa wier vnnserm herrn etc. vf ench verinelteD
echrot, das wiev nembltoh eina aelichen an vnaera Stifils
Reicha anlagen , ao wier zim ihail achaldig seien, vnnd
Booh ins Khnnffdg schaldig* 'Werden» mochten, widemmb
könoen vergleichnng haben , gern rnd mit willen anfshelf*
fen, vnnd vonfs hieran ein khlein ynatatten nicht Irren las-
sen wollen. Khann nun soliches sein, wol vnnd gnet, wo
nit , so wuerd doch hierdnrch etwa soail verursacht , das
mann zuaernemmen hat, wessen man gesionet, Tnnd ob
Vrgosezten fahl nit ein anderer benachbarter, der sachen
zu guet, mochte zu behandlen sein. Was wier dann darauf
iQr antwört bekhommen, wollen wier euch zu. fernerer
nachnchtnng rnuei*züglich zuordnen, weil es le als wier
Selbsten gern glauben , rill rerzug, gar nit leiden wtlL
Welithes wier Ench vf obbemerte eure schreiben, gne*
diger mainong nit wollen verhalten , vnnd seint ench mit
gnaden sonnders genaigL Geben in vnser Statt Wirzburg
den ain vnd zwainzigisten July Anno etc. atn tauaent fünfi«
faunndert vnd Im ain vnd aohtzigiaten.
(Fol. 55a ^t 553.)
.58.) .. Matthias etc. ,. 39,julji58u
Getrewer Lieber , vnnfs aeindt deine gehorsambe
schreiben vom 33. 37. Juny vnnd 4. Julj neben allem bej-
gefüegten den 10 i3. vnnd 3o. dieaes woll behendiget wor-
den , zweifFeln nicht dier aej vnnser nehiates vom 8. diz
auch wol zuekhommen , daranfs dn vnnser gnedtgial mei-
nung genuegsam verstannden, auch in allem dir darinen anff-
erlegten gehorsambiste folge werdest gethann haben^ dann
was wier vnnfs befarchtvnnd soliobes lereMajt. eto. gehor-
aambiat angedeutet, also verstehen wier aufs Daniel Prinzen
schreiben, das es laider ergangen sej, zu vnnserer grossen
vngelegenhait gefahr vnnd verseumbnus, dan der herzog von
Cleff S..L. (rer Majt« eto« begeren gänzlich abgeschlagen,
ao ist bey Cöln auch mifsliche vnnd langwierige Ja kheine
hoffnung.
Derwegen du auf andere Khajaerliche Reaolution
darumb wter in vnnseren nehisten schreiben gebetten, he£t
tig mit gobüer sollicitieren, vnnd vnsenmblich anhalten must«
vnnd Ire filayt; etc. vnnd alle andere hej denen es van net-
ten, aufsfttcrlich berichten, daa vnnser zuestandi dieser arU
Je lenger je erger , vnnd dermassen geschaSen , daa wier
woll vermeiickhen vnnd gewifa seindc, das man vnnfa wie
jcunor vnad.liile anhero geaoheheni aufziehen vnnd vei^ge«
Digitized by LjOOQIC
tSd
bns iie Mh Terimgeni wolle, weil lara btjuriit, dbewier.
«OQsten kein bejhilff ynnd 20 eodaslaiig TiMMerer eehakleit
Iret willens rn*d4]arreicliiMij'gelebeQ ?nd evwarlten mfie
sten. — Wi6r «eindl iber endtlioh eatsannen. eher salichee
eiDKogehen, yil Heber alles ynser ererbl , ynnd Terwilliget
aasstendig depatal darzae aufiawenden, derhalben wier dier
{enedi^iit anfiferlegen , das du solichiesr alles notwendig an-
deutest,' eiriste Resolatiön ynnd' wirekhiichen' schnldigen
effect TBa^ y<>rcaesung begerest^ wie dann vnnaer höchste
ynnermeiaiiebe notlnriSPt ynnd 6ie gebAer erferdern thoet.*
Die rofs yhnd wagee iMlangendt, berehea wir anf
yflnaerm'nechaten' achreiben«' wollest aitoha yiMMtfhdrlich an*
haken V '^ainic alles genzliek richtig genmaht «ynnd fertig
sej« Wollen, dier alsdan die wit rand stell, da wier Bie
haben wollen aeitifch genveg.za Wissen tbven.
]>ie*yerschribeneiLanddeotbev wollen^ wier aoeh mit
Irer wenigtaten-besohwery zn teeir gelegenen ort ynnd zeit
abist akf4n^ra.j Des OaniA VAgnaden fernere erklereng
ynnd schreiben erwarten wier mit' yerlangen ; ' daramb du
■rit gelegenhatt arnhalten seist -Das du ynnsern frenndtli-
cben geiiebteir 'hei*rn Bruedem Erzherzog Ernst etc. 8; L.
Weges ynhser angesprochen, lassen wier ynnfs gar woll ge«
iillett , wierai Qc.L* hierbey gelegtscbreiben mit gebier zn*
nerferttige» wissen»
Wie wierdAr Kbdniginanrs^Franckhreiob lerer Majt.
etc. vnnd-Lieb anch gethann, Wollest soliche mit allem yleifs
bestellen,' ynnd die* be wüsten ab Gontrafaynng bifs anf fernere
yevordaimg bey^&er behalten. > > Das da wegen der Beitrofa
hey ynliBeren hervn gebraedem Iren LL. des Octanii Rath
folgest, hast .dift gar woll gethan , wollen in anch- aof sein
gehorsambist schreiben an ynfsv bei ehister gelegenhait be«
antworttent, wie denn Poppel ynd Stozing gleichsfals ge*
sehehen soll* etc. Mitlerweill wolesto dier eosseristes yleis^
sea angelegen sein lasaen, etwas wirefcMiches yhsenmblich
anfaznbriageb,. es %ey darch wechselbrieff oder andere mit«
tel, ynd In soKchem auch wegen zalnng des Grafien zo
Triualz handt.obza halten«' Denn President Boffman wegen
ynnaer ernstlich rermannen, dann es leynnsereynnormeid^
Hebe Nottnrffi endlioh erbaisohefr, ynnd wier In eolicbem
nnr die igebfier fordern ynnd begereh.'
Wirat' ynnfs; .yon diesem: allem yn^d was sdnaten boy^
feUi|; ynnd mhfii notwendig* «u wisaemehist anfsüßerlichen
berichten kboanen, ynnd allen aachen deremassen obligenf
damit wier ainmall ynnsers begerens erapneftliehen gewe*
ret ynnd dieser yngelegenhait entlastet werden mögen. Wie
genedi^istiyertrawen nmdier atehef^ ynndaoliclies
Digitized by LjOOQ IC
156
hunrtdümmb itt gmden, danllt irier dier wdll gowogt»,
gegen dier erkkennen wollenv
Dalam AntorfFden 4^ Jn\j Anno elcv'4lifc -
An Christoff Crevseti eto« (FoLSS^ et 5550
59.) MatthiM etc. . i^j|kpgast i58i«
Getrewec. Lieber, Wier haben anCi detnee» aeehaMo
achreiben vom: 27. r^löffenea Monats an. dtfo .Ztüflieraii gpr
thAnn, genedigiat venMwnbto«. wie die.aaohMilii deiner
Khaysarliehea anbefohieMn, Werbung beaobafifonf vnnd weil
wier mit aonderer jrnserer Tngeiegenhait Teviiebfltien > ^be
aUes noohln s^bedlioher lireiilenSigkeit vdnd frnatdhevn- laer
aen stebet; rnnd^a rnserm^difllnsb w^nig oderinlohts derer
ort zn erhalten: aoin.wierdt^ ^haben wier snin EberflaCi nd
mehrer foiftseenng dem '.€haii(^rsten sn Cöln seiner Lieb
frenridiuchen.geschriben fnad Jrmb mögliohiste- adsiateoE ge*
bettea, vnnb aach auf ferner dein mandlich.andeine«i wie
e4 mia vnserm ihnen vnnd fQrhaben diser seit geschaffen«
referieirt.. Wollest derwegen 6;L. neben Yeberaalworttnng
ynnsers achreibeoa Yon altem, anfsfaerlich berichten » ench
das #ier «Iberait gnef e aeit T.^rjAaffen rnnaer Onberaaeaent
den Stenden> Resigniert rnd an nichts anders mangle« vnnCi
aufs diesem rerwirreten vnnd gefahrlichen wesen* an begtt*
ben« vnd mit aeiner Lieb: ehist PeraöhnUckan /zn ersehen
Tnd zu 'erfreuen ala eine soliche .jezige begerte freundlicbo
handtraiohung ynd anleibea, einer guetten B«mm» geldea
oder dersdbenXredit, , vtisere arme Coedkores jBa.contea«
tieren- vnd also mit Erzb«i%oglichen ehren '.Tttd guelten N»^
mea sn seheiden, weil wegen vnainigkeit trennagl mifacicvt
standt vnd eas^eristes verderben .dieser betrüebten Lande«
wier ron deoQtenden'Timsers zju.egeaagten vnd reosprocheR
nen vater halte. vnd an (sstendtgen schuldt dieser zeit nicht
bezalt werden khöneen« Sondern dadurch mit rnjie^'höehft
aten vngele^enhait veraeumhnna vnd gefahr aufgezogen v«d
in schedliche verlengerung gesezt werden, wie du anfsfaer*
lieber dan aichs. dieser, ^eit schreiben HiGit, brer L* .wcl
wierstanaumelden vnddieaelb zn bewegen wissen etc wier
weiten msinen wan du S. L. oder des Capittels * Conaeai
hottest, sehest zu Cöln leuchtlieh, hey den 'KbavftLeetheii
oder dem Bebt, vnd sonderlich hey dem Bargermaister Pol*
gram so» seine Leuth'Vnd Cactor alhier, vnnd woi rbekt^ndl
iat, soliohe Siunma wol vnd- vnaeumblich «oCbriegen khön*
nen vnd dovdi wechaelbrif vns: ereignen^ sonderlich diureh
die Staliaoer flanimb wier dan abeno^ls an dich gnädt«»
giat beg^nee^ ifeHest deines eeseeriaie» vlei£s iilneeedee
Digitized by LjOOQIC
i51
▼^ ftHe fliitiel .T»d gdegonlMMiM sMdi«»t dimk nntu In
dieteni FaH nfit ebUieiii gi^dienet werden möge, Adkteii die
•■eaahendt Fr&neklilol*tiflohe Mesile »ohe sa dessen fortse-
langend deel» sohneUer erli«ii4)ang aaeh nicht ynsatreglieli
faUen, weil steh dieKauffleulh su soUchen weiten der.weob-
«el am maidten gebraachen,. auch Irer viel sUiier In dieser
Toreademng «ooder s weiffei- gerne wollen, das Sie durch
gewisse Wechsel ^le das Irige fon hinnen also sicher auf
Franckfnrth Terhandlen ynd daselbst hekhonümeir mochleo»
rnd da Sie le aufs Tr:»achen auf die Contrihutioli nicht ge*
heu weiten, nagatu auf vnseren Namen bej allen denen da
etwaa ei^eblibhes 3u bekhomfnen , huf ynnfs jiur ablenung
md gebrenchlich Interesse , dieselbe Samma erhaadlen«
wissen Gott lob mittel asu vnaer Pers5hnliehen hinauskbomflr,
Taaerer FüerstKchen «uesage vnd schuldt ein gendege zu
ihnen, vndraolich Credit zvl erhalten, dann vnnfs nur Jcao
an der eill vnd ehisteti gebüer liehen verreisen aulli diesen
arten viunermeidlich gelegen, Solichem vnd allen anderen
wolleatu mit allem treuesten vleifs nachdenckhen , andere
vertrauete ynd vnfs y»nd vnserem Löblichen hause affec-
tionicrieLeuthe darinnen gebrauchen, vnnd von allem aufs-
(nerlichen vnsenmblichen bericht thuen, alfs. vnaer gnedi-
gist vertrauen zu dier ist. vnnd du darinnen der Rom. Khajs.
Majt etc. gehorsarobiste dienst (bei welicherwier esgebüer-
lichen iiachr&emben wollen), vnnd vnfs auch zu gnedigisten
erkhendtnufs verursachst. Bleiben diel* sonsten mit gnaden
wdI gewogen. Darum Antorff den- Ersten Augusty Anno etc#
Ain vnd aohurig.
Ann Daniel Prinz etc. <Fol.558 et 9S9.)
60.) Rudolffetc. 4. August iS8k
Wir haben gleich woUd^L. £'^nnd gehoraambs. schreir
hen Tem SS Jul/ degsthin mh gnaden eknpfaiigen . darneben
auch aiifa vniiaers Uofdienners Vnd .getreuen lieben Daniel
Prinsen empfartgner gehersambistea Relation vernomben,
waCs Er »auf vnnsiem hieuor au thne derwegen eruolgten
beneich bej D. L. wegen: ei^terung Irer hindterste lügen
HuMRsn angebracht vnnd welicher messen sich darauf die-
aelb entschuldigt. Nun zweifelt »ynns zwar; gar nicht, wie
wir dann dessen zimblichen.guetten bericht, vnnd derhal-
ben ain besonder yitterliches mitleiden mit derselben haben,
ea werde dtm allem wafs D. L. zu sol icher Irer entschuldig
gung fnrwenden also vnd nicht andere sein. Die weil! ober
dargegen die nott. Inmassen d L. so woll auft vnferm Jfing
aCen achreiben , als gedachte vnsers Khayserlichen Abge*
Digitized by LjOOQIC
158
iandUlfi toM^lIicherflelatM« «Hr gwiig^TtfnioiiibMirMtgrofir
rnnd schirr viiertrigUch , So Ikahen wir 'ftiekt ymbgeheov
sondern D. L. hiemit noohoialft frenndlioh f nd gncdijg enue«:
ehen tollen , das Sie das gemaine weeseh dem besandev»
farziehen, Ttinfs mit erlegang ainer ersppifsUehen Summ»
gellts in absehlag Ires Aafsstanndts ghor: wtlCilupen, vnnd^
sich dermassen ersaigen wollen, damit andere, so funsermr
hoehloUiehen Hanfs Oesterreich nieht yerwanlh sn gleicher
naehaolgnng ein goetes Exempel nembenmflgta, das an
dem es an Im selbst billich beschicht, geraiohez« dem ge«
mainen haill, vnnd wir sein es mit Khatserlicben hnldert
F^nd freondschaflft vorder woU gewogen« Gebta Pirag de»
vierten Aogusti A^. 8i*
An Hert^og ?on Gfilich etc«
(Dise nachüolgende wort, haben ler Hajt. ete. dem
faeraog sa Gülioh mit eignen banden geschriben.) ' '
»Weill meine obligen also geschaffen, wie E. L. aufii
vorigem meinem schreiben remomben, :So Ersseohe lob
E. L. ganz* freundtlich ynd gnediglich, Sie- wolle nochmalle
ein Vebrigs thaen , rnd sich meinem Fortraden nach wilfa*
rig ersaigen.«
(Fol.66a.)
6i.) Monseignenr ^ 9.Avigust .i58i»
U plairat a Y* A. entendre . par messienrs ses deputes
ce qne aat este.£ait en ces affaires par messienrs ies Estatn
generaulx , et comment Je me suis emploje selon ma paie>
sance a ce qne* Y* A. pnisse teceroir contentem^nt auinant
l'obligation qne tout ce pajs ast a Iceüe estant tresmari
qu'il ny ast ea plns grand adnancement, mais Jespere qne
a ceste fois ilx rapporteront teile responce qne V. A. en an-
rät satisftiction a qaoj ne ferajr faulte de tenir lamain et
•npplieray treshamblement V. A. de prendre de ben part ce
mien serTice oomme de cellnj qni serat te«a)onra prest de
memploier qnaüt je aurajr ceste honnear de reoepnoir aea
eommandemens sar ce apres aooir treshnmblement baise
Ies mains de V. A« Je prieräj dien
Monseignenr vons donner en perfaicte sante treahea-
rense yie» de Ylessinges ce ^^ d'Aonat i58i.
De V. A. ^
tres-hnmble servitenr
GnilledeMasaan.
' (An Ereh. Matthiaa.)
(Fol.668.)
Digitized by LjOOQIC
tS9
Monsieur le Pirestdent. J^ suis e6n]itraiDet ' cte rtmt
faire entendre ao large rexlt*eine peine du Honseigneirr
I/archidacq Matthias (nosti^ jadis bon maistre) se trenne
a present , par ce qu'il ne penlt satisfaire a ses credileurs a
faalte de payement de ce qne loj est den desontraictement
taut par les ProTinces de l'unioii qae les demaines , roos
•caaez Monseigneur le President que mon dict Seigneur
Toyant aller nostre estat a mg ehangement, ades longtemps
presente reniettre le Goonernement avx Esiats generanlx.
les fatsant reqaerir qa'ilz lay Tonlsissent faire fornir ce qoe
\uj, estoit den poor en payer ses credileurs , d<^ qooy n'est
rien snccede non obstant toote longne poorsnyte et splisita«-
tion en faict a ses grands despens , fors qoe ceiitx de Plan-
eres s'en sont aolcnnement acquite , et cealx de ßrabant
sont Tolantaires et prests de furnir vers ses credileurs ce
qu'ilz luy doibuent de reste. Mais eomme cela estoit de pea
d'lmportance ao regard de la qoantite de ses dl&btes portant
plus de 55<n>o pour les liareurs et aoltres crediteurs, sans
y comprendre les gaiges des gentilz hommes et officiers de
sa maison. Nous je dis cenlx de la maison de sadicte Äl-
teze et Moy nons sömmes aduise de requerir cenlx dn ma^
gistrat de ceste rille a ce qni'le ronlsissent prester a 8. A.
leur credit vers lesdicts creditenrs Jnsques a la somine de
Soooo florins patmi recepuant assignation et assenrance sor
quelques parties precedans ou dependans des demaines qni
lar fnrent specific et deliurees en escript et cela en taut
moins quil estoit den a sa dicte Alteze de son traitenient
qo'il auoit sor les dicies domaines Etapreslongnesetdiuer-
ses Communications sur ce tenues auecq les dicts du magi-
strat tant collegialement qoe en particulier , ny auons ob-
tena qn un refus, non obstant que leor auons fait souvenir les
bieas faictz aduantages et profits recenz de sadicte Aheze
et de sa suyte par la Tille et communs habitans d'Icelle et
qn'ilz ny pouoient rien perdre. Or considerant ceste faolte,
nons nous sommes addressez ans estatz de Brabant leur re-
qnirant setnblamblement qn'ilz Tonlsissent assister de qnel-
qne moyenou credit sa dicte AltezeJusquesala dicte somme
de Soooo florins en recepuant les dictes assignation et a»-
seurances et combien queplnsieurs difiicultez sisoyentpre-
senteea principalement que ce qu'estoit den a sadicte Alteze
par les finanees se debuoit trouver sur les domaines de toa-
tea les proninces unies et non point sur les domaines de
Brabant senl comme se feroit par les assignations' des par-
tiea susdtctes dependans seulement des domaines- de Bra-
bant. Taute lois co&siderant les dicts Estatz de Brabant
Digitized by LjOOQ IC
combien I« pajrs' tanit em general qne pariiimlie» eacoienl
obligeta satUpie Alteze poor luy donner . toute asd^iteiice
potftible« OBt euparfin tous «ate cooteDU, aoauoir lea no-
bUa et villea (aolenneleoient en estant reqaisea) que hora
let deux cens mille qa'estoieDt conaentidetroaverparyente
oa angagicirc desbiens d'eglUa •eroieotprintleadictsSoooo
ilorina pour a'en ajder yera sea dicts crediteara auecq ce
qaeatoit dea par bsa dicu estatz de Braban^, piojeooant
qae lear aeroit linre acte d'aasearaDce et Indemnit^ aar lea
dictea partie» dea dooiaines« tciaoir ce que ^recederoit da
droict dea AIIuds , Item dea offloea de l'Escoatet et amman
d'Anuers, et aussi ce qa eatoit eachea a eauae de la redenip-
tioD du fosaage du Bourg d' Anaers, et encorea la penaion
qu'aToit eate accorde a sa dicte Alteze par lea dicta Estats
de Brabant. Mais comme raolhorite de cealx des financea
entre tempa et depuia qae Ton avoit comBienche a negocier
aar ceat affaire estuit changee, IIa estebesoing aeloncefor*
mer Facta de la dicte Indemoite et asaeurance qai a eate ar-
reate ausdits Estatz en la fazoo comoie eile a este enyojee
et exhibee en vostre conseil , laquelle fazon oa forme nj
seroit trouTee bonne poar crainte de contreFcnir aax arti-
eles oonclaz et arrestez arecq TAIteze da dac d'Anjo« et
partant y aaroit este forme vng ai|l.tre acte contenant aea*
lement promesse de tenir la bonne main par aon Excellence
et aultrea Seigneura du dict conseil , que dans trois moia
lea dicta 3oooo seroient remboursez aiidictEstat deBrabant
oa que a faulte de ce et lesdicts trojs mois paaaez seroit
fisicte pertinente ordonnences par ceulxdes financea aupro-
fit dea dita Estatz de Brabant, Ce qae eatant mis en delibe-
ration des dits Estata a este resolu qu'ilz ne se poayoient
aulcanement contenter d'une teile forme d'asseurance ne
contenant aulcune Obligation et moins asaeurance et que roB
aaoit prina pea de consideration que en cest aSaire lesdits
Estata avotent eate Contents (poor) gratifier a mon dict
Seigneur rArchidacq aana y estre aulcunement oblige) de
faire fumir lea dits coooo florins, et en attendre lereboar-
aement de ce que procederoit dea domaines de. Brabant aenlf
en lieu que les domaines dea aultrea provinces y debvoient
eontribuer , qui difFeroit de beaucoup a ce qu'ooient faict
eealx de Flandrea et meamea ceulx de Gand qqi ayanta
aehapte le tollieu de Biersliet ont oonverti les deniera en
payeraent de ce quilz debvoient a S. A. non par les domai*
nes, maia de leur propre an traactement de S. A. promis
par lea Estatz generaulx. Voila Monaieur toot faillj ce
qa'aoons trauaille et mene ai avant qn'il ne restoit qae de-
peacber l'acte arreate par lea dita ^tat« de Brabant qui
Digitized by LjOOQIC
l6i
^soe fag eztMme erottdcoevr • SadicteAItecequiaperda
la belle laison poar Foyager et contomme' l'argent qu'il y
eoit employe et encoret a la fin na rien faict et aeroit ap*
ptreat qn'il ne pooroit partir dier tout cest hyver, et daal«
lanl ^e le principal poinct de difliculte ayant mea (comine
)e pealz entendre) aa diote Exeellenoe et aultres Seigneara
du dict Gonaeil eat le traicte fait auecq S. A. d'Anjou poar
7 Bon contrerentr. Je n'ajr pea obmettre de youa faire •oii->
reair^ qaelea domaiaea ont eate obligee et affectez reeUement
poor le traictement ordonn^ de mondict Seigneur L'archi*
doc juftqne« a 36ooo par an de aorte que a ceate cause mon-
dict Seigneur (comme toua ses predecesseurt en mesine
eatat) a eo et doibt auoir preference de payeinent devant
toos lea Bentiera dea dita domaines comme a eate tousioura
Tse et practique , Et ule (?) Icelluj traictement au regard
dea domalnea aulcanement eate personel a quoj ana^i ny
a eu peraonne layant promia Mais le traictement dea
estats a quatre yingts quatre mille ayant este exiraprdinaire
penlt bien estre personnel, 3ien est vray que Tunzieame
de Julet demier les Estats generaulx semblent auoir resoln
que le reate deu a Mondict Seigneur a eauae de son traicte-
ment aar les domaines seroit par repsrtition fuiny par les
particulieres provinces non point pour j estre oblige , mais
a cauae que Icelies provinces aroient apprehende les do-
maines et par tant estoient tenu porler lea chargea d'iceulx,
y adjouslant et declairant par expres, que en cas de nonsa-
tisfaction des dictes domaines ausi au regard demonseignenr
le duc d'Anjou in yerbis. »Midts dat in allen gheualle de
▼oersz. tacbterhytblyft en(de) behortgheanden leyboerden
laste bay voirsz. demejnenoopk in Aenschauwinghe Tanmy-
aen beere den Iverloge van Anjou,« qui fait une manifeste
resolution de ce poinct et que ne sy dcbyoit mettre aulcune
difiiculte aoubs rmbre que le dict trai9tement des domaines
eonsistoit en Obligation personelle, aussi la resolution« ou
xepartition faicte par les Estats entre les prouinces sqauoir
quelles payeroient chacune sa quote ence que restoita mon-
dict seigneur i'Archiduc de son traictement sur les domai-
nes ne peult changer ny transferer robligationreelleenper-
Sonnele qnia pacta debitorum creditori non nocent, £t par
dessua ce lesdits cstatz de Brabant et tous aultres iogeans
de c^st affaire ne peuuent croire que son Alteze d'Anjou
prendra mescontentement du passement de lacte comme iL
at feste pouriette ausdits Estats ou que Monseigneur Tar-
ehiducq fust payö de son dict traictement des denier proce«
dana dea dits domaines (encore qu'il ny eust que Obligation
personnelle « mais plostost au conlraire seroit tresmary que
L 11
Digitized by LjOOQ IC
l62
Ion enst faict fanlte äassister mondiot Seign«iif ^rg^efaidttc<(
par le moyen ausdit» Et dauantage il yoiia plairat Monaieor
le President' considerer qne par les pärtiea comprinaea a««*
dict acte ponriette ausdita Estota ne ae-seroit quelqpe dimi«*
nntion ou alienation des domaines, mais a'employeroient
aeolement deniera Ja paraennz et a parnenir dea depend^n*
cea dea demainea assez extraordinairea au rembonrsen^t
dea dita Estatz de Brabant, et Jespere qnelaplüfl^grandjMirt
des dita 3oooo florins setrouvera senVementparlabajdanga
d'ang proces de TEscoutet ou Marcgraye d'Anvera 'contr^
Jaqnea le Maire comme il vooa en peult souTenir, Toua pri*
ant bouloir faire depescher a ceste fin lettres closea an Ma«
gistrat d'Anners et me les envoyer. Par qnoj Meoaeignei»
aa dicte AUeze cognoissant Taffection qne port^s aaeatffiai*
res se confie et moj tant qae m'est possible roaa prie de
▼ouloir redresser cest affaire et que lediet acte pniase eatre
depesche aultrement ny a espoir quelconque qtte^'fa dict«
Alteze puisse partir d'Jcj , yous poqea Monsienr cenaidevtr
qüelz Inconyenxens a'en ponrroni» engendrer*
(Fol.667et568.)
63.) 1 1 . August 1 5d 1 •
Bndolff der Ander, yon Gottes genaden Erweiter RÖBiiacber
Kaiser zn allen Zeitten Merer des Reichs ete.
Dnrchleuchtiger Hochgeborner frenndtlicher geliebter
Bmeder ynnd Fürsst. Wier ffiegen Euer Lieb freundtlick
ynnd Brfiederlich zu wissen, das wir yeber das alberait zu-
nor bescbehnen, Ire Liebden dem Churfürsten zu Colin,
ynnd Herzogen zu Gülich etc. sowol in schrifft, wie aufs
heiligenden Copeien zu sehen, als durch ynsem Abgeaand-
ten Hofdiener ynnd getrewen lieben Daniel Prinzen , vmb
richtig mach: ynd fürdersamer erlegnng der bewnaaten
Summa gelts in abschlag der Jüngst zu Regenspurg bewil*
ligten Reichshülffen Irer angebüernns, an Jezo abermal er-
snechen thuen , des gnedigisten Versehens, es werden sick
gegen yns nicht allein S«L, derChurffirstaladersichgleich-
wol dessen etlichermassen erboten , sonder auch der Her-
zog zu Gülch, gewer ynd wilfarig erzaigen.
Nichts weniger aber ynd damit Euer Lieb ymb aouii
desto mehr ynnd gewisser geh olffen werde, haben wir yn-
sem Hofzal-Ambt Contralor ynnd getrewen lieben Hannsen
Bietman zu den Fuggern nach Augspurg abgefertigt , mit
gnedigisten beuelch, das Er mit Inenauf die Jenige richtige
mittel, die wir Ime ynserm Abgesandten alberait nambhaill
gemacht, auf dreissig tausent gülden handlung pflegen ynnd
Digitized by LjOOQIC
163.
mfiglicliitten vleiJb fttrkkeren soll, datiut>ilte$elb^al£ibaldt
Tnnd Tnaerzogenlich ge«oUo§se» werde*
Nachdem wir aber die genedigiste.Beilorg tragen, Sy
die Fagger möchten sich des haaren gellta halber Inmassea
es Tnlengst in ainer andern gelthandlung gleichsfalfs he-
schehen, mit Irenn nambhafilen grossen. Aufsgaben, aber-
mals entschnldigen. So haben wir für wn guettes mittel
geacht , aach darauf gedachtem ynserm Abgesandten aufer-
legt , das £r mit Inen denn Fuggem dahm handlön solle,
damit Sj gleichwoll £ner Lieb ain erspriefslich^ Samma
gellts mit deren Sj von Antorff auf Cöln khumben mugen,
saeordnen, mit dem Yebrigen aber dieselb bej den Jenigen
Farthejen denen Sj schuldig sein, enthebjsn weiten, Tnnd
werden Euer Lieb auf soliches^ bemelten rnnserm Abge-.
sandten Tnbeschwärt ain Yeraaichnus bemelter Irer Schul-
den nach Augspurg vebersenden lassen, damit Er sich darin-
nen der Nottui^ ersehen, ynnd die sach darnach anrichten
mdgen. Das alles weiten wir Euer Lieb freundtlioh ynnd
Brfiederlioher freundtschafft allezeit forderwoll zugethan
Terbleiben. Geben auf Ynnserm KhünigUchen Schlofs zu
Frag den Ailften tag Augustj Anno etc. im Ain ynnd seht-
zigisten, ynnserer Reiche des Römischen im Sechsten , des
hangerischen im Nennten, ynnd des Behaimbischen auch
im Seehsten«
Euer Lieb
Gnetwilliger Brudep
Budol£F m. p«
Ad mandatum Dni. Electi Imperatoris proprium
F, Hoffman Frejherr etc.
Anfshelm yon Velfs etc.
Bigolins (?)•
(Fol. 67001571.)
64.) (s. d.) August 1 58 1 .
Memorial wegen Irer FürstL Dht. etc. Ertzheruogen Mat«
thiasen zu Oesterreich etc. für den wolgebomen heirn
Adolph Grauen zue Neuenam ynd Limburgk etc. Herrn zu
Alpen , seine Ralfs ynnd yerrichtung betreffend«
Ire Fürstl. Darchl. Achten yor notwendig, wogendes
angestelten Chur ynnd Fürstentags zu Wormbs , auf den
19 Aprilis khünfftig, das der herr Graf erstlich ynnd zum
ehiaten für ernenter Tagzeit zu baiden Churfürsten Sach-
sen ynd Brandenburgk yerraise , ynnd dieselben yermöge
seiner Instruction yon allen dieser Zeit alhiero gelegenhait,
aofaffterlichen berichte , damit Sie Ire Deputierten gegen
Digitized by LjOOQ IC
l64
Wormbs von soUchcm genuegsam Informiren, ynd aich Ires
willens Aldar desto zeitHelver erkleren khönnen.
Neben solicKera will Im gebüeren, das Er baide Chur-
ffirsten , Ihre SÖhnei vnnd Tochtere freundlich vnnd dienst-
lich begrüesse, ynndlre Fürstl. Durchl. etc. für derselben
treuen frenndt zu halten begere , Fürnemblich der Chor'
fÜrstin 2u Brandenburg anmelde, demnach der Churiörst
ler Dht. etc. für ein «Sohn angenommen, so wurde sie nnn-
mehr auch fraw Muetter sein müessen, vnnd denherrnVat-
tem zn des Sohns treuem vnnd besten Beystandt zuuerman-
nen wissen«
Es soll auch sonderlich der herr Graf nit vnderlassent
die Chnrfürsten zu erinnern, nach gethanner IrerDht. eic«
entschuldigung, das Sie dieselben nit eher durch Pottachaffc
ersuechen khönnen, wegeii des Feindts thättlicfaen einfals
rnnd anderer vngelegenhaic, was für nuz ynd Authoritet
Inen des heiligen Reichs Stenden ynnd Seulen erfolget sein
wurde, da Franckhreich diese Landt ynder seinen gehor-
samb ynnd gewalt bekhommen , wie Mez ynnd andere, ort;
mehr dem Reich entzogen ynd dem ganzen Deolschlandt
mit gewerb, Kheuümanschafir, Zolin vnd andern wegen,
^elegenhait dieser Lande, seines gefallens Ordnung gege-
ben hette, weliches durch beweiislichen schein aigentlich
ynnd gewifs geschehen , ynnd alberait im werckh gewesen,
da es nicht sonderlich durch Gott ynnd Irer Fürstl. Dht*
etc. Eilendt hochgefährliche leibs ynd lebens darwagung,
dem Ueylichen reich, ynnd dem Haufs Oessterreich zu
guet , were aufgezogen , vnd ob Gott uill , nuhnmehr ver-
hindert worden.
Darumb dan Ire Fürstl. Dht. etc. desto yngezweiffel-
ter dafür hielten , es wurden soliches baide Churfürssten
nit allain freundlich erkhennen , sondern auch mit wirckh-
licher handtraichung ynd Beystand gegen Irer Dht etc. Inn
diesen hailsamen werckh beweisen vnd ynseumblich erzei-
gen, wie soliches der herr GrafFschickhlicher ynd besser
Mol fürzubringen , vnd zu erspriefslichem effcct würd er-
aignen wissen.
Vonn dannen wird der Herr Grafi seinen weeg zum
nechsten , nach Irer Mnyt. etc. der ßömisch Khaiserin, ge-
gen Prag nehmen , nach erlangter aiiciienz ynd überge;^eb-
nen gehorsamen schreiben, Irer Khajs. Mayt. etc. vermel-
den, das Ire Dht. etc. aufs khindlichervndterlhenigkait ynd
gehorsamb nit vnderlassen khönnen . dieselb durch Pott-
schafft zu besuchen, ynnd demüettigist die hendt zu khüs*
aen , neben khindlicher bitt , Es wolten Irer Khays. Mayt.
etc. aigentlich ynnd gewifs dafür halten , das In allem Irer
Digitized by LjOOQIC
105
Dht. etc. thaen vnd fumembon , dieselbe khain andern Sin
Tnnd mainung hettc vnd habe» woUe « dan wie aich gegen
Irer Mayt. etc. schrifftlichen gehovsainbist ercleret* Ynnd
verhofien derowegen Ire Dht. etc. es wurden. dardurch vnd
in bewegaog aller gel egenhait Ire Khays. Majt. etc. nit al-
lain bejr voriger Khajserlicher müetterlicher gnadc suyor-
bleiben , sondern auch dieselbe (da es möglich were) gne-
digist zuuermehren, ynd soliche grosse der Khönigl. Wür-
den zu Hispanien vnd dem ganzen Haufs Oessterreich ge-
thanne Dienst, miUiglicb zuerkhennen mehrer dan genoeg-
sambe vrsachen haben , auch gnedigist vernüttlen helffen,
damit Ihre Dht. etc. vnd die hochbeschwärtten Niderlande
von Don Jokans de AusCria feindtlichem vnnötigem bekrie*
gen ynd schedlichen fürnemben entlastet, Vnd in begerte
ruhe vnd fridt In der khönigl. Würden gehorsamb vnd vn*
derthanigkait znuorbleiben , efaistes ges^e^t werden möch-
ten, darumb dan Ire Khays. Mayt. etc. die FfirstLDht« eto*
gehorsambist vnnd khindlichen bitten vtfd sich derselben
zu Khayserlichen gnaden entpfelen (hue*
l^ach diesem soll der herr GrafTbey der Khönigl. Mayt»
etc. aufs Franckhreich witib Irer Dht. etc. Brüederlichen
dienst vnud gruefs verrichten, das schreiben an Ire Mayt.
etc. überantwortten , vnd gleichmässigen bericht omistis
omittendifiy als an die Khaiserin geschehen, gebüerlichen
anregen.
Alfs dan auch baide Junge Khönigin , wegen Irer Dht«
etc. freundlich vnnd Bruederlich begrüessen, Irer Dht. etc.
sehreiben überantwortten, vnnd begern, das Ire Dht. etc.
vonn derselben herrn Bruedern Irer Dht. etc. nichts anders
als sondere Bruederliche Dienst ?nd freundtsohafit gewart-
ten, vnd alles diz Ir fürnehmen dem ganzen haufs Oesster«»
reich zn wolfart geschehen , achten vnnd hallen weiten. ,
Irer Mayt. etc der Khaiserin hofimaister soll der herr
Graff erinnern, das derselb wegen Irer Fürstl. Dht. eto.
dem ganzen löblichen Khayserlichen frawenzimmer, Irei^
Dht. etc. gnedigisten willen vnd gruefs anmelden weite,
weliches der herr Graf als ein hoffman mit gel egenhait zu
bestellen, vnd darinnen des herrn Prowfskhowfsky oder
herrn Trautsons anweisung wol zu gebrauchen wissen wirdt«
Wie Er auch in acht nemben soll, den herrn vonPemstain,
herrn Profskowfsky , herrn Trautson vnnd andere ansehen-
liehe Irer Khays. Mayt. etc. zuegegeben Rath vnd diener
1/1 meliori forma von allen dieser Landt Sachen gebüer zu
inforrairen. Sonnderlich aber bey dem herrn von Fern-
staia zuerwenen, dafern die Khöniglichen l4andto(ncierer der
Cron Behaimb , oder sonsten die Landtstende verbanden,
Digitized by LjOOQ IC
i66
das ler Dht. etc. gnedigUt an henm von Pematain begere,
das Er neben dem herrn Graffen , denselben allen in pu«
hlico Irer Ffirstl. Dht. etc. gnedigen willen ynnd gmefs yer-
melden I die yrsacfaen Irer Dht. etc. eilenden abraisens an-
genommener dieser Erb Niderlande Regierung ynd aller
Sachen suestandt erzelen , vnd Irer Dht. etc. wolffenaigtes
gemüet gegen dem ganzen Erb Kfaonigreich, auch die gnette
gebuerliche zauorsioht zu Inen vleissig ynnd nottnrfilig an-
khündigen wolte.
Nach erlangtem Abscbiedt zn Prag, soll der herr
Graft rnseamblich nach Khayserlichem ho£P rerraisen, alda
er yermöge seiner habendenlnstruction bey der Khayserlicben
Majt« etc. seine Werbungen woll wirdt zuuerrichten wissen.
Neben demselben aber soll Er baide Ire Fürstl. Dht.
etc. Erzherzoge Ernnst vnd Maximilian zu Oessterreich etc.
dafern Ire Dht. etc. hej Khajserlichem hoff anwesend, Irer
Fürstl. Dht. etc. schreiben überantwortten , Irer Dht. etc.
trewe Bruederliche Dienst anbietten, aller Sachen gelegen*
hait , yermöge der Instruction anbringen , ynnd dieselben
ymb Bruederlichen raht, ynnd yleissige erinnemngbejder
Khajs. Mayt. etc. dem Haufs Oesterreich zum besten zu
thuen , freundlichen anlangen«
Endlich , wofern In deren raisen der herr Graf an die
ort khommen , ynnd Passieren mneste , da fürstlich^-ii0ff-
hallungen ynnd Fürstliche Persohnen anzutreffen, ynnd er
sich bej denselben zu erzaigen yerursacht , Soll der Herr
Graft in gebüerendcr Forma , denselben Irer Ffirstl. DbL
etc. Dienst freundtschaftV vnnd gruefs vermeiden , Sie Irer
Dht. etc. mainung ynd derer ort gelegenhait yerstendigen,
ynd zu treuer Freundtschaftk; Correspondenz ynnd beyfail
ermahnen. Vonn solichem allem ynd was sonsten fürlauffen
mochte , daran Irer Dht. etc. gelegen ynd zu wissen yon-
nötten were , soll der herr Graf ehist ynd oftl, es sej darch
oder andere gelegenhait , Irer Fürstl. Dht. etc. schrifiUich
aduertieren ynd In allem khainyleifs noch mühe sparren, Alfa
sich dan Ire Fürstl« Dht. etc. genzlich vorsehen , ynd hin
widerumb gegen Im In gedenckh sein wollen.
(F0L578— 68i.)
65.) Matthias etc. 1 3. August 1 58 1 •
Instruction auf ynserm Truchsäfs vnd lieben getrewen Emat
von Eckh etc. wafs in vnserem Namen Er bej Irer MayU
etc. der Römischen Khaiserin auf jeziger seiner anbeaclnen
Raifs verrichten solle etc.
Vnnd Erstlich soll Er sich alsbaldt ynnd ynseomblich
von hinnen nach Cöln am Rhein begeben , alle mittel inn
Digitized by VjOOQIC
«6t
([Ol^iiliaU.braiielieo, damit Er sicher rod auf« vnbeken«
dest durclikhombe , oder doch , da er Je sich mfieste 2oer»
kbenaen geben, fürwenden, das Er in sein Partiealarsa-
eben nach haufs Yerraiset.
Zu Coln soll Er sich gar nicht senmben oder viel se-
hen lassen 9 sondern alsbaldt dem Daniel Prinz, welicher
beim Gropper Canonico an erfragen sein wierd, anmelden,
Tnnser schreiben Im znestellen , der wierd Ihm alle anlei-
tnng thaen , damit er alsbaldt die Posst bekhommen , ynnd
derselb ferner, znnolbringung seiner Heise sich gebrau-
chen möge, ynnd soll alfsdan eusseristen möglichsten Tleifs
SU ehister fortsesnng bej tag vnd nacht anwenden. Zu Hein-
hausen vnnd Augspurg sol Er sich Yleissig ynnd ynuer-
merckht erkhundigen , wie es eine gelegenhait habe , mit
Irer Khajrs« Majt. etc. y er raison ynnd wo dieselbe am ehis-
ten ynd richiigisten anzutreffen« Nach demselben sol Er
seinen weeg richten ynnd kheine mögligkait sparen, an Ire
Majt. etc. hoff in eill zugelangen.
Wann Er dann zu Irer Khajserlichen Majt. ete. hoff^
leger ankhommen, sol er sich alsbaldt bei ynnseren freundt-
liehen geliebten herrn gebruedern beiden Erzherzogen Irer
L. L. oder deren L. einen , wolicher aldar gegenwertig ge»
buerlichen anmelden, denselben ynsere Brüederlichc freund-
liche dienst anzaigen, die schreiben überantwortten ynnd
warumben Er yon ynnfs abgefertigt berichten , auch Irer
L. L. wolmainuDg in solichem ynnd seine gnedige beförde-
rung gehorsambist bitten « alfsdann sich nach solichem yer-
halten , ynnd derowegen In ynnserem Namen mit dem yon
Stozing, Octanio ynnd yon Hochenburg, denen Er ynnser
gnad anzaigen soll , sich yleissig bereden , damit Er alle
Sachen desto schiokhl icher ynnd gewönlichem gebrauch
gemefs yerrichten möge.
Folgendts wirdt er sich auf eingenommenen ynd er-
fragten rath ynnd guet befindung hej ynnser freundlichen
geliebten Frau Schwester der Khönigin aufs Franckhreich,
Irer Majt« etc. ynnd L. gehorsambist angeben lassen. Im
fall dieselb bej der Khajs. Majt. etc. anwesend L Irer Majt.
etc» ynnd L gleichsfals ynnser willige Brüederlichc dienst-
ynnd wönsohung glickhlicher wolfart in aller gebüer an-
deuten , ynnd gehorsambist berichten, das ynnfs dieser Zeit
nichts betrüeblioher sej, dann die ynuorsehene ankhündi-
gung Irer Majt. etc. der Römischen Khaiserin eilenden ab-
raisen nach S janien , weil wier durch höchste yngelegen-
hait in dieser eill y erhindert wurden, ynnfs zuuor In khind-
licbem gehorsamb bej Irer Khajs« Majt. etc. Persöhnlichen
Digitized by LjOOQ IC "
16«
einzustellen , aafsuwartten, vnnti AeriAhM all^gnedljgi»!:«
Khays. beuehlichs zu erholen«
Vnnd ob wier noehwoli in hofinung stünden, das sich
höchst gedachter Irer Majt. etc. ^erraisen, deromassen ror-
weilen wurde damit wier, nach verrichter unserer bifs an-
hero Verhinderung vnnd vngelegenhait dieselb etwa vnder-
weegs erlangen vnnd also vnnser khindlichc gehorsambe
gebüer than khanden. Zu weliches volbringung wiervnnfs
an Je20 nichts hefFtigers angelegen sein lassen. Alfs bet-
ten wier doch über difs alles nicht vmbgehen khönnen , In
den vonn Egkh auf eilende Post zu Irer Khays. Mayt. etc.
abzuferttigen , vnnd durch Ihn vnnser gehorsambist khind*
lieh anmelden vnnd entschuldigung zu thuen, so woU der-
selben Khayserlichen raifs gelegenhait vnd ob vnnfs Immer
möglich Persönlich einzustellen , zu erfahren. Demnach
wier aber bifs anhero In solichem vnd allem andern von
Irer Mayt. etc. vnnd L. soliche schwesterliche Zuenaigung
vnd wirckhiiche freund tschafit befunden, deren wier vnnfs
zu Danckhbarkait nicht allain verpilicht erkhendten, Son-
dern auch in solicher Je^igen, so hoch angelegenen gebuer
derselben Assistenz vnnd bessern fürbringung Irer Khays.
Mayt. etc. rnnserer gchorsamben khindlichen entschuldi*
gung zu thuen , genzlich getrösten. So hetten wier ler'
Mayt. etc. vnnd Lieb Brüederlichen bitten mit solichem
vnnfs freundlichen zu wilfaren, auch Inen den von Eckh
zu allergencdigister Khayserlichen audienz zu befördern
helffen, vnd vnnfs Jederzeit vor derselben treuwilligisten
freundlichen Bruedern zu halten.
Nach solichem wird sonder zweifFel folgen, die Khay-
serliche audienz, bey welicher Er der von Kckh mit aller
vnderthcnigister Reuerenz Irer Khays« Mayt, etc. vnser ge-
horsambist khindlich schreiben, so sich auf seine Relation
Referieren thuet, überraichen soll, vndauf allergenedigistes
Khaiserliches zuelassen lt;e Khays. Mayt. etc. demüettigist
berichten, weil wir in eill vnd vnuorsehens durch aignen
Currier berichtet worden, das Irer Khays. Mayt. etc. aigent-
lich entschliessen, aufs derselben Landen nach Spanien zu
uerraisen 80 hetten wier aufs khindlicher gebüer nicht
rnderlassen wollen , weill vnnfs durch vngelegenhait vnd
höchst beschwer der Zeit, vnnd mangel erheisehendernot-
turffl In dero eill, vnnd so vnnersehens auf diese Zeit, wie
gerne wier auch geweit, Persöhnlich gehorsambist zuer*
acheinen vnmöglich. Inen den Eckh eilendts abzufertigen,
vnnsx:e wäre vndvnuormeidlichiste entshuldigung zu thuen,
auch sich vndterthenigist zu erkhundigen, wafs Ire Khays«
Mayt. etc. allergenedigist vnd müetteriich vnnfs befehlen
Digitized by LjOOQIC
169
mnd aalbHegeta wordeiit dsmselben khiiidiiclien zu gehör*
•amben , wolteii wier mit Innerster begier die Zeit ynnsers
leben» willig ynd berait erfanden werden. Nach diesem soll
Er mit Khürz frer Khays. Majt. etc. dafern es schickhlich
geschehen khann , gehorsambist ercleren den Jezigen hie*
gischen Je lenger Je mehr rerderblichen Zaestandt, ynnd
das wier bifs anhero anfgehalten ynnd alles gerne zum bes*
tten yermittelt betten, so lanng ynnfs Immer möglich ge«
Wesen, mit höchster gefahr beschwernufs md vngelegen«
hait, Tnnd soliches nar allein zu erhaltnng ynnser Catho«
lischen Religion , erkhendtnafs ynnd gehorsamb Irs herrn
dea Khonigs zu hispanien , wolfart ynnsers löblichen Hanfs
Oesterreichs, ynnd befridignng der betriebtenLande yermöge
Tnnser znuor yielfaltig gethanen gehorsambisten erclerung
gegen Irer Khajs. Mayt. etc. An Jezo aber , aldieweil es
endlich yon kheinem Thail hat wollen erkhendt sonnder
übel erger werden wollen , betten wier znuor ynnd eher ynn-
•ere Catholische Religion bey ynnserem Gubernamentgenz«
lieh anfagetilget wurde, anch andere gefahrliche ynd ynnse-
rem haofs ynnd Intent nachthejlige beyfelle geschehen ynnd
effectttiert werden möchten, ynnser Gubemamentfrejwillig
ynnd durch öffentliche Pottschaffl In der General Stende
banden yon welichen wier es empfangen, resigniret ynd
vnnfs also ynnserer Pflicht ynnd alles zuestehenden ferners
Yebels mit fürstlichen ehren ynd guetten gewissen entlastet.
Wolten kindlichen yerhoiFen, das alles yoriges ynnd difs
ynnser wolmeinendt furnehmen yon Irer Khajs. Majt. etc.
nicht anders den In Khaiserlichen müctterlichen gnaden
wurde aufgenommen ynnd yermerckht werden, darumbwier
dan In khindtlichem gehorsamb hochfleissig wollen gebetten
haben, auch genedigist dafür zu halten, dafs wier ynnsere
'Zeit des lebens, ob Gott will nicht anders zu gebrauchen
gedenckhen dan zu erhaltung ynnsrer Catholischen Reli«
gion, einigkait ynnd aufoemben ynnsers hochlöblichen Hanfs
Oesterreichs.
Weill wier ynnfs auch zum höchsten stündlich be-
müeheten ynnd alle gelegenhaiten suchten , wie wier Ire
Majt. etc. etwa ynderweegen In derselben Raifs Persönli-
chen In gehorsamb aufwartten ynnd ynnfs erzaigen khönnd-
ten, betten ^ier Ihn belastet soliches Irer Mayt etc. ynder-
thenigist anzumelden, ynnd derselben allergenedigisten wil-
len darinnen gehorsambist zuuememmen. Auf soliches oder
auch zuuor wie am thnelichsten Ihm wierd gerathen wer-^
den , soll Er ynnser auch ^enndlichen lieben fraw schwe-
der Khönigin Margaretha Irer Lieb ynnser Bruederlicb
(mhreiben fiberraicbep» ynnsere freundtliche Dienst,' ynnd
Digitized by LjOOQ IC
170
das wier derselben alle gUcUiASlig« woUaii tcealieli wBn-
sehen, anmelden, aueh wegen ynnser erinnern , Tnnfs Je«
derzeit für ler Lieb treuen willigen Brnedern zu, achten,
'Tnnd ynnfs In sonderer Khajserliehen Maetterlicben gna-
den zu erhalten , bitten.
Der Jungfraw Donna Johanna von Pernstain« wirdtEr
vnnser schreiben anch zn überiififem wissen, vnnd Ir ynnser
sondere gnadt vnnd graefs anzaigen , vnnd weil wier die
Zeit hero mit gnedigem begnüegen Ir wolmeinendt yerrich-
tung wegen vnnser bey IrerMayt. etc. der Römischen Khai-
serin wol yernommen begeren wir mit gnaden, Sie wolle in
soliohem Jederzeit fortfahren vnnd souii an Ihr vnnfs bey
mehr hochstgedachter Irer Khayserlichen May trete, in muet«
terlichen gnaden vnd Ingedenckhen erhalten helffen , ver-
bleiben sonnsten in alweeg Ir ynnd allen den lerigen mit
genedigisten willen gar woU gewogen. Weill mfs unbe«
wüst was ler Khays. Mayt. etc. voransehenliche Bähte ynnd
Landtleuth bey ler haben , Stellen wier Im yon Eckh in
seine Discretion bey allen nach gebäer Hannfs ynnd Weiba
Persohnen ynnsre gnad ynnd gruefs anmeldnng zu thueUf
wie Er soliches nach erheischen eines Jeden qualitet wird
zu uorrichten wissen. — Soll In solichem a^lem hdcbst»
möglichen treuen yleifs , beschaidenhait ynd eill brauchen,
ynnd alles dahin richten dasEryberzween oder drey Tage
zum längsten sich bey hoff nicht aufhalten lasse , damit
wier durch soliohe ehiste wissenschafft ynnd seinenn münd-
lichen berioht ynsere Sachen nach erheischender gebuer an^
Bchickhen mögen. Auferlegen Im hiemit woU ernstlich sich
In solichem allen so bedcchtig ynnd yerantwortlioh znner-
halten, alfs ynnsre Fürstliche ehre ynnd Dienst erheischet,
ynnd wier Ihm gnedigist zuegetrawen, auch khunfftig aa
mehrern gnaden ynnd beförderung Ingedenckh sein wollen,
vnnd soll sich sonnsten aller ynnd Jeder vmbstende , wer
hey hoff ynnd wie die rais angestelt alles aulsfüerlich ynnd
Notturfitig erkhundigen zu ynnsrer sondern nachricbtiing«
Vnnser gehorsambist schreiben an Ire Kays. Mayt. etc. ao
woU auch difs an vnseren Gamerdiener den Grenz soll Er
durch den Daniel Prinz ehist bestellen, Im fahl auch rnn*
ser geliebter Herr Brueder Erzherzog Ernst lerL. alberait
von Irer Khays. Mayt. etc. der Khaiserin hoff abgeschaiden,
soll Er ynnser schreiben durch den yon Hochenburg oder
sonsten zu gewisser ehisterPottschaffl bestellen lassen. Ann
'solichem allen yerbriogt Er ynnsern gnedigisten willen ynd
mainung« Datum Antorff den fnnfzehenden Auguaty Anno
etc. Ain ynd achtzig.
(Fol. 682 — 587.)
Digitized by LjOOQIC
171
66.) sb.kngauiiSB%.
An die Furstliclie Darcblaacht Ertzhertzog Mattbia zu
Oesterreich obersten Haubtman ynd Gubernatorn der Ni-
derlanden , meinem gnädigisten Fürssten rnnd herrn.
Durcbjencbtigiater ynd bochgeborner gnedigister Fürst
Tnad Herr. Mein yndtertbenigiste trea willige Dienst seyen
£• Fürstl. Dht. etc. Jederzeit bessts yennügen zauor.
Ich hab E. Dht. etc. schreiben yom 29 Jalj diser ta-
gen empfangen, das Ich derselben mitlerweil nit gescbriben,
ist daramb yndterlassen worden, das die Zeitungen yon des
Ton Alanzons fortzug so gar zweififelig ynd widerwärtig für-
geloffen, ynnd das erst diser tagen bestendige khandtschafi[t
▼on mehr orten einkhommen , das Er sein Zag aufs Nider-
landt fortzusetzen , ynnd sich danon nit abwendig machen«
zu lassen in yollem werckh sej« Item das der Khonig, on*
aogeaehen alles widerigen fürgebens Im fursohub ynd bey*
fall tbnee, wie wol daneben yon yillen noch dahin difscau-
rirt wirdt , Er werde mit dem yolckh so Er in Picardey ge-
schickht tenporrisiren, bifs man sehe wie dem yon Alan-
zon die schanjs gerathen welle, ynnd alsdan sich erst o£Fent-
Ijch ercleren, oder Im fall eins widerigen znestandts sich
durch yerfolgnng der seinigen sonderlich der Hugnodenge*
gen dem Khönig yon Spanien wider Justificieren wellen.
Lanffen also die Sachen wunderlich durch einander» Mier
ist treulich laidt , das E. Dht. etc. so lang Im Niderlandt
aufgehalten ynnd also yerlassen wirdt , Aber da ist nichts
anders» dan mit Gottes hilff ynd mit grossem gemüeth ynd
bestem glimph ynd ehrn sich herauTs gerissen. Yonyil an-
dern Sachen so fnrlau£Fen schreib Ich Euer Dht« etc. nichts,
dann Sj yon andern orten dauon genuegsamb wissens ha*
ben wirdt, Tnnd tbne mich derselben hiemit ^u gnaden
yndterthenigist beuell^en« Datum Kilchofen deu a6« Au-
gusty A* 81.
^uer Dht eto^
Ynndterthenigister
treu dienstwilligster
Lfisarufs yon Schwendi Frejherr zu
Hochen Landsperg etc.
(Fol 596.)
67.) AnPrintzyonYranienetc. 3i • August 1 58 1.
Ynnser freundlich Dienst ynd was wier sensten mehr
liebe« ynnd guetes yermogen zuuor. Hochgebomer Füerst,
freundlicher lieber Oha^nb 1 Aufs erhaischender ynnserer
Digitized by LjOOQIC
172
Notturfft Yndgelegenliait haben wier nicht ynderlassenkliSn-
nen, den Gestrengen vnseren lieben getreuen Balthaser yon
Danewiz zu Karbiachaw zu Euer Lieb abzufertigen ynd
durch denselben mündlichen ynnsers freundlichen gemüets
erkhlerung ynd notwendig begeren an Euer Lieb gelangen
zu lassen, Bitten dieselb freundlich, Sie wolle gedachtem
yon Danewiz nicht allain gnedige Audienz ynnd glauben
geben, sondern auch die freundliche yerordnung thuen,
damit ynserm ersuechen yollige genuege widerfahren möge.
Wie wier ynnfs dessen genzlich zn Euer Lieb yersehen,
ynd derselben mit aller frenndtschafi^ ynd diensten woU
zuegethan yerbleiben. Datum Antor£P den lezten Augnstj
Anno etc. 81.
Euer Lieb
(Fol. 598.)
Guetwilliger Obaimb
Matthias etc.
68.) Monseignenr. d« Sept. 1 58 1 •
J'aj recen la lettre quil a plen a yostre Alteze naes-
crire par le sieur Baltesar de Dannewitz et entcndu parti-
calierement la Charge qu^il auoit de me dirc de 1a part de
y. A. Icelle se peult asseurer quo comme j ay tousjours eu
yne yraj desir et affection de lujestretreshumbleseryiteut
que cella ne manquerat jamays en mon endroit et que jere-
pueray a grand honneur quand V. A. me youldrat honorer
de ces commandemens comme je prie a ce gemtilhomme de
y. A. de luy asseurer de ma part comme il ferat ausi Mon-
seignenr de ce que y. A. desire qui soit faict tant des ba*
steaulx Ires que tout aultre choses a quoy ny aurat faulte de
ma part quelle soit seruie a son contcntement que serat.
En baisant treshumblement les mains de y. A. Je prieraj
le createur de vous donner
Monseigneur en sante treshenreure et longe yie de
Gand ce 2« de September Anno i58i.
De yre Alteze
Treshumble seryitenr
Guille de nassau*
An Erzherzog Matthias» (Fol. 6ob.)
69.) Matthias etc. 3. 8epti58i«
Getrewer lieber. Deine gehorsambe schreiben yon
13 ynnd i5 Augusty seindt ynnfs den lezten desselben wol
enekhommen. Lassen ynnfs deinen treuen yleifs In sonderen
Digitized by LjOOQIC
1T3-
{naden wolgefallcn. Angehend die venrichlttng des Johann
Rietman haben wier von Im voiq 95 obgemeltea gehor-
sambe andeutang entpfangen, das dieselb (laider) ynfracht-
bar zaegangen ist, davon Er dan auch darch aignen Currier,
wie es meldet Ire Khays. Mayt. etc. vnnd die hofFcammer
Tndterthenigist berichtet. Wollest derowegen lipthstes
rleifaes anhalten , andere mittel yor die handt zu neipben«
Die benenung der Creditorn alhier ist yorgebens , weil sie
maifttentheil wie dierbewust arme ParticuUr Personen, bei
welichen khein solicher yerweifs khann erhandelt werden,
baben aber Im, dem Rietman andere weege fürgeschlagen,
dadurch die Summa der dreissig Tausend! Reichsgulden za
Aagspurg möge versichert vnd guetgemacht werden, vnnd
wier dieselben alhier ziehen lassen khönnden , vnnd dar-
darch vnnsere Creditorn zu fride stellen, versehen ynnfs Er
werde seinem erbietten geroefs eusseristen echisten vleif»
thuen. Wollest nur bey der Hofi Cammer antreiben, das
Er von Ihnen vnnd durch denllsung secondieret werde, £a
sej bej den Fuggern oder andern , denn ausser solicher
handraichung ist es vnmöglich vnseren hochnotwendigen auf-
brach fortzusezen , vnnd hast sehr wol getban, das du es
den Hoff Cammer Bäthen gründlich zu uerstehen geben,
wollens Ihnen gleichsfalfs zueschreiben lassen, dasdieGnt-
tcbj vnd Rofs so langsam zueberaittet vnd bastelt, Ist ynnfs
nieht wenig beschwärlich , darumb du deinen embfsigen
rleifs soliche zu Sollicitiern nicht sparen wolst.
Des Schwarzen anzaig in solicher handlung were so
Tngelegen nicht gewesen, wann es der Hoff Cammer bette
gefallen wollen, versehen vnnfs derowegen, Sie werden
aaf andere wirckhlichere mittel bedacht sejn , weil es Je
vnnsere höchst vnuermeidliche notturfil vnnd wier allain
difs begeren, so man ynnfs schuldig ist. Wier erwarten mit
rerlangen deiner Zeitung, wie es mit Irer Mayt« etc. der
Rhöm. Khaiserin raise geschaffen , auch von allen andern
beyfellen , dauon du vnnfs ehist aufsfüeriichen berichten
wollest.
So baldt wier ferneres andeuten von Augspurg vnnd
Coln bekhommen , wollen wier Ire Khays. Mayt. etc. auf
derselben gnedigist schreiben gehorsambist vnnd Drueder-
Ucb beantwortten , miticr Zeit wollest du alles difs fortse-
sen helffen wafs zu vnnserem Dienst vnd besten auch ehister
behendigung der gelder geraichen mag, aU's wier dier ge*
nedigist zanortrawen , auch in gnaden damit wier dier wol
gewogen, khunfiftig erkhennen wollen. Datum AntorfT den
Andern Septembris Ao etc. Ain vnd achtzig.
An Creutz. (EoK 608 el 609.)
Digitized by VjOOQIC
174-
70.) An ErslL Matthias 9* Sept 1 58 1 •
DarcTileaclitiger y frenndtUcher lieber Brueder» Ich
hab Euer L. schreiben Yom ^3^^ neehstyersehines Monats
Aagnsty eropfanngen, ynnd derselben ferner Bruederlichs
begern, yonn wegen richtiger rerordnung ainer Summa
gelts frenndtlich rernomben. Nachdem Ich nnhn nichts lie*
bers sehe* alfs das Eaer L. mit ehistemaufs denn Niderlan-
den kommen mochte, hab Ich bifsher nit ynndterlasseii, 2U
befürdernng solicher E. L. Ralfs , ynnd das derselben mit
der begerten Summa khönnte geholffen werden , alle mög-
liche mittel 2u suechen , wie dann Euer L. dessen zum
thaill hieuor erinnert worden, yersiche mich auch zu Augs-
purg mit den Balerischen ynnd weissischen ain soliche hand-
lung getroffen zu haben, das bey Inen Zwainzig tausent
gülden richtig seyen , ynd Euer L. zu Antorff in kurze er-
legt werden sollen , Neben welichenn Ich gueter hoffnnng
bin, es werden bey dem BischofF yon Wirzburg, zu dem
Ich dann defs wegen yor etlichen Tagen ein sondere Persohn
abgeferttiget , auch fünfzehen tausent gülden richtig ge-
macht werden«
So ist der Churfürst yon Colin seines thailfs zu friden,
dafs auf sein L. ynnd dero Thumb Capitel ain Summa auf-
genommen, yedoch defshalben zuuor mit yezt bemelten
Thumb Capitel auch gehandlet ynnd dessen bewilligung
erlangt werde , darauf Ich dann alberait den Danieln Prin-
zen notwendigen beuelch geben hab, des Versehens, ea
werde durch disen weeg auch etwas zu bekhommen sein,
ynnd dennoch ain soliche Summa In kürze zusamen gebracht
werden , dafs E. L. ler yorhabende Raifs zimblich woll ver-
richten möge , wie ehe nun dasselb geschehe , ye besser
es were.
So Ich Euer L. zu antwort freundlich nit verhalten
wolte , deren Ich mit Bruederlichen hulden ynd treuen je*
derzeit gannz woll zugethan bleib.
^ Datum zu Prag den 9 Septembris i58i.
Euer Lieb
Guetwilliger
Brueder
Rudolff etc.
(Pol. 674.)
81.) ii.SeptiöBi.
Durchleuchtigister, Hochgebomer Ffirsst, Euer Fürstl.
Dht. etc. seindt meine yndterthentge ganz willige ynnd vn-
uerdrosene Dienst höchstes ylcifs zuuor« GenedigisterHerr
Digitized by LjOOQIC
17Ä
Euer Ffirid« Dht, schreibeh den lezten Angvstj su Antorft
datiert) hab Ich rnlangst yon derselbigen dieser Blilthasar
von Daonewis enpfangen , Torlesen auch darbeoeben was
aonst Faer Ffirsil. Dht. etc. ermeltem Dannewia ferner mir
ananzeigen beuolchen angehöret. Darauf aoli Ich £uec
FurstL Dht. etc. nicht Pergen, daa Ick nunmehr in die
secha Monat mit allem yleifs gearbeitet ynd in der hofihnng^
gestanden meine aachea dahin zu bringen, daa Iohinit£uer
Fürstl. Dht« etc. aufs diesen Landen ziehen ynd der gehör*
samblich auf den dienst warten möchte 9 Ich hab aber wi-
der allen meinen willen die Sachen zn kheinem Ende brin-
gen mögen, denn^ie schwär ynnd langsam al hier diegeldt*
Sachen fortgehen, wissen. laider Euer Fürstl. Dht. etc. seihst,
werde also auch difsmall wider meinen willen Euer FürstU
Dht. Qtc. aufzuwartten abgehalten , yndterthenig bittenden
Euer Ffirstl. Dht. etc. wollen mich hierinn gnedigist ent-
schuldiget halten, ich bin aber -der gänzlichen hoffnung,
meine aachen in einem Monat mit hülff des Almeehtigen in
ein oder ander weeg auf ein ort zu bringen, wil Ich mich
alfsden ynsaumblich auf den weg begeben , der hoffnung
Euer Fiirstl. Dmrchl. eto. noch zu Cöln anzutreffen , dann>
Ich khainsweegs gesint bin, Gott gebe was vor gelegenhait
mir Toratehen , oder noch rorstefaen möchten, mich lenger
alhier aufzuhalten , so wissen auch Euer Fürstl. Dht. etc.
das Ich mich auf derselbigen gnädigist schrifftlichs ynnd
mücdli<;hs begehren , anher in diese Landt begeben , sonst
sotten mich acht Pferde , wie starckh die auch sein möch-
ten, anher nicht gezogen haben, ynd ist mein Sün ynd
meinnng allezeit dahin gericht gewesen, Euer Fürst. Dhtf
etc. alle yndterthenige Dienst zu erzeigen, das aber Euer
Färatl. Dht. etc. meine dienst weliche nicht yon den Sten-
den nachgelassen so geringe geacht ynd derer nicht bedürffV,
stelle Ich an sein ort, muefs aber daa auch darbei bedenc-
khen , da mich Euer Fürstl. Dht. etc. in yillen Sachen ge-
braucht , das Ich nunmals auch yiel zu yerantwortten ge-
habt bette , weliches Ich nunmall Gott lob frei , Ich halts
aberdanor, wann Euer Fürstl. Dht. etc. meiner gering-
schezigen Persohnen sonil glaubens, als sie etlichen schlech-
ten ynnd gering hiernigen leuthen gethann, zugestelt bette,
selten Sachen meines YerhofFens in andern Terminis ste-
hen, die weil es aber Euer Fürstl. Dht. etc. also gefallen.
So mnfs Ich auch billioh darmit zu friden sein. Souill der-
selbigen rais anlangt, Rath Ich Ewer Fürstl. Dht. etc. treu-
lich , das Sie derer in gueter achtung nemben , ynnd nicht
suuiel, wer die auch sein möchten, yertrauen; das Ge-
laidt , daa Sie yon den Chur ynnd fnrrssten auch andern
Digitized by LjOOQ IC
176
ttenJTen begeren werden , starckh geaneg nemben t auf das
derer kbain spot widerfahren möge, dann in khor^ aooo
Pferde in TeuUchlandt dem Xhonig zu Hispanien zum beft*
aten anreiten. Soiiches bab leb Euer Ffirsti. Dht. etc. anfa
yndtertheniger treaer wolmainang nicbt verhalten wellen,
mit wünschung zn derselbigen vorstehenden raise glickh
heil vnnd alle wolfart. Thue mich Ener FfiratL Dht. etc. za
allen gnaden beneichen. Datum Gent den ii Septembria
A* 8i.
Eaer F&ratL Dht. eto«
Yndtertheniger Geboraamber
H. G* za Schwarzenbnrg etc.
(An Erzherzog Matthias.) (Fol. bsa et 683.)
72.) Monseigneur* 16. Oct.i68i.
Yostre Alteze entendra s'il Iny plaiat par le Sienr Syen-
brng comment son affaire a este Icy passet , et ausi par
l'acte qu'il Iny est ennoye a qnoy me suis employe selon ma
puissance comme anssi J'espere faire ponr le regard de Tas-
senrance de l'assignation de pension quo doivent faire mes*
sienrs de Flandres a Y. A. Comme aussi en tonte» choaes
qui luy appertienent Je seray toujoars prest de iny faire tres*
huinble service le snppliant treshumblement de vouloir ae*
cepter ma bonne volonte la quelle Je luy dediet Sur ce
baisant treshumblement les mains de Y. A. Je prie dien luy
donner
Monseignenr en bonne sante treshenreuse et longne
vie de Bruges le 16"- Jonr d'Octobre i58i.
De Y. A.
Tres-humble semitenr
Gnille de Nassau«
(An Erzh. Matthias.) (Fol. 652.)
73.) s.d. (OcLiSBi.)
Moyens plus prompts dont il semble qne Ion ponroit
servir a son AIceze en ceste sienne necessite, et ponr pou«
voir sortir la ville d'Anvers.
Premieremcnt de la part des Estas.
Des 18000 Livres qae les Estatz de Brabant doibuent
a sa dicte Alteze pour leur contingent an traitement que
messieurs les estatz generaulx ont promis a Ic^Ue a fnmir
de leur part.
Ceste somme est consentyc et assignee aulx crediteurs de son
Alteze reste seulement trouvcr les moyeos pour la furuir.
Digitized by LjOOQIC
in
De 12)000 ESiiWs irornme re^tiä (fe^ ^Jfriote et contin-*
gentcomme dessus dea par les <}uatre m^^mlirei äeFIandred»
Cesle aomiiie est aaai^e.Aux. €veditl»ur«: de sonAUese «t Jon la
Uent; J>dnne« . w . ; . . .,::•„[..
Depuiron 12000 Li^rea a quoy'ipQhlerQU par eadma*
tion la part «t portion de. qe^lx de,Flai?dire%, j^ja la p^aioa
qiie .aaea dieta Seigneora lea >£auta geoeravlx «ont promia a
aa dicte Ahesre ponr lea bona ei ag^^re&blea ofiicea par eile
faictjs an gooTernement de sea pajs. ' i *
De cc&^ qvote coiaipp de len^vivant Bß ^iif^pßnt ^soViciUr ]ea
acte» etppur cftM^ c*«5q J^ npen ^oy,.^« p^itwr.a Gand. II
plairar a son Excellence faire soliciter le.^Vbap^ae. act pour
cculx'des £atats^df|[jJi^rabapt^ . .^ -it:, -; . »
Denairon 8000 Liurea qae monte en ceate iiieame
penaion la quote de cealx de Brabaiit ' ' ■■' - * •• • ^
De la part dea financea. -
Premiera dea',i4oooLiare8 assignezpar conaentement
et aduea dea quatre m^mbres de Flandrea aur lespter de
Brugea a piiyer eh Iroia ans,' du cler ^euenüe du äict espier,
eaecq slipalation de rehte au denier quartorsienie Jusquea
a ce qae lea erediteura y aasi^nez seront contentez. ' ^_
De 2000 Liarea* deaez par Charles de Calonne mre
en la cliambre dea compies u' Gand, 'comme coramia 'd^
treaorier de Lespaigne,. lea qaelz aussi ont este conaente^
an profit de aon Alteze par lea dicta quatre membres- de
Flandrea.' ' ' • ' ' '\ '\['
De 20000 Liures que loti asaigne a son ATteze aar le
droit dea sica aous gros den a aa dicte May ^«d ei AUana ar«
riaanta en la ville d'Anuera. Daultres 20000 Liurea pcoufic^
tez par lea quatre membres de Flandrea ou ceulx de la villo
de Gand aiir leur quote au traiotement ordiriaire de aoii Al^
teze etlesquela Ilz ont prinaiioradademaine lors qni Ii;eal3C
prindrent en engagier letoulien de Bierculiet' dont Ion. de-
mande reatitution ou .dumoinga que a. ladueoatit'^ijlcplli^
aomme Ilz prennent ä leur charge.le pajement des crfiäi^
teurs de aa dite .Alteze a leur Charge. Et' ce au Heu .de doqi«
ner dea obligationa quilz aoint contentza ceulx des fi)iancea
pour auoir profitte dlcelle aomme hora du d^mäine , affin
de payer leur debte propre« . \ r .
Denuiron 8000 Liurea que pöuront proce.der de quel-
ques noavellea ferroes, que Ion entend faire en Flandrea,
tant de quelquea officea ae dominanta ordinairexnent en forme
que d'aaltrea. \ '. i
CommeaaMat« doibt a ceulx de la Tille tl'Aiittera notable aomiiie
des debles vieilles dont Ic descompte du temps du graiyl
commandeur a eate arreste ont Iteüli d'Anuers obtenu sui*
1. 12
Digitized by LjOOQ IC
. le partcmftttt dRi -Soigi^pur llftijffflHS. 4^W9 «»lafltwoins de
leur ftWtp'^GHii, assig(iation sjifccc droit, de Sooooiiurcs artoU
* ''ulic föis ivccißpuoii* icciilxm'a' fil iclonqueles Nietes alluns
ciitrer^t>«i94£C^iU«i'dluiv«i^Si'itiai»l«natt€ «cult dils finances
'vouldroient ballier a son Alteze sur 1e mesme'drolOMsigna«
^tion de !iooo9Liure8 vniie fojs et ^on Altcze deaire quo eeuh
" '.* <ie la dftfc vilife S^ent pafieiice auefc^ ^^^^ dicte' ässfgnatioD
*"" «t'ce^stftft difir*Ki fecepuoiK3^s4^ii^5 qüe sa dicte Altese ajst
.. i. reofuaea aiooooiLhirea pormactantfvMlle aon-Mrue dca dcu
«)'>'; niers proeedapAjjl/BS allui^, .^^^s^ jB^rriu^s , ce que aeioble
qu'ils ne doibuent refuser a $a. d|,Qte AUese., pjour ce.njue
leur assignation a este donnce poiir payemenC^ de vicilte
'*' ' debte et'mb^Mbs'ifue les diattes'dela"vilt\c'doiinchfc'l>{en at-
'1 *^ 'terminlii^6d dHin 'an et' plus- äjxi inarchans ' appörtans Ics
Pour practiquer ceste etift'tiartiä'cAsuyttaiifeJe'iDta vois
(Fol. 659 et 660*) . . •> .j-'^j j .... i.
'74.) ' , ^.. s/a;(Octoberi58i.)
Cc qud'aemMe (jue aon Alteze "^oit.rrat ord'önner poup
la direction et aäministrätidn de' ses alßaires en ces j^ajs bas
soubz lä tresliumble correctibri/
*_ Comine 'son Alteze ^est sor son partement de ce$ payt
bas et qu'it nest possible qu'eile n'y laisse beaucoup des af-
faires a pour&urüre. denaers les l^stats et prouinces vnies
tant a c^use Jes festes a jccll^ deues pour la parpay.e de son
traicteinentquVdsi ]pour recepuoir la pension de öincquänie
n^llc florin3 par an a Icelle promise par Jesdicts estats ge-
neraalx Qt procure'r que Icelle soit bieii assignee sur Jbo^nes
ct'fermes hjpqtecques ct^generälmeht pour tehijc ie sa part
tpute bönne et amiable correspoudence auecq les d^icts estats et
prouinces vnies, U est necessaire que son alteze a ce depute
quelque persönne bien qüalifiee' qüe soit aq. serement. oa en
office' des estats oü auUres seig'neurs pariiculiets' m'ais' te-
nantseulement son serement'a sä dicfe Alteze anin qa if püisse
fant plus ] librement' et hardimentet sans porter respect a
auliie serement Iraiier les affaircs/soübz tiltre äeconscilliier
et agehtd^ Mönseigheur' L'Archidücq Matthias.
'ÄuqueV Conseillier bu agent eile donriera antliorite et
poüVöir de i'raicter touts et quelcon^ues. aATaircs qu'icelld
aurat en ces pays b&s tant aaedq ' les, dicts estats geoerAulx
proatnces et yilles yhies, *qu|&'"Frin'ces fleigneui^s ou'aultres
particulieres p^rsohnes auecq prdcuratiön ad Lltes ad reci*
plehdum cüin'pötestate substituehdi auecq c1ausule;äe ratun
habendo.
' " Et affin que le didtConsdllierou agcdt solVfatlltni^ax
3res8e,,et as#is.ie esdicts afTaires de sön Alteze seroit con*
Digitized by LjOOQIC
m
•eiile quelle eust par chascoime des dictes principales pro-
uineea qnelqae perBoxine hoDorable ,et d'Au^Imrite pour en
toates difHcalreiS et ecrärreiices a - Iceuli: -^voir recourt et
en preodre cooseil aduU et assisteneb auxqaelz sa dicte Al-
teze poarrat aasi^oen qaelque ^racicuae, f Cji^si^n annuelle
sor les dictes cinquante milli florinspär an.
Et'e^mnie' ?e drot Con8eilliep*4u^ag<)ix^i»erai ten%L'de
tendre'comptede^ooieiiitremi'Se.seroitbGrfi qutfles dicoeapen«
sionaires fusent authorisez pour. ouii* l^a-.epittptea d^icf
agent %t ^pesefaei* 1^9 jordonnances dea pajcfpents qßi ae
fOuxToyent Saisce esU'aQi'dinair«d)eht.qai..»e.4e peuuent a^Vs
cunes fojs euiter a lendroi^.de pleoaieara,de qoi )oa at de«
beBQiti^'poor plus laeili^Dlent impelrer .oe que sera.apticite.
' U ffemhle' aoiibz tr^hunible corr^cttie»^ que a }8k dicti^,
Charge et peosian Ion pouroit denommer les «^anoeliera .^
BrabArUi.eli du Gueldr.ea.la prasideaüjde Fia4dres Ii'Andieii-
eier d'Asseliers et qaelquun en Heilande paraillementr 0tk
Zelandjfe'^:i .•■ • ' . - c, ... ^ , . . / . .^ f \
. 11 a'cst 'aulimoeioeiil, Qcfnseilie de-^eputer ploa qa'un
conseillier on ttgentV aitis ais coniraire ^ s^o^ efiaae ejvt
tiei:enielDt.«preifidiQUht9.9 saQ,:AUe^e .iloq..ad|iiein0iitrpour
lea gaiges et despens qni cn 8ei!Q^ent«.p)ua gr4io4eaf DMI^
ausi pottreuUer confi^aien qtti.ordinaircUilQlkt.aäuieidtiquant
plaaieura sont depu^e» pQtlv exploicter-^un iiqe^^.^ .afi'aire^
car se.peii4antfqiie rang.r«iia«otetfoit lea aif^ines aar aon oom-
paignon'son:AUeze ßt. les pa^ttqs, se treiu^ero^rent malaera
nies-äüM pouCiffiuie/lii r^aepte« de ladioie.pens^on aerpit an«
perflae et fort inconvenient de deputer trojs ou quatre, eair
la aaituifte it'i^t/paa.slgTaQdet •( ne fault poiirrur^ f|^ct com-*
mettr<L tmt oa- qnatre j^e€y6^»eai;a o)^Ka§Wlf^^ ..
Finablement i( souffira coiDme dict est de eOB|iBe(tV|i
Tngaeol'qai aoit bcname- Jinjiis^rifiuae.^yigiJAntiet bifn ha«
lolds^i' qiUiJ>t'ajit .ai»ta*&^ ebai^ge av^UrcigD^^l.ü/eatta prfindre
que son AUeze tirera de sa pension peir de fraiot) le q^Jf
aarait teliQOAiaie s^ra la diligejic^ prf^dbQmvrie ^t val^ar de
celoy qui serat eommtsa radminiatratioi|!e;|f;xec^pt^.4'lcelle
pension car pois qim Qon A}tßze ae. troa^^/ si.«i9al paje en
aa preaepce il leat a* pre^nm^r quo. p ja adaieodra/en aon
absence. , ,. ? • . !
(Fol. 6j(>i et 669,)' ^ . . N« . ^^.
Digitized by LjOOQ IC
180
XIV.
H«.T9W. Codex Ms. Nro, 7958.
(Hist. prof. 176.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVL (FoII. 80.).
AdTertariaH.F« Btotii. tSjS. (Eputolae.) (Concepte.)
*Fol«i. £p. Buperti a Stoteingen ad Blot. PragaCi
VI. H. Martii 1576. (i 8.)
Fol. 9. Bibliotheca Caesarea augebda et emeada Biblia
Hebraica , at in litteris indicatnr N. Haalnoldo a cognat»
ano. Brerslaa, 3i. Jänner iSqi.
« Fol« 3. Ad amplissimnm celeberrimumqne vinim O«
Jo. Bapt Veberam S. R. Iniperii Procancellarinm. Yiennae,
14. Martii 1675.
* Fol. 4. Bomino Rnperto a Stotcingen« IX. Kai. April.
1675.
Fol. 5. Petro Victorio. Yiennae, V. april. 1675.-
Fol. 6. Ad amplissimam D. Jo. a TraaUon anpremiim
Aiilae Caesareae Praefectntn. a8. Martii iSjS»
Fol. 7. Georgio Banehino. Titanae, 1 9. April. i57Si.
(Heirathsangelegenheiten.)
Fol. 8. V. Arehiepiscopo Pragensi. 4. April 1S70.
Fol. 9. Eidetn. Nonis April. 1 575« --
Fol. 10 b. J« Carolo Lorchero, in civitateArgfntorar.
Tribnno plebis et Scholarcbae. 26. April« i575.
Fol. 1 1. Jo. Starmio. (Yieona , ex lecto VI. Kai. Maji
M675.)
Fol. 19. Caacellario Listio. Viennae, April. 1675.
Fol. 1 3. Ad'Atitoiiiam Archiepisco^m Pragensem. 1 9.
WUj 1675.^
' Fo1.>'4i Ad-Baendinm Patrem. iS.Angosti« 1575.
Fol. i4* '▼« Doctori Leonhavdo H07 qai duxit Wolso-
giau. 19. Sept. 1575.
FoT. i5: Ad Leonfaardnm Hoe J. U. D. (91. Sept. 157&)
Fol. i5. Ad H. Gaettium. 91. Sept.* 1675.
Pol. i5. Adr W« Padleram. 91. Sept. %5j5.
Fol. 1-6. AdEpiscopum (Hungariae) N. (?) a. Sept. 1 Sj5.
Fol. 17. Trautsonio. 99. Sept. iSjB.
Fol. 18. Stotsingerio. Nonis Oetobr. «57$.
Fol. 19. Sjngrapha de la Thalerorum debito. 9. Octo-
ber 1575.
Fol. 19. y. Ad Trantsonium, i6«0ct. 1675.
Fol. 90. V. Apocha. (Pro Joanne Habero, camerae bei-
Ucae Secreiario, a qao recepit nomine D. Rnperti a Stotzin-
gen 9 Serenissimomm Principum Matthiae et MaximiliaBi
\
Digitized by LjOOQIC
181
Ardiidirrani Anttriae etc* tupremi aiUafi pra^ecti Tlmuae Vro,795&
Fol. so. y. G. Lud. Hatteno. Nonis NoTembr. i575*
FoLsi. L.C. MatL
Fol. 22. Liter« Revertalea pro Gnardiano Monasterii
8. Cmcia.
Fol. 23« T.Trantaooio.
Fol. 23. V. Caesari.
FoL24. Caeaari«
FoLaS. N (Glasero, CaTallerio Principia N. ?)
Fol. $7* Canoellario Listhio. (27. Des« 1 575. Bittet sehr
weh- und demüthig um ein Darlehen Ton 5o Thalern auf
drej Monathe.)
Fol. 28. Richarde Strein. i575.
* Fol. 28. Heifrico Guttio.
Fol. 29. Ad D. Taddaeum ab Hageg. i2. Auguati 157$.
Fol. 3o. Capita proposita Generoso Domino a Boggen-
dorff Pronotiae Auatrie Marisacalco. aS.Januarii 1576.
*FoL3u N. 3 1. März i575. (Bup. a Stotsingen.)
Fol. 32. Trautsonio. 3 1. Mars 1 575.
FoL 3a« y* A. M. Gaapar Thannewiu, 3i« Mars i585.
(Franzoa )
Fol. 33. Ad Joh. Trantsoninm 9 topremum aulae Cae-
aareae Praefeotum« (De Bibl.)
F0U34. N. (Trautsonio? — BoggendorS?) 24, Au-
gnati 1575.
Fol. 35. N. (Scotaingen?) 24f Augusti.
Fol 36. Dodori Hoe. 28. Febr. 1576.
Fol. 38. D. Christophoro Althan. Yienna, 24. Jan. 1576*
FoL 39»* Ad Nicolaum Habicht Canonicum Yratialanen*
tarn. «6. Jannari 1576«
Fol. 39. y. Oratio H.B, ad Senatum Imperatoria Max. IL
intimnm JoannemTrautsonium Joannem Babtistam Weberum
et N. Viebauaerum. (Ist ausgestr.) — Pro BibliQtbeca Im*
peratoriaHugonisBlotii, S. Caes. Maj, Bibliotbecarii, Oratio.
Fol. 42. Ad Sapevintendentem, Priorem et Collegium
Arcbigymnaaü Ytdno^naia.
Fol. 43. D. Sebaatiano Glaserq Ulustr. Principia Hen-
penbergentitim comitia Cancellario. ao.Martii. (Musaeum.)
Fol, 44. AdLegatoaPolonicoa, (Laakjetc) Bittet um
ihre Porträte. Yiennae^ 32. Martii 1576,
Fol. 45. Ad iUo9, qui in haec r^ruoi Polonicarum mia*
ceUanea forte inciderint, 25. Martii 1576«
Fol. 45. T.D. Btatthiae Lubau^r (?) Phüoaopho eximio»
» collegio Archidooali profeasori Pbiaicea primario. (Um
aeine YeyrwenilQng wegen der Profeaaiir.) 26.Martii i576<.
Fol. 46, D. Eliae Coryino Poeue coronato et in oolle-
Digitized by LjOOQ IC
182
dung; er soll sein Mitarbeiter werden hey 4ew' Bio^r«»*
phien.) «6 Mftrtii. • . o • ;. .
Fol. 46. D. SigisRiundo ab Oedh '6. C. li^* CönsEliario
et academiae Vieriiiertsi* superintehdcfnii'. • • <
Fol. 47. D. D. Nicoiao Yolski a Pothaize «GladiferÖ
RegniPoIoniaeCapitaneo Czrepiae^nsr. (Porti^ät.')^dfr.lllartii.
Fol. 48. b. Imperator!. Ueber seine Biblioth^kserbei-
ten ; bittet um die Professur, um die 8elireiber l^iohter zu
erbalten, • » . ..t .
Fol. 4q. D. Webero. (S. R. J. Procancellario;) )o»Harlü
iS^b. .....'. • . . ^. . . , ..
Fol. 49. b. Nomine Trautsonii ad Saperintendentem' eh
Priorem et collegas. 3o. Martii ^576. ' > »
Ibid. Nomine Weberi ad eosdem. 3i>. Martii '1S76«
FoK5o: Ad Iitiperatorem. (tjeber die Professur.)
• Fol. 60. b. Ad'N. (Trautsonio?) 6. Martii i6ib.
Fol.5i. Ad Matthiam Dornemissam, 14. April iSt^«
Pol. 5t. Ad-Canoellarium Hungariae Listbiam. 14.
April. 1676.
Fol. 52. Ad Imperatorem (T^rmehrong des Gehaltet.)
8. d.
Fol. 53. b. ' Ad Caesarem , Praeflgbiida' fnveatario«
y Sacrae Caes. Mtis Tuae jussis ae promisfetis midis Aatisfaetume
böc inventarii volumen antequam Ratiabonam. ad' c6mitia
discederet , supplici animo eidera exbibendum duxi , at ex
eo Bibliothecam tamquam ex ungue leorrem aestimams 7879
yoluminum corpora (qoae si in Hbros diduCantor facile ad
Dumerum aoooo asoenderiiit) non temere negligenda indi-
oaret. Si qats enim vera aestimatione totam Bibllotheoam
censere voluerit 5o aureorum florenorum millibot eam oon*
atitisse deprehendet. u — In dre]^ Jahren will er «nedere He-
Utn etc.
Fol.S^. Ad Iiiiperatorem, (Yoreüglteh gegen'jas'MU
ÄOritenkloster.) • • •••
-' «Peto itaque ä Sao. Caes. Mlaje^tifle suA ut aiitö'saum
hinc Ratisbonara discessum mandato tfdAbbatem SoQtefeoill
et reliquos Religiosorum locorum eoufoissarios ad Guardia*
tidmmonasteriiet reliquos fratresmissd severe illiv^tiBperelt
tit sine mora illum locum Sibenbergera tnspiciesidiini et si
idoncus videbitur et 100 floretiis ad usann Bibliothectertt et
tcd reponendas multas qoae in BibUotheea locum impediunt
arcas adaptari poterit, Bibliothecae adiungendimi sine nUa
tergiversatione aut proteslatione resi^rant-etc.« ' ' t
Fol. 56. b. Zeugnifs für denßibliöchefcs^Amanüenai«
{laimAnd Summer Von Augsburg. YioanM s8. Aprik lSt^h
Digitized by LjOOQIC
IBS
April. 1576. i . .'.
Fol 67. b. AäB:9ittiA. 1676. * »7 ' '
Fol. 57. b. Ad i>ttärinto jpdi!toKctttii'JAfjn^lfl<tffrt>fc' T>||u
rieeDorom' Episcoputm. 4.KBJi >576. '* < -
Fol. 5Q. H. Bl6tii Adrer$aria '^Mriaftefil r^am scripU
a« 1976 mense Janio i0f Se^n^mibud U<}ke'ädV«'..
Fei. 60. Bes Yariae. 6ehatdiKili<otiif*ioit loofl/— fQr
Dcrctor Andreas Dadras/ Belga, Med. DtMstoife'et m Aeirde^
mia Yiennehsi professore publioo. VieiMae', - 1;' JkBaarii 16761
FoI/60. T. Liiverüe cfoknUeüdatMae Laurents Tharii
pnblicae ^.Jiinii 1676. 'i* • ' • ' * •'" - • ♦ '
Fol. 60. T. Ad M. Di Hieetorem iet "VeAet*äbiW cbntU
störium. 3o. JanH «676. (FlMi^H übereme £Me;)
Fol.-6i Oeffentlichei^ Ansclilog-: ^' ' * ^
Hago Biotins S. C. Mcfis'BiblioYhecfttlas -celeberr^Mfc
hnins ArchtgTUinasticoHegarnm benetick», '{»pinil^tii Senatna
comprobalione ipsinsque RdmanorumlmperaCoris Donriul
Bostri Giemen tissimi oonfirinalione Artia eratoriae profeator
declaratus hodierno die bonin nendie pmM'ln än\ä aniani;
loco quo alii eandem artempvofiteri «olentv orationem in
laadem Eloquentiae habebit , et eraatino die ibidem in ea^
dem hora Frimum Rhetorioomm ad 0ei:*ennini& librnm in-
terpretandnm aggrediefnr. • • »
Pol. 6*1 • r. Ad Ar<;bidaoem KaroHim. i;'0'et* i5^6/- *
Fol.6i. T. Ad Praefectnm Aerarii ImperatoriL (Bittet
nm seinen ausständigen Gehalt für sechtfMonsfthe per loofl.)
i.NoT. 1576.
Fol. 6s. Ad Universitatia consistot^dtn/ '
Fol. 63. b. Ad Caesarem Rudolphnm It.
Fol. 63r Ad cameram auUcaro. (Bittet um einige Fuh*
ren Holz, damit das nen gebaute Hausj nn der Bibliotbek^
worin der Biblioihef:ar' wohnen soll » eher «usgettt^cknet
werde , durchs Heitzen.)
Fol. 63. Ad Gaesarem. sS. I>eo.' 1576« *
Fol 64« Programma pro Rectore Atad Yiennens. iil
fiinere Matimil. II. Imp. Rom. i3. Jairnarii affigendum yal«
Tis 1577.
Fol. 64« ▼• Ad snperintendentem Sigisintindnm ab Oedt^
ad pnrgandas oloacas eollegii Tiennenais. *
Fol. 65. Rector Archigrittnaaii fotins^e Aoademiae
Tlenntesis 16. Febr. 1577. (OreVorleaattgen beginnen wie-
der, nachdem die- Peat aufgehört habe.) > ' <
Fol. 65. y. Ad Consistorium Uniyera. 19 Martii 15771
(Nach sehnHonatben derVerwaltEng der Professur derBe-
Digitized by LjOOQ IC
184
srn>.795^red»AinkeUi bUtetwDir,. ihm «^rbefttijoiiites Honorar »osza*
sprechen.)
FoL 66. Ad Praefectq« a^airii Iqpp^ratorii, (Bittet tun
daf Honomr^ ffir fj^nf Monathe ausataadig.)
Fol« 66. Rector Archigymnasü YieDoenaia«, (Ladet alle
UnirersitaUgtieder isur ßegräl^oi{a d^^ ^ngri8chen Kanzlers,
Bischof Li^thii^a,, ^^er jum die Universität yerdient ist.)
FoL6(>. ift .A4 Caesarein« (Bittet nm Bestätigung des
Bibliothekar -A^Hilßl^jt. Anweisong seines Honorars, da die
Beamten sieh' aosredeo, sie wissen nicht, ob er bestätigt sej«
. ., Fol. 66. V. ' >»Hodie hora i a* In Aeademiae Archigym^
. nasio Hugo Blotius Artis oratoriae professor et S« C« M^**
BibUotheQfin^A recit^ibit Oratronem de l\«sargentis Christi
Tictoria ac triompbo^de honorib.us yigtori ao Redemtori no«
atro tribaendis ac de Votina ipsi^Sjßloitii gratiarum actione
naper in Natalicia oratione pr^oiissa* c S. d« (Ostern 1577.)
,. Fol. 67., .An das Universitäts-^Consistorium. ao. April
t577« ' (Bitietf ihfn< zn Yerg.önnen , dals er bej der Biblio-
thek wohnen. diirCe, nach JBeriitpllang der Indices will er
wieder «nm geq^^schaftlicben Leben zurückkehren.)
Fol* 67. b. Ad Aeracü Imperatorii Fraefectos« iS.Febr«
1678. •
Fol. 68. Quit^uTig aber aS fl. für das Quartal bis Mi-
chaelis 1576. (Von D. Peter Muchitsch. S.Theol. Doctor
et Arcfaigysnttasii hoc tempore Prior, empfangen.) 29. May
ifi77.
Fol. 69. Carmen Maccaronicum.
Fol. 69. V. Testimonium Joanni Eislero. Idibus Sep«
tembr. 1677. (Yiennensi«.. insigni.)
Fol. 70. Ad Caesarem. (Ueber sechs Holzfuhren für
die Bibliothek ) Contra Sibenburgerum.
Fol. 71«. Syngrapha cognato meo Eliae de Bie de aoo
ooronalis fl^ missa a5. Januarii 1578. Antuerpianu (Corona-
tos, Francicos, Solares.)
Fol. 73. Programm der Universität. XV, Kai. Febr. 1578.
C^röShung der. CoHegien nach der Pest.
Fol. -3. V. Sanitatis testimonium (Rector uniy ) pro An-
tonio Dalmann'^Angiensi Ued. studioso (pestfrej). Viennae
]Pfon;.A^rilis 1678.
Fol. 73. r. Procuratio Hug. Blotii J. V. D. (i3. Oct.
i577« Prorcnpator der Rhein* Nation.)
- .^ Foh 74. Univeraitäts • Angelegenheiten (Inscriptio)»
Protest der Jurisconsultorum Yiennensium gegen seine
Pröcurätur«
FoL 75. Testimonium Unirers. pro Paulo CrepideUo Yra«
tislaviensi, inense Julio 1578.
Digitized by LjOOQIC
181
Fol. 75* ▼• CoaMBMdAlio ipttaa VmH CrqpiaelU perHto.79S«*
Httg.Blot. Kalendis SexUlibos 1578.
FoL 76. y. Samaa quaedam capilii oondütioaaoi , qat-r
bos UlastrUainio Comiti Jalio a Salmis Hogo Bloüaa dcK
aam anaoi locare sit parataa. (Far sooo geli«li«nd Gnlden
soll er daa Haus bewohoen, bis er bezahlt Ut ete.
Fol. zw. 77 n. 78* Her2ensergief8ang0nde8Blotiaa(aU
SCrein die Bibliothek fibernahm).
It. Notate über das Mos. Blotianam Enropaeam»
It. Zwey Briefe des Jos. Scaliger (Jul. Caea. fil.) an
äeinrich RanjBOW. Prodiioeni Cimbrioom* Lu((d. Bat, YIII.
KaLOot. 15^5. II. it. YIL Id. Nov.iSqS.
FoL 78* Notanda, (Memoria^ oaosa.)
FoL 790. 80. BercenaergiefsaDgen» Yorsatxe des Ter-
folgten Blotioa«
Beylagen (34, aas dem Cod. Ms. N»>*7958).
1.) 5i4*MIrst576,
Domino' Bnperto aStotziogen.— S.P, Amplissime Domine.
Saepe, sed naniqnam illastrioa, quam tnia acceptia
litteria, perspexi, Y. C. res meaa tibi esse oorae« llla^
eoim non tantum dtotioais elegantia et^yerboram seotenti»-
mmqne gravitate constabant, yeruin 0tiani animom erga me
tuam, cam ipsa re coniaaotam , et apixilii ferendi prompti*
tudinem ita elarc^ testatam reliqaeront, ut nollaai iam dnbi-
tationem habeam « mihi in te aao deineeps in hisce rebuSf
qaae taa gratia et autoritate istic confici honesle et com-
mode poterunti satis subsidii fore positam, Qaocirca ob
tantam taorum in me meritorum magnitadinem, caram mihi
iniectam video, qircomspiciendi, quemadmodumt non dioOt
gratias tibi dignas agam (nam hoc vulgare est) sed quo modo
re ipsa atque animo me quam gratissimnm erga te declarem.
Ex rebus enim aoa ex yerbis amica — ia dos voluotas judi«-
canda« Ego qnidem eo semper fui animo » ut amicam me
objargantem et re tarnen ipsa mihi se non male cnpere t^
staatem , quam aliquem auribns jncunda proferentem , ma-
liaque etmontes quoddiciturpollicitaniem,praeatantem plu-
ris facerem synoeriusque colei:>em« Ex priori genere Heroici
animi Timm Baronem Lazarom Suendium affinem tanm
/Bsse « postremis riua litteria, quas in toaa c^nieeeras, com*
pertom habeo ; ex posteriori autem , yereor ne Doctorem
Weberam esse vere existimare queapaus» conieetura enim
assequi Tideor 9 de illo 9$%9 dicta i quae de frigide Not!
Digitized by LjOOQ IC
IfäficennttsirtlcK Mfifio in Uttcrf« Ad me tuis aUigfsti. 8nen-
dius, cum antea litteris cJuibülfdAHl dü'riusoule ad tee acsrip-
ti#^^ qubd'ttidtorem' GancellaHl LUtij '^^aam- sai rationem ha-
btiisse fisBS eiaem,' me in sammam solicltftdtnem'c^onleeia"
A^t, acMeiiflde'^tiam silentio satts diatumo alienfati 6\at a me
animi opinionem mihi autisset', «eoqae plane redegtsset, nt
pieiUehtia animi m0i victa illa 'döriberem, qaaetiHperad te
raisi, repente ac inopinato, hoe quas cum tuis aocepi'eiua
]tttera0,'Oitfaetti taltht ex eBimo aegritndtnem {»rofligarunL
Sbrtbit enim, meam erga se iidem et diligentiam probari;
Büam «rga m^ ahimum esse eundem, qui antea futt, ' hoc est
mei studiosissimum; 'auxilium' auum mihi non deftttftrom,
si hie mihi nihil ex aentettlia Snecessent , ad se ut domum
veniam cupere, illie- meeum'de Spirenstara^^mm forensium
praxi et caeleris rebus ad salutem meam pertinentifaui con«
silium capturum. Quid amahilius,' quid mihi gratius aut
meis rebus magis accommodaie a tanto yiro scribi potuit?
At contra Weberiiscum piy>Ii3i9e ttiibi.auum Studium et öpe-
ram esset pollicitus, nescio quo leyi vento impulsus animum
subito motavit ; "ex illo enim tempore, quo filius exHispania
domum adrenit, a me alienior factns est yisus, idque fac-
tum yel quöd fitius aliqüam de mä calumniam apud patrem
fortasse clam <e)it''ttaehinatüs',' att[üe sie suae ipsiUa culpae
casum, quem tit 'ego subodoratus videor ipsemet sibi apud
Rumfiüm Oratoröm Jannae Ligurom mentiendo contraxerat^
nlcisci in me voläit/ de quo alias me apud Amplitadinem
T. verba fecisse memini, vel qnod ignarus consuetadinia
attlicaef, ut fieri potuit, per imprndentiam aliquid apud pa-
trem peccarim. Ausiks est enim fiKus, cum pertinacitim soani
summa mea humannate et obseqaio ita expugnari yideret,
tit nisi immanibua plane moribus praeditus haberi yeliet^
me in colloqüium familiarins admitfere deber^t, ihter alia
multa pätrt's sni sbnsus in haec yerba'referre, me senaim
et yeluti per gradus ascendere ad honores deb^re, etenim
aut raro aut nanqnam eos emergere solere, qui iaitio nimia
magni evbdere atudeant. Tum sane quidem ego errorem
meum licet sero agnoscere incepi. Indicaram enim per lit«
teras Webero, st c<»rta yel yerisimilis spes mihi' fieret, fore
nt tandem a'liquando Caesari a *8eeretis esserin ; me tote
ifA\^iite et aitinio in exercendum eius generis, quod in teU
«rranere requiritvr , stylamr inoubiturum meque in auum in»
^eirim tabulariuin Seu canceUariam utVocant dattirtIA), uttan^
dem ex huius laboris et studii pei^set'crantia, cum m)hi ipsi,
tum S. Caea. Majestati 'de06rt et ornamento esse poisem*
ilaec ille aegre'tulit, tataiquam a paedagogo et homine pad-
|>ere ninus altä ^»ecTame profeett. Attamen ego, ne niaiio
Digitized by LjOOQIC
tat
qnidl»rnF, '^ni ititei» iiifiiiitlBii^'tempörli petms^ tnlht yideor,'
qaommttWtfäibyaiileDeO''et «dntteniilras patronis (ih qutba»^
Cibiy. G.'^primamsenipey löcaiaislatao) spcfräre debe^m possci
me alicftfändottd idipsufn vel Aitnile aliqaod munos perve«
ntre* Sed ad hanc rem et tempore et diligentia* opua esse
non ignoro/ Tempus exspeetare mihi molestum non «rit, dt-«
ligentiaih 'ipM adhibebo« reliqua forsdn Dens temporö^
oportuno per patrcmos conficiet; Interim in rebas minori-^
bns acquiescam, ncWeberas ambttionem mihi erprobrandi
canssam ba-beat.' Exiguum certe quiddam esse videtur qaod
nunc pfeto; Heere mihi in Bibliotheea Caesar&a, vel gratis
impehsa opera, indostria^ alicaius meae specrmen exhibere^
an aliqaid in me' sit, qaod Iroperatori gratum aocidere queat,'
pericalam facere. De artis oratoriae professione , quae ad
me rcfata erant,- ralde intricata inyenio. Is qiii eam abti-
net Doctor Ba^eiins licet muilerom mohitadine obratas et
löcnples, crriAm hanc bolüm licet exignam ex faacibus amit**
tere se noMe affirmat, «edanimi caussa (sie iHe loquitur),
illara pröfettsionäm rc^ln^re. De qua re ad D. Marchesinum
plara seripii 9 sed dum*oninia perseqnor, vid^o, me nimirf
prdiziini ertfdere, modam itaqae statnam, si hoc unom
adieeero'; nie a te Y. C. rehementer petere, ut hanc mihi
teniam des,- ne cogar, ad te scriptnms« yeterem scribendi
eonsnötttdindm relinquere, aot supersthiosis huius nostrae
adtatis' titnlis nti. Neque enim Cicero aat alii Latini aetatl
Ciceronis proximi principes et imperatores'eias temporul
compellantes, Amplitadinis, Excellentiae vel Celsitudinis
ant similibiis yoeibus sunt nsi. Equidem, *nt veredicam {{9*
tertdam est enim) yix me stylo isti Hungarico, nbi Domina-
tiones pro pensonis ponunenr, assuefacere possnm. QüarCi
non ttt er Terbis , sed ex animo et rebus ipsis , quas secu-
turas spero-, = quanti te faciam , indices , veürn. Hoc certD
tibi afflrmo, me clientum tuorum nemiüi studio tni aut ob-*
serrantia eessterum, neo quemquam omnium dignitatis et
amplitndimft Hiae amp4ifioaddbe mägis studiosum esse. Yale^
Maecenäs, yei*e iaquam Haecenas« Yiennai IX. Kai. April;
1675. • • • •,
(Foh4*)
a.) ' '" ' '28.März i$73.
Ad annplissiiiiaiti ;Dnm Jo« a Trautson supremum Aolae
Caesarede Praefectum.
' ' Btai non i^oro, Aroplistime Domine» . te et multorum
et maidiMPrum negoniorani'ttd Imperti ^ fimilmorum Regno-
xvmk aalatem pertiaeatiim' bohooran iia impeidirt , ut; revuiA
Digitized by LjOOQ IC
1»»
minatarnm rationem habere neqseaa» apero tarne« .haitu
meae epiatolae memoriae tantum caoaa tcriplUe. leGtiopeni
parum aat nihil necessarii temporia grarioribas rebva debiU
tibi ademptaram. Clarissimas vir p. Rupertps a Sl.atzingen,
mihi per litteras significare non est dedigDatoa : Negotiam
de bibliotheca imperatoria meam in eum statoni' etae de-
dactum, ut, (qaae summa tua est haroamtas et erga littera«
ram studiosos viroa animi propensio), reeeperis« te id ad &•
Caes. Mtem esse relaturum. Has itaqoe supplex memonae
toae refricatrices mittOf te Heros Generose etiam atque etiam
yefaeroentissime rogans , at quoad commoditaa tua et tem-»
poris oporiunitas patietur , optatis meia aafjCrageria , et qua«
rum reram spem , tua benignitate fretns , conoepi, eamm
fracttt in reliquam me faciaa alacriorem. Nam non minna
posae te, quam yelle, mihi persuaaum habeo. .Profecto
haeo mea aemper fuit sententia: <^aicnmqne hanc Bibliotbe-
cae Imperatoriae curam mihi a S. C. M^* impetraverit, eum
totius salutis et felicitatis meae autorem fore « quem te Y« C«
et opto esse et confido futurum. Gerte, ai voti mei eompoa
iaetus fuero, incnmbam, ut negotium celeriter ex aententia
perficiam ; et quidem apero in hoc futuram magnam et gra«
tiam *et gloriam, si me mediocria modo fortuna juFeritt
meae de reliquae vitae feliciter exigendae aolicitodinia bie
finem reperiam. Faciam enim, ut sedulitas mea, uti quidem
spero, et mihi, et ipsi S. C. M. fructum et tibi dentqae V« C
qui me commendatione tua juveris, laudem sempiternam
{erat. — Primum quidem opus gratis aggrediar« nihil dubi«
tans , quin, si S. C. M'*« me optime merilum de bibliotheca
sua anni spatio deprehcnderit, in sequentes annos mihi bo-
norarium aliquod, quo vitam meam deinoepa tueri posaim,
libens acultrositconstitutorus. Quod quidem longo erit gra-
tiua , quam si statim ab initio Stipendium mihi constltuere-
tur. Semper enim mihi ita viaum est: Id quod munena
loco post operam et industriam egregie ac cum lande naFa-
tam alicui a Principibus et Monarchia defertur, reri honoris
noroen mereri , id autem quod spe taotum futurt officii yelnti
merces laboris adhibendi ab iisdem statuitur , mercenarium
Tideri, non honorarium. Equidem cupio oroaia domas 4u«
striacae canssa. Id me in re aliqua comprobare , si non li«
cebit moleste et^dolenter feram. At spero rota mea Deo et
Imperatori grata acceptaqne futura. Proinde hanc in meip«
sum aeotentiam fero Heros generöse , nisi in omanda expo*
lienda illustrandaqne illa bibliotheca impetoa animi mej fue*
rit cognitus singularis, et opera praecipoa nihil adfortunam
meam in posterum accedere voloaut aufiFragatioae tna aut
Caesarta Uberalitate« Diotum de-BiUieUieea et m^Qin illam
Digitized by LjOOQIC
189
anlmo Mt-Ti^tar. Reltqnniivest, ut de artis oratoriae pro-
fesstone« de qua Doniniia a Stotsingeo ad Amplitadinem T.
retality paaenla adjiciaaD. , Eam obtinei in collegio Archidu«
€ftM Dector Theologiae Badelias in ^ccleiiia Vivi Stepbani
Cinoaiofi^, et.Ej^tscopi PataTiensia eaosaram ecelaaiaatica-
vaaioogniier et Jodfx« qvem volgo Ofiicialem Foeant« ,Oi«
citar pmeterea qnibosdaa» aiii« o&oüa oneratna , ex qaibai^
qnelawaia dintias aatia aoperque magna» peroipial. Mec ta-
nen n^t« lioeC coUegia ideniidem ipsem monentikaa aese
illa profeasione ezigui liicri caoaa(ioo enimflorenoa Untuai
qaeUBBaia inde.peroipin) al>dicare« maimltqae mulu manera
peUieaeiBolementi gratia viale obirei quam pauca recte et
com heuere gevere. Aeeeasi ipsemet hominenii rogavi, ut
»iU filteret. Reapondit, illam ae profetaioDem in aliun^
trasicribere noadomatataiMe, ae namque aliia negetiis de-
fatigatom ad Ciceronem docendam animi eauaaa aceedere
•olere« Praeterea Profeasorea novea deligeedi.Joa non ad
Ii^eralorem aed ad oollegaa pertinere»« el manera illio va«
eaalia artiam magistria debeRi«. Mnltaque in eam aenien«
üaa alia protqlil, qeibpf me » petitione deierrere; aibique
•na omaia leera aervaro inlegra atndebat. £qaidem.attmmum
paeia tranqnillitatia et concordiae studinm temper prae me
tali, mihiqae ilUm laudem omniam teatimonio deberi volui*
Neu iuqoe eat sententiai hanc camerinam movere, ant cuius«
qnam odinm in me eoneilare. Alioqui difficUe mihi nen
foret, probare privilegiom hoc, quo eollegii Arehiducalia so*
dalitas maxime inniiituri astnta »ec Fera indicatione a S, C«
M** extortnm ease potios qnam impetratuei, nee. n\Um am-
qaam rem magis aat eontra sludiosorom ntiiitalem , eat in
ci?itatia Vienoensis dedecas aat ad Imperateriae aathorita-
tis demiaalionem coneeasam esse. Gerte qai unam tantnm
srtem ezeolendam snmit, is.inea ezeellere, et per eanden^
Prineipi etqne civitati aoae deevs ae omamentwm , sibiqoe
ipsi laiidein et gratiam parere poieat. Multa aatem simul
male agere idqne lucri taütam causa tarpissimom est et Prin*
eipi civitatiqne ignominiosum. . Sed dam osania perseqaor
proUxoa erado. De hac itaqae re aliis in liieHs tempore
commediore tractabo. Illoc tsntum jredtbo le ot orem He*
res Generose , nt in bibliothecario negotio mei memeriam
depooere ae relis« <^aod si foerit perfectum «> me divinq
benefieio ab amplitadine tua aactam patabo. Vale Haece-
aas, roeqae taa aatboritate et gcalia ornaadam beandumqoe
saseipe. Vieaaa a8 Martii i57&
(FoL6et7.)
Digitized by LjOOQ IC
a.) . j ' ^iiMirMJSffS,
.. S. P. :V. C. (Rapetta a Siolziiigei»^) •'* ->
Nescio ^mdCi'afoneni rriovmt*'V.G.Vüt -(tjjt^ '061*1^ Ja-«
j^iscorHÄülti eulpam rotamt) iinthtsyei*ef s'e''*e)*,' Hd- ee' «nihil
pcrtinenti; • eti'ine nihil tale« p^tlniß', äe'^meia l^öbös^S.
Ca^sareaiB Maiestatem cofti^llat'^f ^ v^l inteff e4)ar€| potfoi^
hnportune. SciöbAm e^äideti> iiraAaf g4oHa(i;lth'^siJd'tftid«uit'
ot oionia <|oae 'in';neg6tti«'liU6i*atil( corifici''pos^e' y$^^iii?ttr
ad hiideiri, in his illum labbrarey'ut laiiidis nHiii pötfiiiifGO-'
)am aliqaam'delibet et>ftlii9t{uoddAimod6 pra'€¥ipfaO*It8|q«ie'
Aupör, cum piscis ossd -yaM^ acamihetdf 'ui-4totmile)liiiiei
orificio periculoseinfird,' faace« pier die^ 4 -tiitgl^lk^reiit,
^t inflaiDinatio sdqai videretat* ,'ceten4ter pef V^i<edtfi^8 ve«
loces illi nf^alum meum indicari, 'consiliüm el aukitkiinWii rfr
periculosa expe^t^fr^/ £t tumquidein lef it%i^'d\3/l)^l'6th^ca
äsperai, non< ut se ioiYnteceret; fted at apo^d' docf€M Virda,
^um* usiid po^taloret y ostertderet^' tpiam parttni'*pt-osii>r illiae
bibliothecae, *quä(9 ntt)U ätit-patieissitois' amquani'pfeltieAaAt,
cum illarum tabetittsuB laiiaiif'M'e patere d^b^ret^ h<^ mino«
i^em in hift quam ih' agris' ist hot>tra'V2uUurätti'ietiaceiit»atQn
expoHtör^m* r^quiri ^ ut usua ejufif bxpeditns öMAibiltTAlqU»
in ppompta'ess« qtfeat, si odi!>asio''fbpret , tii modelte Kaeo
et sirailiat). Tröutaonio D:^Weber6 aut alii^doetii'-indicari
a se potfsent, non ingratom- id mihi faturum. !>& ^lioitanda
V^TO Caesarea Majeslate yerbam prorsus nailiiiti fe^i/ At
iUe nunc ad me Mnribit, haec ip»a quae^üfoii^io'iTerha:
^Taam eausBam €t apudJmp. MafesläUm et apad D.Prae-'
feetum ^gL'D. rP^aefeeius mandatam, habet 'te'^ecersendi;
uhi adi*€neri$', m^utfi libiexponanx vonsiliiim. • Ferdi* aüMn
ttcum ctüi^^s domi meae relidlAs: Nam sima^-nc-per^chira^
grahi Dömm^^ praefectus scribere- poterit ab MiiiUrWucel^
pie^, Jnl»nni te adprofetilohem parä,<^ ^Haee'GratO] -^a«^
quidem mihi somnii initar esse ndentur» adeiHjüe animatn
nueBin in- spe el metu suspeinsum teneat,' ut l]liod']^H96 B«t
p<mei*ius co^ttem, nesoiam. (foEt qaidem tct'plapofirnf qaae
de mea Pragam evocatione' scribit , ita dtspliee^t ^ quao ie
fraa Caesaris eompellatione nari^at;' Multum veifaForne sua
i^&?iv'iepwypdSviHf aüitnatn D. Traolsönii a me tatidetn alfenet«
Seri'bam' iuqaead homiaem et obiiixe pogabo, 'neaeistia
rebn», quae per tuam ppudehttam'patzlo atite 'iii"«atti atatum
ded«H5tae ei^ant, utomnia boaa 4ii bpehikberevnj imrttrisGeati
neyeutiliieif <ee aalatariter iocepta »Uia fei^vidi«^ tf6 litapcHrta-
nis irapetibus penitas sab vertat, kc *^) 6ane '<f#^isv h^tit^ ret
eventus exspectio me angit et sollicitum habet; idqae pro-»
fecto eo magis , quod Comes Nicolaus a Salmis per Samba-
*) Die eingeklammerten Worte sind ausgestrichen.
Digitized by LjOOQIC
m
eam omiiA«itiii6claiiiB«r9m^. i6|inp|>8 Iif4&.p904<lgog2a9i^.o^im
maximi «woluiaenü. s{^ suscipiendam qiiltt. djetaUi ,e^ rpspon»;
qnetUn carom e»l pel^^v ut^pu»ad ^eii)dt.dii^oita»';(ua atquf^
enstimaUoms m^e .integrita^-patiekcir.s'.effi.^jei,'^ t^Us,..^
aate deetio«m iii9iisia.4.pj:ili3.dii9m dci on^ibH». cc^ua.exUr^^
mom <reap<Mi»iita in akeratram-purteim habere q^i^ain,. nai^
longiaa. ^lalifnna deüher^tidi aC^miie Kipolfio mihi oon coon
ceditar. S^c meaQ f^^iUtaUa.ferunt, «it.diU'aUie^&Upendipt
mam.' Nao» etai gratif^j^p^e^r««» i9^aiQ ßihUaliiacvi(3 Impe^^n
toriae. naraodan» deytal^rim ,. «o tamen oonailio. i4 A.ne .^|(
ÜMHiim, «1 ;p^oii dobitftSCQlKli ^mß ptobat^CaeaMrilabpr^^t
iadttitria m^A^ d^incepA liheivi,«t.iiJlir^;Biihi.Afi:ftttm)0|i an-»
SM siiModiUin .tpJeriahile aliqupd ^o me ^a^rer cQnfititq^«
ret« AJBeimatainh) p0U@rflio,ooo,cocQnatoa'anna4>s femajaipi
pr<^^«a qtibiiiar^oi 9E€$kriun (si .qup pirpfipta^JQ^mn fpret^i
Taatttram libetam.' Dß qt|fr re nihil adhao^uto> JE^o^ii^uAg
faod haue paeda^ogia^ iUiaa praeCer^ov THioti^nio) «f^oN
illio dKOt e^^eiit, cwraoAi) .hicparrua, iilic lOfügan^de evQp^
matua eisape/c^QI^Ha. . jgUuraho .tamen in.cmnihn»: mm Aiptif
H faot|a.coi)aiAn»4 m^ip r^sppn^a ulti:»., 4e«imnii^. ApriU»
diem;iPOA.piu>|vahanCtfr.. Qa^d si c^nte iLl^d teapp^a i^uHui^
admi»Ät« ,acUi<^^in^enigMq^ ^mhUeaae.^cittm: ^ iji pr^ff
Rogationen» OmporASaJ^^Ufttn 2«^. ComiiLe NicDÄaQ.ipii>;etri|vei;p^
Uceape oiilu pfiiabp« 9h#49<^ ^U inoo4s^ii,iia(0 piiif^.ipe^ij^fiiV
lerABA (aat#^ev^ 9 ne- p^te4»4p^ 'dolibexai^a . diesqjue pppl^
taiid^ o|KlataV4a^UomJ^tMDAß p/Qcaaioneß^ojrumpamt lQ^Q4
lainaLiim partein a aemißßf .ne.4 (>e»are^.qai,dew acq^ptupi
iricQnfido. 'Qoidquid e^eoecit et ad qiia<90tiBqii^,proyinti^uj
nie f|itA rapnerint, utiqaein t,& atudioae «coiea4<^:>Hec^ena#s
noiiqaafia.piv^Ce^^tQ cuiqvt^m hP^)iPAn\p^fti^,.,^>qaa^ ^d Qf
Tra^taanittia aeribo UU)f (4[^4pti^h4kjb^(^^sI^i>§ignflri. el^ rp4^
ipti |ier iadnuittiii. ta^mt^leruptv ..ainmii^pa c^fna^^ndi a<a
in igpen.ijoinnct. .Lill^|:|is )^^ p^tr^WP mßRißs^v^i ß^^^A\o
iasaripu« eiaa fp«e:app4ii|ff94^:ppnd^i^.jpQr/^u^ji;n»iiÜI^HP>
100 Th$i9VQr^fin .e4|p!|^9^n>l9m * mihi aiu,^ all|fit.arae.rrr3ttiff
C0B9^tY,,i^^q]fk%m Telii^ iöjw.r^/Cte ad ipa»yj^cprari.,Qa94
pertiM||D>htfmaniutam.nihi^npfi.negaUiB. iri cop@jdp../\>le|
Yieana Pvidiei^alenda^ Äpnil^sa575. (FoL.^«.) . <. . r...«
4.). .; • '•-.•- t '« ...!4.Ap.^il»•57•^-».-.
Ad Reviereodiaaimsm pjfa^snlem,arcbi^pi^<(ap^fa: Pragenaem
Legalmo naum etc. Dom^oopi ipeum pe^^tn» fib9.?irrimy¥
* r" , ' • ^Alendiiin, . - .-v 'i
Dt praeter nerUom menv^ ita praeter cgpiifv^em ßc^
dit, AiütifVe« RevpreAdw^iWi .««..'RgP. >.«41iH%iÄ»*«^*i#$^
Digitized by LjOOQ IC
193
homiineio AAipHtuditiit T. Küeri»^igiiQ8 haberer. Itaqoe*
eo maior esset laelitia infa,'qao magis insperatomiht con-
tigit peropportnna ooeasio me itt amioillam AmpHtadinfs T.
üisinoandh si id qucfA Utteris tois nomine lUastrissMii Do-
ibini a Bemaiain signifioatar ^ suscipere et re ipsa tantani
celeberrimorttm Tirorom beneToIeotiam «sompensare mihi
i^tegrom foret. Sed cum a S.C. M^ Bibliolbecae soae pri-
märiae praefectara mihi eam iampridem petenti iam tamdem
ait delata« non possnmi id qaod a S. sua M*« petii« impe-
tratom noa soscipere; Hoe accedii^ aetatem meara iam
esire eiusmodi, ot a pueroram ooraet a peregrinaliöM ad
ritae genua eonstans stabile et tranqttillam traasferri debere^
Tideatur. Tanta tarnen apud me fait iUastristfiMi eifere'
prineipis viri Domini a Bernstain afatörita», ut st- ea ^ae ad
Habichthium scripsi', ab eins ampUtadine fuissenr eoneessa,'
Kbenti ae ataeri animo , vigitique istudio proTinolam fuerim
aasceptunis ; si modo Amplitaditiis suae Yolniitas , eitint
quam Biblidtheearivm negotiam faisset ad meperlata« N«i^
enm res non sit integra spero, menontantam ab Amplitudine
T. verom etiam ab Illustrissimo Ddmino a Bernatain neoes«
sftatis, coiotf caussa paedagogiam hanc suscipare impedior,'
teniam faeiilime impetraturam'. ^quidem nihilominnsqni^
b^seonqne - aliis in rebus Generosisstmo Heroj aut-Ämplit««
dini T. gratificari potnero, in his omne moum' aindiumf
6mnis' labor, opera atqae indastria: senfper pronptis«ima
Invenietnr; adeo sane, dt sperem, me-et absq^oe anieept«
hae paedagogia, nihilominns in amieitia et etienteta*T««tra
permansunim, meque Y. Dominationibns ampKseimisaem*
per aeceptiim gratnmqne futurum Cuius rei ht iäm nono
specimen aiiqnod exhiberem,' diligenter Yiennae inter ho*
mines dootos in<]Qisivi, eequem rltütn erüdtttrm- et apfondi-
disaimi Domini a Bernstain anthoritaHe dignum noasent, qat
cum lande hnic tam inatgnt paedagogiae praefiei posset. £€
qnidem, nisi omnia me fallunt, eüm profecio iam inreni
Timm, quo uno aptiorem ad eam rem, non faeiie qaisqiiam
nspiam, etiamst dia quaesiverit, inreniet la estSebaldua
Fenninger Wasserburgensis natione Baramfs artium Itbera*
linm Magister, qui antea serenissimi Arehidnois 'GaroK no*
bilium pueromm praeceptor foit. Htiina ernditilo^, atatnra;
aetas, mores et reliqua, quae in etnsmodi homine desiderari
possint nihil aliud loquuntur, quam eum ad tale munua
recte et utititer adminislrandüni A niiura esse faotna. Ye«
ram tamen Höndam ita 'res snaä' habet expeditas; nt subito
illam provintiam (etiamsi ab Illostrissimo Domino ea dignua
jndicaretnr) anscipere posset. Etenim qnamqnam mnneris
ilui Tacationem a Serenissimo Arcfaiduce iihpetrattt fttque äfc
Digitized by LjOOQIC
omii «Mre Nber tu 'ArehMaMiH c^Hegi^ mi $iuäik raeat,
est tMien adhüc iö «tti^yriati]^ stfpeiiiii^. 8ed tpemc« tr
Tel AnmKnido T. Re^ereodi^ni«' ¥el lltaalriMmiii OoHriirat
a Bemslain per literaa-id'll-'8^i¥niai{lilö ArcÄfkiuee petafH^
digntretaTf facile ae phyftMfhirii sasdfpfendi fatttitavem itti4
petratnnnii; Dae«totia l^ilaM»' eonteaml' fiiluraa ttdetar«'
node ftnaultta et hy^edMaaetilvia cotic§dteMiitar. Eil cerlet^
«t r«f re^a repatetnir, 'r)t Wfi esfctiiifüa IkOmiMik, j^raefie^
tarn simal et magittram wefttt, GbpcümtflCitittnha, ratk»^*
nes tcribendae« fcAiiliie 6tirl' |»ef endii , dia^ifkiK, faniiilt^>
et domeitiei omnea in öffl^i^ dOAtiiieridf', if*' U<Arg[d Mttla-^'
tier eaae debeat, ^üi 'ifr'eMM^A 'pliiies 'tiftemaa ease 'velit/
Qttiboa reb*a ti'eiMih te^edrit'dbei^tidi mitia, k*eliqaa iimua'
i*eete mHtoaq^e^iiKtetf^^w^ibMlüi^' et -V^I diMpolia Tel rei>
domesticae damnuin accedet taotuni^ ut etiamsi praefMftua
•poBte aaM'ilolifeü ettitlia^oblr^'^^et^fiHi^^c/aiasiaiaa Heroa
permittere noa deberet.* Vl'aefttat enim « aie instttuere res
familiarea , ut quisqoe pauca bene quam dntiha bM& gerat«
Ubi enim de recta et utililiistilulione liberorum agitar, ibi
in oegledla quantumvis parvo rei ad diacipulorum aaliCtem
perlioentia maior iaQti)ra fieri polest» qaaqi, in hominis auxi»
liatoris stipendio, licet * extra' oi'dihera peri'olyendo. Se*d'4^
hisce rebus frustra sunisoircitus, .cum mihi cum iis viris res
Sit, qai eiusmodi in negotio me inulip auot aculatiores,
maiorique prudentia filiorum auoram salntem ponderantes«
Qoidqaid sit amplikaimd Pr^eM . tfdhqäaikü ^^tiid^hr post-
hac ob eam qiiaib m AtnpKtddhris T. b'et et^AMillla)^'1MI^^:
ris cognori erga me befieVöI^tiam , de' arnpHticandii llieye^'
rendiaaimacf Dominationia T. et G^neroAaimi Herdts tfrir
Bemstain latidibtri * tegitare , ' menmque' VtaVfiütti , quanb^W
animi et eorporia riribttS cönmtipoterö j^timti)^ patronia et'
maeoenatibaa probäre'deiMa^V Vi interhn' RererendiasiifiA^
Amplicadd rectiasime ih oihrti fo'elfcitate taitat» Detttn prd«'
cabor. Tieimae I«!, AprtRs SS^S. ' '/ ' f ' • " . • • ^
Rererendiasimae T, Amj^IttuWul deditlfeaibii^ ' '^
' 'HüMMotiiral)/
(FoK8et9.) ' *' "- -' ,'"
Berarrendiisime Praesali ampllsatinoqoe' Ihnniriö"Dd«
aiiio ADtonio, Det H: Apostolicae Sedia gratis^ Arcfai^^h^
cepo Pragensi Legatb' tiato etc. Domihä et"pittrono nreoV]
omni obaervantia aemper eolendö. ' ' "' • ' '
Beref ndiiaiaso t Ampliaaiaie Prtnattl ! .»< .»m
Cam iam alleraeniae meae ad Rererendiaaimam'INäai^
uftionett 28« Uitet«e'eiseiit per'seripue,' aöcesait m^ Magi*^
L t3
Digitized by LjOOQ IC
ti r^^ bavQ q«a de.agUMr, u|i>^i «^Ulfü vel alterii^ jBB#fi«U
HH^rMB pati pqM€l* Interoa ei^im Uimporis S6.p«r amicoa
as^reniasiaii ««i.I^riiipipia.aiiipiPiugi »^epltare posae .exptjprafe-
que.y.anoe .aU»f pQanijiqD«« fpU^m#fn>i peipr«i^ j^W «f^e(
coiieeai|iriu«,..Qiiar6 ai eiiaro^ dejbac rßiP^ iitter^f: a)iftiuas
Tel ^injini fafnalprum Haferq^diMimae Bomioaliooia nobia
xciipQpderetur». aa re^ aoaa nmltjoi.expeditior^s. etjc^cMiu»
d^oa^itQtaa btibitHram*. Hoc i^aad Baverendisaivi^in.Do-'
rnjoalioneia Tr<[nQqiie.,perafiript]urum:ipai recapL.iQ^ad re^
lignuw ^at,' t(eum pijq, ut AeF^^afU«Kip»aff> D^inifiA^ioiiiem.
TiiJ^miiUpa aaaoii felioefn et j^^^ojwfqeqico^aairy^ ip^ii^q^e
lavfiatair coromodam aiiqu^ip ippocU^i^ai^in ip#A.,ftqi9«.^iua
cnoiboa coiiinio^is: ii^iUteir i^|#ffvi^M^M.¥iWBy|^£I9^ii^Afri-.
IU,a57$^ /ö: ..:.•> iju ,. ... :•..,.,•.. • . .1 .. ,:i -
c . Ii^F^«Eidafp»atT.i;A^pUMidiaiie^^aaimi^
i . ' «ugoBU^^ifl». ,; ,, ,,
.. ^lWd..FQl9^) ... •.; .->:. ■ • . • ; '
Ainpliaaimo vWQÜointnö Joanni t]|aroI6 X<orchero in cSvitate
ArgentoratensM^ribuno picbis et Scholarchae« Domino
et palrqho mihi samme colendo.
. , ..,^i)iil Xf!m PF^f^ter spem uQ^qqaiQ piihi acfB|idit « rir A^
pijfi^<f .quam ji|^p^.a te litlei:aa lam amice el de tanta tarn-
q^^.^^ilu.s^j^ut^r^^ie «crip(aa.^c.9^^ ^Quaa.^fi^^ doleo
tabf |iarii, |arfliia,te minua oporjui^ ^i^ipore huq eßse allataa.
(^|un, enifn äatf^^ hie ^ mihi aant
red^itae«. Q^od .spy^tiujavL Jnt^ f^c^.va^ni^ijl eal^, Inlerea
tgVfipofif ,, , 9001, pi^niam 'ea8eAaJClQrw^ioaerta4|^,pec quid-.
q9W.W»«»jMWfV» Ar^witQ^afi^fl^JbiM^^ •^TPWs taa^o
aludio paran, exapectareni« in ;i||4a Ci^f aacis n<(gotiui;i.bi-^
b1io^.f.9f^rjii)ffl f^^^v^^fpr'jo. Cratopen^ et a)io9 jamicoa ursi«
QP^ft.^^MP^-^nt®''^^^''^'^ adiit, causaam meam egit, et im-
petrayit, ut Trautaonio aupremo Aalae Pr^electp nif^ttdatum
Caeaar daret me illuc accerseodi. Sed vocatuä primum
p^^^pt^r Ci^fl^qt. in^Misttram (.f Misniaiii?) diaceaa^m me in
Tiafa.;^r^ ^(^l^ii panlo post yei:o pnim gellem pro.ptor ^po-
ateiba quod^ain,. qnftd peadh^c^in bcfodei^inet, iioii.poi,uL
dpero me tanken hoc triduo. autquaindifo ad iter. ipgr/^diein*.
dum aatis firmam fore. Muiii mibi'banc dignitatem, etiam
magni qttidaaa. .tiri » . yeloti renlMMici^ifiaan (fratulantar.
M«iV|<^,qw44R<».«f«« •ffii'n>.»<P»ii;i V Ipcum
H(Wi. ^deipoi;«)n.,bi|be^^ ^ . ,st Cfeafurfm^ s«i^p^ AH.OflH^^^A «^
DiQitized-by LjOOQ IC
195
umdem attfais «mergendt oeaaiidoein naticiici. Qaae oimri«
ego prefacfto non tanti facio» quin id quod mihi in yrntra
oiritate offerliir, longa praeferendam sentiam. Nihilque iam
magis optenif quam ut primnm« cam Pragam yeniam, et
miha com Imperatore de oooditionibot et honorario agenduni
erit , aliquid incidat diffieahacis eiasmodi , qaod yel iolpe-*
ratoria conailiom mutet , yel mihi honestam elabendi caas-
sam praebeat. Plane coaatitiii non temere Austriae Turci»
tarn yicinae operam meam addicere. Atqui ex Bibliothecae
praefectura snperioribat annis Caesar Italo cuidam non am-
plias quam laÜoreno» menstrnos dediaae oonstat, nac fota«-'
ruoi p«tOf ..at mihi pkis quam atipendiamaulioaroUrgiaCar
hoc est ao ilorenoa menatraoa. Sed praeterea yacabit hie
propediem eadem auae istic artia oratoriae Professio, Ezqaa
loo tantnm floreni ännui percipiuntar. Sic itaqae atatui*
Niai effieere potaeror, ut naeo 'professio com Bibliothecae
Praefectura coniungatur, et ex utraqae 3oo Thaleri aniiui
mihi proyeniant, neu^am auacipere. Sed nna res me yaldo
habet aolKcitum, qüod ignoro. quantum mihi istic periculi
in mora sit. Ulinam atestra humanitate mensis'saUim unitrs
atque alterius spatium impetrare possem ; aut tarn mei stn- *
dioaum in yestra academia invenirem , Ve\ D. Doctoretn '
Bentherum oHm roej, quod certo scio et nunc' etiam quod
BOn dubito, amäntem, vel alinm aliqnem mihi fiiyentem,*
qnt meas yices supptere intereä temporis teilet. Oömia
profecto eonsecotus yiderer £a de re ad Beutherum et
Stui^mium elDasypodium scripsi. Speroyok, quorum meritä
iam in me tanta sunt, qnanta a me per^olvi difficile est«
etiam hoc beneficiute mihi non denegaturös, quo minus ^ui^
ignorami et non petidnti rem totam tarn benevole mihi detu«
leritia, nunc petenti et obsecranti dnorum tanliim mensium
moram ad expediendas meas res concedatis. Adtfeleritatent
conficiendi negotiimbil mihi reliquum faciam. Elabar quam
citisaime,' si ulto pacto hone&te potero, et'iatuc celerrime'
arbyolabo. Tantos ardor animom meum occupayit« yel de«
aiderio civitatis yesirae yd odto fumorum aulicornm; in
qvibna callidos 'quam bonos citius emergere solere yideo.
Protnde pro tuo tarn benefico in me animo iam non agam
tibigratias, yir Clarissime, coienim re yix umquam referre
potero, huic yerbis hon patitnr ras satiifieri. Gerte qut
tibi pro hac re ex tikafructos d^bentur,' 'eos uberiores et
praestantiores praesens^ st Deus mihi l^tic.locum eam re-
aerrarit, capere potierta. Interim I^ga 'saepisiime te et»
celerrime de omnibua rebus feettioreiü faciam. Res noyas
non acribo: quod eaePragaserius ad iios perferuntur. Con^*
yivii tarnen Saxonici ordinem mitto, quo hospites Principea
i3*
Digitized by LjOOQ IC
106
cam Imperalore et Imperalrice eensedimiiil« Ainnt Impiu»
torem recte valere et chorea« ducere« Regein uaa hera qua«
ter cum sperata iponsa cborean duxisse. Ipsüm et frairem^
luam Ernestüm strennue polare^ laborai-^que « at ab Htapa*
nicit moribus ad Germanicos se transtaliiae judicari qaeant.
Tale Yiennae. Ex lecto, s6 April» i575«
(Fol. 10.)
6») 6. August 1575.
Ad GenerotiMimum Dominum Bichardum Streiuinm Libe-
rum Baronem , Sttuartaenavium etc. Fisci Caesarei prae»
fectum.
Generosissime Domine et Tir Clarissime.
Magno Ol certo aniroo eoque plane consilio a te nnper
diicesfti, ut gratitudinis ergo et quia meum erga te Studium
probari aliquo modo posse semper opiavi, ßibliolhecae inr
dices Caesareae ad te mitterem t ut ai quid 10 ea eMet tuia
8tudiis dignum , eius copia , ab Impqratore impetrata « per
me ad te curaretur. Sed ordines libiorum in Biblioüieca
perturbati Toteres indices inuliles reddiderunt et nD\i toto
hoc semestri a me et Helfenrico Guet cui prima Ubrorjam,
recensio a Caesare imperata est, per^ci npqueunt^ Haec
propterea scribo Y. C« ne moram meam in neglig/entiaro aut.
ttti in me beneficii mihi Pragae in viatici numerandi acce-
leratioiie prestiti oblivionem interpreteris. Gene rebus ma*
Iuris promissa sine mora praestabo. . Litteras et libellum
supplicem in hasce tuas coniectum ad me misit Jo.Sturmtus,
Yidetur vir ille dociissimus paucis verbis.plurima elooulus*
Quae utinam non tantum Gifanio verum etiam Floriano ho-
mini potius inconsiderato quam malp prodesse possint. Ye-
Hm tibiplaceat Y. C. au suplicatio Sturmii pro Gifaiiio Scripte
placeat et Aug. Caesari exhibenda Tideatnr aobis vei tribus
rerbis significare. Plus enim te unum quam alios meltoa
\idere scimus« Canssa quam sit odioaa rideo« quamque mi-
nime aperte tractari debeat non ignoro. Sed cum tuam a«*
toritatem et gratiam« qua apudplerosqueaulae proceres pol«
les , considero , profecto in spem venio, posse te per euni*
culos aliquid agere, quod sine cuiusquam ofTensioiie Gifanio
et Floriano plurimum pi^odessct. Quod ut facias (quoad
quidcm fides tua et dignitas patiatur) te nos misericordia
permotif te Gifanins lacryroaua«. te Florianus in teterrimo
carcefe Titam nu>rte durioreui agena„ oramus et ob^ecra-
mus. Si miseri, te adnitente, ex taotis suisaeruiuiiia eluo
Digitized by LjOOQ IC
197
tatifuerint, te yitam et fortanat toas omnes tibi debere
•emper agnoscent, Vale. Vienna Postridie nonas Sextileit.
1575,
Nominis et dignitatis toae ttadtosittiniaB
Hogo Blotiua
S. C«M*» Bibliothecariua.
(Fol. «8.)
7«) tS. August 1575.
Ad Soendiom Patrem«
O felieem illom dtem , quo ex litteria taia , Heros ge-
nerottsrime , cognovi, me propediem in Hbertatem et yi-
tam honoratiorem tue beneficio Tindicatam irj. Ymo ad-
lioc apud Uoilgaros sed invitas, paopertatis inopia pressus,
non enim snppetnnt copiae ad aedes alibi corfducendas in
qnibus me et famalam taefri in libertate queanii yemm si-
oal stqne taa benignitate paalalam modo fnero subleyatust
domnm mihi aliqnam condactitiam quaeram, ubi nnlli rei
aut homini nisi Dei er Caesaris proscripto obnoxins tnas et
timiliom Heroum Landes meditabor. Magna profeeto llae-
eenai agitat animns 9 qnibns si Dens aspiravit mente iam
prospicerc yideor , neqne Joyii neqne Bembi ant similium
elaromm rirornm gtoriam cnm Blotii gloria fore comparan*
dam. Non qntdetn qnod tarn arrogans sim , nt doctissimo*
mm bominnm ernditioni eedere noHm. Sed qnod animad-
rertam me deleotn institnti omnes illos longo snperare.
Bembns Htstoriam seripsit cnm lande , idem fecit Jotuis«
sed non absqoe mendacii snspicione. Aliqnid etiam Jotü
bmae addidtt Musaenm , qnod in agro Comensi ad Lacnm
tiiiinr, in qno yirornm belli ant ernditionis gloria illnstrinm
imagines ad yiynm depictas habuit At ego maiora ansi^s
Bibliotheoam inatitnendaro snseepi , Generia hnmani Impe-
rialem f omnes omninm Begnorum nt spero bibliothecas sn«
peratnram, Cuins epitome erit Mnsaenm Generis hnmani
Blotiannm, qnod eninsmodi sit fntumm, ex opnscnlo« qnod
sib Kai. Jannar. edere meditor, constabit Ante id tem-
pvs yix qnisquam sine risn Institntnm menm legere antnar-
rari aodire potent eto«
(Fol. 14.)
8,) S.P.Herosgenerosissime. s4.Aognst i575.
Laetor tsndem tno beneficio adesse tempns« cnm seri-
bendi materiaro longo aliam quam nnper nactns« Haecena-
tibtts non lugubres de fbrtnniiemeae tennitate querelas, sed
Digitized by LjOOQ IC
198
laeta de proiligata paupertate gaudia niintiare potero. Ba«c
gaudia comitabuntur novarura rerum , si quae scitu dignta
occurrerinti scriptionea. Sic yeraa Fortuna officia qucnjüie
erga patronos mea in alium nsnin oonverientnr.. Nanqaam
profecto, Heros iaolyte, beneficium taum oportaniori tem-
pore in quemqdam quam hoc tempore in me conferri potuiu
Aristoteles in exercenda liberalitate haec considerailda soa«
det , primuro qais det , deinde cui quantnm qoando et ca-
ias rei caussa detar. Omnes certe notiones istae (qaascir«
cnmstantias Tocat) ad tuuni istad beneficinm accommodatao
egregiae suum omnea locan tuentor. , Si enim hie danlis
persona consideretur* «— Amplitudini taaeparum deaedere
Tidetur, si de locnpleti aerario particnlam p^rpusillam, qao
me primo koc anno, qui mihi alioqui.difficilis fataroseuatf
{lenuria lib^ret, dempserit et mihi eroergere ac honestis
aboribns crescere cupienti • ff^licissimae fortunae non longa
post, uti speroy consecutorae fwndamentum iacietur.. Nam
Pragae cum esscm, forte cum Golefrido Scarfiio olim per
triennium tuo, nunc aulae Caesareae Doctore Medico toi
Hominis sanequam atudioso in aedibus Cratonis familiarita-
tem contraxi. Ja com de matrimoniis aermo incidisset. Et
tibi, inquiti Bloti, prope iam uxorem delegi, qua tuis re«
bos aptiorem haud facile aliam Yiennae inveneris. Vidna
annos nata 3o prole tarnen carens , domuqn habet propriam
novam et satis laxam non procul a Bibliotheca Caesarea si«
tarn, sopellectili bene instructam. Est autem filia yereda-
riorum magistri Woltaogü, qui nuper moriens Soeteoam-
plius florenonim haereditatea liberis reliquisse dicitur. In
huius aedibus ego habitavi, quo mihi de eins moribus et
facultatibus disserenti maiorero fidem habere potes. Curabo,
ai quidem tu voles , ut in eins domo ea cubicula eaqve hf-
pocausta eonducta habeaa , quae mihi ipsa locaverat. Ta
ubi recepta fueris, tibi ipse ne desis ride. Haec ille. At
ego, tamelsi rem tan tarn non temere aut inconsalto aggre-
diendam soiebam subito tamen in aliqnam spem erectns, ab
]8 annomm Virguncula Hungara a mea aetate et natione
procia nimiinim in moribua nuper in dentis, nonnihil iam ab-
horrente , ad vidoMn Germauicam cogiiationea meaa trans-
tuli. Neo deest mihi iam Yiennae cognatna quidam ipsiu»
yiduae animo minime fucato operam suam in hoc negotio
conficiendo mihi promptam pollicena. Verum dissiroulan-
dam meam esse roluntatem duxi, donec ab amplitudtnetaa
subleratus , eulta paulo honorafiori uti et pro muneris mei
dignitate me gerere queam. Res noyas animo quam üben*
tisaimo aingulia dieram hebdomadibua ad te acriberem, si
scirem, me non cramben bia cocUm , quod dicitur «ppoii*
Digitized by LjOOQ IC
190
turam/ Mietno eqnidem;'* ctiih tdt fantot^üe vfrot iibtqae
habeat tibi operaä ea in rt abcaratam harantea, neeaauM
ego scriptonia aim taoti apad te iion futafa aint , ut iignä
habeantort qooraiii cauasA mercer taballärita adWatan Scri-
bam tarnen qaamdio non eaie in grata *apenre potaero« De
foga Bechesii io Poloniam noper acripai. Nunc nihil paene
babemna Yiennae aeripta dignam, quam Secretarium Regu
latuamfinm Bndam ad Baaaam miaanm aoperioribua hiace
diebua hac rediiaae. Qni afiirmat BaaaqiMiiotaaai auperio-
rnm caasaam a aa in Bechum Stgettanam derirare* Quod at
tarnen auo dnctä rem faisaet aggreaana patare ae juatia de
causaia factnrnm foine. Conapectoa enim fnlaae Caeaaria
ittMite^i^in eaatria Bechesii tnuUaqne aiiaBaaaainin facti Tar-
cici excoaationem adtuliaae Nadins tertlua Pt*agabac mia-
aae aant litterae a Magno Moacoriae Doce ad Imperatorem
noatram. Q«ae caitf lingoa Hoacovica eaaent consoFiptae m
nemine inteiKgi Pragae potuerunt^ Hio antem infentaa eat
quidani qui Hungarice aimul etMoacomce novit. Caneelt«'^
riva itaqae Archidacia, latnamfins et ia quem dixi Hunga-^
ma in earuni litteramm reraionem aednio incnmbnnt. Re
confecia, ai quid aciri potuerit, scribam quid contineant.
Ainnt inaaitatae esae prollxitatia , et generatim magnuof
Magni Ducia atadinm erga Caesarem prae ae ferre, promilte«
reqne operam a Moscoritia dandam , ut rel Magnus Dnx
ipse vel Cisesar Coronam Polonicam obtineat. Vale Maece^
nas omni aemper studio, officio et pietate mihi colende«
Vienna 34 Äugusti die Diro BartholomeO sacro , in Gallia
ob funestum atratagemai quo AmeraKani periere» aatis ce«
Icbris 1675.
(F0L34.)
9,) n 1 . September 1 Sj5f
Ad Leonhardnm Hoe J. U. D. S. P. Y. C.
Litteraa ad me tuaa breyiter et ^nidite acriptaa legi
recteqae intellexi. Ego vero idem sentio: fatalea eaae nup-
tias, easque divioitus destinari. Qoocirca in divina yolun-
täte libens aequiesco. Tibi Interim grattas ago pro praestitd
officio quss possam maiimas: hisoe litteris yeloti sjngraph«
teatatam consignatumquerelinquens; me Hoöorum et Wol-
zogionim fcmiliarum semper deincepsnihilominusstudtosts* -
aimnra futurum , neque hoc me Yeronicae responsum , pro
repnisa iniqua mihi^e ignominiosa« aed pro amicitiae noalrae
aempitema uti spero familiaritate colendae autoramento ha-
bitarara. Ego jam , laus superis, recte yaleo. Attamen prop;»
terea ipaemet ad ie non Tenio, quod domna nostra heaterno
Digitized by LjOOQ IC
200
fonere eluto «oq^ooi« reddUa.iyip.maiie^t,. ne iemm^ mt ho«
nninnm fnaltitudini ifigcram. Yal^. Y, C, me<iae tai raoram*
que «nantissimmn redamai.
Yiennae 21 Septombris i&'jS.
Taus loa merito
Hugo BlatioB.
(FoI.i5.) . '■ '. .
10.) AdW^i*^ucllerum# S.P.'MagiitficeDoininc«
Quam parvU. (emporam niQfiienti«. qaantne fiani aaepe
reram conversionc$ y. C. hisce c)iebj^a sam exp^rtua. £go
qui nadias qoitrtaa pestia initia perseotiacere Tidebar, nano
ita suDi sann» el incokimis , laus japeria , ot Duroquam va-
laerim rectius« Ax imdtus tertiva miniafer quidam domesti-
cna post coenattrepejDte aegrcMa.re iocipiens, li«ri antequam
•xportari in . sabiu*biiim potuerit, inopinato extifictus esL
Sei morluus est ii^ loco acdium a cubicuio meo yalde re-
nolo, adeo8aii«t Qt si eo nomine ego hominam conapee-
tam fogere deberem « perindc foret ac si uno ia tota Yienna
iBortuo reliqui omnes viciniam illam incolentes ab homi-
auiQ reliquorum oonsortlo arcendi esseni. Gerte domua noatra
imoiensa laxUate aoa yici potius quain f^edium uDamm instar
habet» Quod etiam eonsiderantes morboram cognitorea com
fqnus efferretur, aedes nostraa libecas et apertas reliquerunL
Haec tamen tibi Y. C scripto indi^are quam ad te Tenire
malui« nee veniam iimquam nisi voeatus, ne impudenter ex
funesfa don»o in aliorum hpminum conaoriium me ingerere
velle videar. Eadem haec AmpUssimo Viro D. Guettio si-
gnificari , a quo responsum aeque atque a Magnificentia T.
exapecfabo. Vale Y. C. Yiennae ai Septembria (i57d)«
(ibid. Fol. 15.)
1 1 «) 29. September 1 SjS»
S.P« Hluatrissime Mque Beverendissime PraesuK (?)
Featinatione niroia factum est, ut quasListhiietSuen«
dij effigies nnper in litteris ad Amplitudinero T. meis iatnc
me mittere scripseram , eas non una miserim. Nunc vero
eas mitto, a teqae vehementer peto, ut ad harum formam
tui qaoque imaginem mihi depingi curare digneris, illustrinm
virorum qui virtute aua ad altos dignitatnm gradus ascende-
runt volumini accessuram« In hoc genere multos multa ten«
taase video, aed nisi omnia me fallunti hoc institutom meum
reliquorum conatus longe superahiti nisi forte ani Faule
Digitized by LjOOQIC
ioi
Jomio €0dert ^boero« ^od tarnen M üfßiuä Mkmnlkok
Harn •! Mylam euUf ai »on priiint hUc« «mi»^ at mltmm
Undem aliquando adaeqaare atudebo i et hiyenttone rei il«
lam facile aoperebo* Mataeom ille ad Lacam . Comanain
eiaedificererat lucalentem , in quo iroaginam tabolaa Kg«
nett longa ordinom aerie oelioeataa «apieere lioebet« Atqaa
etiamnum eaedem tab«lee et apnd eiua baeredea verae, et
apad Floren tinorom Dacen pictornn, imitatiene exprea^
•ae aatervantnr. Illae vero tamdtu aant doralaraei quam«
din lignom a Temiiani et cariei inioria vindicari poterit.
Equdem tix fieri exittimo« nt Tel nna eamm annam dncen«
tetimnm aetate anperet. At vero ittae meae olealia colort*
boa finniaainiia maxianeqne ri^aciboa meaabtenis iUitae eur
ad bia mUleaimani annam pertingere non poatint, nihil vi''
deo. Siquiden in Bibliotheca Florentine Itbri annit abhine
nille acripti ita adbne integri inTeninninr» nt ettan dein«
cepa tetiden annoaanperfntnri eredantnr, Ne ranltit tede»
tineanit niaecenaa: Auapiee Deo « eontrn onmem temporia
et Tetnatatia edacitateni pngnareinatitui« neoqnidqnamprae*
lermittere « qnod cam ad haiva qoo de loentna awn volnmi»
nia, tum ad Bibliotheeae Imperialia et Moanei Blotianieen»
serTationen qnammaximediatnrnampertineat. Qaodenina»
modi ait, aob Calendaa Jannariaa apero ab omaiboa iatelli*
getan Non eqaidem anm tarn intipiena, nt qno rian* qni«
bua aibilia et cachinnit qaidam« nihil niti qnod ante pedea
eal proapicienteat inttitutnm hoe rnemn aintexceptariigni>>
reoi, aed mihi hnmor pbiloaophicua neacioquia nentemoe-
cnpaTit , qno peranadeov , nnllina rei praeterquam Tita ne
pudere debere nee qnidqnam eaae dedecoroanm qnod ranl-
lia Tel utile Tel honorificmn , atque ad poatremnin antori
aao glorioanm eTaanmni etaeveritimiliaeatconieetnra. 8tat
igitnr aententia qnaevia hominttm demeindicia 3Tel4annoa
rarie anatinere. Poat enim Ulnd tempna mente videor iam
proapicere futomm, nt plerique me non atnknin ant denen»
teoi aed sagacen , et qnat rea agan rede tcientem eognoa-
cant. Qnod certe mihi mnlto erit proeUvina ; ai iam nnno
Agrienaea Janrienaea » Weaprimienaea et aimilea Unngariae
P^eanlea oaeteroaqne einaden Begni preeerea mihi propi-
tioa habnero* Ordior antem eo libentina ab Hnngaria, qnod
aeacio qaamdin fatum illnd Begnnm ait eonaerratnmm , nt
antem qnam dintiaaime, conaerTOtnr Denm oro, nt etiam
poateri mei , altemm Proeemm Hnngaricomm Tolnmen ad
aei imitationem eolligere et excndere qneant« Tale rir
praeatantiaaime et Illnatriaaime BeTerendiaaimeqne Praeanl
mihi ad nlltmnra Tilae apiritnm aemper colende. Yiennae
Digitized by LjOOQ IC
20X
89^ 86|^t6flilnri8 die ,' Dito MtöhieK Mcro iSyi. ' Noihtnis,
faniae et digntfwtit toae t^ropiteniit encomii« ceiebrande
•tudio«iMioiM •
HogoBlotiQt
SX.M'» Bibliothecariad.
Cum oogneTero qoando Amplitudhii T.
Mmmedam et oportuiram Sit faioniiii « pie*
lOFen admittere, eum illtco ittae mituin,
(F0K16.) • ^
19.) 39. September 1575»
Traatsonkh * P. S. Heroi Geaerotisdime*
Res biUiothecaria proeedit illa 'quidem , sed lentius
quam velim , aut quam C. Majestatis utilitati conveniat ; et
Terendoro ett» ne etiam procedat )entiat| ti D Woifgangoa
Pndlerot a tait eoliegis (quod impetrare a 8. C. M<' medi-
tantor) quotidie senatni intereste cogator. D. Helfricoa
Gvettius iam oance11o8 qoibas foretnoctärni a Bibliothecae
Caesareae direptione arceantur confici carat, sed publica«
mm remm procnratione diitractut priratae libromm recen«
aioni qaolidie tnteretse neqnit. Podlerus Tero et ipse io«
terdom a Senatu , non etiam nomqonm a Tindemia et rebus
tnit domeaticit sevocatur. Qttae tarnen impedimenta non
tanta sunt, quin matora stnt exspectanda, ai Pudlero mihi
ablato alittt quispiam recenaionia comet in eins locura auf-
iictatur. CeleiTimae ezpeditionia est Guettiua, tardioria
autero Pudlerua 81 tarnen terttua acceaaerit, metno ne m
tardiatimum incidam, et recenaio lata prima vel in anni tem«
poa eictrahatnr. Cum itaque negotii Praefectum et, nt to-
cant t Superintendentem habeam prudentem , celerem , aa«
gacem ingenii plane aingularia homtnem« Guettium , Comi-
lem Tero ai forte minna ingentoaum at eerte optimom Timm
atque fidiaaimnm Podlemm, vehementer ab Amplitadine T.
peto , ne etiamai Senatua quem Regimen Toeant, Pndlemm
a Bibliotbeca retrahere TOluerint, nnllam tarnen mutattonem
fieri patiatur, aut aaltem aio in hacfunctioneretiheaturPad-
lerua, ut altemia diebua Senatuialternia Bibliothecae racef.
Altemm quoque mihi reatat ab Amplitudine T. peten-
dum, «in cuiua oogitationem me impulerunt quaedam ani-
madveraa Monaaterii Minoritamm experimenta« Etenim an-
perioribua -diebua noctn effracta fnit illa porta, qnaezarea
domaa hoapitalia ad Btbliothecam patet acceaaua. Quare
coenobii Praefectua quem Oardianum appellant homo Ger»
manua aed Italiamonachiapraepoaitna, aeram extrinaecua ap-
pendit et rae, Pndlemm atque adeo Guettium ipaum a4
Btbliothecam accedentea exclniit* Quod cum aegm ferret
Digitized by VjOOQIC
tos
GMllitti« atqm m de Qa«mi evn Gardin« «ipMiriarat^
cmr mipisIros.InipDriaiea •• 8. C. M^ BiUiotheca anerel
rogarot« reapondit ille, auperioribaa noclibna qwotdam ef*
fracta porta ingreaaoa Qgra&foaque magnumatrepitniniaino-
natterio excitatae« Ax qoiiiam huioa rei aaUrea eaaentt aeae
igDorare, ae MimciQ cli(?em narae appenaae oobia datoroa
ette, ut iDor« aoliio ingvadi ib Bibliothecam potaenma. . Ignoa-
cea mibi Horoa Illnatria ai «laodaenlio imllaouremriooettana
elocatna foero* Plane mihi videtar iiioiiaatei)i«m illad n^
bnloQum fiirani et proiligatisairnaram heminiun eaae eonei«
liabnlam, toi hac concaraanlea Video quotidie peaaimaephi-
aiognoniae hominea« tot etiam eam monachia faiailiartier
agere pauperea Italoa, at omnia mihi profeeto.in^diea aoa-
pectiora e^adant , adeo aane ut ttmeam, ne ai Itali monaohi
m monaaterio remanaerint , Bibliolhecae etiam cancellia
adhibitia insidiaa atraant, et »i binc migrare ceacti faerint»
yindictae capiditate , Tel ipsi ?e] per^taloa qnosdam ad fa-
cinora patranda audacet Bibliothecam incendant. Hisce ita-
que cooaideratia, aapplico AmplitndiniT.yiitaiaHaaindomo
ilia hoapitali locoa habitalioni aptiiaanperait« mihi illaro per
domicilionim aaaignatorem auUcom inhabitasdem tradi en«
ret. Pestis noper Caocellarü Hungarici Jo. Liatii doaauiiii
in qua hactenus babitaTi , inrasit « qnare locum matare co- '
actna, nunc incertis sedibus vagor magia, quam /Qertia ha*
bito. Nee aedea condocere alio in loco statni, quod Biblio*
thecae pericula me Ticinum et domus hospi(a)is inquUinnm
reqairere videntor« ut incendio suborto accarrere 4rel aliia
pericnlis ingruentibnaadesse celeriter quearo. Hoc aimihi
Heros Generosissime benigne concesseris « vel Caput meum
periculia ab Imperatoria Bibliotheca avertendis obiectare
non dnbitabo. Yale Maecenaa omni officiorum ^ enere mihi
aemper colende. Yienna pennltiroo Septembria die i57$.
Ulnstrisaimo T. nomini deditiaaimua cliena
Hugo Biotina
8. C. VL^ Bibliotheearioa.
(Fol. 17.)
i3.) q.Octoberi575.
Ego Hugo Blotiua Belga 8.C. W^ Bibliotheearina hac
mea ayngrapha teste, agnoaco et fateor me Doctori Nicaaio
£lIebodio Casletano itidem Belgae debereThaleroa germa-
nicos» aeptuagenia cruciatiaaesttmatoa, dnodecim, qnos ille
mihi obnize petenti mutooa dedit. Quam ipaam pecnniae
summam illi vel hanc syngraphamexhibentisolramanteldua
apxflia anni proximi milleaimi nempe quingenteaimi aeptua«
Digitized by LjOOQ IC
804
Kesimi texti', bU adiectit conditkmibos üt si eqovm qaem
ivb Ilonas Ocrobrit ex Belgio Yiennaro duxit, ploris Tendi-
dero qvam ii ThalerU« omnia illiut lucri quod sammam
lUam 19 Thaleroran saperabtt« dimidiam partem ipsi quo*
qae fideliter aim aoiutttrua. Ni baec ita ult doxi ante Idot
Apriiit proximaa praeaiilefo, Jna illi ealo in reaetaties meat
(ouiutcmnqae conditionia foeritit antnbicufiiqaeloc^ninifae-
rint depreheaaae) manooni inieetionis, nt tamqaam tuas pos-
aideat Htqoe non aeeoa ac propriia aait facaltatiBna utator
froatar , doneo sibi tandem recte et jaate in proba moneta
«ine nllia ania avinptibiia aatiafactnm fuerit. Fidei maiorit
cavata hoc a meipao aoripta conmetachirographtnotaatqne
aigiüo meo usitato coniirtnavi. Nono mentia octobria die
aono a Mato Chriato i6j5.
Ita est. Hugo Blotioa.
(FoK 19.)
«
14,) 7. Nor« 1575.
<^nod felix fanalomqve Mt*
Die mensit Nouembria septimo Rererendna Pater N.
Coeiiobit Sanctae Cmcts apod Yiennensea Goardianut con-
aideratia ineendii et aliomra quommdam incommodoruni,
qnae ex itau maiorit hjpocanati noper ad conficiendam 8.
C. M*'* libremnif qnae in bibliotheca eins primaria snni, re*
centionem, minittria Caesareis ei negotio destinatia con-
ceasi , oriri possent pericnlis , Eisdem ministris mntatione
faota , itiinus hypoctustnm , quod Bibüothecae in saperiori
monasterü contignarione proximum est, ntendum permisif,
sed ea tarnen conditione adiecta, nt recensione libroram
peracta et hac exacta hieme, com frigns remissins bypocanati
calefactionem amplias non reqairet, iidem ministri claTCS
einsdero minoris et snperioris hjpooausti ipsi sint redditori,
atque iis qnae per banc bieroem intolerint ablatis, hjrpo*
canstom racnum et libemm in osnm monasterü ^int reite«
tun. Qnod nos Doctor N. Tbanner et H. Biotins ita bona
fide facturos esse eidem RcTerendissimo Fatri Goardiano
atipulata manu promisirona ac recepimus. Fidei canaa haeo
consueta cbirograpbaphi nostri nota et aigillo nsitato nter«
qne nostmm confirmaTirana. Aetnm Yiennae Die 7. 1675«
(Fol sa.)
Digitized by LjOOQ IC
205
i5.) a6.0€iobeffi676.
'Ad Trantf oninm onlae prefectnm,
lllustris Domine Heros Generosissime*
Meom »emper esse exUtimavi Maeoeaas » de .6«iiii))ttab
Dibliothecae Caeaareae rebus ad AmpütadiBein /f uan quam
crebenime pertcribere. A te enim mihi proieeUftmeathoc.
mooaa, et tibi illud toU fycqeptoni fero« Aequiuoigitureat^.
Qt tibi quoque potiatimaoit quid ia .eo geratiir« acomrate
•emper aiyaificem Sati^ profecti» leiue fracteiuiaDeg^i»m.
proceaait, Sed dato mihi niwc potiega ßqfilQre^Thaaiiero
hoivine nailia pnbliciafanctiaiiiibiyf impedile ceipt^remprer
greaaum ^pero. Yisdemadbuc ad dioudiaA 01111114« Hbro-^
mmpanepi, volamiivi ai^v^aU roceaseado et eorumiaaerip-«
tionea aea titnloa ot ToqaAt deaoribendp perveejimta. Ep
praeter hoa omlM aoadum poaipacti iibri io. «reia latent«
Ad haec iafinim paeae oat.ebarMivaia^MiaBiOgrapUiGaniniac^i
chitetoraram, imagiaum. caeteraramqae picüiiraraiii copia«
itidem ia ordiaexn et ia calalo^qi referead^* Posuremo hoq.
accedit xaalit qaod hieo^isjpaiaiitia aap^*aai frigiia propa-
diem ait aapenrentttrunif qood aiai hypo^auf^ia}iqji|oin Joeo-
monaaterü Bibliothjecae vicino exatrueadÄ aeceaaijf^e lenia-
tur, fieri nequit, ut ia ?aMa illa alqae a4«o feaealvanuo.
maltiiudiae aan,eque frigide Bibliolhepa aerib^adi reaeaaeA-t
dique offieiam faciamua« -Mooachi in hae tfacnm'ume et.
D. Pudlero de I9C0 aliquo aobia in meaaeai«loab|FberBoaad
hjpocaaati exatractioaem id^aieo aoticitarentar» aatiaaedif-.
ficUes praeb^^l*li|it, Spero tarnen illoa ad D, QaeuüaiiiMko-
riutam aoceaaui'oa. Qaod ni jf^erintt mandato in^ecato.-
rio adigendi. vid^ntur. Sed de.hac re propedieai faciam
Amplitudinem T, certiorem. Opto equidea» quam cialerrime
rem perfici« et me deinde pro meo arbitrio in Bibliothecae
hoiua ornamentum yelia et eqaia qaod dicicur incnmbere
poaae* Video enim eiua uaum bactenoa paene nallumfaiaae,
qai tamen qu|tm latiaaime.puteirc) 4«be|r^t« Hoe iiaqae, Mae*
cenaa, ataioi aimni atque recenaio. isla. prima pecfecta fn#^
rit» omniajea« qaae in Bibliotbeca cofitinen^or» noa tantam.
in indi^ea locupletisaimoa .aed..et in loQoa^ eomvianea redi-
gere, ita at de materia ne cogitare qiiidem quiapiaAi} alle,
potnerit (qne quidem in BibUotbeea coDtiaeaKair) qain mos^
unica Toluti digiti extenai^ne iadicari et in promptu habevi
qneat E^empli cauata aiqaia.qnam.varii de venatione Iibri
acripti in ea aint acire Yoluerit, ia indiii^ibMa .aab verbo
y£NAT10,.omnia illaaccarate notata inroaiet. Mldem de
piacaiione« agricnltura, coaiugio , caelibata^./le ridieaK%:
iocpaia, aevüai de ludia ei.ape/Bta€uliffxMbMi#i^egMi9 pM^s^
Digitized by LjOOQ IC
206
(?) de magÜDis« chimioit« meullicii, de re naatica, de arte
honette Tel inbonette amandii de:iopruia.e«viUtate, de re«
gum et principam genealogiis, de arte obtineixdi favorea
principam in aulis , de purgatorio , de paradiso terrestrii
de re nHitari^ degladiandt aHe, de daelliSf de iieligendia
princtpnai exereitiia, et de sexcentis talibus rebns, quae'
oaiqaam in mentem venire , ut eas legat, possint , est jadi -
oandttm* Geraboenim, ut atatim deprompti legi qaeant.
Qnerain ti rel anom qaedptam Imperator sibi' antea bxhi-
beri peatulaatet, menaia umua inqcnaitione rix hiveiriri in
BtbKethecapotliitfeet, adeo omAia distracta adeo 'ordtiies .
Kbr^mm petorbatoa ac intermptoa adeö veteres indieetj^a«
ram aeeurate contcriptos deprehendimiis« <^tta in i^e mihi
eredi nonpostule, niti baec eadem «D-Goect^o etPüdlaro'
fiierint «ffirmata. De domieilii 'imbi in Xenodoehio aS.C
Ute. aasignandineceaaitateiilias ad amplitodinem T; seripsi«
eai^e litteraa Geaerosas ?ir Paülaa Trauttonint A.T'filina
iatuc mimt.' Qnoeirea a te Heros generosisiisi^ petö , ut
quia praecipun -Caesareae Bi'bliothecae cura'moreri nuper
Tians es 4 ne i4laro in te deinceps deminni; sed^potius in
dies angeri stnaa. Res profacto digna est, Iffaecänä^, et
Caesaris Auguste nomine et ^othoritate tna , et mteo magho
desideriOf quanta« hoHoruro, taqtam qnoqtie Bibirotheoae
eaaeealtdram', eum non- minus deleetabiles in hac flösculi
qu^sm in bOHts tnveniantur. Duo igitnr Belgae floribasor-
nabimus nostra n&nnera,' Carolas Clusiiis snum horlulanam,
ego meum^^Bibltotheoariom. Ille sarta corporis,^ ego animi
Golligam qulbüs S. C. Mtem. caeterosque SereniAsImos prin-
cipes'eius ßlioaet fratres atqae adeototamaulam Imperato*
riam recreemus. Vale Illüstris Ddminef Ma^eenas ete.
(Fol. 19, ao.)
: i . ' .. I f • - ■ • ....
ib.) SX.HajeaUaete. . (i*575. Nor.)
Ex eo IiirentaHo , quod nunc stimma animi rereren-
tia-8ae. Cliesi M^ tuae onero, constat, quaib 'ilnulti prae-
ctari libri scriptaet tabulae in Augusts Majeitatis Tuae Et-
blffotheeaeofttineantiir. Atid'cbnstabit magiSf tum Indi-
ees illos locuplelisstmos et aceuratissime conbiiVnatös' agp-
grediar, qaölrum in oraüone quam Inrentario praefixi men-
tlonero facio. '' fn eadem oratione pstendo me'sine domici-
Ilo BibliothecaeannexO et*aioe sübtidio pecuniäri'o hon'tan-
tum non augere aut Omare • sed ne bonserrare 'quidiem bi-
bliothecam posse.' 'Domicilium altern ex monasterio* 6anc-
tae orncia l^n« tantum sine tnjurtti aut incommodd rerum
eiium eum 'hieM mknrnchorute mihi suppeditari potse , pe-
Digitized by LjOOQIC
20T
cttniAviam eiMn ratlooetti faeilUattm •l<«b «lewirii jiminttn
ti4Nue remoUkio pi^paaui* fromitifae maihiaaeisabtidüsum.
facilibot adiutvm hoo proxino trionnio eSectorim, uthaeo
S. C. M^ Tom BiUiQÜi^ea reliqnas Regam et Priaoipoiii;
Bibliothecaa atque a4o^ Taticanaai iliam Boaumam uso •«£•
QÜUiata fit aat superalara aal certa adaeqaatiira. Qoae om«
nia aKgnmeaU in oralioae ilia faaias iracUta bic referre.
qaia. loj»((«iii easat, p#4a..«upplax a Ma^alaia tua utendaa
OKatiQniy lainquaai lihelld atoppltci omnia ad Bibliothacaat.
MMaaAria dara at diaarie expanenti aii;*ampiraabere et b«-*.
nigB« anauefa digne&an.'Iaterm meadpraoan pro.SiCM^^
Tuae «atuta ad Datt9i,fuiideodas at adexioiiia-ocaaodaaiper*
poii^ndaoftqM Biblioibeoaai cofflnparabo.
. : .: . B^C. ^^f I^uaeclian» at iniAister. ad omnia
.. ..• .ob%aqi|iaiat afiiaiapraaiptisfiauB.pcaatttaiidä*
. . paratiafimaa. . .:...■ ' >
^., . HugoSleliaa JuVkS. ' *
8*.a U^» & fiibliaihecaritts. . .^
17.) S.P. yi|r^Aiii^liauiiiQ6» .pecaml^er 157$.. .
Magna profieot0 virtnJCUvia.eat» .EaJuamqtte neo iiuri«.
domaaoalaniBUtldaiiiliiniy nrecoc^ültari dtasac probenm:
praedicati.onibaa:nbii>belabra'ri pbteati Uqaeiia ie ipao-Ti«'
clariaaim^ coaiperiam babeo. Igaotoa aniaiii mihi virtme tuiii
ita iai»4ikloi«li , ttt ia.piüaarrimo.meo et bemiooai. mamoria-
laadatiaaimo iastiloto^ .ad te aenfugieadiNB daxerim, taam*.'
qua opem imploraadam^ quatraboa coeptia i»oremeBtiiin efi
adoaij^ffaiis plarunam laQM aecedava queat». lUad antem esa
eittaaaedi»r ^Cnoa S4 G« itltaa dignyom *mar babaectl quam Bi*-
blie£baea«,#nae ImperaiioriaeppaefioereM ^otpartam, qaan»
na^qA aim ofoare capiana» .meiuemqaa in omnem «ins rei
oagitjHionemiiiiaadajDiai tAPdaan.hoQ/eQoailiicapi laborarenu
nl<q«i fcoaiaa ex te libi^ia.aapi jpotaati! ia non tantnm -ex^
nna a^^la hao aai praepaailiiaaam. bibjaoihaoaaed ex trtplioL'
paii diaHüaepa maxirnuaiqueat. Ut ai vel incaadii vel hoiii^i
lia inaoraiattia ioiAriiaiteL.alia qoona eaau tna ant altera'
earuaa peri^ritft aaUem fertia.aaparait ptopagaada. Prima'
iiaqae erithaaeipaaqiiamGaMari conatitüia' in .angmentnm/
ammo Y4^ao,fUreaQrttm.yaatigaU.i. paaaia «nnia «apero loou-
pletiaailnamJa8iGiet«.lM>Al«lqll^ auam babebitiVianDae.aat'
abi laap^rator BoiaaMrolnittttam lortanaram.attaram aedeaa
fixerit. Altera da mao nomine Blotiana tel potiuä Mnaaenm
Bloiiaaain .voeabitnr iam jau^no. vecana .a.ma^ tnatitntnnt aad.
asaatia a«i^.qQHiqae W^:wüohlfi^mk$^,^0Mä9m*pnnderetk'^
Digitized by LjOOQ IC
20ft
AwA. Exeiubftor'aiteiii Tet^ 8pif«e Eitropta «frpeÜMidtt
«tqoe omtiiun 'ir«0bMkBiiiia fillttMctfiii«M«itteiiiiiBloiian«fli
qttaedMD mt velutft epito»«. "Eront itsqne ^mninotretlni*
peratoria Europäer el Bloiiana'. ^ Quarnm usim maxioie dua^^
i*mn p6stenor»in umverto homliiUiM jeiieri, quilDodo de hu
bene raerhi foerint, pat«bit* Bene aulem merttna is jodn
cabilur, qai yei unom in collectam inaiituend^M Adrenam
aoreuin Tel Taleram «jontulerit* la enim ai Viennani vene-
rtt , aperiri aibi auo jore BibHoriieoam Imperat^riam , ai*
Spiram Eurepaeamy si denique FranoofäriiMii' MUaaeam-
Bielianntn postalare , HbfiBqoe , ' tÄbdlU ^ lignTa , »ttmiama-
tia el reliqviaaiitiqeitatibfia olnhibttaij[dB iki qoae «denint,
uti poterit nee ai quid deacripiuai voliäerit eine ,eopto ipsi.
denegabitur^ 8ed haeo tit iiNMfdita, ita obacura et incre-
dtbiliA Tidentttr, enmtque roakitf ineeria « <donec Bibliothe«*
cae Earopaeae ideam a me desoripiaai - Cae^ari obtalero et
ai juaserit »•'laeeiift edidero. Plnribusigitar bis fusiuanaiv
t*andia auperaedebo. ' Hoc unan addam, qaidquid evenerit«
illuatrium virorum efiigiea ad vivi vuhus lineatoeHU ek^rea-
aa» colligere illorumqoe Tilam, quorum imagines impelra-
rero, memorabili Pauli Jotü . exempjo .dea^ribere institui^
jamque ab iia qui in Imperahfrfi äiAa' clarent aum anapida*
taa, Piotorem domi . alo , qoetlditfi «1 4ii ye-«iihi operam
naTanlem., 'Nen-abteoi e^go ut Joviaa in tabntitt 'Kgneitt' ^ed
in ine»branaqna:nihil eat dumbiMaa^depangii'iiffigiea' volo«
nt Tiiia deaoribendia aum eninaque in^goanbji^rnr.' <^tt0d
opna Qt a necoflMneildetnr nihil earneceaae. Bea aaMque
in aperto eat. Quid[ eni||i fnenndiöa, quidoonctnainavqvtd
arida cognoaoendi poaCeriiate digniii8*q»a«»longani beronm
aerienif et priiicipnai'?irorttin proaaplaavitaaqne -etftain ia
laiidem deacriptaa- in mille seoula'ad p^sterot mananiea
Ottaapicere. Qnfi^ ai poat anaoa^nille ex inaignibva et ina*
ginibna eornm qaornm ritae-a lae deaeribenittr generi«' ani
nobiliutem qoia. probare pt>ieei ^aii m» emtlniandttin eat
eiun manihuacnm meia, tnm «iaa^nlinihi naieriani aeri*
Kendi auppeditavit benepreoaiuniaieaae. Genereal ettatiimi
nolle idem aepidcraai onod corpaa «exeait etien memoriam.
aiti obrnere.: lUad SaUostü de hÖRtiniboa glei^M- eeenrir
loqnentia locam habeat enra mki De^qaemm Tita et nerte
inxta ailetnr. Hee itaqne mihi eat prepeaitom^ Titam aaer*
taliom in memoria heminumquam marime iengam efficiam«
Qaod meom. In^tiUunm cam inteilenäaet Joannea llellema
Jnyenia, Veatraa, tuique V.€. eltoiPrincipiaatndioftRiatmaa,
planeque dtgtiua eui eine aoriipnle aKqood mufttis publicnm
utUiter et cnm lande imponatar , noper ex Italia DoMoratoa
inaignia tppefftamvvUiaaeique me omoibaairerTia in
Digitized by LjOOQ IC
209
eomii iacambere* Vlinam inqnit illum videre diem poisenii
CDin Ulastritaimos optimotqae Prinoeps meus iam sonex et
prole caren« tait cäebratosmoniiiDentitetin tribot istic Bh
Uiotheois depiotot atqae inaere incuuspotteritaii conserva««
tas ceroerelur. Postetinquiebalidipaam praettare Amplitti-
mus yir (Sebattianu» Giateras, aiiagesu*ichen) IHuttris princi-
pis mei GaneeUarios, sed vereor ne negotiorum quotidianorum
coDCurttt impeditoa otiaro non sit habitumi vitam Principia
ezacte deacribendii bortarique me coepit, Ampiitudinem
tnam liuerit ut iaTiaerera , rogaremqae ul dignareria totiaa
Jllastrissimi principis vitae cnrricalom in adversaria, opere
tumultoario quod dtcitur , coniicere. Ex quibus tamqttaai
commentariis accuratum quoddam opus meditando expoli«
endoqae et saepe ad lunamrevocandopxcitare possem. Hoc
igitor Qt faoiaa ampHatime Domine optimique principia gern-
piterno honori consvlaa rogo« Musaei Biotiani tnitinni de«
dit Lazari Suendit fiiiua , mena olim discipulua 60 florenoa
in eam rem largiena« Ex qua re» etsamsi patre auo belli«
caram artiam laude multo inferior fuerit , non minorem ta«
men gloriam quam pater apud omnero posteritatem opera
induttriaqoe mea est consecuturua, Cum in perpetunm prae«
dariaaimi instkuti author ait celebrandos , atque in bisto-
riis et cbronicia ea eanaa nomen laudatissimum habiturua«
Non antem dubito quin ai ad stabiliendaro Bibliotbecam £u«
ropaeam Cacfaar dtgnis me privilegiia adjutarit, author iile
qnieomque liberalitate tua in eam coHata initium illi dede-
rit et tamquam primum fundameati lapidem iecerit, sibi glo«
riam apud poateroa aetcmam ait paritnrua. Qui author uti«
nam Illaatriaaimaa Princeps esse dignaretnr, patereturque
siium illad factum «aternis Ittterarammonumentisamecon-
deeorari« S#d dum omnia peraequor Epistola excrescit in
imcnensam« .Igitur modum mrno statuam. - Sed ai tuis V«
C. proxiflaisad «0 KtteriSf lUliairissimtttt Prineipem ab hoc
inatituto meoaoa ope adiurando non esse alienum, cogno^
yero, propediem toasm Bibliotheeae illius quam moliol* me«
morabtHa ideam late a me de^criptata ad ipsum mittara. Si
i«a processent, magnaa me gratias Hellere nostro debere
agnoacam , qai qua eat in Pi^incipem in patriam suam et in
te ipaom Y* C* pietate ao studio me in illam mentem impu-
lerit, ot Iliustmsimo et Optimo Heroi primas iilas honoris
et gloriae aetcrnae partes deferrem. Quidquid evenerit a
te ampliaaime Domine etiam atque etiampeto, ut abillustris«
simo Principe iüud saltem impeCres, ut se in membranade-
pingt Tel medium Tel totum curet, ea fere magnitudtne,
qoae in mei hac imagine mditer et incondite delineata ap^
paret, et com vacabit et lubebit, aamma oiiminm eamm
I. >4
Digitized by LjOOQ IC
210
icapita, qnae ftd Ttnti HeroM Tttam Mtenua Ittteramm
monomentis mandandam pertinentf coUigere el ad me mit-
tere digaeris« Denm et homines testor ine summopere la-
borataraniv nt ea res cam toae Amplttodini tum Ulastria-
aimi PrincipU ceUitttdini honori decori et gloriae -aic Vale*
y. C Yienna ex Bibliotheca loiperatoria.
(1575, Deo« ?)
(Fol.ft5.)
18.) d3. Janner 1 576.
Capita proposita Generoso Domino aBoggendorffProyintiae
Austrie Maresscalco« s3. Januarii 1576.
AmpHssime Domine Heros Generoaissime*
Qaia lingoae Gennanioae oaiim noa ita expeditum ha-^
Jkeo, ut ea qnae anplitiidini tnae proposita esse copio, rede
et copiose eloqui qaeam« hoo scripto summa eomm capita
complexns sam. De doabas itaqoe potissimam rebas agere
eom Amplitadine T. statuersm « hoc est , de domieilio fii-
bliothecae Caesareae annexo« monachis Franeiscanis adi->
jnendo » et de yertendo in Lioguam Latinam angendo et il-
lostrando Libro Joris consnetudinarii , quo nniyersam na-
bilitatem Aastriacam domi forisqoe uti statnisse intelligo.
Prius propositionis capnt quamquam parvi esse momenti et
nihil ad AmpHtudiniem T. reliqoamque nobilitalem aastria-
cam pertinere videtnr. St tarnen -quis rem penitas consido-
ret , eins ntilitatem latissime patere 1 aeo a commedo Au-
striacoram nobtlium seinactam e$$e deprahendet. Cum
enim nobiUtas Austriaca moaasteriam illud« qaod nnac pan*
cissini, iiqae inntiles et malaeyitaemeinachioccnpantaaepe
aibi ab Imperatore ooncedi (ut intelligo) posialaritt »ec
hacteaua impetrarepotuerit, cuaiciiUs et arteuteadnm palo,
ut qaod aao tempore totam noa procedit idpaalatim aosen«
sim ad fiaem perdocatar. Cam itaqae totam mcaasteriam
cum templo impetrarineqaeat, paalatimaaellendae sunt par-
tes , donec impnri cucnllati sacrißci attrilis paulatim rebaa
facilius ex eo qaod relinquitur expelli pössiat. Ego qai-
dem non despero quin, etiam in?itis moaachia , Naatio ap«-
stolico et reliquis reluctantibas , tandem a Caesare domici*
lium quod peto Bibliothecae annexum sim tandem impa-
traturus. Deinde eadem opera eflectarus , at etiani paeria
Sereaissimomm Principnm Matthiae et liaximiliani nobili*
bus cum suo praefecto altera pars, eiosdem monaaterii adii-
ciatar. Incommode enim etiam Uli habitaat et saepe do-
micilium mutare cogantnr. Cum itaqae iadigna tes sit mo-
nachis inepiia ac prayis et ad frng^ taatumconsamendasa^-
Digitized by LjOOQIC
211
tid aedifid« rap^roMe raraa, Ipäiiqiie pUse iMiiilM^:
aaten eadam bonis ae fideliba» S. C* M^ •t<iptiiia Uberp«
nun niaistris , ntniniqae me Umiem aTolattrain tpei^- £ta«
nim monachi can nihil aegrivs ferant, ^aoi turpi) aiiae
yitae inspectorea et teatas, nitro tandem alio migrare c(h
nabantur polius qaam« me et paeria nobilibaa aempe» cotn«
ipici obaerrari ipaoroHiqae flaguia per aoa diTolgari. . Paa-
da iatia measibua multa oba«r?a?i et cooiperta ä Gaardiaoi
famulodidici, doloa, fraudea, riiaa^ aimultaleat atupra« liial««
taque Iroperatori Don ferenda. loaudi?! quoque libroa..ex
Bibliotheca Caeaarea auperiori aeatate fnrtim eaae annreptoa
et civiboa Teaditoa« Daoa monacboa javene^ aingolia . iere
nociiboa meretrtcem uliqoam in cubili aao habniaan ideaa
Guardian! üaflsniaa nobia affinnaritf £onuA aotenfvaitermi«
j^r anftigit conaeientia.fbraan aoeJerumaappliciomknatoena,
Idem apero propediem factnroa etiam alioaqnoadanu ProAi*
gatia itsque hac arte monaehia ^ difficile non erit i Aaahria**
cae nobilitati monaaterii compagem a,3« Caea. li^impe*
trare« Nam nobia üacile aliaa destinabitar looua i ego nti«
qoe non dubtto quin ai vel trienhium bibliotbeoam pro meo
arbitrio tractare potuero, apeoimen mleae indnatriae eina*«
modo aim exhibitnrua^ ut Imperator alio in loco arci. anae
viciniori aedificium et libriaauia et Bibliothecario «it exci«
taturua. Si tarnen nobilitaa Anatriaea oxiatimety Telmeona
Tel puerorum nobilium domieilium monaehia adimendnnif
ipaorum inatitato et petitioni incommodaturam f omni pro«
fecto deincepa petitione atqne apnd Id^eratorem aoUieita«
tione anperaedebo. Et haee quidem qoantmn ad domioiiiom
Bibliothecae dieta aufficiant. Nam quamquam mnltia argn*
mentia planum faeere poaaem , ecillo qnod anpra . mooio«
rayi domicilio ineredibilem fruetom ad omnea homiaeai non
tantnm philoaophoa theologoa medicoa et aimilea dociSaa ?e<*
mm etiam ad politieoa viroa et adminiatrandia domi militi«
aequo robua publieia dealinatoa perrenturum; non tarnen
eonatitui nolente nobilitate Auatriaca aliquid in menm neum
ex illo monaaterio delibare. ■ . . •
Ex duobua propoaitia alterum erat Me Conatetad^nea
Anatriacaa ^ Doetore Wolfgango Pudlero Jnriaeonanito in
Bartholo et Baldo airoilibuaqite Juria legitimi interpretibua
Teraatiaaimo in ordinem redactaa magnaque aoeeaiion9 auc«
taa in latinum aermonem convertere aut carte auetiorea ac
enratioreaqne reddere conatitniaae. Non quidem quod lau-
dem praeripere yelim Pudlero , aed nobilitatem mihi Au««
atriaoam pro mea TiriK parte aliquo officio labore et in«
duatria mihi a Deo tributa demereri. Quid praeatiteril Pud«
lerua 9 quid contra agiopraeatiuirua aim aequi terum arbitri
14*
Digitized by LjOOQ IC
212:
fodte^ jüJUbaMiit*' SKbtlimhi arrogo» "St qoM 4amen iMile
dignnni effeoero id^e döcionun Tirorom judiciit ftierit
eottit»riibatiiiii ipraeteseMidwD neu. esiüimo. AdiwDenU
CBTie qafm Pndlerus habtiit nMioradt.iiluatriora mihi Cae*
aarea' aoppeditat BiblioÜMoa* .Sunt «oim io ea Contufitudi-
nes'Ct ataiata GenwciMi* Beipablicaa^ . Venetae et Lucasae
Plttrimantin praeter^a oivitatuili Patatrii Veronae Betgami
FemriM Manioae Norimbergae Argen torati et aimilium.
Ex Ina eviniboa aaconm et aangoiaefla.qiiod dicitar extrahc«
tem enoiqoe IX Fudleri o{lere conCeürenu Si quid deetset
adttcerem , ai qaid ihiiitta recte poaitam videretur matarem.
Deniqae nihil qaod CoBanetudiniboa Ausiriaoia commodo et
omaniMilö eesfe posset praeterirem* Quo sane locopletan-
dämm iKpelteBdaromque conaoetudia^n auairiacarum aub*
aidi^'D.i Padlema fuit deatinuua* Pro hoc avtem meo ]a-
bore BuHam plane* ttipendium poatula, neqae enim tarn
Incri eansta, quam amoriä» et atadii erga nobilitatem An*
atriaeamhaec anseiperem. Si opere perfecto, id quodprae-
atiteriiD« plaonertt^ ^aod?ia gratitudinia aignuni mihi ab or-
dimbssAuctriae honofarii loco deteretum mihiabonde aufie-
cerit; Ab Amplitudtiie itaque tua peto< Heroa Generose, ut
mihi Padieriani libri eopiam facere- velis , ut illnm perle*
gere et com aliaram 4^i?ttatam ac rerampnblicarum atatu-
tia et comuetndinilraa eohferre angere et emendare horia
anböetina queam. Nihil adacribam maiiginibos libri aed fo-
liia et Itneia notatia, in peculiarem qoemdam librora, quae
mihi probabnntor fliiaque probanda arbitrabor reiiciam«
TBatromqne de omniboa iudicium aequar. £rant acio qut
odio inndia Tel alm qoa^a animi perturbatione corropti
»eae famaip aint detrectuct^ Sed hiaoppono patientiam animi
mei et tempo^reriiatia pitrem , oanasam meam tandem ali«
qnando recte nti ajiero probatunim. .'Gratisaimam erit He«
rot Generoaev 'si haeo a me propoaita, cum aliis viria in«
genioqaeJudieio Talentibas eommnnicata, recte perpenderia
et vesponanm de ommbna mihi'dare dignatot faeria« Yale*
Amplissime Domine Maecenas miht unice colende.
Ampliladini Taae deditisaimua
Client
H.B.
(FoL3oa.370
19O , 26. Jänner 1576.
Ad Nicolanm Habicht Canenteum Yratialaüienaem«
Tram erga itie ofHcinm grata memoria recolena, qaod
»6 itf«q[>Ml»ri Atipo llitttttir firo BciriiM^ eommendaria et
Digitized by LjOOQIC
od fMtiiMni rrnUkfrem-ereker^ coiMtof «b'Tit^IXiiSjiamii
mhil mihiprios esse daxt, quam aliqnam tibi gvatificandi
invenire occasioneni. Eal^ero antelMcnnlla obIata/e8t.'>At
miac cum mentis ocalos in oa^aentdeliberatiaaiit.partem
circumferens, litteraa ad Amplkttdinflin -tiiaBi l^otOidij^saa
mittendt argameiHam quaerereni ^ oporlnne. nef;ottakn' FoldS-
mcom materiam non «Sanrdam Mippeditare visaai «st», liiito
itaqne ad te Hiatorioam de Legatione Polonica oarcationem,
eaa continena re^ qvnra Velipte ridret ^ndivi yel .ex^Pole-
nomm relatu habdiv - Quod ai falta^reftaifariiit iUi« ^colpaa
me non est praetiattdar, ai quid exploitaliea.magiaqiie c6in*
pertum indagare pdtitero v qno « iai» scripta emendiBii poa«
sint ad te Y« C. peracribam; Detoraäonibof eqntdeai nihil
dobilo. ' •
Conquiro auiem quotidte «naiorem haroai rennn« ait-
vana: quam tiactuss, libtos .teeom : conunnnicabo , präeamv
tiro, al in certum hMiiaem- istae eimtem ineidero. .Opon»
.lune nobis adn4$ hoc litteraa perferendi' offlciana oandidu
tatqüe atadtosissimtfa rii* Caspar KoenelFrancosteninspime«
aiitic Idem de me0 cdUigendannn yiroram.clarorum et Hh
Ittsirinm imagindnt instttuto' te edoeere potent» .Yolamoa
eHt ingens , memoria aatem eomm qnomoi' Titaa daacrip^
aero in Bibltotbeca' Gaesaria eatabit perpfetna et .poateri
etiam poat 'annoa mille nobilitatem aoani' ex* imaginiboaet
insigliibas maioram probare poteraat^ .A tO' peto vir Aat*
pliasime, nt qaando geniüS'ineaamihitiaiqoaoi vatea dic-
tat, te altqoandoad Episcopale &atiginm asaurectiiviim, tu
qnoque imaginemeodera modo quo avqhiepiaeopi Pragenais
depictam vides dono mittere relts ifieamque. canasam apiid
lilastriaaimum Princtpem et Praesttlem Vratislaoenstnmapad
BliBBtreni item Landecfciam Epiacopnm OloMueeoaem deai^
gnatam agere , nt hi quoque idem paaeaUce dignentnr. - 8i
yero ex te illorum titalos cognoscere potuero ipaömel pro-
pediem hac de re ad eoaacribam. Iraaginem archiepiacopi
Pragenais rogo, , cam oportanam erit, per certom ho|[ninem
▼el per yeredarioa publicos in domum magistri Postarnm
vt vocant-remitiasi *^a1e amplisaitne Dbmiiie « teque a me
ajnfiere eoli patere. Yienna 2b. laoMiii 1676«
(F0L39.)
so.) 6. Mar« 1676/
Generoae Domioe (D. Weber )f Trautaonio?)
Commodom lin aumma mea - rea fpecaniariae angoalia
Joannes Raeberas-bas inclasas ad me;litteraa.miait, altera»
<|u^O0 ad'AndvoAmr&iaterle aerarübeUioi qaaeatormdedil^
Digitized by LjOOQ IC
zu *
«t viiii'flto»'7« fldTOMt'i qvonün in-goinliMi Uta Raebiii
•t eins Secretarii sfngrapha meotio fit« «olveret. CaosMi
oar id qaod primam eaeo Raeb^fi, deinde Raperto a Stotp
singen, '«ox Generös» Baroni a Snendi debebatnr, iam
tandeminiU debealor, haoc est: Com Benediotos Unzart
D* Rooberi oUni coens Casaonia Viennani, mtsMoae a Do*
mino impetrata, ted idpeadio n:ondam aoluto abiret, Bae*
berat hano ipsi incluiam .7a florenornm ajngrapham «erip«
aily'lit bac Viennae .Secretario tno. Joamii ^Itsero oefensa
ab eo pecnmam iilam «cctperet. Sedcum aaluiio tarde pror
oederet « et cocas ad uiiiptiat Barooit Suendti in Alaaitiam
eaoearetnr, neo iter tngredi vellet , antequam 7a illos flo-
Mnot aceiperet, Stotatugenius Saendii aifinis illofs coco soU
yrit et nnper RatUbonae eos a Saendio recepit. Sueadiiu
rerO'Cvmsntbi ob operam filio tno in Italia per bieanium
na^atam bonorarium .promiaiaaet r nti^arnque ayngrapbam eo
Bomine mihi deno miait. In tua itaqoe ^tcollegaram^mana
aitnm est beroa generote« nt hoc BarDoit Saendii erga .me
beoefietum« voinntäte iptint Raebericoinprobatbni etStot-*
tingenii tettimonio confirmatam, mihi tine difiionltate pro«
eedat, quod nt mihi mora yacaum et expeditnm praettaro
digneria a te etiam aique etiam -TehemeiHer peto* Id aateo^
2t& fiet , ti vel levt mandato quaettori Andreae Snaterle. ju^
beaa eam^a florenomra anmmam mihi numerare« Negat
eniin teid ininttn Yettro facerepottefalioqain te liueraa
Rneberi facile apndse-pondnt baberepatsnram Cuitte; ma«
xime cnm animad?ert^t 'debitum hoo %Z i573« etae contrac«
tnm. Benignnm ita^oe ab Amplitudine Taa retpontnm m»^
gno detiderio extpectabo « denrnque orabo nt tuat et rea et
apet Jid optatniki et fanatum exitnm deduoat. Hitto ret no«
vatfaeri a me Venetiia acoeptat. Yale Herotgeneroaelta««
oenaanniee mihi colend^^ 6 Martti iSjtu : •
(FoL5o. k)
ÄiO , •4.A]jrili576.
^Ad Canoellariwa Hnngariae Jo. diathiom«
Iniquität incredibvltt et importnna omnique bominlin*
toleranda Mattbiae Bornemittae impndentia , eaa quaain has
ooniect literat mihi extortit« non quidem quod id reipta
exeqoi auod minltor in animo htbeam , ted nt enm terri-*
tando aq taniorem mentem reducam, efficiamqne nt fitelli*
gat horiio Tecort qnantain illnm egregie nicitoendi facnlta*
aemibaberemt niti reyerentiae tnae ampUtndinia domui de-
•bitae omnia roea pottponerem* Hoo tarnen nolo ignoreti
^ atifeadio meo ante tempoa apud Senatum Fitci bopera«»
Digitized by LjOOQIC
215
torii nuHiBt inie^crily me meie exMtiaiatloni noti ckfitta«
mnit efiecivromqve , ot vel Deo et bominibnt periarafteTft-
dat» yel solatio iptt Urdias procedat qoiBinsi mihi tantillam
pecvniae sooinnilahi conoredit- tempore internoapacto, hoo
. est rnense Jolio solveiidam» Pragaesicinter noa oonvenit»
nt mihi 44 Thaleroa crederet | pro ijaibns ego anao exacto
6i^ Thaleroa aolverem , aed in tyngrapha non naarae aed.
mutut mentionem- facerem, Feci qaae rolait, pacta con-
Teota aerranda aant. Maper Potoaii itemm iSThaieroa in
menteatreamihierediditi pro qnibiia mense Februario su*
periore aa Taleros receptt, Quacosura qaanto interyallo
Jadaeomm nsitatum foenos saperet nemo non videt. 8ed
qaia nemiiii, ae nitro licet ad iniqna se obliganti, fit iniuriat
ipsi eam ob rem non irascor. Qnod yero mihi iam ante
tempna molestas importnnas. et intolerabilis est, merito
mihi ferendum non videtar. Ferrem tarnen id quodqne ml*
nua moleste, si non etiam com fama mea Indere institueret*
Corte excogitare canssam ncqueo, cor yersipelliasenexhaa
noyaa rationes repente praeteromnemmeamezspectationem
inierit, nisi forte maioris lucri dnldecine captns aliqnem
inyenerit pecnniae egcntem , qni maiores qnam ego nsuraa
persolyere sit paratus. Ita forCassia nimia importunitate
callidna aenex se effectnrnm sparst < nt taedio impnden*
tiae Bornemissaea^ affectns Biotins 5o Taleros ante tempos
peraolvat potins.qasm longiorem oerberi latrantis rabiem
ierat. Sed oerberon^ non offli placabo ne latret , s«d jastir
tiae fastibos nt taceat compellam. In hac aula nihil mihi
praeter solaa» panpertatem obstat 9 • qnominns honos et glor
A*ia in dies magis magisqne angeatnr, quam mihi a Bo^Or
misaa deminoi» ai aeqno animo ferrem >omo vilis et^bj^cti
animi merito haberi ab omnihns deberem. £nyero, eitisti«
met bomo insanna me Untnm sonrram nebalonem a«! wpp*
atorem^ase,' nt snoram 5o Thaleronun canssa« qn^ti^ibi
«redidit solnm sim yersnrns foroqne improbe oessnrna: Ki
aomptna qnoa hoc .anno feci oenanm menm saperept, .norit
iUo» in honorem et« ntilitatem S. G. Majestatia esse.lisctoa
nt antequam bine diseedoret inyentarinm Bibliotbecaia conr
leetom daram. Ale iuqne pevtotam hano qnadrageaimam
aeribaa 3« antea alni dnos* Fosthac nno contentna esro yd
Bullo potina nt amiasa recoperem. I^aamobremnondeap^ra,
futarnm « qnin Bornemissa enm mihi jiocere laborabit , ye»
liementer roeia rebus sit jprofutoma» non enim ea qmu^fieri
non poasunt yult Caesar et eins seaaitos,. sed pecuDiam a
miniatris ntilUer tantum impepdi cnpiunt« Hoc si n^e fe-
eiaa^ pvobauero, probabo autem ploribus testibus , cur non
d«j>«am ap^rare mihi propcdiem Stipendium auctum irL la«^
Digitized by LjOOQ IC
21Ö '
telligunt entm omnes, inihl aoa fkureno» «d me etfiMniliam
quaiktttnivift parvam non soffieere. Si yero aolu» abaqae
nUo rel scriba veL famulo Tidttare yolu^ro, eoqvae gloria
erit Imperator! tarn miaerttm et inopem l»ominein BibliMhe«-
cae auae ease praefectom. Ecquando ^tiam tandem llloa
quos institni locapletiasimoa qaosque meritö pronontio fbre
memorabiles indices ad coronidem sotas tine alloi auxilto
perducam. Nihil itaqaeincommodi dare poterii Bomemiasa«
si enim quieverit, existiroalioni meaef non> ofiteiet. Sin
apud Senatam in stipiendium meum tfiiTolarit Wam mihi ad
aagmentum stipendii aternet; Noh lameaproptereaminori
ob malignumet nocendi eDpidoin eius aniiiiiini:.odio dignas
est.- Quidquidaatemevenerit, Rerereodiasime P^a«8u*, non
committam ut non magnaro rererentiae tibi debitae et deeo-
ris familia tua digni rationera habaisse ?idear« Vale Mae«
oenas«, ...
Vienne i4 Aprilis 1^76. n^ *
(Ibid. Fol. 5i. b.) 1
sa.) i 4* April 1576*
Ad Matthiam Bomemissam«
8. Te {amam meam palam laedere per calamniam,
miM indicatom est. Hoc etiam additum , te libellum sup*
pUcem Senatnt Fisco Caeaaris praefecto exhibet^ atatui«se,
qno meam mihi stipendtnm numerari prohibeas, qnoadtibi
60 Thälerif qni ex syngrapha mea menseJalto debebnntnr,
fberint persoloti.* Improbe etstolide senex qntdagis? Eqüi-
demantea te tantuni Last'aorum (?) libtdinosnm et avaruna
foeneratorem esse credideram, nunc autem tantopere C«
mihi prödis , nt hominent omnihns paene Titiis, quae in im«-
proM tStfcm oftdere possint ooopertam j«dicav« debeam.'M
tibi tantutn ipsi et aliis malus ac pemioiosoi manaisses me
profecffo rebus tuis nunquam adtnisouisaemv - Cum rero
etiam inrignem istam imprdbitatem taam Intneae existimw»
tioni«, >ita mihi mea longo carioris, labefactationem exten-
liis-; Miuriam meam uicisci in te acerrime deereri, adeo
%aneiit fraudes doli techite versipelles ^xquisiiamm inandi-
^aruYri^ae üstirarum qnibus uterisrationealegtbMpro'hilritae
-et ä magistratu vlndicandae deniqne omiiis nequitia tua tain»
quam in tabula depicta Imperatori , Senatui, plebi, seni^
bus pYieris , lippis et toii^oribua ob ocalos ponatur. Corro-
gabo enim omnes omniam authorom de foenore et usum
scribentium Hbros qudtf mihi abunde. Bibliolheca Caesarea
anppeditabit. Huc adiungam ^uidquid ex «aditu , tisv, tih
rorom gravium relatu alque et ipsa rernm experieittia un-
Digitized by LjOOQIC
217
diipe hanrii^ p«t«0ro, «oqM te-eimme» tai ivaSlm fc»«
neratores tibi ipsis^ ve in ladibriom Jionir in lilüiufen et
ciritati in iostitiam ac politicam commoditatem oppo^abo.
Qnin etiani dialogo te deeorabo Bomemissae titalnm prae-
ferente, teque cnm ahero yelttti discipalo foeneratqr^ in-
terlocatorem introducam, masna indastria onuies artifi-
ciosas angendae per fas et lidFas )t^i pecttnianjib ' 'itäiton'es
perseqaentem. Et qaia viliör «nffti'ei quam nt aerio teonm
agere v«lim , geB#ve atyli utarr ridicttio , ita a4 ta- exdgiun-
dum maxime idonwK Qatbqs rebaa iet, nt quemadmodntt
eanem »cabioaom in sterqaiHnio iaoentem pi^m-lapilliaTii^
gulis et damoribaa läceasant^Txri ▼ere grävio|pea tamqaaai
Tittam cadaver Titabandi t^raetereuit^ ita le pleba >ai pneri
menatroairai terrae excremeninm digitia monatrmt exaerta-
qoe lingna ladibrio habeant» riri Teromoderairoreaindigna»
Imndi dedecereanm ReipnbKoae et pemicieinm* civitati ae*
nem limia eenlia eapieientea diriaqve taeiti ioapiveatienibni
enerantea praetergrediantar« «ETaee «le iatn minb aetre ¥o*
luiv nt doplici poena plectereria, primum exapeotartiottf
Diali, tnm ipae mal» com aderit te^ad inaaniaaa uaqae ye^
zatnro* <^in multe dnriora in te afatniaaem, niai- megnam
ininriae mihi • te iUatae pavtem,« benefioiia aRe¥e|[%ndia«
ainia Janrienainm- Epiaeopo in ime- eoHatia oondenareais
maioremqne iamiliae in qna- liabitaa > honoris, qnam facte-
nm iQornm ratiooem dncere». Yale et reaipiaee v -Mi fa*
oiaa propedien'aero erit^ Viennae 14 Apriiia 157fr. '
(FoLSi.)
sS) April i<^6.
Ad Baronem I\i£hardam Streinium«
Ampliaaioie Domiae, anicam atadiosornm honunum p»ae-
aidium.
In Umto Kiteranun negieeto ne dieam cetemptn niai
te taiqne aamiles in patroetninm adrpoeoina, nenyideoqao»
aaedo res Itttererta cenraleacere qneat. ^^nae 'ab Inipera*
tore et AmpUsaini* viro Domino IVneaneellaviepetam«sperö
te )am in domestica eonaoetndine er famfliavieinaeelloqnae
eognoTiaae« • Qnare nihil. eoraatTrtpetani, pveaertitt cum
eadem ad Anlae Praefoetilm^Trantsetttom et Tiefaausemm
eeripserim, Tantttm te orabe^'^yir ivelyte et reire -generöse^
nt canssae Inner litterariae-ipse IttteratissirnnSf •qnf ntnm po<»
teriS) poteri»atttem nnns pfanimum, apnd Senetom S. G»
•M*^ atqne adeo'apnd ^om Imperalorem , de eniaa Biblio»
theca omni afndi^ tuend« omanda eruugenda laboropatra«
^inari Telia« Qua re tmno ut&pnd ömnem poatevitateqi Uir
Digitized by LjOOQ IC
218
jnratan.lutlciii'iMniqaiirt uorkaran ted tenqiiceniaai tnve-
niat*. YffU. Viaiinae 1576. (In fine Aprilit?)
(EoU67.b.)
Ad iiuiitittm Apottolicum JaDelfinom Tarricelloram Epi-
»copiun 4 Uuji 1576.
jDiMe siiiit causw Präesttl Reyerendtssime, cur hUcQ
nvptoioHImff meiieibat in conspectum ivMm vemre non sim
aosiUk 'rooiäiebi fugitiri calamiiia et error 'quidant ex mmi«
ttti atiidip nuper a me contra officiam Bibliothecarii commia-
•VK Be illa me apud Ampliladinem Taam, de hoc vero
apud Ataiestatem Imperatoriam me pargave libelk> qaoda«
atatüeram, cui Bibliotheeae Generii hiumant Earopeae in«
dicem äa^ripsit ia ee« enimoodice Idean» «piandam Biblio*
tbecae oopioMafrimae omniamqoe atilisaifiiae sam aonplexiia
ep- modo deacriptam .quo Plato.anam, Thomaa MomaVlo*
piailam Ren^ioblicam , . Cicero Oratorem , ' Eraam«a Bot.
apttna Ecclciiaaten delioeavere. iNon tarnen tarn longe a rois
hfvaroTs ifecesai« qain.Summoa Pontifex Imperator Reges et
Prinoipea.ctimlroperii ttira aliommRegnoram minimocaiiia*
que aamtu coUecta in eam rem*apndomnea facta et ajmbo«
Ua coniectia Bibliodieeaih' plane talem excitare poaaent«
qnalem in. libello illo meo i^oculoa pono; ita ut iam hob
ideam, aed rem ipaam haberemns uniyerao hominum genari
de communi hniosmodi Bibliotheca bene merito in sempi-
ternam posteritatem profntaram , et me non ineptam Impo*
ratorU«Bjom« Bibliothecariam atque nt tna amtcitia dignum
ita monachi calumnia (non) dignum ottensoram. — Verom
dum exspecto mei huins Operis ad coronidem perdncendi
et Caeaari alque 'tibi * Antiatea ampliasime ezhibendi finem ;
eae incidnnt occupationea ^ ut rem extrahi et me nimia dim
in auapieioiiia incommodo mauaurum ytdeam ,' niai eptatola
aliqna tempaaiUud longdm anterertam. Primumitaque nuae
de oalumaia monachi aperiam^ poat de errore meo attiagcm«
Fait ia monachoa Joamiea quidam Dalmata« «qni cum ex trt-
iMia FVaaoiacani iaatitutiordimbnay ia .iUa< Tiriaaet daaae^
i^idiaoiplina arcttore iituniBr ; arte et dohn^ai qnae ex alio»
jmm relattt habeo reraaunt) iB.laxina..Titae geana irrepatt,
affeeilque nt^hio ia Sanctae craeia coenobio ä rel 4* moaa»
«horam.praeCaotuI aea Gnar^aua ut Tocatit ooaatitneretuiv
Ia igitur eam a me domieilium quoddamvacuum quaatumna
monachia auperfluum oerte non neoeasarium, et quia biblio-
theeae plane annexum est, conserraadta libris Gaeaareia
peroponuaamy a 8ac, Gaea« Uajeatate auhi ^abitahdum peti
Digitized by LjOOQIC
219
t, noii aipdo mbßktrmm IifermotU
Caesareo qoe nt locos ille inspiceretBr niMidabatsr instmo*
tum proteri^e re infeoia remitti, ne^na, ae «Jlum monaste*
rii oatinm aperiaram« Teram etiam me ii|nocentiaaiaio antmo
officio SMO fung«Dteiii etBibliothecaelmperatorie ntiliunem
•iao alloriua damno aal intäria proovrantem peiafanii lingna
laceraTit, minitaiia ae Mrataram u% hine Romaat naqua-in
poaaiinan parlom eaaeui tioCua« Et «t ialaUigo^ noik a«ni*
tar laborarit , nt Teraa yidMretnr , mo' «ww «pnd Ampluv«
diaem Tnam maltia ooafiotia criaiinibna aeoi|aaTit «I in odiam
Tocare ooaatna aal. Idam apad alioa multoa et-maj^os.n^
roa perficere est aggreMua, aed fniatra. Cognoaoi eeiai
iafli rnlgo incipit tarn mea aequttas et , umocenlia , quaoa
ipaias malitia. Profugit eniin ille neaoio.qae tavbatia is -rao*
naaterioeoi hie praefuit rationibiia. EgO'TOvo q«ia iamCec^
aarem edocai me neque res Eceleaiatiicaa alienare , aäte
ans origine ayertere, neque monachia nUo paoto incommo*
dare — , aed taatnro libroa in Bibliotheca äemper fere oof
cinaa eerUtim per^nntea conserrare* Teile ^^ Decretam m^
eena impetra?i , quo ia qpi nunc praeeat mdnaaterio prae^
feetat locamillnm ei^nd^m reaerare jobetor« Ut aatem m<ir
nachia omnis omnino conqaerendi anaa ampatetur , aeqaia*
simaa illis has conditionea tuli: at ille nenipe loctis Bibfio«
thecario non in perpetuumt aed in X tantam Tel saltem VI
annos addicatar, idqae tanta penaione annua constituta,
qoantam joraloa domidliorum assignator aeqoam esse iodi-
cabit. Sed dum omnia |^eraeqaor prolixua era4o.' Hoc tan-
tam dicam, me abique aic TiTcre stataisse, at animom menm
paeis tranqaiUitatis atqae omnts Jastitiae eoptdissimam fa«
eile anieoi^oe faia proximis annia aim probatoraa« Proinde
qaia libroa cerlatim perlre dixi« re dictum ooniprobare M*
que omni«» perieolum in panda oafeeodeve pleooil, Talea
enim aont iiifimti qoalea in hoc aaceo quem com luace litte*
ria miai,; oemuntor. Nniic de errore sed breribus dicaas^
ebarta. enim ei tempaa me deficit» Eraditua qaidam Ttr
et aatoritate atqae gratia «p«d Caeaarem plorimom poUena^
com Bibliotheoam loatraret, rogaTit eeeoi aliqaando extra*
»eo Bibliolhecam patefeciaaem« reapeadi (nihil eqaidem
nsali aaapieana) me non qoosTia, aed praeeipaoa quoadam
▼iroa y . ut nnp^ Nantiom apoatoliemn M aiühionem Fimia^
rieaaem ^ aimilea Uloatrea ..p^raonaa admiaiaaei Tom flle
Tclnti attonitua. Fäetname illod est , inqoit permiaao Cae»
aaria ? Goat negarem eit <iaeaarem neqoe mandaase aeqoe
etiam Tetossie affirmarem« .CaTC, ioqoit, ne veaeiscat hn«
perator te.foo inioasa TelqoAmqoam hominnm infromiaisae
liiat peilr^ T9lis« Hie ego tamqoam folmine JoTia ictaa ob«
Digitized by LjOOQ IC
BIO
tcpptti • et errtMgm'inettm uieo > agnoyi; Q«Mm tafd Mo onnis
enlpae vaeem ipsa Praesal Rerbreiidissime iittctlligis; iu«
primis enioi nemo ae Caeerem prokUraerat , * deinde eos ad-
min, qvosaoivi Imperatori esse ekarissimos.' Deniqae hoc
meo facto nihil commissam est, qatfd in saspioianem malae
fidel cadere possiu Secreta enim iii illa Bibtiotkeoa nnll«
anift, qaac non yel in concione legi possent, praeter libiDOS
«fOQsdam religionitm a GaihoHoa ecoleeia dissentientinm» Quae
rerneque 'Imperatori neqne mth« frandi- esse debet« Sinre
enim Jesaka aKqais hebraiee doctus Jndaeös oppognare to*
Itt,' Thalmtfd ex Bibliotheea Caeaai^ea petat necesse -est;
aire monachus eruditus yel alias qtiispiate magtiaa Theolo*
^M in Lathernm, Galvinom Zaingliam et similes stjliim
omiTertere expetajt, qaomodo id faciet si non hiric illornm
Toinmina depromat« Ego vero qui manibns haeetraoto si-
mlHs Vfderi'poasom Pharmacopolae pharm'aoa na^n minus
noxia in vitris aihpuUia et pixtdibüs quam stfluiaria trao-
tanti. Non. enim nocent venena nisi in yiseera in yenas in
snccnmet'sahgttinemdeseendant. Plnra hac pertinentia pro*
ferro non"^yideUl^' necesse. '6i enim monachi caloiünia me
flb Amplitndine toa nondam aKenayit, coram omnia rectius
esponanu • ^*
(Fol. 66.)
26.) i.Oetoberi676.
Ad Archidttcem Garolam Kai. Octobr. 1576.
^SerenissimePrincepsDpiitine Domine mihi clementisaime«
1 - Historiatt aggredi meditor «iTnreicam et Anatriacam,
«j^«e alta^qnaedam ad) Christiana« ReipubliüSae aliliiatem et
eolnmodoas non pamm pertiaeatia; .Sed ad eam rem recte
periiciendam opua habebo 400 aut'Soo florenis. Oiloa,snmp
tae> cnm metun 3oo florenoram Stipendium qood qiiotaaats
ex Bibliotheea Caesarea et artia.^ratoriae professione per-
^pio, non ferat. Ne nimiuw ftoli Sacrae Caea; Majestät!
aim onerosuav alios quoque qnosdam Prineipes aaaxime Aa-
atrtacQS adeuados orandosqne duxi , ut horam «ingoii mihi
od eam- rem ceatenos florenoa, yef quantum ipaoram libera»
Utati Visum fuerit t semel numerari benigne curare dlgnen«
Ux. Quibus antem modts , qua -ape , et qn» coasHio: tanUm
rem perficere atatuara; in epistola haic librorum Tnrcico^
vuni cataiogo, quem Serenissimae tnae'Celsitudmi sopplex
offero, praefixA latius declarayi. 8ereni«simam tuam Gelai<*
tudiaem iaterim diu et felicitev yatere ac prospero omaiam
Digitized by LjOOQIC
Sil
reram •v^essa asqaeqnaqae uti opto» ntqno iu fiat, Denm
precor.
Serenissimae Celsitadinis T. obediens
Cliens
Hago Blotius J.V.D. Sacrae Caes. Majestatis
Bibliothccarius et Artis Oratoriae in Acade-
mia VieDnensi Ordinarius professor.
(Fol.6i,v.)
s6.) sS.December 1576.
Sacra Caesarea Regiaque Maiestas
Dotoiine nomine mihi Clementissime. -
Semel atqne iterom Sac. Caes. Maiestatem tuam sup-
plex per litteras adii : Sed hactenas nallam ex aula respon-
sam a quoquam accepi,
Qnare memoriae caassa, denao 8. C. M^*"* tuam rogan-
dam duxi,
1. Primom, nt mihi Süae Majestät! obsequentissime ser-
yire parato, munas Bibliothecarium , a suae Majesta-
tis parente (piae et Excelsae memoriae) concessum,
clementer confirmäre dignetun
3. Deinde, ntDecretamCämerae aulicae (cuius ezeinplam
hie mittitar) quo nnper mihi concessum esc , in utili-
tatem et ornamentum Bibliothecae expendere milfe flo-
renos, post tres demnm annos mihi ex aerario aulicö
restituendos , ratum habere velit.
3* Postremo, nt dignetur mihi benigne, Nomen et functio-
nem HistoriograpHi Caesarei, cum stipendio centum
tantnm florenoram concedere ; aut &i hoc non placue-
rit , eosdem mihi centum florenos annuos , ad alendoa
binos scribas assignare velit, Sac. suae Ma^' Caesarea«
perpetuoin describeiidis ntilibus etinventu raris libris,
aliisque rebus saae Majestati ornamento et yoloptati
faturis , operam natatnros.
Quid antem utilitatis et omamenti Sac, Caes. Ma**
toae ex bis tribns propositi^ exspectandum sit, breritatia
caassa hie omissum ad Dn. Adamum a Dietrichstain per*
scripsi , ut idipsnm ille , cum risum fuerit , S. C. Majestati
Taae exponat. Interim responsum Clementissimo optimoque
Imperatore dignum , a S. C. M*« tua exspectabo , atque pro
eiasdem yaletudine et sainte Deo aeterno yota nunoupabo*
(FoL63.T-)
Digitized by LjOOQ IC
2S2
«7-) ' ' («*?*•)
Ad saperintendenteni, Prioreih et collegiom Archigymnasii
Viennensift.
Com inaudierim , «ut racare iam , aat yacataram esse
propediem doctore suo artem oratoriam, petitionem meam
saperiori anno propoailam nunc repelendam duxi. Confeota
enim iam prima librorum in biblioiheca Imperatorja recen-
aione plusculam otii mihi saperfutumm yideo; nee et daa-
bus fanctionibus alteram alter! obstituram. Accedit etiam
illa commoditas, quae band scio an ulii aiii in hac urbe pa-
teat, copia nimimm librorum ad illuttrandam hanc artem
pertinentium a Bibliotheae Caesarea sappeditata maior quam
uUi priyato homini soppetat« Tum etiam mea me hortatur
natura et ingeninm huius artis expoliendae cupidum , quod
si eontinenti exercitio excolere licuerit, in spem yenio, inde
ad studiosam juyentutem maximam (cnius potissimum hac in
re habenda est ratio) utiliiatem et uberrimos fructus redita-
ros. Pete itaque a yobis yiri clarissimi atque ornatissimi
etiam atque etiam yehementer ut hanc Rhetoriconimprofes-
sionem si yacayerit, yel cum primum vacayerit in me con-
ferre dignemini. Si quid obstiterit pri?ilegii, quo minus me
in coHegium vestrum recipere et in numerum professorom
cooptare queatis, cautione adhibita fieri facile poterit, vx
etiamsi me admisieritis res tarnen in exemplum non trahatar«
sed aiiis in rebus omnibus priyilegium yestrum sartum tec-
tamqne maneat. Et ut fides mihi habeatur, me non tarn
meum quam studiosae iuyentutls commodum quaererei con«
ditiones adieci eiusmodi; ut a nomine , qni modo rei Ut-
terariae publice prodesse studeat, repudiari, sed ut aequis-
aimae admitti debeant, Eae autera sunt hae oonsequentea:
1« Paratus sum yel in coUe^io yel extra coUe^ium, prout
coUegis Yisum fuerit habitare«
3. Item communi cum ipsis mensa yel separata uti *)/
1. Primum quia omni inre ac deliberalione in qua publica
non priyata utilitas agitur, non nostri sed aliorum est
habenda ratio ; itidem hiC| juyentutis , non cniusquam
priyatae personae rationem ducere debemus. Quocirca
nisce legibus procedere sum paratus, ut si plores sint
competitores I in sortem eatur, et quisquis suum do-
ceat mensem sorte destinatum.
s. Singuli item sni mensis initio orationem compositam
ad Juyentutem habeant qua animos discentium cupidi-
tate artis oratoriae inflamment, Orationem antem il«
Iam non alieno sed suo marte componant. Idque ita
esse Jnreiurando afBrment.
*) I. und a« aind durchstrichen«
Digitized by LjOOQIC
2M
3. Innoeenter 6t ingMiM potltit afifoctikn» proeedatar.
Nemo competitoruin alteri eonTieiiun dieal aat inia*
riam meditetur, sed anam repalaam Jarentatis utiii«
tati eondonet« Qui contra fecerit , omni spe oblinendi
mnneris excidat.
4* Qaiaqnia competitoriun elapao primi anni cnrrionlo
auditoribat utilisslmus inrentns foerit, is porro aolsa
docere perreciarus CoUegio aascribatar.
Si hisce conditionibas Jurentnti consulatar, et alina
mihi praelatas fuerit , neutiquam repalaam meam grayiter
feram« Improbos enim est qai soam quam Reipnblicae caua-
•am potiorem dncit« Hone menm animum si aequabilem
aemper et temperatnm , ai rohis , qoicamqne tandem seen-
tas fuerit eyentns amicum , si repalsa etiam mihi velata ni-
hilominus academiae et scholae yestrae studiosam reipsa
declararero , peto a robis ut meam rursus existimationem
vobia quoque tuendam charamqne habendam putetis.
(Fol. 42.)
28.) 8. Caesarea Regiaqae Majestas«
Post summam felicis Majestalis Yestrae in hane urbem
reditns et negotiorum ex sententia confectoram gratulatio-
nem animo hamili et ad obsequendam paratissimoMajestati
Yestrae significatom cupit Hugo Blotius, . Majeatatis Vestrae
BibliothecarioS) se quidem summa ope niti , ut usus Biblio-
thecae Yestrae. Caesareae, qui hactenus fere nnllua fnit,
maximos et cum 8. C. Majestati Yestrae honorifieus tum
Beipablicae Christianae utilissimus evadat. 8edmuItaobatare
institutum suum retardantia, quae tamem unico Majestatis Ye-
strae mandato toUi et in expeditamrei inceptaeponfectionem
conrerti queant. Frigus enim hybemum Bibliothecae hypo-
caus tum Biblio thecae yioinum postalare, habitare se ad forum
publicumt quod yulgo altum forum appellant, loco a Biblio«
ikeca yalde remoto, multumque temporis inter eandam re«
denndura etultro eitroque saepe cursitandum consnmi, quod
vtilius Bibliothecae omamento impendi posset, siBibliothe-
earius domicilium aliqnod in Xenodochio Imperatorio yel
in Sanctae Cracis coenobio heberet In Xenodochio quid
yaeet ignorat, in coenobio yero tria, loca se animadyertisse
yacaa et monaehia paene inutilia certe quidem non neces-
aaria affirmat ; Ex quibus unum aliqood parya et fere nuUa
pecunia ita adaptari ad tuendam rem familiärem posaet , at
in perpetaam yel donec locus alias Bibliothecae fiaertt de-
lectos Bibliothecarius Caesareas locnm et sibi ad hahiiao*
dum commpdam et Bibliothecae tatum ao prope
Digitized by LjOOQ IC
214 •
rium et denique S. C^ M^ deeoram , habitvrat esset. Ad
quem rem considerandai» sapplici entmo Bibliothecarius S«
Majestatem V. Caesaream opat, D. Sjbenbnrgerum Edificii
Caesarei Praefectam velalium qaempiam bominem idoneum
constituere , talemque locum qualem Bibliothecae utilitas et
sceuritas requirit clementer et benigne babitandum sibicon-
cedere dignetur. Quod si impetraverit , sperat , S. C. M.
Yestram paucis mensibud fructom. ex eo non par?am per*
ceptanim.
8. Caesareae Regiaeqae M^Y*
deditissimus Cliens
Hugo Biotins
Mtis Vestrae Biblioihecariaa.
(PoK«3.T.)
29-)
Ad Sac. Daes. Regiamqoe Majestatem. Hngonis Blotü
Libellus supplex.
Pro confirmatione sui officii et impetranda bistoriograpbi
Caesarei functione.
Sac* Caes. Begiaque Hajestas Domine Domioe mihi cle^
mentissime.
Com Oratornm .magis sit a Sammis Prineipibns able-
gatomm, qaam tennitatis meae, aut obitum öptimi clemen-
tissimiqae Imperatoris Maximilipni , charissimi Rudolphe
Caesar Auguste parentis toi oratione composita atqoe magni«
fica dolenter miserari, aut Majestät! Tnae supremum hoc
gratalari Imperii Romani fastigium, ego mihi hoc officio
snpersedendum duxi , atqua hos doloris et laetiliae afiectus
in corde tantnmmodo gerendos. Quocirca quod reliqoum
est, et quod me decet in iliaro curam potissimum incumbam,
ut ex Bibliotheca Imperatoria mihi anno saperiori ab optimo
parente Diuo Maximiiiano benigne commissa , cum fractas
ad muhos maximos, tum gloria ad familiam gentemqneAu*
Striacam samma redeat. Quod ut plenius cnmulatiusqoe fiar,
dnas res longe praeclarissimas summo studio mihi perficien-
das proposni, Historiam nerape Turcicam (quam perpetua
temporum ac rerum connexione cohaerentem , aut satis a^
Gurate scriptsjo adhuc profecto nullam habemus) et viramm
tllustrinm . aut aliqua laude insignium virorum conscriptio-
nem. Ad cftramque rem Bibliotheca' Caessrea mihi materiae
ajiyam satis profecto magnam suppeditat : nt patet ex eo,
quem hisce litteris oonionxi librorumTureicorumCatalogo ,
ex eo item quem de rebus Austriacis concinnandum in ma-
nibas liabeo« Maxime autem omnium Vitas Principum Au-
Digitized by LjOOQIC
225
striftconiin inde a Rodolpho' primd ad h^ec tf$0Q6 lem^tW'
perdoeus illustrare conabor. Nee alli piarcani labori« quiii'
peregrinandö, ioquirendo oihtiesqae tötTüs Eürcf{i'ae Bibli'o-'
theeas paalatim perscrutaodo tegeteni r^'mni it libromtkl'
eolligam ad haec opera com laude' perficiehda aptorom*
Caaebo etiam, ne sumpta'SacraeCaes.MdjeBtatiTaae gra?ia '
aut molestos sim. Tantam supplex peto, ut mihi tarn arduaa '
rea aggresauro cum fanciionä Bibliothecaria mnhus qaoque
et nomen Historict . Caesarei* com annoo loo florenotHim
atipendio clementer decemere dignetur. Dabo equidem
operam, ut intelligant omnes diligentem Hiatöriarum aciripto^
rem non ex stipendii magnitadine sed ex •ummo atudio et
accuraia revum geaiarum inquisitione cetgooaci. .Quam.iid
rem quibus adiuvari auxiliia qoeam SacCaea. MajestaaTaa,
ne hie prolixna sim.« ab Adamo a Dtetrichstain imellig^t;»
lotertm precibus ad Deum fasts pro S.^cj C^es Majeatatia
T. incolamitate ac fdicl omiuum , rerum incremeiilo yoia
Daciaou
Sac. Caes. Begii^equo Malis T«,
ad omnia ob&equia paratisaimaa cliena
Hugo ßlotiosJDu
(Fol 6a. Y-)
3o«) A^nno i S78. ' 1 5: Febmarii«
Ad Generosos et MagriificoA Dominos Aerarii Imperatorii
pracfectos et6.
Ex iiicredibili meo Bibliothecae Imperatoriae conaer-
vandae atqae ornandjie studio quantum onus nitro inmesus-
ceperim , ex Decreti Camerae aulicae exemplo ^ qnod hisce
lineria snbinnxi , constat. Tolerabo tameik onus semel süs«
ceptum et Sustinebo quantumvis durnm animo prompte et
alaeri; si modo boc tantum aoxilii mihi a Vobis Generosi et
Magnifici Domini accesserit , ut (quemadmodutn snperiori*
bua temporibus a piae et excelsae memoria'efmperatoreMa-
zimiliano IL Quaestori aerario mandatum*fuit) singulis tri*
mestribtts mihi pro rata annui temporis portione, Stipendium
(quod et propter exiguitatfem solulu facillimum et fortunae
meae tenuitatem impetratu aeqoissimum est) sblvatur.
Hoc anno libros plus minus 400 a Iibrorum glutinato-
ribos compingi curayi, alios item sumptus ?alde necessarios
in Bibliothecae conseryationem feci, in quam rem qnidquid
Tel met Tel amicorum peoulii corradere potui, impendi,
resqae meas ita in arctum redegi t ut nisi mihi a TÖbia, Ge«
neroat Domini, hoc tempore succnrratur » quo confugiani
nork Tideam. Debetur ttUii (praeter ea , quae in Bibltolhc*
L i5
Digitized by LjOOQIC
2g6
cam Caesaream iiDpettdiV aiipendiam ah oUimoBepUmlma
api i57&.a4 tuÄC yVqoe Öi^cl/^.'Qpap^öpier obmxe Oene-
rosas Vestras Magnificeniias r|^atfks^v<eliin% digpentur mihi
•altem/aoo.JQoreiiiaa per Verarii gpaestorem nuroewi man-
dfqre*. Hab ^ni^o?, i^^one fiet^ nt nonnihil snblevatus irecrea-
tdsque ne oneri plane succumbam sed alacrior ad.incepCa .
p^rficienda reaarg|am et summo. beo optimo maximo pro
v^füra omnium Salute TOta facuam« -
Amplitudini Yestrae deditissinma cUcuia
Hugo Bl<>tiu4.ct.c
!;:;(foi.67.yo...:.. .
^Äii)^ ' Memariae' causa. • '"[Ad 8treinittm(?)]
. •' Fol. 78;; '' \ y- ;^ ' *'."'.
Bibliötlheca. Cottioedia agatnr Bfbllotbecax^a. Tnteiiocu'to-
"' ressint, Philöbiblus |. Blotfas, Bibliotbecae tnäritus.
Bibliotheca'omattt decenti sed paopere in fimbriia ha-
bens depictos libros. Eodem calta sed yirili erit Phi-
lobiblius. . Misomusufs — bomo crassns sicut Weberiia,
'" hie p6r8e(j[ücrtur coninges Phitobiblium et Bibliotbecam
et causvain ^lloram e6 addncet nt divorliuni fieri co^at.
Tum ut snb medium Comoediae solent tVii'btilenta'ernnt
omnia plorabit Bibliotlieca et dolenter exponet : se mnl-
tos qui^era : hfib^^ maritos (utpote legibus solnla) In
diyersis .pFoyinciis sed nepiinem magis sui amantem
quam 'Philoliiblium , .ab hoc cniai se coli solerOi hnno
ne pulvisculum quidem in vestibüs reliquisse*
Biblioltieca — Initio auteni quae sit exponat yel ipsa
vel alius — ipsäm nempe feminamnobOissimam no'n quidem
immortalem esse , sed immortalitati prqximam e^ iam innu-
mcra vixisse secüla , interduih feliciter interdum infeliciter
plerasque orbis terrarum regiones peragrasse quarum ab
aliis melius ah aliis peius cultam esse, Sed illas regiones
ubi incognitä est^ ut in America etc. non tantum esse bar-
baras sed miseras , Literarum enim u^um non habere , sed
funium nodis, picturis aliisqoe signis pro litteris uti* Se
omnes novisse linguas, sed Latinam sibi semper fuisse ho-
noratissimam , quod si diu cum Philobiblio vlver^ possit,
inyentum iri rationem ut civitas quaedam constituatur nbi
solo usu lingua ab Omnibus discatur. Huc mitlentur igitur
Moschi Tartari Turcae Farsae Americani , qui sive Mecha-
nici fuerint sive alii redeuntes linguam excofent , et per tö«
tum orbem terrarum dilatabunt, Eodem modo ut commn-
nes ubique mensurae liquidorum et aridorum , pondera et .
moneta ubique eaedem cognoscantur, ad quam reliquae exa*
Digitized by LjOOQIC
2iV
]pon!nt« •' NanmUtv quo^oe BibKdHreea se rebag R(h
moDÖmm.iBfMpeiitibtu -flbriiiMe'et cum perditi» perifese« 'Aö^*
ii0e»aM0;ieoileiiu]ae4empok*emiiUi ubiqne in örbe terramnt '
nfttgin*eM<ntpopuloram reecbres ut Catcihfft (^ainta«, Fräti-
ci8cas Valesios, Leo Decimus, Cosmus Mediceas, qtxeta
cimiYal^rt^ mwnine oonittieiidt^bit a sui duTta , Item Eras«
m«s«Boäaev8 et&' Pfiulä ««tedi^ post contemptius passim ha^
beiijooeptim^,' .misi qood Iffaxuniliaiiaall; bene de ipsa me^
rka» ait,-.:^i' ei- Viennae^conitigem Philobibliam dederit.
N«nb iahten» 'eeplorare^qnod dtyortiam'a se facere coac- '
: . F^L^i). Ad pertmideBdpm adferre in mediittn (tacttd '
tamett'Mmiüd).' Dauidem*43eorgium qai iq millia ex mvltt^ *
tiidiii0.:Jl«tt adferre im medittoi Jesuiiaa qudmodo abamnt«» '
bdspeieBMdp.ereferintatlqiiBntaaqQe opeft pervenerint, quan^-
taqoaaadi&na qnotkUejexekelnt.
i-'. if^iMKLaLdicatarpliMriirvilitatia a JeMiitis ^Aihienlre qnöcl *
J«vieihliitem: d«öenott'!08teA&iii paücift atfnk' eod^m iti;g^-<^
Der» non.niiniis BnioIniüentiteicBibHoibeca adA^mpnblicam*'
redituram. Imo illud ipjiam certamen me cum illis cert»* '
tnrum^ ■ U «utem fieri pands annis non posse; quod silm<»
peimtor ipermiAtere yoluent, parttoularem hnititiki scholamitl*
Latinoftfilijet aedifioia aediiir&arii rem magnam possein'*
stiüaü ••• - • .i:i" • I '
.Cotooedia exbibealar in Bachanilibna Bibltotheea cuttti-
eKitua aii laetas , Ja nempe nt ooniugea Bibliotheca et Phi'«
lobiblitta post dirortinm factum in mairrmonium indissoln-A
bile. reMitüaotnr, idqoe ipsoAotocratore antpre etPronubo«*
Comoedia autem finita libellus supplex Imperatöri exhibea^^'
tar ubi id quod per actum ludlcrum j^ropostlomest ^erio
petatur.
Porro ante Autocri^tor ad nuptias vocetur promittatur«
qne pontem Stratum ifi qua nemini ttsns ad Btblioiheöärias
aedei Teatre qncBt, relpotiiis via sternatnr, qüae perpetuo
noakine (non . Appia) Bibliotheearia yocetur. Haec vero du->
oet ab area.aolae sire (nC Sambucus) a moilte Palatino (nÖTl
ad Caelium): ad Bibliothecam secttndnm moenia, eritqn^'
duplex yia Bib'iotbecaria inferior secundtim radicem valli
et snperior secundum mumm. Huius viae tractus erit ab
area arcis uaque ad templum Minoritarum«
Fiat descriptio oronium' regionnm urbidVieiinae ifl qua*
edebretur via ista Bibliotbecaria , fiatque raentio absurdä
nomina sine- rebus ae^ommodari, ut moos Goelius non ä
Coelo, sed a carbonibns, £t Palatinus , cum mons ilHc nul-
Ina BiU Sed ego scapham vooo scapham, yiam tiam; et Bi«
bliotbecariam Tiam quae est ad Bibliothecani.
i5*
Digitized by LjOOQ IC
22ß
FohSo. G^mxLU dixH pec .somAimm para te a4 eonti«»
nentiam et laboreoi, Bealitteraria labaacit, sMliam-doe- •
trinae natat, yirtas negligituri librorum carii eaaataciv
fides ooncidi^, dernquo omDiat.bfNri5 expetenda'm^eteriin
ruunt. ' »^ ^ .. ».. -N. . • ^. •'
Tu quantum. in te erit quoad mceria hisce BeipuUieae'
detrimentis occnrre. Qainque in Tita >^raecipae 'tibi per*
ageada sumc. EpUtolaa AcadeAicasr Epistolaa Bibliotbe^
cariast Paotagto^iem BediytvdQi, Giceronem in'dasses oni4
torias redigendum etVitarum descripti«!iieiii^eeruiif)i{«i lioö
tempore yirtate , scientia , probitate , aat aliqua arte oont«
mendabiles aiint. : Haeo quinqtie«biiD«l'qaötidie,'pröirfShere
conaberis, et ad unum scopum hooeU ad BiblibtJiecaraiii
(quarum altaqoi raina et interitosr imminet) cowierTHtio-
nem.a^gmentam et illastrationem 'acfeommodafbiav ttt'Oiqiits
norit posteritas: Barbara quidem 'tempora>(qaae'haad da^
bie aequentar) pltirimuin rei litteKariae damnanrintiiHsse,
sed paene toiam extiiictura fubse^ "iiisi tuihoe iD'>temp<»re
ocoarriase tuaque indaatria posteritali hac in parte con-
aoluisse*
Haec autem primo ridebDiit:mu)ti^ inultiqae tibi acom-
matia paaquillis dicteriis odio invidia et irrisione ernnt mo-
lestif aed nulli erunt tibi infensiores quao(^Jiyp3ocritae, ig-
navi I indocti, et yentri atque turpissiraae parti corporis de-
diti. Hqs vincet tamen pationtia, tacitürnitaie , obaequio
bonesto, diligentia » et poaito maxim^ in iis quaa aniea dixi
rebua labore i adeo ut aenectna tua oninibas paene mortalt-
b^a iucanda, mora plerisqae tristis » fania poateris grata et
celebris ait futura.
(Fol. 78. 79« 80.)
32.) Strein. Hebdomas £ibliothecaria,
Frimam foeda Facies Bibliotheoae a Busbekio reiicta
roarcidi libri etc. fenestrae nan blathratae libri furto tolle-
bantur ego refeei numeravi numeroa asscripsi pecnniam a
fratre mutaam sumpsi solvi indices composni qnot? etc.
haec exaggeranda et coneladendum Et nanc istifüci in meoa
inyolabunt labores Ociosi inepti etc. certent mecura anribaa
depositis, illi partem ego partem careinns uter melius, moc
non erunt anriti sed turpis facti turpe signum gerent Si
quis autem huinsmodi personatorum bominum fidem exspec-
tet larya detracta patebit quali sint prediti« Si obsidione
Turca Yiennam cinxerit, Ecquis herum propugnabit ? certa
eifusa herum fuga fiet at Biotins, nunc yilis propugnabit et
in despectnm istorum iidelia deprehendelnr.
Digitized by LjOOQIC
229
Id contigit Archidaci Maximiliano nt eltam qui fidi qui
infidi fnerint in pmcolo. .sit ezpertas.
Hebdomas.Bibluoiliecaria,
FatanI quidäm^ nallius rem eaae negotii Bibliotlieoani
reete cnrare. At experiemii aeeaa Tidetar^- rem ab inido
eonaidera.
Libri aine numero constituti eranl. Veterea yidete In-
dicea, nollos Über invehiri poterat« Adiunctaa mihi pri-
mum Guttias qui putavit uno mense Bibliothecae inrenlarinm
scribi posse, post duos mensea coU^gae conqaesti de ab-
aentia^ Inde Rcgentes conquesti dePadleri absentia labo-
ravit Padlerus cam paedajgoga ego cam amanuense. Snccea-
ait Tanneras cum sub' paedagogo» Non multo ante nniaa
anni finem rode op^s tot hQmines abaolFimaa cum tamen
primum tan tum cuiusque Yoluminia librum acripserimaa*
8ant enim voluminum qooo.
(«w. Fol. 77 et 78.)
33.)
Magnifice Domine Saperintendens, Eximie Domine FSrior
caeteriqae yenerabiles atque Excellentes CoIIegae.
Doae in anburbanis Vineae ad inclytnm Arcbidncale
Collegiom pertinentes « ab Halmaro Bibliopola superioribna
aniiis ita male annt oulcae^ ut nunc ipaae inter ricinas aliaa
rineas bene cultaa exaeccae et exbanatae yelati doocadayera
inter mnita vtna corpora iacere conspiciaDCur) hand dubiae
anno nno atque alterö (niii teropestiTe occurratur) aqrallore
et negtectu plane perfturae, qnare propadlem a malo cultore
ad diligentiorem tranaferendae dicnntvr. Egovero cum iam
Teatro beneficio in coUegarum nnmerum sim cooptatua Toa
venerabundia precibus maiorem in modom rogatos velim, ul
in hamm quoque Yinearum collatione mei ralionem prae
alienis habere dignemini , maxime cum non aliorum cpera
aed mea ipsins yigilantia cum ad meum exercitium tum ad
Testrum hbnorem eaa colere atatnerim. Hoc robis interim
promittens aancteque recipiens, me exspectioni yestrae gra«
titttdine et omni officio abnnde aatisEactumm.
(Fol 63.)
Digitized by LjOOQ IC
230
: 34)
AA sacrum Regni Nasohütt-'Senaftab-'
Httgonis Blotii IMasonis Nasuti
libelia$.uap(ileüfc > i
Ad Impettfaftdom pnblteamBefflreadatiaiu^rw.. ;
Officium Carmen Elefjjiacäm'lfaccaroiiiQaffto ' *
Ilaao nasutus , nasans nasabile, nasis ' , V
Naaando prridens supplice): r6g1to t
In Regno atliceat« Nasonum Sancte Senalus,
Parte häerere. tui, non eto dj^decori. ' ^ ' '
Sed potius tibi grande decus', tibi grande solazzum
Per Scherzos spero posse venire meos.
Ilori mille modoi (dempto mib)'lnalti(icaiidr*
'" Burlandi bis tres, atque (][aarahta novem«
Cantandi sett^nta duos, totidem'ciaciarnndi:
Nugandi centam , bisque nonanta novem.
Ridendi contom ; centum poerosqüe creandiY
Tristandi unam, com mortaa bixraa mea est.
Atque sapendi unum« sed raro ; anamque morendi,
Ymbrosam et tritam cum cogor ire yiam.
Centum mangiandi; centum et cinquanta beuen^ii •
Dormendi centum, qnaltuor atque decem.
'Pissändi totidem , totidemque ex arte casandl
Arte etenim constant omnia quae orbis babet*
Quid multis? artes novi ter mille ptacendi:
Sum promptuB lepidos usque referre iocoa^
• . . Ysque referre salcs, visus, plaaansque referre;
£t recr^re bonos arte melaiicholicoa*
If onc si forte roges. Sed enim Nasute qmd optaa ?
In regno quemnam yis tifci habere looom?
Cum reticenda queam, nequeam iseferenda taoecei
Ut poasim Raferen-darins etfse tous
(Vltimus iste V«rsii5ost ex Hcentia potftica Merllni Ooccaj.)
jf(egni i^asonum,. eiusque Sacri Senatus, atque adeo universae
Ouidii Nasonis '^osteritatis studiosissimus cliens.
H. Bl, Naao nasutus , vjulgo vocatus Hugonotus,
. . , . sed; Habens in casu acqu^atiro Hagonpnj^ natum«
non üugonotum«
(Fol. 69.)
Digitized by LjOOQ IC
251
/Codex Mb4 NFa'-S184.-» • ->i tfr«.eir
(Hrsf.'frtff. 1981) •" J'. '' r • • i
Cod. Ms. Chart; Sj IVli^inJPpl*^ *,'.' . ' i'. ' . ,*[']
MftrtwiAikenburgeri LTiBL ei^ ConMli» Yieimtasisy post
capite plexi fub Ferdioalidtf'Ii^ '<*•'' - '*
Yaria Scripta, caifl pabliba;'*ttim priitatk; '(Gfe^aftttneU
Ton Tengnagel.)
Locol. Fol« 1. Instructio Öratorum Austriaconini ad
CatolaiQ et Ferdlnandam Archidaces, ei:tioctO'1ffteiiiiiliano
f mperatore« A* 1 5 1 9. , . : ;
» Sequenz Pureatio ft fnformatio De Actii( j^ktquo Ordipatioaf
Proviiiciae, Oratoribus aJi .(^a^hplicam Majestät«!»« Caroli, et Ar«
ehiducem Ferdinand um <y ob id .tradi debet , quo 9% qmd adveraufi^
obiiceretnr, ipsique alicuiu^ ppatuUreatur , fadlius ac pro^iptiua
respondeant ; quando eis in sua Instructiope p^rmiaaiim. est , bai)
de re et disscrere et docere causas , et ratiories reddere. « (6 Bl.)
I4OC0IL FoKii. IncipU:' " \
»Das dise land ob der^ns, 'Steyr [kberqttten vnd khrain
susambt der fürstlichen graffscbafft Tirol fti ler öberkhait rni
Regierung «tt bewilligen mag Vnenni^IFcb aua der Verlesten bru*
derlicbcn baodlung zu Prukb an der Mur dureb. nlle -land verfevu
tigt laut briefTlicber Vrkhund abnemen etc. « (Auagastricb^a.)
(Ursacben, warum die Wiener den Neustädtern nicht beystim»
mcn können, sondern diese sich den erstem anscblief^en soUeii*
i»B.) ^ ^
^I^OGoTIL FoU i3/ »yermerkl^t m^in aaagabi auff deif
weg zu khunig Carolo. « 1519. (4BI.)
LocolV. Fol. 16. b. Schreiben des S. an den kaiserl|
obersten Commissär 9 der ihm vorgehalten hatte, er habe
die Acten der Gesandtschaft an deb Kaiser verbreitet; er
jnoge ihm die nennen , welche dieses Gerücht veranlafsteii)'
(1 Seite.)
LocoV. Fol. 17. »Cardinal vonS^aUburg brieff« i5do.
Dat. Salzb. iq.Febr« i5ao. An Baron Michel von Ejczing
und MarL Siebenbarger, « (Habe ihren Brief empfangen una
die andern be/geschlosaenen an seilte Hitstattbalter wolle
er befördern ) ('/, S.)
It. Fol. 17. l^inige Gerichtsbandel und Yerzeichniing'
Yon Ausgaben des M. S.
LocoVI. Fol. 19. b, »Erbhuldigung Khjinig Kharln
Tud Ertzherzog Fardinando beschehn iSao Montag nach
Vlrici.« (iBl.)
LöcoVil. Fol. 21. BUlschrift des N. Khandorflfer an
4^0 Kbönig (v. Ungarn?). Er indge äem Pauli de Wardai,
Digitized by LjOOQ IC
232
Hra. 6i34. Probst tn St. Sigismund , Administrator der konigl. Ein-
künfte, anftragen, die ihm i^on seinem Brader vorgestreck-
ten 3 loofl. (Pntfiitleonr Kband^rffer) zabesablen. (VxS.)
Loco VlIL Fol. 9 u b. Schreiben des D. M. Sibenborger
an Gmndrichter N. (?), Klage wider Jörg Aschenbaymer.
(iBh) (It. SeheftWA endete \Sm,)
Loo^UL FQl..si3rr-ft4^ Notizen ron Privataaagaben,
Aosleihgeschäftentetc«- • . . .
^oco X* FoK aS. Aslablng clag von SpjtsI erlitten 1 5ao.
ij.Maj. (Bis Fol. 32 grofstentlieils.Ieer.)
Loco XL Fol. 32. b. X^andsrät, Landsordnung i5i9«
• Hie «aek volgt ain notturiUge vnd löblicke furaebung vnd
leutterunf; so nach gelegenbaytt des khlaglicben val weyllanndt
|{hay. Mt. hochloblicTier gedcchtnus abeang vnd ferrer abfveiset
Ir. Hhay. Mt. gelaü^i^n sun vnd EnYi'eticblcin der durchleicbtigisten
vnd hochgebornen khunig Kharolo in bispania vnd ErtsberUoc
Vc'rnando die A^lr fuer vnnser recht natturlich Erbfarsten vna
finedigist herrh'Erkhennen Vnd allweg Erkbennen wellen, etc.
uffgericht etc. « C3'/i B<-)
* Loco XII. Fol. 39. b. t.Statstener, Ansleg.«
»Anno i5<>6 hab ich in den Anschlag geben XVijS«
etc. bis i5?si. (aV»Bi)
.LocoXIII« Fol. 43.b. »Annodni i5i5. Sambstagnach
thoRie hab ieh gehandelt Satz Menestorffer« Contra lewia*
pekhn tochter.
Loco XIV. Fol.ffi. b. Andere Geschäfte und andere
Händel. Bestand verlassong etc. bis iSao.
Loco XV. Fol. 64. Mandatum, Vollmacht des Wiener
ilürgers Paal Kegkh auf I). Mart. Capinius alias Sibenborger,
eine Summe von 3oo fl. ungr. zu erheben« (i5o9* 4 Mars.)
Loco XVI. Fol. 65. Gerichtshändel.
Loco XVII. Fol. 69. Rescript des Erzh. Ferdinand an
den Wiener Magistrat. Grätz, a;2. Sept. iSsi. Gegen den
Stadtrichter wegen des Verfahrens wider die Strafsenrin*
beri^nnd weiterer Verl.iuf der Untersuchung« (a'/ißK)
**LocoXVtlL Fol. 76. »Nota den zug zu dem Allerv
dorchleichtigist^n etc. Römischen vnd Hispanyeschn khunig
Kharolo so die zeit In Ilispanien gewest etc.« (4BI.)
Loco XIX. Fol. 80. vAnno dn'i. i52o. Montag vor Ja-
cobi bin ich von Wien ausgeritten als ich fürgenomen wart
ton lyegen gemainer stat Wienn abermals zu ziehen zu der
l^bays Mt. vnd nemlich gegen augspurg. « (3BL)
* Loco XX. Fol. 83. Einige Notizen über diese Beise
und andere Geschäfte.
Z. B Fol. 99. Lantag in der N^ustat «nno \S2^^ gebaU
ten. (iqViBI.) v-BeyUge. (Zusatz.)
Digitized by LjOOQIC
233
*LocoXXL FoL96. Schreiben des KarkgraCen Ernst VriK8»a4«
TOn Baden an Eraherzogin Margareth von Öeaterreioh; In-
tereession för die österreichischen Stande* 8. t)ato.' (i BU)
^LocoXXIL FoLqS. »HistoriadermishandlangLanff-
ner md ander im verwont. iSis. (loBk)
LocoXXlIl. Fol« io8« Acta Jadicialia. i5i8. Conti»
Hottaler. Foechaim. . , .
Fol, 1 17. b. Klag contra Bcgiment.
FoLidi.b. ZynzendorfT dag. iSaa. (i5BK)
lioco XXIV. Fol. 1 97. Vollmacht des Friedrich Piesthen«
Baths T. Wien, für seinen Bruder Thomas o. d. Dr, Ifartin
(Gapinins) Siebenbnrger, r'or K. Wladislans sieh zo rerant-
worten wegen einer Summe von aooo fl. , welche K. Wla-
dislaus als Sold für den Markgrafen ron Brandenburg (Georg)
auf den Gütern des Sifrid v. Piesthen (an Schemnia) ange*
wiesen hatte. i5i6. i6.Febr.) (i«/. Bl)
LocoXXV. Fol. ia8.
vEgo Martinus Gapinius alias Sibcnburser ^f uftatia Juridice
decanus pro tunc recognosco per presentes, qoafkinoa doctores oe*
terofiqu« lectorca atque regentes conductos «iusdero facultatit lec-
tiones suas publica» tarn Juris CSnoniei quam civilis diligenter et
•tadiose per angarias duas einerum et pentbecostes preteritaa
Mrfaciase .de Anno domini ete. xti| ia cttius rei testimoninm et
Borfaciase .de Anno donuni eie. xti|
idem sigillum solitum faeullatis praefate infra appensam Itd«
Anoo etc« die vero etc.«
liOCO XXVI. Fol. 118. b. Geleitsbrief für Gertrud,
Wittwe des Wiener Bürgermeisters Ulrich Weyspriacher
Tom König Wladislans Ton Ungarn und Böhmen auf swej
Monathe, an seinem Hofe gewisse Geschäfte su schlichten«
Datum Bude feria quarta ante Dom. Beminiscere i5i6«
(1 S.)
Loco XXVII. Fol. isq.b. Intercessionsschreiben desK*
Xaximilian an K. Ludwig von Ungarn für Gertrud, Wittwe
dea Ulrich v. Wejspriach ; er möge sie gegen die Placke-
reyeu des <ieorgTemifch, der ihr angeerbtes ^chlofs Laad-
aee molestire« schützen.
Dat. in Hersingeii (Hnsi^igen) (bey F^^yhurg im Breis«
g4ll}. xiiij Norembris i5i6.
* Loco XXVIII. Fol. i3o« K. Maximilian beruft die Sei-
nen in Oesterreich unter derEnns, am a6. August zu Melk
wohlgerflstet zu erscheineo , um dem K* Wladislans zur
Hülfe zuzuziehen, Dat. Botenmann ii.Jnly« i5i4. (aBI.)
Loco XXIX. Fol. i3i«b. Notizen, z.B. wegen derGer-i
pp^id T. Weyspriach, Bittschriften an den König y. Ungarn, «
Fol. 137. Testametituni Lakhner i5i7.
Schalantzer |5ait
Digitized by LjOOQ IC
254 '
ffrb;0i34« ' ' b. Atigon\^as8cr.
' ' Fol. 1 38. Medling Privilegium. IL Albreclit. (Druder
U. lieopl Wein, s.d.)
^ Sodetas Leortis i5ii« (Geld Kusammen legen.)
^^Ensen CiäoS.) Klage wider ihn, (Siebenb. und
andere.)
««Logo XXX. Fol. 144« b. vVermerckhl der statWienn
brieflich yrkunden ynnd freyhaitten , von den Fürsten voa
Oesterreich derselben stat geben. (Yerzeiphnifs.) (472 d*)
**LocoXXXl. Fol. 148.
9 AnDQ.i5i7» baben die genantten be^rt durch Bbajr« ML soll
ir freybait lesen lassen vnd in die wal bürge rmaister vnd rat
setzen , darauff Kbaj. Mt. diso declarficion getban , etlichen ge-
falllte, Vnd nit. « .
' »Also so bäldt engeeaigt trasl tetel tvte bisher hescfieben
Ist vns oder vnsern s^athaltern \fis wyr oder vnser naohkbomefi
die veranderen , geanttwort werden etc..« (1 Bl.)
Loco XXXII. FoLiSo. Einige Familien -Notiseo, Ge-
barten seiner Kinder.
*LocoXXXIlt. Fol. i5i. Kiagschrift des Hanns Suefs,
gew. Bürgermeisters« contra Hanns von Guettimstain An-
walt 2u dem Stadtrath zu Wien» «Present. Monlag post re«
aiiaiacere i5i3» .
Fol. i53. It allerlej juridische Notizen. Jus tertii.
Actio hereditatis., Taxnotel. Sueoessi^ heredofi^« Filii -i"*^ et
d^V matrimonii. (Ex libro ferr.eo, civitatis Yien^o^i» es*
tracti articuli.)
Fol. i 53. Anno dni. i5i i. 26, Sept* ist ain virtel ssu hoff
von dem regiment gangen zwischen Hannssen Yierekben als
antwurter vnd Bernharttn von Schawmberg Vitztnmb pi-
scho£s von pawenberg zu po|sdox^' in Kfaanitten dager.
(Gestohlene Becher) etc. (7s ß.)
*Lansrecht gebra\ich'9 der wejsung halb. i5ii« -
Fol. i54- Goldschmiedt. PxiviL Albrecht o. .Iteoppld^
i366. Bestät. Max.1. 1493.
1509. 14. Janu^rü npviis H^gistrafus in aede S. Ste-
phani.
i5i4. It, . ' '
\ Fol. 1 55. It. Familien -Noti^cQp iQterrogatoria. .
Fol. i56^ Expens, Schermu Gemacht uxoris mee.
Doctoris philippi. pl^g ex parte Falkhin.
♦♦LocoXXXlV. Fol. 1 58. i). Schreiben der österrei-
chischen Stände an B. Michel y. EJjt^iug und Martin Stehen-
barger (wahrend seltne bey Carl . V* , waren). . Wj^en, «Ö.
^ttgust 1519. .^
(^ie halten nach des Jörg vop Q^renberg, tlaona-
Digitized by LjOOQIC
\
23d
.grafiihi ia Oeitereeftoh Tod', ä^n Hanns Bynner snin Hanns- Jbo.tit(»
grafen «nianiat. . . Schraiböir dieses dem König, Infanten,
sie mögen die Schreiben übergeben ond unterstutzen«) ,
LocoXXXy, Fol« 195. b. » Tyrol aosschus, € ,1
r Herr Christofi von schrowenstain bishoff zw Brixen
etc. N. Bischiflf von Tricnt.; (* S.).« '
Ltico iXXyi.' Fol." 160. Vollmacht d6r österreichi-
schen L&nds6hteJFt dnter der Enns für ihre abgeordneten
Commissäre, um mit K. Maximilian auf sein Yerlangen^—
nebst den andern Provincia^Ausschüssen za berathschlagen.
Milwochen S, Ursulalag i5i7 (dBl.).
^'''«tocoXXXyil. Fol. i63. Beswerung der atat Wien
wider das yergangen Regement*). 9 Blätter. Fragment.
•) (Za Max. Zeit.) ■
Incipft:, »l<1)ain yrsacli wesstn • mcclit auch gemainer stat
etwan vnrat erwachsen vnd Interdict zugestanden, aber disem
beüelch nichts weniger geleben roüessen. Mit solchen helslicben
bcuelcbeä w(der fecht sein wir beladen. «
v'Item genedig herr^ es ist vor etlichen jam vnser mitbur-
ger einer mit namen Micbcl SeWr on leibserben vnd on geschefli
verschaiden dem got genad etc. €
♦^Den Anfang sieh«. Fol. 179 — 189 (toBl.).
Incipit: '»Die burgerschafft zuWienn Ist eUvo wider ir go-
feben freybaitteu grofs vnd hoch von dem vergangen regiment
eswert, in dem das sy in der ersten instant« vnd rechtlichen
vbungen vor demselben Regiment furgenomen' Vnd betreubt
worden etc.«
LocoXXXyill. Fol. »73. Instrnctio Orator. Anstria«
corum ad CaroL et Ferdinand, arcbiducea extincto Maximi-
liano Imp« iSiq (wie Locol. Fol. i). 4B1.
Loco XXXIX. Fol. 19a. (Yerstammeltes) Patent K. Max«
L Dat. Wells am Siebennden tag JanuAry anno etb. Im xvii)
Jars. über die nöthige TfirkenhülfCi an die österreichischen
Stände.
(An&ng fehlt.)
Incipit: vWir haben auch nitvnnderlassen, sonn der für vnnd
för nebenn vnnser kriegfsübting vnnd sw den Zeytten vnn^ers
Sigs • den friden mit vnnsern veindenn auch gesvacht vnd gehan-
delt (5B1.).
ÜB« . * Zw. Fol. 190 u. 191 ist ein^hleines Zettelehen eingehlebt :
» Titult alicpiot masnalum quorum patrocinio facCiosi Av-
striaci eives etc. uti apud Gaesarem statuerant. «
V Rever^ndo in christo patri nagnifico damlmo domino Ja>
eobo de barnassine (?) etc.«
9 Regie majeatatis cancellario domino et patrono gratioso. «
»Reverendo in Christo patri ac domino domino baltasari
preposito in Vals Caesarea atqno caiholice majcstatls consiliarlo
domino observaodissimo. is ' ' ,
Digitized by LjOOQ IC
236
iim8ia4« »Beverei|4i««tmo ae üfustHsslniQ in cbrislo:plfiac i
domino Matheo t. S. Angeli S. R. E» cardinali arobiepUc^ßO salcs-
buri^cnsi domino nostro gratioso. Magnifico ^.co^SY^l^UAimo Viro
Gabrieli rogr (?) sacre catb. Majestatis con$iIiarip domino et pa*
trono nostro obseryandissimo. «
LocöXL. Fol. 195. »UenxKhajs* Mulut yil begern
jgethan die hjlff betreffent iii yil weg sa znm tayl 10 nach«
ttolgunden gescbriften TergrifTen etc. (1 Bl.)^;«
LocoXLt. Fol. 196.
»Instruction waa wir die Biaehof von Prelateo. Adel Stettem
vnnd märclitcn des Ertehertsogthumbs Härndten am Sambstag
nacb vnnser lieben frawen Jiechtmestag im Newntaehennden Jare
bey dem lanndtag an Ciagenfart den Erwirdigen wolgeb. Edlen
vesten , Ersamen vnd weysen hern VIrIchen Abbte Ae% gotsbaufa
au Sannd Paul im Lauental, ber Hanns VagnadberranSonneckb,
Franntsisss Tbanbawser bavrbtman vnd vitathumb au Friesacb«
Philippen su Wichsenstain GristofFen Welltzer von Eberstain dem
Elltem, Hannsen MonatorfTer vnd . • • burger au • . • als vnn-
serm verordennten Ausscbus beuolben, auch Ine den Ilocbwirdi-
Sen Fürsten vnd berm lierrn LeonHartten BischouensuLauanndt.
Lucb die Gestrengen, Edleun vesten Ersamen vnd weisen bcm
Moritsen Rümpffen vom Wullras ritter. Jörgen von Newhaula«
VI rieben von Ernaw Pfleger auf Glannegkh, Hannsen von Silberg
Niclilassen Rescbn Wolifgangen von Bibracb. Wolfganneen Keuen-
büller. CristofTen von Lass vnd • • .. Burger su • . . als rete aue-
Seben haben , die grossen sacben wo die fiirfielen mit Irem oder
er dem mereren tall ans Inen rate au handln etc. 4 ^1* (mank.)«(
Fehlt etwaa vom Schiufa. .
(Desinit.) » Der glub so der ausscbus vnd Rate an aSdea
atat gcthan haben. «
» Das* leb mit höchstem vfeis betrachten vnd raten soll vnd
will damit dita fiirstenthumb Kernndtenn bey vnnsem Allergnadi-
gisten berrn kunig Cbarln von Hyspaniavnd Ferdinanden gebrüe-
der ErtRbertaogen su Oesterreich vnd Kernntcn etc. als vnnsern
natürlichen gobornenErblanqdsfuraten, auch bey friden vnd rechta
aouil menschlich möglich ist, beleih vnd erhallten werde vnd das
Ihen so fUr Ir königlich vnd fürstlich gnaden . . . (cetera desunt).«
LocoXLU. Fol. 300. Schreiben dea Rittera Sigmand
you Herberstain an den Stadtrath zn Wien. Dat. Clam,
s6. Oct. tSao. (Klagt über verläumderische Gerüchte«)
(iBl)
LocoXLIII. Fol. 801. Schreiben der osterreichiachen
Stiiflide auf dem Landtag £a Neuatadt an den Freyherrn An-
ton von Tffan* Dat. Mennstat am Mittichen nach vnnaer
frauen gepurde anno etc. im xx**^* (Verlangen , er möge
aeinen Antheil an dem Anschlag ' per 34 Pfand a SchiUing
2 Pfenn. baldigst her zu ihnen achicken (in 14 Tagen) da*
mit man den Gesandten (an K. Carl u. Prinz Ferdinand)
welche von Angsburg geschrieben haben nnd gute Hoffniuig
geben, Wecbael für Zebrung schicken könne.) (1 ß.)
Digitized by LjOOQIC
23T
LocöXLIV. FoL202. Die loatntotiQB iioroankay8efI.NinK8ii4*
Mt. rber, ;geaa^njKbarlt 4nrch Gaberihell Vogtienn denn ans-
8cbot0Mii deir fünff Lannd ^am Sontag Laeteatc« inl xvij Jalr
aw Welds beschehen.
(eod. Fol. b. Die adftächas anff.den Rrichstaggeawäo
biacb' wevd yon den NiderSa^erreichischea .lamide^ (i S») .
FioL^o3b Incipit: vilaa vtind wagainer frueftparein aufricli-
ti^mig ga^evad^ft Turckba^^ TO0 kay. Mt. amff bepstliche bey-*
lighejtt auapiabtan.Fiuid bcgaton^ BedacbC Yand geratbieblagt,
nenilicb»«. (4B1.)««
LocoXLV. Fol.«o6,
» Atistttg'des Scbreybemxs von Marggrauen von Gomercia
(Goroerers a1«;c6dex) das-iscprafevltft hawotman generali in afFrica"
an denn ktmig'ew bispanien gebann «u 'dar «tatt Oran ahn xiij
ta^ octobris im^xyij Jara. O'/a^i*) 0^^ Beylage miNrQ. 44)* v
LocaXLYf. F0I.267. '
»Anntwortt der ausschus aufF vorangezaigta scbi*ief!t. D'aK
Wela, FreyUg vor Tfcome ap. r5t7. a
rAUerduTcbleucbtigiater CroAfliacfatigyater Hayser allergner-
disler berr, all« Ewr bays.iJllt* dem Tyraniseben vncrialenUcbea« !
Sig vnnd "vebang , des grossen veindtsinrider- die glawbigen, daa"
Turckbcn etc. (iBl.). « •- /
♦LocoXLVIL Fol.aoB.
9 Zw Wala den xxi daoeraerls aw dar nacht rmb die iri)yrt*'
baben Kay. Mt. gesandt. Cardinal von Gurckb piacboue »w wien t
vnd Gabriel Vogt disse nachuoleend gescbriit den auasofauaseiMi
vberantburtt darinne sw ratschiagenn (8B1).« ,.
(y Den xxij Decembris den ausschussen zugcstelc 1517, «)
♦Loco^XtVin. Fol. a 16.
9 Maximilian etc. Innstruction was vnnserrate frewndefura«
Sien andächtig vnnd getreuer lieber der Cardinal von Gurckb Bi-
achoff zw Wien vnnd Gabriel Vogt mit den Ausschusenn vnser
funif Nyder5sterreicbischen lannden handln on S^ werban vnnd
auftricbten sidlenn, «
»Geben in vnser ataf Linta am xxiij tag Da^a^üiria 1S17
etc. (aBl).«
LocoXLit. F0L218.
» Den^ Batscblag vnnd antwortt auff die bwq Inatmeliona ao
der Cardinal am Montag vnd Eretag auch Mitticb vor das Wai-
nacbttac vbergeandtwortt bat die Im die ausschus dar Mideroster«
reicbiscben Lande aw Wels Beschehen aw gesteh babenn an die
"k^j, Mt. xw Laneen lassenn ete. it
Datum weis an dem bayligen Cristag anno etc. (18) Jara*
(iBl.)
LocoL« Fol. 219. Sebreiben dea K. Maxiniiliaii an die
oeterreichiacben Landstände, dafa ibre Aasaebüase zu Inna«
brock Hiebt su Salsbnrg wegen dea Türken -Antcblaga be-
rmthen aoUen. Dat. Lintj6, a6 Dec. (i5i8) 1 BL
Digitized by LjOOQ IC
25«
Si»»flta4. ... LocoLI. EoLsi^. h.
yCredens H. Mfiximiliaifs fßr'B6ltte'BeV6llMfii:1kYI^eh*ftn dh
LandsphafkanufAcbüsM «immtiichBB.Brävinteii zm IniiabnMli vtir-
sammelt.«
(»Wilhalmb Herr bw Rappplstei^ vnserm hoflC^nfiister oberi-
stcfn Hawbtraonn , ynnd Landtuogt «w' EUos J.or^§nn« herrn «w
Firiniän viuiserm Marscbalckh 'VnAseri^HegimeffM'ssW Innsprug,
Zypriaa vonaSerentein vnaermiiof viuld TiroJischeA^a^MAzIer,
Hanna« CatrparaivOn Laubemb^rg Vlrkl^A . voa^StMiItoiiiip^g »An^ '•
d;;e4, Sauber ,¥ntenoft Vitstumb yu KfimAdten ▼nad* fiiliia^>H«hsle '
vnnserm pblegcr ew Vellenberg vnnsern Bettenn. \!j • *
Dat. Wels, 7 January i5i8 (1 S»).. , ^ ^ ,
LocoLIL Fol. 220^ b. lAstracUpn K. Ma;xiin.^iaDS für
diese Abgeordneten (nach innsbrnck). (1 Vi BK)-'*
Logo LIil, Fol. 22a (lose)* Promemoria des Dr. Martin
Sjbnbürger an K. 'Maximilian! i5i4' Begehrl, sich wegen
der Beschuldigungen in den Lauffnerscben Häddein. x^cht-
ferüjgen zu dürfen (2B1.)« ...
Logo LlV. Fol. 224 (lose). Yonstellung des Dr. Sybn«
bftrger.ao denk. Ststlhaiter der Nieder-Oeslerreiohischen
Lande über die gegen ihn eingeschlagene ProeedcirV s. a.
wakr$chetnUcb (»öi4)« (> Bl)
LocoLV. Fol. 225 (lose). Original-Schreiben des Wie-
ner Bürgers Hanns Bynner an H. Michael Fretherrn von
Eytcing und Dr. Martin. Sybnhürger>y Abgesandte zum Ko-
nig Ton Spanien etc. Dat. Wycn, 26 Sept. 1519. (Schickt
ihnen Copie der Schreiben zu , urorin die Landicliatu Ver-
ordneten und Ausschüsse bitten, dem besagten Rjnner das
durch den Tod des Jörg von Herrenberg erledigte Hanns«
grafenamt zu verleihen (vielmehr zu bestätigen), eirbitletuni
ihre Verwendung.) (1 Bl.)
"Beylage zu Fol. 92 zum Cod. 8i34 (Hist. prof, 198).
" a. di«i'9 den zehntlenn rnderhältenn etc. ' * '
!• von hundert hern gult ainen geraisiff zu haltenn«
3. dienstvolkh so nit anligunä gueter nabn die Vier-
telmaister anschlagn sulln vnd ton dem gelt vnd in sunder-
halt die 9 den lO^*" vnderhalln.
4. schotn etc. sol ain landschaft anschlagn. vnd das
auch der 9^*^ den lo^*"* ynderhalt»
5. Tier viertelmaister verordn vnd mustern (?) dem
cantzler anzaigen quo modo inventi«
6. guet Ordnung geben in equis et hominibus nds (?)
pedes ipsi.eques.
7« Si ista non suffioiunt lunc gemain aufFpot biesche-
hen sol auff da« aterkhest.
Digitized by LjOOQIC
8. Camergtiet, khandsobaf ttr ynderhaltnn ijpte (?) non .
potest solasi sed ut « . |u?eftius.
9. profane ordnang ;eii machen khonikkfia^n kheller,
ut prelati et domini illic eornm fiani -*- vnd wein fuem
prope aqaas.
j^Äiu artienlus ort flekli pairnn cnmRo^atet cum hol-
den qui ibi babitant«
1 1.""» ch>«ler viid fatrer wagn haltii«. .
Dnodecimvs it TndeeieHia^ataaraafaerej nt et noa vn-* '-
derhaltn, JNoa qui reiant mala.
i3»« atraaranberej Bt de cetero maior diligeiitia fiüf
com holden. : . -:
i^miu hjldQTgeldec besalenn an Tndcrlaftt Vnd ulaie nit
der falterer.
i5*"« Batachlag in 6. artioalia nt acigauntar^-
prioms parschafft aemper rerbanden gmain-'hylff aol
beaehehen predicatores ete. 100. tn. dK ponantet testa .(?)
2^w gisaehaft oder saat. oaotaa ut oenira thiireas(?)po- '^
nant .,«./.
3ta« 3Q, 4^n lande« vil gelt gegen Rom BhSmer' mit
abaentiS rndannatn etc. * j >
4^* gestiftn ctöstern tU gelt gegn Rom khombt.
5*» goad gelegt yil gelt entffirt. . . .^ j
O'^Zeebn« praderaehaft,- geh, clamet, nt oonacri-
baiUy 4}iiid iUie ait, et tand^a» rieatitaat eteb*
Nebnlnatmciion ut in Stiria habue- '
rrnt.
Ansehub machn
63"* II. primo martini
22]* darnach in a" sand
Merintag.
Landtag In der
waa weitter wj-
det deki iurckhen weitter zu handln
cnmmandato an hintter sich brin-
gen, tag gegen Osterreich.
An die Graniten khriegsvolkh, ver-
ordnen' eito bis ain taptfer'Rn)iti^ang
angehebt Tolstregt. ' ^
Ordnang ynd poUicej rnangel in'
den landen nt ipse eom aniachasfwelt
Neaenautt Aquo 4eiaila rdaa. San-
tag quasi modo geniti vnd irarUcb v^st BichtK gehandelt dan f
die Commiaaari der laAdichnft begem nit «elln aanenlen*
Digitized by LjOOQ IC
2ha
«to.7«»»». XVI.
Codex Ms. Nro.7589*.
(Hist. prof. 199 — so3.)
Cod. Ms^ Chart, t. XV L in Fol. Mi«cdlanea hislorica«
1) (Cod. 199.) Historica« Germaniea, Galltca, La«
tina 9 de bello inter Landgrafiom Hessorum et ßrunswicen-
seiB geato «to/ (Miteellanea qoaedam Historica.)
Fol. I. Privilegium K. JobanntTon Bdhmen ftlr dea
A4el im Elbogner Kreise. (Deatiche Uebera ) Dat. Fragt
S. Ulrichs oder S. Procopstag i34i (sBI.).
Fol.5tt..6.. Snpplicatio a«^* der Slatt Metz In aachen
die Bingerung des hayligenn Beichs anschlag belangentc.
Den Slenden .ybecgebenVlf. Jalj Ao. i545 zu Worms (1 Bl«)
Fol. 7. ProDOstication poor.l'an i546 (1 Seite).
F0L8. Der Stett Metnmingen Bibra, Bsvenspurg,
Kempten nnd Eisni faefsfall za Haiiprun beschebon 16 Juny
Ao. i547 (» »••)•
Fol.iö. Antwiortachr. des Herzogs Moritz von Sach-
sen an H. Philibert Ton Sa?oyen , der sich angebothen , s.
Differenzen mit dem Kajser auszugleichen. Dat. Lincii
aq April i553. (Copie.)
lUostrissime Princeps ao consanguinee charissime.
Beddidit nobis hie coUonellus Insnlanus literaa ceki-
tudinis vestrae etc. (2BI.)
Fol. i'2. Brief des D. Philipp Melanchthon an Ow Ano-
I nymns. Dat 4 ^^1. Sextil. Ao. i546. (Aufschr. Hae li«
terae binae D. Philipp M. scriptae sunt Wittemberg )
Incipit : vRomae vigesima prima buius roensis publice in*
dictum est bellum Nomine caesarisct p^pae» non adversus ino*
bedientes imperil tantum, ut volebat Caesar, sed adversus pro«
testantes (1 oeite). «
Fol. 1^. Aufforderang der 8udt Wittemberg dorch IL
Moritz T. Sachsen. .
9 Geben auff vnserm schlofs zu Torgaw montag nach
Martini den xt tag Norembr. Ao. 1646 (1 BI.) «
Fol. t4. Forma Jnramenti proposita a Duce Maoritio«
»Wir N. Schweren dem dttrchlenchtigen etc.«
** h* Quid et quomodo jnrarint Hallenses in Saxonia
D«ci Mavritio*' Act. «5 Nor. i546.
Fol« i5. Brief des Philipp Melanchthon an N. (a. oben>
a.d.
Incipit: »Trinis Hteris significavi caesarem Batisbonae anti«
ehristi opibos adiutum bellum contra yos Indixisse (1 S.) «
FoLi6» Key. Vu andtworti Tfi" der Protestirendea
Digitized by LjOOQIC
2At
Stemäen Begern Tnnd anlangen, worsnö die ver8aaiinleteHro.7S89».
kriegarOstong zo gebrauchen vnd geralhen wtirden. Aet.
Begenapurg den xrj Jany Anno xkxxyj (i S.)«
Fol. 17« Bittschrift der Beichastande detBheinkreiaea
an den Kaiser wegen Wieder-EinTerleibnng der Städte Metz,
Toni n« Yerdttn, die der Kfinig t. Frankreich eximirChatie.
Datum Wormbs i5 Martii i556 (i Bi.).
Fol. 19. Schreiben der zu Worms versammleten Pro«
reatantischen Stfinde an die Stadt-Metzischen Schöffen« In-
tercession für die protestantisch gesinnten Bürger. 1 Joly
1Ö45.
Fol. 30. Antwort des Bathes zn Metz auf dieses Schrei«
ben« 7 Jnllet i545 (französisch.)^! S.
Fol. 2j« Nachricht Fon der Schlacht» in welcher Her-
zog Heinrich y. Braanschweig Tom Landgrafen t. Heasen
ist beaiegt nnd gefangen worden.
»Anno 1545 in dio Saturn!, qui fuit 17 mensisoctobr Dut
Brunsuicen^is valido et copioso eiercitu in castris in edito loco
communitis relicto, cum duobus Turmis equitam, et aliquot
Sclopetariomm expeditis cobortibus ex monte descendens adHes«
siaca castra prope i^ortheim fixa contendit etc. 1 BI. «
(9 Hec J. Munfius doct. Juris Francoford. Ouilielmo PagetO
Caletum misit , et hie 22 Novembr, Regi Angliae. «)
Fol. tti. b. Schreiben des Georg« Datius an den Goo«-
Tcmenr v. Calais , S. Guben , über die Gefangenschaft dea
Herzogs Heinrich r. Braunschweig. Antnerpiae 9o Octobr«
1546 (V*S.).
Fol. 2%. V Alle ynnd Jede geschieht vnnd handlung was ait«
fenglicb Henrich der sich nennctt den Jungem Ton Braunschweig
SU sejnem befaelfF von wegen der durch Ine vervrsaehten gegen-
webre vnd entsetzung des lands, vnnd dagegen was dieveraynig-
ten Churfarsten, Fürsten, Grauen , Stett vnnd verwanten yrer
recbtmessig defension gegenwehre vnnd Eroberune gedacbts
Lands Braunschweig halben vor Rom. Khays. Mt« vnna geraaynen
Beiebstend su Speyer Ao. ^&^* Scbnfltlicb vnnd müntllich wy«
der eynander öffentlich eyn rnd furbracht haben. {20 Februar.)
(sBl.)«
FoL 34« K- Carls V. Patent für Ferdinand r. Gonzaga.
Datum Augustae Vindelicorum , i3 Maji i55i (aBl.), con-
tra OctaTium Famese, Parmae Ducem.
Fol. 26 Transaction zwischen Churf. August ton Sach«-
aeuy nnd Albrecht Markgrafen Ton Brandenburg 1" durch
Yermittlung des Königs Christian von Dännemark und dea
Cbnrf. Joachim von Brandenburg. Braunschweigi Montag
nach M. Geburt i553 (3BI.)
Fol. 3o. Compromifs auf gewisse Personen zur Ent«
acbeidang des Streites zwischen Abt Johann za St. Martin
L 16
Digitized by LjOOQ IC
242
Ni«.7689**>n Glanders ond der Margarcth^ von Kintzbach, Aebtissin
2Q KranssUdt , über eine Ablösung etlicher Güter liegend
im Dorfe Nytdern » und Entscheidung derselben* Ititwock
nach Vocem Jocunditatis i'5s3 (i 6«).
Fol.3/|. » Articles deuiaez par lentier consent dutres-
honnourable conseil du Roy, o^btenu a ee la licence de sa
grace non seullement pour exhorter, mais auasi a inforttier
sez^mes subgez de la verite 4BI.«
vLoadini inaedibusThomaeBertholetiMDxxxiij. Cum
privilegio (Abschrift).
* Fol. 39. Leges quaedam Germanorum cum commeiH
tario Jo. Henr« Mnntzinger, Basiliensis (de nobiiitatc et
gradibus eius).
» Generöse ac Megnifico viro domlno domino Jo. Ja-
cobe Fuggero ^ Domino suo obserTantissimo S. (14 Bt.).«
Fol. 57. Del Regno di Polonia relatione. Lippamani.«
Fol. 58. vRelatione dcl Regno di Polonia del Clarissimo
Cieronimo Lippamano fatta al senato Vcnotiano l'ano iBj^. «
9 Perche Jo son stato Ainbasciador per la Serenita vstra,
et per Vre Signorie Eccellentissime al Serenissimo Henrico Be di
Polonia , et hora anco He di Fransa , et che )a Mt« di nro. S^ Die
mlba concesso gra. dloppotanii accidenti, ch'io sia tornato asuoi
picdi non mi ^on scordato csscr Obligo niio etc. 33 Bl «
Fol. 91. Schlufs. »che et per qucsto, et per diuersi altri
respetti che sia molto a proposito di conservar l'amieicia di quel
Regno facendo con Voccasione di quei uflicii , che puo acrescer
la buona Tolunta dell'una et Taltra I^atione con che fo fine. «
Fol. 93. V Che se SS^« lasciaua passarsi bella occasionc , che
Vra* M<*gli mettcva nclle man alsicuro siuerniuano a plantare
in pocotempo ao. Cener ucce in Italia, scnza quelle, che la
Ibrca delle armi ci haurebbe accresciuto, quando gli heretici
delle altre Prouincie vi hauessero porto aiuto , come era da cre-
dere. «
»Che oltre questo SSt« haurebbe forse trouato negli animi
de alcuni Prencipi dltalia delle ulcere acculte e apostene naa-
costc, che &i acoprirebbono , quando la bilancia, a parita delle
forse, renderebbe la elettione de partiti libera , et aicuraa quelle,
che hauessero uoglia de attaccarsi all'una , o all' altra fattionc. c
» Che l'ambitione de Spagnoli seruirebbe di prctesto et co-
perta k molti SS'j etcitta d'adbcrire alla parte contraria alle sedo
Apostolica sotto titolo de difesa della Libertä de1Iapatria(6BI.).«
Schlufs (Fol. 97). y II Marte de Mattina , che fu alle trc di
quetto mese essendo occorse due dilHrolta «opra la Instruttione,
che il Papa hauea roandato al S'. Cardinal de Gioiosa per il Sc-
crctario sopra ressecutionc del Breue , che le doueua niettere in
inano , Tuna concerneua Tirregolarita de Vcscoui , che non haue-
uano osserTato l'Intcrditto , i quali SS*^ non voleua, che il rar-
dinale potease ab&olverd et rebabilitare^ ma solamentc 1i sempliei
Preti et frati , Taltra diflicolta conoerneva il modo , che ei hauea
da teuere nel ricerere i prigioni f li quali il Papa intendcua, che
fossero (cetera dcsunt).
Digitized by LjOOQIC
243
' Fragment einer ff^lation eines Venetianlsehen Gesand- Nr«. 9689 ••
ten zu Rom. ? (Von Fol. 93 — 97.)
. Fol. 101. ErtzherUogin Khatharipa zu pesterrelch etc«
Inuentari« (31 Bl.) Siehe Beylage.
Cod»3oo. Fol. I (eig. 11). Compencliosa ac Historica
Narratio, anno Salvatoris nostri Jesu Christi i553 in Ger«
mania superiori , nee non in Gallia ßelgica gestorum. (a
Doctore Ylrico Siuinger cancellario Biponlino.)
Incipit: )» Anno post natum Salvatorem nostrum i59s cmn
tota praecedenti hyeme ab co tempore quo Magdcburgenslum ob*
sidio sotuta erat,* magni clandestini apparatua belloruro in 6axo*
nia « Hassia et Francia Orientali , et antea quoqoe in GalHa fule^
sent, Tandem Mcnse Martfo paTam factum est, qnosdam princi*
pes in Gtsrmania novis rebus studcre, ac propterea cum Hen*
rieb IL B^ge Galliamm nova foedera, novasque amicitiaa con-
traxissc. Fuerunt autem Duces ejus negocii Mauricius Dux Saxo-
niae, quem superioribus amits propterea quodegrogiaipsiusopera
In eo belto , quod cum confoederatis Germanine principibus ge«
stum est, usus erat, Electoria dignitate Caesar donaverat. Et
httic aditingebat sc Guilhelmus Landsrauii Philippi filius, et Jo-
hannes Georgius Dux Mecbelburgensia. Hi tres , etsi sola tantum
inter Germai^iac prii\cipes cum Imperio in eo exercitu essent, qui
apud Saxones et Hessos conscriptus erat: Tarnen non obscure
ostendebant se Begis Galliae socios, et cum reliquis quibusdam
Begibns principibus et statibtts qui snas quoqne vires ad id beU
lam collaturi essent, foedus ioiisse. Q^uod quidcm initio expedi-
tjonia suao publico scripto testebantur« in quo et de Toluntate
»ua« et de causis belli multa disserebant. Praetendebant autera
eausas huius belli praecipue bas tres, prima baec erat, Quod mira
astSLtia Carolas Caesar principes et Status Evangelicae ueritali ad«
dictos bactenus fefellisset, ut ipsius voluntati acquiescerent , et
futuro Concilio se subjicercnt; Cumtamenres ipsa nunctestetur,
Bullare formam Christian! yel .IJberi Concilii inchoari , Sed prae-
ittdiciis Fontificiorum tantum damnari eam doctrinam, quam
magna pars Germaniae bucusque professa esset : praeterea in aperto
esse , qua ratione et modo, et qua fiducia^ Fhilippus Landgrauius
snperioribus annis se Caesari dedidissct, et quam indigne contra
promissam securitatem in car4:ere in hunc usque diem custodia*
lur, £ius indignam captivitatem et calamitatem quoque Johannis
Friderici Ducis Saxoniae, searmisvindicaturos esse: Etpostremo
neminem ignorare in qnantam servitutem Caesar Germaniam pa*
triam nostraro paulatim redigat, quemadmodum oipnes nervös et
vires co tendat, ut ea domui Austriacae et Burgundiacae sitouam
aubjectissima , utque monarchiam diu quaesitam tandem adipis-
eatur. 80 igitnr languentem Germaniae libertatem aequis animis
diutius aspiccre nolle , neque sibi teroperare pesse, quin hanc ca-
lamitosam patriae ser\'itutera omni studio et labore acerrimo vin^
dicent. Cos qui obstant hostium loco babeant, igne et ferro pro-
sequantur, et vcterem formam Bcipublicae in Germania resti«
tuant. «
V Hacc ferc summa fuit eius scripti quod publice in manus
et ad oculos hominum pervenit. Caeterum et Ilcnrieus 11. Bc'x
Galliarum, eodem penc argumento libellum aedidit, in quo de
l6*
Digitized by LjOOQ IC
244
N>«.7^Mtti<{uit«te ft-aude et perftdia Caosarit ^yalu eonqiie»m» a^t etc.
Fol. 96. (Schlufs.) »Ac ut integra sit üuius belli hUtoria,
breviler commemof abimus , quod iti Saxonia hoc tempore, dum
haec quae haclenua recitavi, accidere , geatuin s«t;; Ba nenn|ie
pars öermaniac , ut quae originem huic toti actioni iJQ»t obsi-
dionem Magdeburgensem jjraebuit, ncutiquam tranquilla fuit , scd
Henricus Dax BrunsuicensU nactus qualeincunque occasionem su-
periore aestate urbem Goslariain obsidione ctnxit, ac 00 adegit,
ut sese ipsi in deditionem dederint. Sed non fiiit haec Victoria
Henrico aiutuma, Nam Wolradus comes Mansfcldeosis filius AI*
bertt , collccto mediocri exercitu , in fiae aqstatis ostendit sc quo«
qua oiuA societatis , quam quidam cum R?ge Gallorum fecerant«
parncipem esse. « ' ... ' « ■. *. ^
» Ei ae adiunxerunt exuies ex nobihtate Brunsuicensi. Cum
iirttur iam et peditatu et equitatu valeret, Goslariam a Tyrannide
libarat , Episcopatum Bremensem et vicinoa certa peciuiia mulc*
tat, Albertum patrem bouis suis et locopristino restituit, actan-
dem Uenricum Brunsuicensem Ducatu exuit, exceplis tribus ar-
cibus , quas presidiis munitas vix adbuc per suos retiuet. Ipse
tamquam exul ad Caesarem paucos ante dies, cum haec scribe-
rentur, pervenit. Haec ferc summa est eorum quae hoc toto tem-
pore in Saxonia acciderunt. «
Fol. 37. Joantfis Antonii Flaminii oratio contra Tur-^
cas, ad Leonem X. Pontificem Maximum^ ex Serayalle Tar-
Yisiana i6i8* data, YL id. ApriK
Incipit: vDum quidem animo fui suspenso atque ancipiti
B, P. scriberem ad te an sitentium adbuc teuerem et acribus ati"
mulis quibus , ut boc facorera, impellebar, vinci me non sinerem«
Hinc me deterrebat celsitudo tua, et tanti splendor fastigii, quo
nuHum illustrius, nullum sublimius, in terris consptcicur (^8ßl.)-a
Fol. 34. Scblufs:
»Erige ergo et attoUe sacrosanctum crucis maxillum B. P.
et mcmorabile inceptum aggredere, quo nullum potest esse maius,
nullum iUustrius, ac roemorabilius , niillumque quod te magis
deceat, ac immortalem facere possit, et quo deoique nullum
Christiane religioni et Ecclesie sancte, cui tu prestas cui tu
Bcctor et Caput in terris es , dici aut esse potest magnificentius«
aalubriüs ac magis necessarium. Vate ex Seravallo Tarvisino. VI.
Idus Aprilis MD.XIIX. «
» Oracio ad Leonem X. Pont. Max. Jo. Antonii Flaminii con«
tra Thurcas ex Seravalle Tarvisina. M.D. XVIII. data VI. Idus
aprilis. «
Cod. CGI. Fol. 1.) Fragment der Beschreibung Wiens
Ton Wolfgang Lazios.
Incipit 2 Cap Secundum Vienna non esse vianaro Flavium
vel ut alii existimavere Flavianam a Rom. appellatam.«
V Quo nomine 'eam urbem maiores nostri appellarint, quam
hodie voce ad imitationem Gallicae civitatis traducta, Vi^nnam
appellamus , tocius Austriae facile principem , et utrum ex vetu-
State aliquid trahatf et florentibus Bomanorum rebus condita fue-
Digitized by VjOOQIC
245
i^it, npvil' dMtisaiinos qvosqitB ia dubiuni vocarl videmua. (3oBL)tfra.7SB9«
Gedr. xu Basel. iS46.«
Cod. CClI. Fol/i.)7HiBtorica qaaedam nrbia Norim-
ktrgae kt Burggrafiomni Norimbergensiiun«
Incipitt iBurggrailFen Ton Nfirnbergi«
»1317- hctt BurggraiF Fridrich denn heim yniid brackhem
khaufft ymb 56 MarcJui Silbers von Lewpolden vonn Regensperg
Fxieiberrn Ini« Costenser Bistbumb sein Herrscbafit habenn yecs
die TurcJ&her etc. (3B].) Aufschrift: Von Ettlich Schlachten mit
Nürnberg. *
, Fol. 4.) Notizen: '(Ex abate foniia saintis i5i4.)
. V Dachsbach halt Otingen verkhauflft vmb 5oo marckh
aitber vnnd 1900 lib^ hellet* idBo etc. (1 BK). <
Fol. 5.) yFurstliph Uößbaltang Marggraff Fridericfatf
so Onolp^cbach anngeschlagen auff die wochenn , aioe in
die ander futler per 1 2 fU «
120 ft,
»Zehenn fader weihs^ tntt des Jars 5oo Inder 600
pcrsooenn zu speisenn ele. (1 Seite).« ,
Bqylage zu N*-o- XVI.
ErUlMtzogia Khathacinik bu Oeaterreich etc. Imrentari.
IttTentari. • Der Dttrcfalenchtigisten Ffiratin vandFra-
wen, Frawen Khatherina^ Frtzhertzogin zo Oesterreich
etc. rnnaerer genedigiaten Frawen Klainater , Leibdaider
Tnnd anndera, so den 'aibenden tag dea IMUmata öct^briade^
Ffinftzebennhnndert Nennrnndviertzigistenn Jars' zA .Ynna*
pTugg in Irer F. D; • ele. • beysein , Tnnd der Edlen wol^
gebomen Oestrenngen « Rocfagelerten , Hernn Carln Frej-
betrn zn W^ltperg , der zeit Stathalterambtarerwaknr der
Oberosterreichischen Lande, Herrn Josephen TonLamhecip
Frejrberrn »u Ortenegg ' Tnnd Ottenstatn , Hoauacher Kn.
Mt etCk geliebten kbnnigcTiehen Tdohtem , Thnaerer gen^
digiaten Frawen obristen Hofmaisters , Herrn Beaten Wid*
man , llrolisehen Canntzlera, Herrn Wilhalmen ScknrfiPen,
Bitters , Irer Kn. Mt. etc. Phleger zn Boienburg ynnd Om-
bras , ynnd Herrn Blasien Khnen von Belary zn Gandegg
Ritter, all Irer Kn. Mt^ etc. Baten, beaebriben vnnd Innen-
liert worden , wie hiemach Tolgt«
Klaidifter.
i.'EratUohen atn Klatnat mit nenn 6tain Nemblichen
Bin Schmaralten , Tier Diemant, Tnnd Tier Bubin aambtaL-
nem Perlin. . . .. ,
9. Item ain Clainat Ton ffinffStainea, nemblichan aii^
Digitized by LjOOQ IC
246
grofs Rubin khorn, drey Diemaal Taflea, aiae« Sclimaral
Ynad ainem Perl.
3. Ain Claiiiftt darinnen sein'5 Diemant, samb iperl.
4. Ain Clainat mit 3 Stainen^ -nemblichedi Diemast
Tafel , 1 Rubin , i Schmaral , i Perl«
5. Ain Clainat mit 5 Steinen , darinnen i Schmaral,
fi Diemant Tafeln, 2 Rubinfcn ynnd i Perlin.
6. Item ain Creutz von 6 Dibmant Tafeln,' .Tnnd an
yedem ort, dea Creutz ain quadrannt; odergeschnitenD.ie-
mant, mit 3 anhenngendcn Piern Perlin.
7. Meer ain Creutz mit 4 geschnitnen piemänt Gil-
gen in yeder Gilgen 5 DiemantI ynnd ia der mitten i Ro-
aeiiy mit 5 geschniten Diemant^ T".f)4 '^^'^^^ ^^°^ Creutz
mit 4 Perlin , vnnd ainem anhenngehdem perlein.
8. It. ain Clainat mit ainem grossen ßalafs ..VKorn , 3
claine Schmaragt khorn, Tnnd 3 perlin, dariind^r der ain
Spbm3rag.t ^erbrochen , aber die atukh yerhann^en«
9. llcm ain Clainat mit. aipemgedenklipluembl^ darin*
nen ain grosse Saphier tafel. - ' .
10. Ain Clainat mit ainem Diemant Rösl, ynnd ain
lanngkeleter Rubin. • ^
11. Meer ain Clainat, därinn in der mitten ain lanng-
keleter Rubin ,' ynnd auf beiden reiften , « -dW^y Di^mMitl
daran hanngendt ainrundtperi, ynnd:daatelbClaijiatbanngt
auch an ainfer clainen gelegtnn Kelen«
ta. Item ain grofa CLaiaat, mit ainem Balafs , oben
darauf atn Diemant tafl, mit fünf Perlen. . .
lä. Item ain Clainat in der .mieten aia laon^kcletec
Seiimaragt , auaaön beerumfa aef^hs^drifechig Ca^ateo, in dea
drejen cbaa8ten,in yedem 3 Rubin, ynnd in den anndera
3 khäaaten inyedem 3 diemant tafeln, Tnpd 6 zalL puerlin Tond
^aynnderiat ain aophier. .,,, ,
14. Itom meer ain Clainat, m\l atoem Sephi^r« vniid
eben darauf ain Diemant Röal mit 3 Perlin, iit daa aiayer-
lorn worden. > •
iS. Ain Clainat, mit ainem groaaen roten lAn^|:ele|ea
armäntinkugl. ynnd darob ain Diemant Rosen darinn ain
Anbin £igeT, mnd daran hanngendt ain grofa Pier» perlin«
16. Ain Clainat in der mitten ain grosse yieregketo
Balafstafel, darob 3 Diemant Tafeln , ynnd darumb >5 Zall
perlein.
17. Meer, ain guldin elainaterencz , mit 5 Rubin Ta*
fein ynnd 1 Diemant Tafel, meer 4 clainer zall perlin ynnd
SU ynnderist ain grofs Perlen hanngendt«
i8. Ain Diemant Creutz, mit 14. Diemant Tafeln Yond
darüber 1 rnndt grofa Perl. ....
Digitized by LjOOQIC
19. Ain Clainat. knie amcrDiemaiil: Rosen rnrnd 3 Ru-
bin Tafeln , oben a Waiaerr vnnd rnndtek 1 groß zall peH*
• 20. Ain gvofs Clainat ail Sanadt.Clinstopb von Die-
mant gemacht, oben. .ain Schmaragt, -irnBfdett^ain'Balrfs.nin
Sophier Schilt, «way grosse »aall Pe»rlentit elaine porien,
2 claine spiczige Diemiant, .14 oiaine Rnbiirii rniid za ynn-
derist ain Sophier hanngendt« •
21. Ain schon Ckinat init ainem grossen gerantiertdn
Diemant, Tnnd ob«n dacanf.ain .Rubin khom, mit ainem
grossen aahanngenden Piern perlin , hat die Kay. Mt. etc.
22. Ain Crantz «mit Siben Diesnanteh, vnnd ainem
clainen schlechten anhanngenden Perl.
23. Ain Clainat. in der. mitten. ain Jangkelete Schma-
ragt Tafel, aussen vmbheer 3 gerautierte DiamaÄt mit 3
Zalperlen. • , ^ - , i
24. Meer ain Creutgl , mitSDiemantl Tafele, vnnd
ynnden daran ain gerantierter drieggetÄüröiewapUnnd fünf
zail perlen* , ' ' *
26. Ain Clainat mit 6 Sophiem , vnnd vnndien daran
ain Durchsichtiger anhanngender Sophier, vnnd entczwi-
sehen im Creute heerumb 4 claine Perlen.
26. Ain ^rofs Clainat, in der mitten ain 9ophier, vnnd
aussen vmheer 4 Balafs, vnnd drey schlechte Eerlen das
viert ist darvon verloren worden.
27. Ainguldin geschmelczt gehennglmitSanndPeler.
Hallfspanndt.
1. Erstlichen ain Halfspanndt von siben glidern , mit
Stainen versetzt, in der mitt ain grosser krautierler Die-
mant, 3 groAie Ruhin fcb*rn vnnd 3 viereggeJ: Schraarag-
ten, daroz wischen 7 glider, in Jedem glidt 2 grosse zaU
perl mit ainem clainat daran hanngendt, mit 5 Stame»;
darinn ain grofs Sehmaral, heroz 3 rubin, 1 diemant vnnd
ainem perl. « . . i« ui:
2. Ain Halfspanndt mit 7 glidern von Stain, DiemUli-
chen 3 Rubin khorn, das ain in der mit, die anndernzwen
an orten, vnnd 2 Arieggeten diemantcn, der am getatelt,
der annder krautiert, auch 2 Schmarallen versetzt, derawi
fietafelt, vnnd der annder ain khorn, darczwisohen 7 gli-
der, yedes mit ainem zall perl verseczt, daran hanngenndt«
ain Clainat, mit 5 Stainen verseczt, NembUoben oben ain
Bubin Tafel , in der mit ain Schmaragg, vnnd vnnden ain
Diemändt l^il , auf yeder Seilten ain Rubin khorn, mit S
anhenngenden Perlen, in der mit ain grofs rundts, vnd aut
baiden seitten ablanngendt auch gvofs Perhn.
Digitized by LjOOQ IC
24t)
3; Ain Haalftpaimdt, TOiraclit.Riibio rotettf nind 7
Diemant Rosen, daran hanngendt i& perlen.
' 4« Itcmain Halftpanndt mit 5 Diemantl, Tnnd 4 Ru-
bia, 10 Perl daran- hanngendt ain Ciainat mit 3 Diemant
Tafeln, vnnd mit ainem Rubin yTni^d 3 perlein.
5. Meer aia Halfspanndt mit..dreio2eben Drieggeten
zaichen, in jedem 3 Perl, vnnd darcswisehen 12 nudezai-
oben • darauf pilder ynnd anndere P5ssln gemackt*
6. Ain gülden geachmelczt balfspanndl vonsoglidem«
7. Aber ain haUspänndtl Pariser arbaitFon iSglidem.
8. Ain halfspanndt von 84 zall perlen , albeg 6 in ai«
nem glidt, ynnd zwischen jedem gUdtain halber guldiner
knöpf Pariser arbait. ' "
9. Meer ain HaKapanndt mit 1 4 halb mndt geachmelcz-
ten glidern Parisar arbait.
Khetön vnnd armbpenntl.
1. It« t Iceten mit i5 grossen knopffen vnnd aoyil gnl«
din ringlen, entczwischen geschmelczter Pariser arbait.
2. It. • ketten mit runden ringlan, so zwajmall ymb
den halfs geet.
3. It. meer ain gnldine ketten, wie maulkorb, daran
rngeuerlich Zwajhondert ynd drej ynnd se^czig Perlen.
4* Meer ain Spanische ketten, so ft mal ymb den halCs
geet.
5. Meer 3 guldine gelegte armpänndtl..
6. Meer 2 clainere gelegte Armpänndtl.
7* Meer ain guldine geschmelczte ketten, mit 64 run-
den sdiwarczen ynd plaw geschmelczten mälstainen, ynnd
64 langgeleten ranhen glidern.
8. Meer ain Schwarcz geschmelczte keten» mit 101
flachen gliden wie Rosen, ynnd darczwischn albegen 4
lanngkhelet guldin rauch glidt.
9. Meer ain guldine Schwarcz geschmelczte ketteiif
yon arbait ynnd gliden , wie die negst geschriben ketiest
allain albeg yberfti glider, ain langer runder ynnd Schwarcz
geschmelczter poUen % wie ain Seulel.
10. Ain guldin kettel mit rosen, schwarcz geschmelcst,
ynnd Pariser arbait.
11. Meer ain soUches keti , in ainer arbait» aber clai-
ner ynnd geringer.
IS. Meer ain guldin claina kettl mit Mulstainen.
i3. Ain guldine Schwarcz geschmelczte ketten mit
clainen ringlen, ynnd zwischen jedem geschmelczten BingU
ain raucbs ringl derselben gröfs» ynnd 6 lanng geachm^lcat
ppllen • iiUes Pariser arbait
Digitized by LjOOQIC
249
i4* Heer ain goldine kttea mtl. 60 mndtf o gliden»
jedes glidt mit clainen goldt Trätlein Fmbwanden^ rnnddaiv
czwischen 1 1 lanDgkelete darchtichtige ynndermarch.
i5. Ain galdine keten gleicher arbait, ynnd lenng,
Biit Maulkörben, so zwajmall rmb den Halb geet*
1 6. Meer ain gelegte guldine ketten«. .
17* Meer ain keten Pariser arbait, mit 16 glidern in
jedem glidt 6 Perlen.
18. Meer 3 par geschmelczte Armpanndll. .
19. Meer s galdine armpänntl geschmelczter arbait,
jedes mit 14 glidern , hat der Hercsog Fon Mantiia Torert.
Guldin Gartlen.
1« Ain galdine gurtl von maulkocben Tno4 entoswi-
sehen 8 knöpf, ynnd zu ynnderist daran hanngt aiu goldi-
ner knöpf«
3« Meer ain galdine gnrti , auf die Hispanisqh %|rt ge*
macht mit 10 Munichs knöpfien, ynnd zu ynderistainknop£
mit 33 knöpfien an kellen hanngendt« , .
3. It. ain gnldine gurtl, welche 54 glider, sambt ai«.
nen guldin knöpf hat, ynnd an solchen knöpf 19 guldin kett*
lin, aach an jedem kettl ain guldins knöpil. .
4- Meer ain guldinc geschmelczte gurtl, yon gleicher
arbaitf wie die obern Ketten, ynnd darcz wischen yber i3
glider albeg, auch ain guldiner schwarczer geschmelcztec
Pollen, derselben sein 14« ynnd zu ynnderist daran, hanngt
ain grosser guldiner schwarcz geschmelczter knöpf mit yill
clainen knöpfen«
5« Meer ain guldine gurtl mit 10 lanngkheleten gliden
geschmelczt ynnd darcz wischen, durchaus i56 runde glider,
eins ymbs annder rauher ynnd geschmelczter acbait, ynn-
den daran ain knöpf wie ain pursten.
6« Meer ain guldine gurtl mit 39 geschmelczten lann<*
gen gliden zwajerlaj fation, ains ymbs annder, ynnd zwi-
schen jedem derselben glider ain rundts glidl , ynnd ynn-
den daran ain geschmelczter. knöpf, wie ain flaschen, daran
i5 claine kettl.
7« Meer ain rot attlassene gürtl , darauf dinne flache
geprakhte, yiereggete guldine Spanng^n,, .yund das gesperr
daran mit clainen yapallierten.vubindlen«
Paternoster«
!• Ain guldine geschmelczte Paternoster mit 71 Pol-»
len, ynnd darczwischen 14 grosse Perl, ynd isS claine
Perlen«
3. Meer ain galdine Paternoster praun geschmelczt»
Digitized by LjOOQ IC
2*50
daran 80 kVtopf , Vnnd entezwisehen sovil gar claine gul-
dine knöpft, meer 8 grofs Pollen, an jedem 6 claine perlen.
Ring«
1. Ain Mahl Ring, so die Kn. Mt. geschikht hat, mit
ainer Tiereggeten Diemant tafl , der ring in Schwarcz ge-
schmelczt. «
a. Meer ain Ring mit ainer grossen Diemant Tafel, so
die Kaj, Mt. verert hat.
3. Ain Ring mit zwajen Diemant Tafeln.
4. Ain Hingt mit ainem Spiczigen Robin PundtU
Bareth;
I.) Crstlichen ain weifs Samathen Pireth , mit ainer
Hedeia (Medaille), mit dem Enea irnnd Anchifse, mit z wen
vnd zwainczig Diemanten ciain ynnd grosser, mit 18 knöpf-
fen vnd 18 geschmelcztn Stefften, daramb ainschnuer, mit
67 zali pei^len, albeg zwischen 3 ain geschmelczter knöpf.
2.) Meer ain rat Samaten Piret, mit ainer Medeia,
mit eingeschlofsnen Paechstaben , vnnd vier Rubin khorn,
sambt Perlen ; tnit 6 geschmelczten khnöpffen, an yedem
knöpf 3 zall perlein, ynd 24 8tef!len, darnmb ain schnner
Ton 100 zall perlen.
3.) Meer ain roth samaten Piret, mit einer Medeja.
der ermannng des Todts, mit 12 geschmelczten koopffen
ynd ^4 par StefFten.
4') Ain'roth samatin Paretb, mit ainer Medeia, dar-
auf ain Mannfspildt mit ainem Hundtl, mit 5 gnldin knöpfen
ynnd 17 par Stefften.
5.) Ain praun samaten p'aret, mit ainer geschmelcztn
Hedeya , mit ainei* rabin rosen in der mitten , ynnd 6 per»
len, 8 gülden knöpfen , 24 par plaw geschmelczten steff"-
ten , daramb ain schnner mit perlein ynnd guldin knöpfen«
6.) Ain praun samatin piret , mit ainer geschmelczten
Hedeja, darauf der Dauit, ynnd Goliat, mit 11 gnldin
knöpffetl, ynnd 12 par weiHi geschmelcztn gnldin steSlen.
7.) Ain Schwarcz samatin piret mit ainer Medaya oder
guldin zäichen , mit ainer sophier yrnid rnbtniner Gilgen,
ynnd ainen Balafs^ ynnd 8 clainer perlin, mit 6 geschmeioz«
ten khnopffen 17 par ^ geschmelczten Stefften daromb ain
schnner yon Pariser arbait , mit 29 knöpffen.
8.) Ain Schwarcz samaten piret mit 1 6 geschmelczten
gnldin knöpfi*en, ynd 24 guldin par geschmelczterf Stefften.
9.) Ain schwarcz samatin piret , mit ainer guldin Me-
deja oder zaicben 9 darauf ain pamfsman, ynnd 17 guldin
Stefften«
Digitized by LjOOQIC
251
lo«): Aia «chwarcs smßtßT^ piret , mit 7 giildiii knopf-
fen ynnd 24 par galdia.StefiWn« •
. , i2«).Ain/Sclwai:G» «amateii H^ithuidt .mit 24 gnldin
Boseo, ynnd 24 par grossen, mit pranii geiChtteloztan gul*
den Stefllen« ;..,.
12«) Ain Schwere« S^maiheo BeUbiiet mit ao pargolr
din draten sifQteii, yi)nd«4Hiii-mu8obl« f * a
.^ ' . Piqndlen^^Tnnd KarnetJ .
i>) :]^$dieb am Schwade»; Sa«a4eD>karaet, daranfain
gnldin Gscbmeidtf mit i3 Rubin ynnd i3 sali perlen ynndi
rberall.Mp:]^?) 9: v|n»<I aip guidiüs knopfL - 1
2.) Ain Finten mit aineni gttldia . ketteU , vnd dat«ii
heaa^nißn JPerlen, y^nd galdin knopAein. : i •
* 3k) . We.^ ain karnHi tfiad ain Pindcen^ mit einem fpaJf
din ketü gemacht wie.^ifi HikSüen^ ynnddara» geheangten
Perlen , albeg drej beieinander.
4*} , jyieer • drej - EUf n^ lanng gul^iae Röfskn« •
W t ■ . • "1 • • •
Klaider.
!•) Erstlicben ain sobline Schanbeiiy mit rauch gdl-
diu T^ieDhyyiftiLdnrit- erhebten Silberen Flnemen.
2.) Meer ain zobline Scbauben mit guldin Tuech ybeir
fMtarr.i stnpd.plai« darein geimrcbt«
3.) Meer ain zobline Schauben » mit Schwartzem Det*
maakh riiberfae^rt:
4') Meer ain madrene Scbauben, mit schwarezem Da*
maaoUi yberfo^ievt«
S.)'MBßx ain zmaacl^a Schanben, mit Toppl Taffat
yberfuetert.
Eimg Bokb.
!•) Ain Silbrin Enogen^Bokb, mit geschlagen Goldt,
ynndten ynnd pben PEayiBibt,. ypnd mit grossen goscbmelcz-
ten Steffien..,.,, .,.^
. f;«) IM^eer ain Silberen EnngenRokh, mit guldin Schmer-
len gestikht, ynnd auf den Ermlen, mit guldin geschmelcz*-
ten SJtefilf^n« . . . !:
3.) Meer ain rauben guldin Rokh, mit gescbmelczlen.
$teffl«n... ..,/!
4.) Meer ain ganncz guldin Enngen Rokb.
. ^i) Meer ain guldin; EnngeuRokhypitrQter Seiden
gewnrcht.
6) Weer..ii>^ SH^f^r^i^. Rokh, mit roter Seiden ge*^
wurcht , ynnd auf den Ermlein guldin Stefflen«
7«) Meer ain guldin Rokh mit wulstl 9 rerprambt«
Digitized by LjOOQ IC
252
8.)\ Zwen fuldln R5kh mit grueh gewtircht'/Tiind
9.)! paidt mit walstl rerpranibt«
10.) Meer kia praun atlaCs eniigen Rokh; mit-rilberin
Sch|iuernMd«rchaas f^ealikht;
11.) Meer ain weissen gestikhten Atlafs enngenRokh,
die; Ermlmtt grossen gesi^hnieiSiitiE^n Steffteii. '
la.) Ain rot karmasin Snixittt 'Entigen R<>kh,' mit gtil-
din taech geatikht, ynnd auf dem Erml drät galdin Sternen.
i3.) Ain leibfarben Atlafs etingen Bokh^ mit galdin
Tnnd ailberili acbnaern gestikht^ dieErmelmitgeaehmelcztn
ftefilen. • • . :. ^
14.) Ain schwartsen ko&eii ÖAnmt't mtt KlOMilwereh
Teipramb(, ^nnd: galdin StefftM« ^
i5.) Ain Rot karmasin Atlafs EnngehRokli, itiit'kföklil«
werch Terpfambtv Tnnd dioEnnYmUgesehmetezteniitefnen.
i6.) AiB pvflliui samat Enngeli Rokh, mit guldem tnecK
gestikht«
17.) Attt gelb atlaaen eongen Rolth, mit Schwarczcm
Samat , vnnd mit galdin Schnuern verprambt.
i8.) Meer ain rosinfarben samaten Rokh, mit galdia
Fassaman Terprambt«
19.). Ain rot earmasin atlafs, mit gnldem tnecK ge-
•rikht. ( :^
30.) Ain praun samaten «enngeo Rokh , ' mit klekkl«
werch yerpmrobt. • • • ...»<*
31.) Ain praan samaten enngenRokb, mitgaldem tboA
Silberem tnedh^gestikht. •*
83.) Ain praan atlafs, mit galdem'taeh yerprambt.
33) Ain leberfarben atlafs, mit. sobwarczem -Samat
verprambt. • -
Jannkker! *
1.) Ain ranch jgnldin Jännkher. .< ^ ' 1
9.) Ain gnldin Jännkher mit Perl gestikht. ' '
3.) Ain ganncz galdin erhebten Jännkher.* ;
40 Ain leibfarben Atlafs, mit guldin schiiiernj dorch«
ans gestikht.
5.) Ain Schwarte samatin Jännkher mit 'Spanischen
Kettl , yerprambt vnnd geslagen galclin Rösl. ' *
6.) Ain praan samatin Jännkher, mit geslagen gtildin
HosL
7.) Ain grawen Samaten Jännkher, mit giAdttt s6hnnem
gestikht.
8.) Ain rot Carmesin sameten Jännkher 'mit* galdin
schnuern geitütht
Digitized by LjOOQIC
233
9-) 4ip weissen Taauifckb wngM A#fcit, mit gnldin
Tuech geaiikht.
lOi) . Ain Silberia vnndterrokh, vnd wamafs mil khlokhl-
werch vnnd Steiften. , .
.1 »•) Ain rot Carmeain Samaten Yondterrokb ynnd wa-
mafs, mit guldin «chniern getlikht.
1^) .Aiapraua samaten vnndterrokh^ vnnd wamafs,
mit guldem ^u^ch gestikbt. .
i3.) Ain weifs atiasen vnndterrokh rnnd wamafs, mit
guldem taech verprambt.
i4«) Ain praun Samatn yberczug yber ain Schonben«
ifi«) Ain praon Tamasckben Tberesug.
Ain Marderes fueter, vnnd ain Härmles faeter.
Hauben.
1.) Ain goldiniB knnpfite hanben mit roten seiden Pöschl
vnnd grossen zall perK
s.) Aingttldineknupfftebanben, mit loibfarben Seiden
Poscbl , Tnnd mit zimblichen Zall Per).
30 Meer ain guldine knnpffte hanben , mit sali perl,
vnnd goldine geschmelczten Rösl vnnd Perl darinnen.
4«) Item meer ain guldine knnpffte bauben , mit ciain
vnnd grossen zall perlen.
5.) Ain gestrikhte hanben , mit grossen 2Sallperlen,
6.) Ain galdine knopffle hauben , mit praun Pöschl,
vnnd durchaus mit ciain vnnd grossen PerK
7«) Meer ain guldine gestrikhte Hauben mit Perl, vnnd
gnldin knöpfien
8.) Ain guldine knupffte hanben , mit geflinder vnnd
grossen Perl.
9.) Ain guldine kldkhleto Hanben, mit geflinder vnnd
Perl.
10.) Meer ain guldine klekhlete hauben, mit geflinder
vnnd Perl.
II.) Ain guldine knnpffte hauben , mit roten Pöschl,
vnnd clainen Perl, vnnd glicznetem goldt.
19.) Ain guldine knupffte hauben, mit schwarez Sei-
den Pöschl vnnd Perl.
i3.) Ain guldine knupffte hauben, mit leibfarben
Pöschl vnnd PerL
i4«) .Ain guldine knupffte hanben, mit rotaeiden Pöschl
ynnd PerL.
i5.) Ain guldine hanben mit rot seiden Pöschl vnnd
glicznetem Silber.
16,) Ain Silbrene vnnd guldine knupffte hanben , mit
geflinder.
Digitized by LjOOQ IC
17.) Ain enigrvrifletc guldine rnnd Sllbrene 'baaben
mit geflinder. ....<^
i8«) Ain knnpffte Silberetie ynhd guldine haiben, mit
leibfarben Pöschl ?iind geliczneten goldt« "
19) Ain goldinc vnnd Silbfene Haaben^ niie goldt-
farben Pöscbl vnnd gelicznoten goldt.
so.) AiÄ guldine haab<$n , mit glicznetem goldt.
21.) Ain guldine knapflte bauben, mit gllt^net^m
goldt ynnd Tintuech. '
22.) Ain guldine knapffie bauben, mit glicznetem
Silber.
23.) Ain Silbrene Tnnd guldloe knupffie^ifauben, mit
gelicznetem gol dt vnnd Silber. '- "'"
24.) Ain guldine vnnd Silbrene knupffte hauben, mit
gelicznetem goldt.
25.) Ain guldine knopflFte hauben, mit gttldtnf Tnnd
Silberen Rosen ynnd gelicznetem goldt. ^ .
26«) Ain guldine kniipffte hquben , mit Seh'wärCz Sei-
den Pöschl ynnd gelicznetem goldt*
27.) Zwo Hauben yon zogem goldt ynnd -Sllbar, Sei-
den nater arbait.
Goller«
Zwaj Goller yon zognem goldt ynnd Silber Seiden-
Hater arbait.
Ain knupfAs Tintueches Goller, durchaus mitgeslag-
Mcn guldin Perl.
Meer ain Tintueches knapftts Goller mit guldtnklokhl-
werch, ynnd zailperl, rnnd geslagen guldin Bosl.
Ain Tintueches Goller, 'durchaus mit klekhiwerch
ynnd geschlagen guldin Bösl.
Ain guldins klekhlts Goller mit Perl, ain Kragen von
sognem goldt ynnd zall Perl darauf.
Ain guldins knnpfits Goller durchaus mit Perl.
Ain guldins klekhlts Goller mit geflinder.
Ain guldins knupffts Goller, mit gelicznetem goldt
•ynnd roten Pöschl.
Ain guldins knuffts Goller, mit gelicznetem goldt ynnd
SUber.
Ain guldins khnuffis Goller mit roten PÖscfaL
Ain guldins knupffts Goller mit gelicznetem Silber.
Ain guldins knuffts Goller, mit praun Pösohl, mit ge-
licznetem goldt rnnd Silber.
Ain guldins knupffts Goller, mit gelicznetem goMt
ynnd Silber.
Digitized by LjOOQIC
25S
Ain gnldina bnupffts GoUer, mit gelicanetem goldt
vnnd tiAtuech.
Ain guldins vnnd Silberins knnpffts Goller, mit Leib-
farben Posch], ynnd gelicznetem goldt. ,. .
Ain guldins vnnd Silberins knupfits GoUer, mit ger
licznetem goldt , ynnd goldtfarben Pöschl. .
Ain guldins ynnd Silberens Goller, mi^ gelicznetem
Silber.
Ain guldins knupfits Goller, mit praun Posch! ynnd
gelicznetem Silber«
Ain Tintueches Golleri mit gnldin klökhlwerch, ynnd
knnpfiwerch«
Meer ain Tintueches GoUer, mit guldin ynnd rot sei-
den Rosen
Ain Tintueches knnpffls Goller, mit guldin ynnd ro-
ten schnuern , ynnd ain kragen yom sogem goldt«
Ain Tintueches knupfiU Goller » mit guldin ynnd
Schwarczen Schnuern , ynnd ain kragen yon zogem gold^
Zehen Goller yon schöner weisser arbait*
Zehen kragen yon zogem goldt« ynnd annder arbait.
Acht par Stimpfil , yon klokhlwerph ynnd Perl.
Aindleff" ausgenäte nachthauben mit, guldem klökhU
werch.
Meer yierczehen Hemater , durchaus mit Seiden ge-
nadt , ynnd mit Perl guldin Besl , ynnd knopfien*
Meer dreiczehen Hemater mit Seiden ausgenädt.
Item acht hemater durchaus mit goldt ynnd silberynnd
Seiden gearbait.
Meer zwelff* ausgenät nachthauben.
Meer ftinfczehen ausgenät haubttuecher.
Item funffczig Facenet , mit goldt ynnd Seiden aufs-
genät«
Meer sechs Par kufsziechen.
Silben
Erstlich yier grosse Silber wegen 20 markh.
Meer zehen grosse Silber wegen 89 mk. aV« lot.
Meer acht mittere Silber wegen 24 mk. 14 lot.
Meer zehen claine Silber wegen 20 mk. i3 lot.
Meer sechzehen täller wegen ao mk. 5 lot.
Meer ain yergulte Giefskhaundl » ynnd ain Pockh we-
gen 16 mk. aVi lot.
Meer ain flaschen , wigt sambt der, so in die Chamer
geben worden 17 mk. 9 lot.
Meer ain grosse Silbrine khanndl wigt 8 mk. a lot.
Meer yier Silberen leichter wegen 10 mk. 87» lot.
Digitized by LjOOQ IC
256
t
Meer swen tilberen Letehter, wegen tambt den zwajen
in der Chamer 8 mk. 4 lot.
Meer zwen Pöcher mit zway ddkhen yergult , wegen
sambt den zwajen Pechern, ao in die Camer geben worden
10 mk. loVi lot.
Meer zwo vergult Schalen, aambt denen aoindieCha«-
iner geben worden wegen 7 mk. 14 lot«
Meer ain Salczfaasl , wigt 1 mk« 72 lot«
Silber ao in die Chamer geben worden«
Ain Silbrine flaachen.
Ain grosse Silbrine khanndl wigt 8 mk.4lot3 quintel.
Zwen Pöcher mit zwaj Ddkhen Fbergalt.
Meer ain Peoherl, mit ainem Lidl rbergaltwigt imk.
«Vi Jot.
Zwo vergalt Schallen.
Ain Silbrine Gierskhanndl ynnd ain Pökh wegen 9 mk.
6Vi lot.
Zwen Silberin Leichter.
In die Capellen geben.
Zwen Altar Leichter wegen 7 mk. 3 lot
Ain weichkessl , ain wadl vnnd zway Opffer khänndel
wegen 7 mk. 4 lot«
Ain kelch mitainer Dekhen wigt 1 mk. 13*/^ lot«
Ain gnldin krentz mit ainem Crncifix wigt 3 mk« 1 7^ ^ot«
Ain siiberen Glökhl wigt 1 mk. 1 P/i lot.
Meer ain pacem mit ainerSchnuer wigt 1 3 lot 3 quintel«
Meer in der Silber Chamer«
Ain Stukh Tamaakh, hat gehalten zwo md vierczig
Ellen, daraufs sein gemacht worden Tischtnecher 12.
Meer ist von solcher leinbat per resstblibendrey Ellen«
Item ain Stakh Leinbatt hat gehalten 45 Ellen and
s/4 meer 14 Ellen leinbat, daraaa sein gemacht worden Ser-
yet 48-
Meer achtzehen ynd ain halbe Ellen leinbat , daraafs
aein gemacht worden Hanndtaecher 8«
Meer ffinf Ellen Damaskb, daraufs sein gemacht wor-
den ciaine Tischtnecher a.
Meer schlecht Serret i6.
Meer Pindten is«
Meer tuecher damit man dars Prot einpindt a*
Meer silber Tuecher 13«
Meer ain yergulten Löfil i«
Silberin Gabelen i.
Digitized by LjOOQ IC
25T
Heer ain Par Credentc mester i mit sUber bealageo,
vnnd Tbergult a*
, Meer Frotmeaser 4*
Meer furschneidt gabelen i«
Fejll zum Prot ^
Meer ain par grosse jndaser mit aiiler schaiden , zum
Täller prot schneiden 2.
Meer geliniert zwaj stukh Tiscbtnecher, seer goet,
das ain Stukh ist mit der Histori mit Caim Tnnd Abi hellt
Ellen 43.
Das anndei: jh^t schon grosse plnemen hellt Ellen 53*
Meer drey Stukh Servet, halten Ellen 56|46|4i |.
Meer sfer raine fjeinbat , halten eilen 40.
Capellen Inrentari.
A»in rot carmesio aamatin Mefssgewanudt , mit ainem
galdip Creucz«
Ain Alben mit aller zuegehorung , mft rot carnyesia
fi^^tm manipln«
. Ain rot altartnech von rotem Carm^in samat.
Ain wanndtuech yon iH>tem carmesln samat^ mit«aiiicm
guldin creutz.
Ain rot carmesin Samaten Tnech zum Pettatuell.
Zway rot carmesin Samatin küssen.
Ain missal mit rot carmasin samat yberczogcn«
Ain rot carmasin aamatin kussl zum missal.
Ain Corporal Tasch « yon guldim Tuech.
Ain Silber'yi vergulten kelch mit ainer Paten»
Ain Silberin vbergult Crucifix.
Zwen Silberin Leuchter.
Zway Silbrine Opfier khanndel.
Ain Tcrgult pacem mit ainem cristal.
Ain silberens Glögkhl
Ain silbriner veichkessly mit ainem Silberen Sprenng-*
wadL
Chamer Inuentari.
Ain Pött mit ainem Himel, Tekhen, FuersmantI rnnd
Haabtymbhanng, yon guldem tnech, ynnd rotem Carmasin
Samat, abtailt, mit dreyen ymbhenngen, yon rotem car«
maain Tamasckh.
Meer ain rot Zenndlene Tekh, mit zobi kell gef uetert«
Meer ain weisse Ennglische Tekhen« '
Meer Maderaczen.
Ain Federpodt.
Ain Polster.
L 17
Digitized by LjOOQ IC
258
Zway Kqs2. ' '
Zwen Türkisch Tepich fürs Pödt.
Vier Sessl, mit rotem Carmasin Sffmat tberezogen,
Vnnd vergulten khnöpfFen vhnd* Spanngen.
Ain Tepich vber ain Tisch, mitrdl'enl Carmaslrt Samat«
Drew khnsz von rotem Catm^siit Samat.
Ain Silbevin Giespekh , ynnd Gierskhanndl.
Zwen Silberen. Leichter. .,
Tapesserey«
' ErslÜch afcht IStufch von Seiden, rön deh'Slbcn Tu-
gennden. \
Meer fanf StUkh von SeideH, mit'd6^ HihdrFGedian.
Meer acht Stukh, von grossem Laub werch, von Wollen.
Meer ain grosser TurkhischerTepich, vber ain lannge
Tafel , oder zu ainem Foefs Teppich zu gebrauchen.
Item ain Himel von Silberim Tnech , Tnnä*rotem
Carmasin samat abgelailt mit Rükhtuech. ' ' '^ » »'
Meer ain Himel von Praunem guldintuech ,'* vntid- ro-
tem carmasin Samat, mit dergleichen guldem toedh'^ vnnd
Samirt abgethailt/ . . ,, . . ^
Meer zwen Tisch Tepich , von rotem Carmasin 'samat.
Meer ain wannttuech von gemodertem giildrn tuech
mit rotem Carmasin Samat.'
Inuentari was im Stall von Zeugen vnifd anndenn ver«-
hannden. ■
Erstlich ain zeüg'Satl, vnnd vbertekh, alled von ro-
tem Carmesin Samat, vnnd mit göldl geälikht, darczue ain
silberen Par StegraifT, vnnd vergult.
Item ain Praiter zeug sambt Satltekhen , vnnd vber-
tekhen, von rotem Carmasin sam^t, vnnd guldin frannsen.
Item zwen zeug, sambt zviäycn Sat) Tekhen, vnnd
airier vber Tekhen, alles von Schwarczem Samat, Vnndgul-
din Frannsen, so teglich auf der Raifs braucht wirdet.
Item Siben zeug vnnd Satl Tekl^en , von rotem Samat
für die Junkbfrawen.
Item Siben Zeug vnnd Sätl Tekhen , mit ro6e^ tuech
so teglich ffir'das frawenzimer braucht wirdet.
Item zwo wagen Tekhen sanibt 8 wagen geschier alles
von rotem Samat vnnd vergulten Pugglen. - '
Item zwo wagen Tekhen von rotetn Tuech , iBO man
teglich braucht.
Item ain grosse Truhen , darinnen die weissen Sama-
tin wagen Tekhen vnnd zeugen, ao zu dem Mantuanischen
wagen vnnd Stueten gehorn.
Digifized by LjOOQ IC
259
' It^m ain Senflleh , ' Yr^d'Zedg maf «wen £al , von ro«
fem Cai'meüin 8anat, so der Cardinal TOn Trienndt Irer F.
Bt gesch^nkht hat. • -»
Des za Yrkhundt sein diser Innentari, dtofin^gWU
chem ]aut nufgeHcht , mit h^ehernenotar vnnserer genedi-
gisten Frawen Erczhercsogin'KiEicherina ico Osterreiek etc«
hannden vnndt^rschrib^n-, vnnd rorbenanntcr' Hervn £ärg»-
drnkhten Ring-Secreten , Tftnd Peducbafitea verfertigt
worden, Actum ut Aupra''^)0 ........
Cod. 7589. (Histprof. 199.) F^. loi'^-^^isii«
XVU4
Codei Ms. Nro. 10088« . flt«.»«oea.
(His(, pro^.,i89.>
Cod. Ms. Chart, in Fol si XVII. (FoUfti.)
lieber Cardinal M, CleseU
Satirisches Gespräch über die Zustände der. politischen
Angelegenheiten eta
Sai/ensieder. 3> Mich gedunckt aber, Lieber Khafs-
Crammer, Khulegumpt nit, vud nit von Spinola (s)ondet
von Spanier.«
Khä/scrammer. »Ich schmecke den Piraten thd ist hit
allein bej den Stritt- Hollendisnhen Beligions Sachen, son-
dern fast an gantz Europa dem Spanier auff die Clatten af ue-
sehen, Sichstn nit wie Er sich in alle zerrissene Händel
achlagen vnd mischen thuettw Was gehet Ihm dasGnlgische
Achische MullUeimbische Savoische Wesen /vnd sonder Vd-
zälbare Handel an, Nun will Er dennoch seinen Schnabel
in allen Prein stecken, was soll es gelten, Er Wirdt das Bo-
hemische Wesen anch dirigiren wollen. «
Saifentiedtr. vEs ist war, daher Bruder habe aacht^
tränt nit, der Teuflei ist Seltzamb, du magst mir glauben,
Werden wir vnsere angefangene g:lückliche impressa hit mit
aller. macht conlinniren. So helSe Gott die Spanier bringen
wir sonsten woll nit aufs dem teutschen Land sonderlich
wanfs der Teuffell in Böheimb soll führen.
Khulegump. Khulegump nit , bej dem Khreitz Khafa
Gotta Sackcher Pfeffer , ich hetu woll anch sorge.
•) Vgl. Herrgott, Mon. August. D. Austr. IIL l. Auct. Dip.
LXXVill. i55(^. (Was Gatharina nach Fohlen mitnahm.)
17*
Digitized by LjOOQ IC
260
Hro.ioo88. KhaßCrdmin Aber ifie 4em ,alleQ, w<^tte ich doch
schier hoffen» es. werde eiom^lil dss Röoiisqhe Reich die
Augen aufthun, wafs solle Spanien sein, wenn man recht
£nesanien>thuth.
SaifentUder. Dafs ist. wer wan man ^uesammen setsen
that aber Tod aheNnal aber, «ag über wie mcinstu das man dals
Zasammen.setseaanstellen sioU, &iß fürnembsten .vnd Anaech-
Kchsten Länder .gehörep dem Hauüs Oesterreich zue, vnd
Spanien dirigirt das gantze Haufs, wafs er wil mufs schon ge*
scbehen, Ist alles'auf diese Weise .nit allein aa allen orthen
in dem Reich , sondern khan von andern anfsländischen
Königreichn in das TeuUcblandt khomben, wie, wo Fnd
wan er will.
Burland de Burlan, Horch wie stehen die Glieder des
Reichs, änderst nit, alfs die zeen in einem versottenen
Khaibskopff, Es were viell yon dieser Sachen zoereden,
aber gemach mit der Brautt , Sie ist eine Erste puis , pais
parleslass es khommen dorth LeuXfa w^ wirdt dieser guethe
alte Dattl hinaufs wollen, Lieber KbäfsCrammer halt ein
wenig sprach mit Ihm.
Khä/$khramer. Wilkbomb Wilkhumb Lieber Alter
Yatter , wie gehets , wie atehels.
Deutsch Fertrawen* Es gehet vnd stehet, das es wol
besser sein raöcht. Ich für mein Person muls es geschehen
lassen, ynd gleich gedenkhen, das Alter an mir selbst sej
ain Kranckheit, vnd auf die Kranckhait folge das Sterben,
wolt schier wünschen das heut dran sein solle, ich erlebe
doch kain befserung.
Khä/s Cramer, Wie da alter, wie da, heifst es dan
nit mehr, der Goftt vertrawt, halt wol gebawlh, wer seyt
Ihr mein Lieber Alter Yatter?
Alter Dattl. Ich bin das Alte Teutsch Yertrawen, bitt
gar freondtlich , du wollest mich bey dir in der Stille be-
fchandt sein lassen.
Khulegump. Khulegump nit, Bruder weich nit ?on der
Laufsmuhl , Khulegump nit.
Saifensieder. Was magstu für Lerma Lieber Khule-
gump nit»
Khulegump» Ich siehe dort im Thal heraufkommen
ein Post.
Sluffeta. Terrara Terrara Terrara, Der Khayser khombt
Terrara.
Saijensieder. Horch lieber horch, soll wol der Khay*
ser khommen«
Burland de Burlanda* Ey der Khajser fieuttet nit anf
der Post, es müste nur der Vice Khajser der Kfalösell sein.
Digitized by LjOOQIC
261
Teutsch FertreufUgkait, Ich mnfs'dock leiser, yndi
des Vice-Khayser« lachen, 'watlich wo loh noch dnrefage-
zogen, so sagt man, das der Khldsell deki Kajserin.de&
maisten Handlangen rertretten thae.
Khäß Cramer, Man wil schier glanben, es lasse ^eh
der König aas Spannia auch bey der Nafsen fahren.
Saifensieder. Ich weirs Bit riete aber das'weifs ieh,
wie der Khlöfsl will also wil aach der Pabst, .md wie der
Khiöfsel den Segel spant, also mufs der Fabst das Schiff
regieren , das heist recht So gehet der hinter Yom an.
Khulegump. So h5r ich wol , auf dise weifs, so were
der Khldsell alles in allen.
ßurlanä de Btirlanäa* Es- mufs schier Jilsa sein, dan
Spannia gibt Ihme das Gelt der Khayser die Weldt, der
Pabst den Himmel, sampt einen Stattliehen Cardinal Mand*
tel , mich danck es sef anf ein Beekenbahen genug.
KhafsCramer. Aber was gehet vnfs dieses alles an,
nimbt ers doch ntt aofs vnserm Peuttel*
Saifensieder, Mir gefeit es wol , dan ea taugt mir in
mein Khramb , hab Ich den Khlöfsl , so hab ich alles.
Burlandt de Burlanda. Wan da denselben recht Pal^
•amierest, so schmeckt man Euere Sachen deato weniger,
Silentium, wir wollen ein wenig lofsen, was der Postilion
guts sagt.
Postilion. Terrara , Terrara , Der Khlöfsl hat in die
H* g*, Terrara der Khlöfsl, Terrara der Khlösel het den
Mantel b* Terrara.
Burland de Burlanda^ Daa dich Bote hundert tansent
Sacker Zuckher rnd Harings Nafsen durcheinander, da
moste wol der Teuffei an seinen eigen Khind zu einen
Schelmb worden sein, hörstu nit was dieser Postilion ron
dem Khiöfsel sagt.
Khä/s Cramer^ Ej ich habe ja die Ohren bey mihr«
Ich höre jo wol , was dieser Vogel singt , E7 das sein Po^
atiiion ynd Potlenzeitung, ynd weil in der Bibel noch nichts
daron geschrieben stehet , bin lohs zw glauben nit schul*
dig. Ich glaubs aach nit, Postilion hin Postilion her, dau
Ich weifs das der Khiöfsel allezeit ein hoffiuan gewesen.
Barland de Burlanda, Vnd das dieses Wahr sej,
f Schreib man den Löblichen vnd Lieblichen Frawen Ziro>-
mer rmh bericht zqe, Er lest ihm wol nit Spotten, Er gab
Tor Jahren einer Schönner Damma 100 Ducaten vnd that
Ihr doch mehrer Schaden nit , alfs wan ein Fahrman vor
dem Wirtshaufs Schmatzen thet,
Khulegump. Die Warhait zue bekennen , Ich bin faat
des KhaCi Cramera mainuog , daa wer der Ehren gar s«
Digitized by LjOOQ IC
262
aM«ioo8P.TieI, wen vfan'sO'Sehonc.triid gar Nowe Klayder rerderben
toUe, was wierdt der Yatter Pabst dartza sagen, doch auf
dem ärgsten fall 9 ynd gesetzt, Es wäre ihm aUo, Warlich
SaifFensieder dn mnst in Solchem. Nottfall das Beste darbey
thnn. . - • , . ,
SaifenMder. Warumb ich? Soll Ich dem Klöfsell
seine b* Hefsen waschen , ao höre ich woll , wan nur nit
bey der weil vnd ia ainier.Nothfall muste auch dem Pabsten
gar in A*l\ Ist mir nit gemeint, mein Khnlegumpt nit, leg
meine Schnh an^ vnd T^rrichis. selben
Burlarid d^-Barlaadcu Er meints nit also, es were dir
halt nm den Schlechten Vncosten.za thun, das du die Saif-
fen etwas schar&er. machest, du mnst halt ein zwaje Pfundt
hundtstreck rber den gewoaüchen Saiffensatz wegen, treibt
man den Teuffei aufs durch Pelcebub. Ergo, das Argu-
ment ist guett , Wan es schon stinckl , ad rem ^ wir wollen
den Postillion recht fragen,
Sa\fensieder. Lieber Postillion , wie stehen die Sa-
chen, was hat der Khlöfsl zerrtfsen?
Posiilion» Ich sag nit zerrifsen , Ich sag Er habe in
die IP g*, habt Ihr es nit gehört, Ich hab es wol ge-
schmeckt. Darumb reith er erst nach Rohm, der Khlöfsl
wii entweder einen andern Rock vnd Hosen haben , oder
der Pabst sol Ihm sein Geldt wider geben, den Er mnfs
eilend auf den Chnrfjirsten Tagk, man wartet allein auf
Ihm, Ihr Herren ich mufs forth« Terrara Terrara*
Burland de BurL Da haben wirs Hi^ jacet in dreckis,
qui modo Rentier erat: Es ist abei* kain Wunder, dan Er
hat gar starcke Prockhn, ncmblich die Böheimb vnd Ynge-
rische Cronn, der Friaulische Krieg, die Luther sehe- Ca-
tolische vnd Galvinische Religion, vnd des Dings so viele
gefrcfsen vnd ein Starckhen Trunck von turckischen Mofsla,
damit die vngerischen 60 Dörfter hinab zu sohweiben, in
der Hitz au sich genommen, das Ich die beysorg trag, der
guthe Herr , werde es mit der hautt bezahlen müfsen , Es
hatt zuvor Ertzbertzog Mastimilian seinen Leibmedicum
Hern Seyfridt Preiner verordnet, gedachten Herrn von dem
Hitzigen Landen vnd schwerer negotiis , an ein khuel vnd
Stilles Orth zu retrahiren , vnd also zu accommodiren, da-
mit die Vngerische Lufft vnd Speifs nit ctwan wie die Bö-
hemische, immer im Pauch oder Peutel mehr seltzamo
Windt macheu.
Der Vertraw^ Lieber Burland, du bist halt de Bnr«
landis vnd interessierter vnser Negotium , schweig einmal
stille. Aber du Chäb Gramer, merok was ich sag, nemblich
«Q viQl Ich kenne mich selber nit, viel weinigei: iziger
Digitized by LjOOQIC
263
weldl lauf, aol niao .das» mit einem to wichtigen verck air8Hto.ioo88*
derXhurfüraten .tag ist,.. «allererst warttea, hiSa der Pabst
dem K.hlöfsel neue h.ofsen machen lest, das muste wol ein
Wander «ein , yiras hatt der Pabst ynd des Klöfselfs Hofsen
auf den (^hurfüraten Tagk zu thun«
Khä/sCramer. Mein Liebes ynd unschuldiges Deutsch-
yertrawen duvbersicheftja den Handel nit, setze dich aber
Tber die Rechnung, ynd b^enckhe, weil Er Khlöfsel, ein
zeithero die Khajser vi[id Könige hin ynd her gesetzt ynd des
Häuft Oesterretch .^richtige Saehen, schier allein regieret, wie
hunde Er itzund, da man Einen Römischen Köning machen
soll, obn Verletzung seiner Ehren anfshieiben , Solte Er
den in. «einen be&uedelten Holsen erscheinen ynd an er-
baltong. seiner repuXation yor, ynd die Churfüraten hernach
gehen, so wurde man den Pratten Schmecken, da hats
abermal. ein mühe. . . .
. Say/cn^ieder.. ...Aoh heiliger Vatter Pabst, befurdere
die SacUf Ich wilaelbst 4as tuch zum mantel geben«
KhgJsCrarncr^ Ynd Ich zum Hofsen. .
Burland, de Bu.rU .Also ist guit in die Hosen S* wann
man.2u Neuen Kleydernn so freygebig leute findt.
D. Verirauf^ VVas habt ihr für Yrsaohen, das Ihr ke-
gen d^p Klösel so frejgebig seidt , ist Er doch ein Papist.
Sqxfensj^eder^ Ich sag nichta, mein Salben ist guth,
wer den ChlöCsell kent, der kan ihn brauchen, last Ihm
seine Sache zwarr zahlen, aber ist die Arbeit darnach Cen-
tfim pr.o cento erhelt ainer wo nit mehr, der mit Ihm recht
kahn ymbgehen.
Khä/skramer^ Liebes Vertrawen , Sol ich nicht ein
Par Hofsen, auf einen Solchen Man wagen, Papisten hin
oderheer., t man kan Ihn dennoch nit zeihen, das EU* der
Religion die Augen aufsstech. Man frag Oesterreich, Vn-
gern ynd Böheimb, Mehren ynd Schiefsien Ey lieber , es
sein die.Papi&ten auch gulte Leutte, das sag Ich yon Ihm,
Er riwi.yon mihr, was er wolle, Er khan hangen ynd ha-
ben, ynd Sich den handel schicken«
Diu Vertrawen. Das hangen ynd haben ginge wot hin^
aber Sich in den Handel schicken, hatt yor Jahren geheifsen»
den Mantel nach dem Winde kehren, ynd auff beiden Ach-
ssein Wasaer tragen. Was apll aber difs sein. Ich gedencke
wol, das Er alfs ein Papist wider dieKätzer auf derCantzel
sehr schrecklich geschrien , viel geschrieben , ynd hin ynd
her angetrieben, wie man mit den Kätzern ymbgehen solt,
alao das Ihn zur selbigen zeit kein cintziger Ketzer loben
wolte, wie kompta dan, das man mit ihm an itzo so heimr
X\^ worden.
Digitized by LjOOQ IC
264
Nro.io*88, Kuhteg. Tempora mulantuK Man Ynaft rolehe dachen
in dubio zne den besten auslegen > auf das durch Vnbe*
grandtes Vrtheil keiner Yberailet werde , difses Orts feit
* mir ein , warumb Ertzhertzog Maximilian wie der Burland
de Burlandis hievor vermeldt « den H. Chlösen in tttram
genommen ynd so fleifsig seiner Wartten lassen«
Das f^ertrawen. Mein Khulegurapt nit» du rerstehest
den handel nit recht, Burland Bilrliert nur, Ich achte nur
dergleichen Chur wdI nit, Er hatt Ihn setzen lasseti, da-
mit Ihn die Mucken nit bescheiPsen, dis Ding helt viel
in ihm.
Kuhleg. Ich habe wol eins remommen, das Er Herr
Khlöfsl wider gedachten Erzhertzog Maximilian Peccirte,
aber es ist schon lang eine lengst rerzeihene Aache^ War*
amb hatt man Ihn nicht lengst dar\imb gestraflft.
Das f^ertrawen. Nitt wider den Maximilian allain,
sondern wider alle Ertzhertzoge , Tnd wider Jedem in Son-
derheit auch so stark Tud so ffirsetziglich , das , wan man
Ihn zur selbigen zeit deswegen gar nette straffen wollen,
80 were sein Becken Schurtz gar zu gring gewesen , vnd
weil die Ertzhertzogen lange Rabisch halten , auch in Tiel
wegen verspürt haben, das Er Sich das gantz HaufsOester«
reich bemechtigen wolte, rnd ron diesen Dingen nit auf»
hören wurde , haben Sie ihn so lange , liifs Er befser Klaj-
der bekommen , zuegewarttet , rnd immerdar Achtung ge-
ben , das so bald Er vermaindt, an dem Sichersten zue sit-
zen, Sj ihm ein recht ErtzhertzogischPlatzl geben khunnen«
Khuleg» Die Herrn von Oesterreich haben vil wun-
derliche Sachen , das gröste Wunder aber ist , das Sie in
Ihren Sachen so langsam gehen, man sagt woH auch ron
Tnfs Schweitzern, das wir zum gaugklen so gar behend rnd
a)rt!g sein.
Das Ferlrawen. Du hast indistincte geredt , rnd ge-
fehlt, aber also sag, Langsamb in Straffen, vnd in Begna-
dung behend, vnd dis ist von alters also rnd So bekandt
hergebracht , das die Leut lestlich rernommen , es muste
allezeit hinfüro auch so verbleiben, Ich wolte aber der Sa-
chen rechts thun.
Kuhleg. Lieber lehre die Lenth nichts bdfset.
Vertrauten. Nichts Bdfses , aber wol etwas so hoch
pottwehdig wäre.
KuhUg, Was da?
Veriraufen. Die Herrn von Osterreich sehen md
Spuren, ja sie Stolpern gar darüber, das Ihr bekande frej-
gebig vnd mildigkeit in ainer solchen Yeberflüssigkeit ist,
das dieitzige wellt, eben derVberflaGiigkait halben, gleich-
Digitized by LjOOQIC
265
nmb eittim Verdmrs darob bekliMunen, da wolt Ich nih*!!^.!««»;
ten , das Sie nanmehr fein algemaeh. anfingen den Pentel
hej den Riemen lelbtt an kalten, rnd gedencfcen , wie Ihre
Diener alleweil reicher Tnd die andern Vnterdianen Immer-
dar ybermaliger werden, mich gednnckt, e« wnrde in we-
nigen Jakren Tiellen, wie den Fröschen mit ihren Kdningk
beschehen , rnd es doch letalich sein.
Kuhleg. loh gib einen andern mit mafa, Jrer teind
Tiel, was einer nit weila, soll ja der ander wifsen, Icbmufa
wider rber den H. Khlöfsl wischen, horch Saifensieder,
mir kombt der process snspect ffir, der Ertzhertaog Maxi*
milian ist Parthej, md kan derwegen nit riehter sein, also
ist ein nottnrft ein Ynparthajsch an suchen.
yerirawBn. Ich yerstebe, Es werde der Pabst a«
Böhm sein»
KhäfiCr, Eben derselb ist anch snspecl
yerir0twen^ Weil man dan keinen ricbter haben will,
mit der Schrifll herflBr, man dnrchsoche rnd Yeberlese fein
öffentlich des H Khldrsels schreiben , so kan man sehen,
ob seine wert mit dem werck, rnd beide mit der R£dtlig-
keit ?bereinstimmen oder nit*
Saifsniiäer. Ej was wolt man lang die aeit mit den
Brieffen Torsehren , mit ihnen den Feor sue , hatt dock
ein jeder brief schon sein andtwortt, man macht den Lent*
ten nar noch mehr nachdencken ynd gmbeln.
Kuhleg. Ft-ejlich wol dem Fewer soe, es were den
Sache, das das Hanfs Oesterreich aufs ihren sonderbahren
geheimbnofsen, etliche wichtige Originalia yerlohren hette.
KäfiCr, Nichts durchsucht, was bedarf man yiel der
Originalien, hat man Ihrer doch lange seit entrhaten, Lofs
Saiffenaieder , Ich mnfs dir eins in die Ohren sagen , Pots
Pestilenta nicht riel Bricfi durchsucht , es wurde sonst die
Sache lantsig werden.
Sa{ffentider. Es gehet mir auch im Kopff rmb, bette '
Ich meine brieffe wider. Ich wolt mir gleich das geldt aufsm
Sinn schlagen.
KhafiCt. Es ist mir fast anch also, aber lestlich,
was frage Ich nach den brieffen , man waifs ohne das wol,
das Ich dem Haufs Österreich nit viel gute gönne.
KuhUg. Difsfalfs fechten mich meine Brieffe nit riet
an, es ist mir nur laidt fflr andere gutte gesellen ynd Ayds-*
genofsen.
KäfsCr. Ey Ej Tnd abermal Ef , dat dir de Dfifel in
die Lief fahre, nun wird sichrnserimpressa abermal stecken,
man hatt das Haufs Oesterreich gar s«e hart an den Kopff
Digitized by LjOOQ IC
266
Vro« 10088; gestofsen , 8j werden den PofseA neroken v vnd selbsten
2ae Ihren Sachen Bchawen.
Saijfensieder. Ich hab sorg, nit allain das Hanfs Oe-
sterreichf sondern Sachsen yhd Bayern« die wevden ynser
gespan ynd gCarth khennen lehrnen vnd beyderwieil die an«^
dern Fürsten auch informieren ^ das ieder sein Hofs beim
Zaum halte.
KhäßCr* £7* so schlag der Teuffel ä Iratfers des mille
diaholo. . Wir drey sein fro , das wir ynfs von des Kaysers
ynd vnserer Fürsten Joch rnd Dienstbarkai t heranfsgehanen
haben«
Saifientieder, Mir ist aber darüber auch wol laidt« für
die yberige betrengte teatsche Libertet, Ich woh mai'nea
tbeilfs nach allen yermogen gern dartzu gehol£fen haben,
ynd noch 9 wen die Ehrliche teatsche Nation , anoh ao lä*
dig frey ynd lofs sein kundt , alfa wir drey.
KhäßCr. Lo(s Khulegampt nit, un peiiimol^ Eswirdt
aber hart hergehen , den die Fürsten haben einen grofsea
Adl zu Ihrer devotion.
KhuUgump. Still mit der Fiedel , damit ea der Saif«
fensieder nicht höre , man greif die Sache an wie wir in
der Sohweitz, ynd Scheer den Herren ynd Knecht yber
einen Kamb-, das solt es gehen , Es solten die tentschen
Fürsten in den nägsten dreyen tagen Ihr Joch nit sn hoch
bringen , wir befinden ynfs bey der Prob gar wolL
KkäßCr. Kuhlegumpt nit, Dein Fürschlag der ist
gnth , ynd wol fandirt, dan bleibt der Adel, so ist es eben
Gnrufs Gaulas — ynd yier (4) hossen eines taohs, sie
wollen doch allezeit befser sein, ynd yber andere Dominie-
ren, yndöb.dis werck schwär genug, so ist doeh nit yn*
müglich, Ich trag gleichwol beyncben die beysorge, es
werde die gantze röche Materi sich in einen tigl setzen las«
sen ynd schmeltzen, Verstehe mich, wie lohs maine.
Kbuleg* Du meinst die Fürsten zusambt den Adel,
eben dieses ist auch meine mainnng, dem wegen Schmelt*
zer ynd Distulierer her.
KhäfsCr. .Mein. Lieber Khnlegumpt nit, EU gereth
aber nit mit einem jeden, also wie dir, die weit ist itz nit
mehr wie yor Jahren Rundt , sondern yiereckt.
Khuleg, 'Wagen gewint •, Wagen yerliert.
KhäßCr* Ich hör das Sprichwort, der aber, so den
Verlust in ainem frechen Liederlichpn Spiel empfiodAt, hatt
darnach desto gröfser Ren ynd Schmertz weil Er dieser
Wagnnfs mit gu^tten Ehren hette können • gevbrigt sein,
Warhaftdg es ist Sicherer nit gleich den Paumb ensambt
den Wurtzeln herzunehmen, sondern Ihne anfangs yon den
Digitized by LjOOQIC
267
Wurtzeln ledig zvi, machen , md wil -Saifienuedtr ; der miiabv^iooee»
seiner Saiffen fast alle windeln wescht, auÜB der orth seiner
Saiffen wol weifs, wie die vnfletige forma Ton der Materi
•oll hingewaschen, ynd ains von den andern separiert wer-
den, wurde er sich auch ^^sto leichter gebrauchen lassen,
wan man den Adel nit berühren tbet, dahero au einem
Exempel rnd Prob , hab Ich vnd Er Ton dem Landt ob der
£nfs mit zuezihung allerh^ndt guetter Informanten rnfs da^
hin vergleichen, wie so wil der Alte, als Nadl Neue Bö-
hemische Köning, von den BöhmJachen Ynsaubem Danck-
hen et pice t^ersa kund separirt werden.
Kliuleg. Ich habe den Anfang dieser Separation schon
verstanden, ynd gehet die Sache zimblich von Statt, Aber
ich trag die beysorg, das diese Separation vasern rorgeslel-
ten Scopum nit erreichen werde.
Käjscn Warumb nit? Dimidlum facti, quihene eoepit
habet.
KJiuleg» Meine, mainufig ist nie gewesen, die Grandes
Tnd Landlherrn allein von Ihrem Ronigk vnd Land tsfürs ten
firey zue machen, den Sie ohne das, was Ihnen gefeit, thun
ynd lafsen können, Mein mainung ist .gewesen, der woUge-
bornen Libertet durch vnd ^urcb zu helfiFen. wie geschiohl
its dem gemeinen man in Böheimb, ob schon der Waldt
vmb vnd vmb verherdt ist , vnd baide Köniog gar heraua-
geschlofsen werden, meinstu nit mein lieber KhäfsCbra*
mer das auf der Scjten der armen Leuth , die letzsten ding
yil Arger, alfs die Ersten sein, du weist, ynter was er-
schrecklicher dinstbarkeit die Landtleutb das Arme Yoick
eine Zeitlang gehalten haben, derogestalt, wo diese Landt*
leuthe ihren Koning nit hetten fürchten müfsen , sie den
Vnterthanen die Hautt wol gar vber den Kopf gezogen
hetlen.
Nun ist der Köning hinwegk, dieForcht ist erloschen,
vnd die Zuflucht der Armen ist gantz ohne Hültf. Haist dan
dis der Wolgebornen Libertet woll gehaust? Das glaub der
TeufTel Ich nit
Kafiqr^ Holla, Holla» Senzacolera^ woher, woher
mein Lieber Khulegumpt nit , gib dich zu peth , ruhe guet
Kropfl, wir haben diese Sache bey vnfs so weit gebrachtp
das wir nit allein von dem Spanischen Joch erledigt, son«
dern das Gräften vnd. llqrrn jedoch gegen geburlicher be«
Zahlung, vnsere Diener sindt. Ist dan disnitgnug, gelt
mein Lieber Khulegumpt nit, das haist der Libertet recht
auf die fuefs geholnen; Lafs mir ainer das KhäfsCramer
«ein 9 sonderlich weil Sie solche Ladenknecht vermögen«
Khul^g^ Ich mufa bekennen, ea ist die Saoho inHoK
Digitized by LjOOQ IC
2d8
iTro. loosc: lämll wetC kliomnieii, aber höbe Acht, Lieber KhirsCramer,
damit der Abgehackte Paninb nitTon derWarzel aafschlagCf
Adl ist Adel , Herngegen sein Khasen ynd Dreck nachbau-
wren, meinsta Lieber KhafsCramer, Graft' Moritz wurde
des HeiHgen Grals vmbsonst huetten, Scheppaff*' zeuch
mir den Haar durch, wan Graft Moritz rnd seines Gleichen
wolten Knecht vnd nit Herrn sein , Er hette wol gewust,
das Er den Köning aufs Hispania, mit grörsern Ehren, alfs
etlichen ChätsCrammem dienen khundte.
Khäfscr» Lieber Khnlegumpt nit, es hatt ein Rifsel.
Khuleg. Was da ? • *
Khäßcr. Graft* Moritz vnd Seinesgleichen sein nit
papani,
Khuleg. Ey das hatt nichts zue bedeuten, was ist
einem Ehrlichen Soldaten ymb die Religion, ja wol papau,
die Religion ist nit seiner profession, lafs Er diefsen Han-
del für München ynd Pfaften damit sie die Suppen nit Ter-
gebens frefsen, Ich glaub du wol st mich auch gern foppen,
alfs wan man nit wüste, wan in Hollandt der Pfeffer auf,
ynd die Religion abschlagen thne,
Khäfscr. Glaub mier KheckKoh Lieber Khalegumpt
nit, man half in Hollandt ein Steiffes aug auf die Religion.
Khuleg. Ja wenn man gnueg geschlaffen hat, so sieht
man allererst vmb die Religion vmb , wie kombts dan , das
man bej so scharffen Augen die Arminianer vnd Gomoristen
an einander wachsen lest, es gelt mir ein Thal er, es wirdt
ein rechte wesch werden. Ich habe allezeit gemaint, die
Gewifsen der Menschen sollen frej sein, ynd man solle
kainen zu kainer Religion oder Opinion nit nottigen. Aber
man frag die Arminianer vmb diefsen Punckten, Rarnefeldt
achreibt vber diefsen ietz wol änderst.
KhajBcr. Er ist ein Ehrlicher Man , Was schreibt Er
dan?
Khuleg. Frag Ihn gleichwol, bey vnfa sagt man, dem
Graft Moritz leyder Dinst zu lang, die Bestallung zue klain,
der Ynverstandt der Khäfskramer zue grofs, er hat ge-
maint, man hette Ihm lengst die Lander mit einhelliger
Stirn offerirt, weillen es aber nit einhellig beschehen wol-
len , so mufse er die Widersefsigen bey den Haaren herzu«
ziehen, dortzu dan der Neuliche entstandene Religiona
Streit , die taugsambe Praeparatoria machen muefs.
Khäficr. Lieber Khulegump nit, du bist in Sachen
SU wenig bericht, vmb diefses Religions Streits willen
wirdt man nit gleich landt vnd leuth zu Sich nehmen kön-
nen, Hoha Hoha, wo gedenkstu nur hin.
KhuUg^ Hitt recht wol nit, da ea aber beachehe, soll
Digitized by LjOOQIC
269
69 ein Wunder seini Warum haben sich den dieNiederlan<iHM«i
der von Ihrem Herrn gesogen, wo wollen dan an iuo die
Bohemen aufsi iat nit allzeit die Heligiöa der Decken
Mantell.
Khaficr. Zwischen yna baiden gehet diese Convenap
tion woll hin, noch ains will Ich dir allein rertrawen,. ea
wer£F Graft Moritz trnnipff aufs wen er wolle « so ist man
schon gefast, Barnefeldt vnd sein Tochterman «ehien ihme.
seine tritt, vnd macht Er den Anfang, so macht Barnefeldt
dasEndt, ynd wir können mit guthen Ehren Ihrer sh^ lere
dinst seind hernach bezhalt. Ynd auf diefse weifa habea
wir eben die libertet , wie du mein Lieber Khalegumpt m(
in der Schweitz.
Khuleg. Wan es geschiebt, so glaub Ichs, es darft
Barnefeldt wol auch zu Spaet kommen, es gibt beuer selt^
zame constellationes
Khaßcr. Wafs wiltu ? Solten wir dieae l^eute ait flat-
tieren , wie mukte ynfs beschehen , wan der Anstandt Sein
£ndt erraicht, Lofs vnser Sache, Coütra Spania zuvor
recht Stabiliren , wir wollen alfsdann dieser Haaeken sehon
ein Stiel finden»
Khuleg. Ich main es guth , de Ais aUa»,
Khä/scr. Deo gratias^
Act 2«
Khuleg. Nun weitter im Text, die Libertet achreyet
noch immer dar vmb hülff, wie man nur ainamalfa'yberdie
Papisten wischen, dann Ihre Pfaffen thun der Libertet aekr
grofsen Vbertrang ynd Verfolgens yber die maefsen*
Khäßcr. Mitt wem, ynd wie da?
Khuleg^ Sie haben ein Spiegelfechten erdacht, das
haifaen Sie Conscientiam^ das solle ,ao ein Wundcrtimce
sein , das Sich die Libertet nit drein achicken khan , ynd
mufa doch tlian,
Khä/tcr. Ich habe von diesen Handel aueh wol waa
Waenigs gebort , frejlich woll , mein Lieber Khul^gmupt
nit, ist dis der Libertet eine Schwere Puerdt, ynd wirdt je
länger je Schwärer , dan eben diese Papisten subornieren
die Conscientiam , Sie solle alles bekennen was sie Ybelßi
geatifitet,
Khuleg. Ich mufs des Einfeltigen Papisten lachen,
bey Tufs bekendt man nit gern, wan der Hencker eiuM
gam am Bneken leigt, aber wie were ^er Sacben zue thun,
soll man die Papisten alle mit einander oder allaine die
Pfaffen , oder welche aufs Ihnen hinweg reumen,
KhS/icr* Nichts behnet| alle mit einander, so gehet
Digitized by LjOOQIC
270
vn,%oemk e« Ml einen Streich, in ainer mnlie, weil das Eifieti einmall
Warmb worden, sollmans Schmieden.
Khuleg, ViPel recht , aber Sie sein liiider Starck, vnd
. ist zue fürchten , solle man ein Universal Werck machen
wollen , man möchc das SchlafFend Kindt aafwecken , bey
leibe nit, fein gemach, fein gültig, fein gemählig, stofs
2eehen nit abb« singeii die Paaren ron Hoselbach, wir wol«
len den SaiflTenSieder zu Rhal zihcn.
Khä/scr, • Bey leibe nit , den Er ist Selbst ein Pa]Tist,
was- wenig wollen wir Ihn woi fragen, nemlich sag Ynfs
Lieber Saiffensieder , nachdem da ein Papist bist, db alle
PapisiischePfaffen nohtwendig sein, vnd welche man in der
Weldt entrhaten möchte oder nit.
Saiffemiedtr. Ich alfs ein Papist mafs bekennen , das
die Papistisehen P&flen vonn5tten sein, Aber vnd da etwan
derselben zue viele seindt, vnd man etliche entrhaten wolt,
So weren es die Jesuiter, wir leben bejr vxifs ohn dieselben
gar woll.
Khä/scr. Hab Danck Lieber SaifTensieder dieser Andt-
wortt^ Khalegtimpt nit, wie gefeit dir dieser Schmidt, mein-
stu nit wen wir die Jesuiter vertreiben. Es sej mit der
Ybi'igen Pfafferey auch schon geschehen.
Khiileg, Ich mein wol auch also , Aber Still mit der
Fiedell, dan wan der Saiflensieder vnser intent völlig weifs.
Er dörfft aufs der Compaiiia tretten , Ich mufs weiter fra-
gen , Saiflensieder in vertrawen haben wir dir wollen ent-
decken , das weilen wir sehen , wie hoch die Jesuiter die
teatsche Libertet beschweren, haben wir vnfs furgenom-
ben, dieselbe hinaufs zu räumen, Was helteslu davon?
Saiffens. Ich halt viel davon, trag aber Sorg, weil
sie allenthalben so guetie vnd Starcke Patronos haben, e$
Wurde Schwer hergehen, Sed (}uid tentare nocet?
Kha/scr. £y was! haben wir nit albereit schon ein
feine Prob mit Bohemen vnd Yngern gemacht? trutfe K^y-
-BCt vnd Zweene König, vnd soll es auch das gantze Hanfs
Oesterreich sein. — '
Saiffensi Glück zue Schön Wetter , Ich will entzwi-
•chen ain gang haimb thun, wan Ihr nun mit den Jesuiten
fertig seidt, vnd die andern impressa fiirnehmen wollet, ao
last michs wifsen. Ich komme ajfsbaldt.
Khäfscr» Es bleibt dabey vnd denckt den Sachen nach^
me reeomando»
Khuleg. Was maint Er mit der andern Impressa.
Khaficr. Er maint vnd deutlet, wie wir hievor vor-
anlast haben , das man zu erhebung der teutschen libertet^
Digitized by LjOOQIC
271
die K5MDg>. Ka jser , vnd Ffti<sten in ain befter Ordnung Hto. ioöbsl
bringen werdt.
Kkuleg. loh habe den Pratten gekostet.
KkSJlßcr. Wolan fri»ch aaf, die Handt ans Wercki
firneder.gib fewer, t?ir sollen ainmal guette geschrier machen,
reifshin, nach Haidelberg Tnd'sag an , Jet2 sefs £eit i ich
wil entz wischen nach Böheimb Tnd Oesterreich.
Khuleg^ Ich seit aber ouff- den Sjnodiim Nationalem
wartten, es möchte sonst, -weil wir andern Vnglück ansäen,
entzwischen tnfs selbst blüehen«
> Khaß^r,. Die raifs ist baldt rerricbt, es kan aufs dem
Synodo das Vnglück so grofs nit werden , wir haben den
Vorteil, wollen sie die Aminianer vnd Gomoristischen
Pfaffen nit vergleichen so jagen wir baide fsiim Teaffel.
Burlandt de. Wer mnste darnach Seelsorger sein, ge-
wifslich ain jeder vor sich selbsten, kanf ihm ein jeder ein
Bibel , alfsdan lehret der h. Geist alle Warhait.'
Khä/scr. Wir haben rnHoliandt lange ohne Pfaffen ge-
lebt, Sie machen doch nichts, alfs die Liente gegen einan-
der zue verhelzeny mit anderLeulh Schaden sol man Witzig
werden, bette das Oesterreich, oder wol das gant^e tentsehe
Landt die Pfaffen nit an einander Wachsen lai'sen , dieSaoh
standen anders alfs Sie seyn.
Khuleg* Ich lafs letzHch auch geschehen, Ich komme
doch ohne das selten genneg in die Kirchen, es ist mir so
gar gnöttig nit vmb der Beligion , Aiieindarumb mag ich
kainen Pfaffen Tmb mich laiden , wejUen Sie einem da«
Gwifsen allezeit beschweren, ynd verbietten ainem ein
Dingk, vnd thunfs daneben selber, Nun wo! an so raifs halt
auf Haidelberg, Lieber wan du nach Böheim wildt, so gib
ich dir ein weil das gleit. So khonnen wir auf dem weg
noch wafs nöthigs von Sachen reden.
Khä/scr,' Woll guettt nur immer fort, wan Haydel-
i>ergk an itzo an die drejr Geistlichen Churfürsten schraibt, '
£r könne vnd wolle die Jesuiter in der Nachporschafft nit
laiden 4 ynd begert dero wegen stricte, man soll Sie hin-
wegkthan, so ist es schon ein foerer anfang zue atnem weit-
tem Procefs, dan Ich weifs, ehe Sie das thun , ehe mufsen
alle Hnnch vnd Pfaffen in den Harnisch , so.gibt es alAdan
ein rechten Pfaffenkrieg ab. :
Burland,' Also.muefs man wider die ■ rechte Landt«-
atrafsen finden, abermal fortb, wollen die .Churfürsten die-
sen Procken nit schlucken , mit Heinrici IV; recept herfür,
ynd die 3 Churfürsten Selbsten in cnram genommen i es
solle wol seltzame Fedes machen»
Kkä/scr. Ich höre den Wolff wol traiban, bejdem
Digitized by LjOOQ IC
272
. 10081. KresU Kbäfs alle weill forth, so wtrdt riuerer iatentioii
auf baiden Piätzen wol gehauaet, den entlick werden wir
der Pfaffen ynd don suegieich der drejerfürnembaten Für-
aten ledig rnd lola , vnd gibt der Pfaffenkrieg ein aolchen
geroch, daa die F'firaten den andern Pratten nit achmecken,
Ej lieber fej^r nit , red aelber mit den Chnrfüraten.
Khuleg, Du biat befser bekhandt mit Ihme alfa Ich,
snedem wolt ich dir in dein Direciorinm nit gern eingreif-
Sen^ aich da gleich itaenndt kombt sein Obriater HoSmaiater
mit deme Vberhacke ein wenig dieae Materi , ao viel den
Pfaffen Stormb belanget, da wirat l>aldt sehen wie oder
wpn. -^
KhSj9er. Herr Hoffmai^^r, G. Herr iin mal d$ <m-
porianss die Herrn K&fskramer fragen wer Römiacher Kö-
aing werden aolL Begehren die Saiffenaieder zuewiften,
weil H. Cardinal Khlöfteil Römische König zu Packen ver-
achworen, wer doch auf Abaterben Ihrer kaja. Mt. VieariuM
Jmperii aein wolle, 3 walten die Khnlegnmp nit, aoch ein
gnettachte reroemen, weil man durch die Papiatiaehe Pfaf-
fen nun gar Lange Jahr in dem Römtachen Reich, viel yn-
gelegenheit verapüret, wfe man demaelben Torbawen, vnd
an aooderhait, ob nit ein mittel were, daa man die Christli-
chen Chnrf&rsten, alfs die Capita der gantcen tentsohen
Pfaffeirey ror aller Arbeit hinwegk räume, vnd also die Rö-
mische Regierung auf ein frischen grundt pawen aoll.
Khuleg» Ritt G, H« Tmb verzaihung, daa Ich waa
Waiaigs addiere, meine Herren Khulegumpt nit fragen
•auch difa ob nit daa Königreich Böheimb also ein Handtha-
Jiend filial zu einem ynd andern taugaamb aein wolte«
Hf^maiHer, Eure fragen aein wichtig, ynd bey mei-
nem Gffirstan mehr mahl angebracht , hoch delieberirt, in
demselben so yiel ynd ynderachiediicher weifs practicirt
worden, daa mir nit mnglich exiempore zue antwortten Ich
will mich in den Einkhommen Sayoiachen, Yenedischen
Uollendiachen , Engellendischen, zueyoderat aber in dan
Frantzösischen ynd Klöfslisohen Prageriachen achraiben
etwaa recoligieren«
Khä/scr. Wol gnet, aber Interim, waa gedunckt dem
H. Hofimeister , ein yertraulichea parecae kau nit achaden,
wir khennen nun mehr ein lange Zeiteioander, weib der
Herr nit wie wir zu Fontebila in Franckreich waren.
Ob. Hqffm. Nun kenn« ich den Herren , ynd bin be-
. Mündiger Yertreilligkeit, 4aro wegen mein einfei tige mai-
nung dieae wäre, weil H. Cklöfsel König ynd Kayser Packen
yerschworen, sol man die Sachen auf Ihr aelbKen beruhen
vnd den frommen Kayser nach aeiner vnd ynaera Herrn ge-
Digitized by LjOOQIC
278
legenkait, die tchleolifte Zeit regieren, Vad den BfiniisdlienAff«»iooa8.
Koniog Tngebacben rerbleiben lassen, Esist dooh ein Rft»
mischer Kdningk nur ahundant candela*
Bwrtand. Aber naob der Himmelfeirth des Romisohen
Kaysers wie giogs ? .
Ob. Hqffm^ Eil laUii per ae das mein gnädigster Chur^
ffirst Fieariiu lmp$rü ist*
BurUmd. Dan Ihme sein die Schlflfsel geben, ynd
wen Er zae Heidelbergk binden vnd Löfsen wirdt, der ist
im gantzen Reieh gebunden rnd angeldst.
Ob. Hoffm. Ich halte gemslich daffir, man hönne lest«
lieh eines Römischen Kaysers bej eines wolbestalten Yica^
riaC wol entpehren.
Khäfier. Das heist wol recht anf die Schnnr gehawt«
kan der Pabst an Rom, der Papisten ffirgeben nach, yber
alle Seelen der Weldt anstadt rnsers Herrn regieren , vnd
ein so ansehenlichs Yicariat verdienen, waromb nit so ein
ansehnlicher Charffirstdas-Schlecbte mangel des Römischen
Reichs, ist eines billig, so ist das ander Recht '
Kuhleg. Das lafs mir einer einargument sein, den
ein ChnrfQrst ist ein gebomer Fürst, aber ein Pabst ist bifs-
weilen Schaffenlader , Nan wol an G. Herr , wie stand es
den rmb die ander frag.
Ob.. Hqßm. Ihr wist nunmehr das des Römischen
Beicha einkommen sehr schlecht, rnd die aufsgaben vber
die mafsen grofs sein, also das wol nit muglich ist, das ein
Ticariac wil geschweigen ein Kayfs. Taffell dabey Pafsiert
^werden möge. Dahero rahtsamb , das man das Königreich
Böheimb ein Zeitlang lafse racieren, tnd aUs ein Filial
dem yicariat ein corporiren thue, rnd wan man Ihr für
nohtwendig halten thuet , das man vber ein zeit einen Ro«
mischen Kajser haben wolt, mache man die drej geist«
liehe Chnrffirsten zue Cammer Gueltem.
Burland. Hoc placei. Est enim pro Camera» Also mofs
man die Pferdt aufschwantzen.
Khqfncr. Gnädiger Herr, mit dergleichen Guetthaten
bin Ich vnd Khulegumpt nit, lang vmbgangen, vnd hett
gern einen Terlium gehabt, der dem Rofs ins Maul bette
gesehawet, Ist deme nit also Khulegumpt nit?
Khuleg. Deme ist wol also, Nun weiter aber fehlt mir
ein, waa die andern Chnr vnd Fürsten dafzu Sagen wurden«
damit man dennoch die Zech ohne den Wirth nit mache.
Kä/ser. Wan Sie umb das Kraut reden weiten,
mochte allezeit zu einem weitlicben ein geistliches Fürsten«
thnmb verheurhaten , vnd von den vbrigen Pistnmben da
1. i8
Digitized by LjOOQ IC
274
fffo^iooMiTBd dort einem Sofanarcher ein proteken ins mavl werfen.
Ea finden Sich Hongerige Bmeder gehag.
Ob. Hqffm* Wir reden aab einem Hertsen, vnd gleich*
aamb mit einem mnndt, wil der^w^egen den Sachen nach«
dencken , vnd meinem gnedigsten Charfüviten Ton dieaem
Handel ein Diacnrfa machen , kembt morgen aner Tafiel»
Ihr kriegt gewifslich audientz , inlerim paraho PchU i^icun^
KAä/scr^ liebster Bruder Khalegumpt nit, Ich waifa
üfir freud nit, was ich nan weitter Sagen aoUi Ich main
der TenfFel geh fewr, der gntteHerrHofmaiater yermtint»
wir 3 reden aus einem Hertzen, guod negatur^ wan wir
grofse Herrn alimentieren wolten, behielien wir gleich die
Torigen, es kombt doch selten was befsers hernach , mein
.mainnng ist der teutachen Libertet zuehelfien • das mnfsen
ja die Kajser Köning Yicari Khurfürsten ynd Ffirsten rnd
was des dingsmehr ist, aufs dem wegegeranmbt sein.
Kuhleg. Mir ist darchanls wie dir, wir rerbleiben
rnzerthailt die Sache wirdt guet, der Äff wolt gern die ge-
bratne Khösten aa£s der gloet haben, vnd farcht doch Er
möchte Sich brennen, vberredt die Katz, Sic soll Ihm Glat-
ten leihen, damit erreicht Er sein intent, vnd liefs die Kats
Ihre verbrente Glatten lecken^ dn yerstehst mich Schon
wie Ichs meine?
Khäfscr. Gar wol, wan wir nnr einen haben, der Narr
im Spiel ist Sich wunder Sich , wie es sich schicken will«
auf diese Weise werden wir des Römischen Kajsers dea
Bhömischen rnd Böhemischen 'Könings , ynd der Geistli-
chen Ghur- vnd Fürsten lofs.
Khuleg. Mit den Ybrigen wirdt Sich die Sache auch
wol schicken Lieber rede nit laut , mich gedunckt der alte
DatI schlaff nit mehr, sondern Lost, was wir reden.
Das Verirawen. O Liebe Herrn, O Liebe Eterm, Ick
weifs nit wie mir ist, Ich weifs nit ob mir geträumt, oder
ob Ichs aigentUch gehört h^be, was in einem vnd andern
Euer Vorhaben teje , Ich bin das Deutsch Yertrawen , ynd
swar das Alte , Tnd wil es auch bleiben , alfalang Ich leb^
Siag derowegen Tertmlich ynd guth teutsch mit einem Wort^
das Ewer Bahtschlag Pur lauter gift, so nit allein allen an«
dern, sonder Euch letzlich selbsten das Hertz abstolaeii
wirdt»
Khä/scr. Nicht so yiel Khäfs alfs Birnen, Gntter aU
terVatter, dieaem Gift haben wir schon einMetridat ge-
funden.
2>. Vtrirawen^ Vnd eben dieaer Metridat wirdt ener
gift sein, den Ewer Intention ist anderat nichts, ^alfs ein
zertfennung der Ordnung Gottes.
Digitized by LjOOQIC
«75
Khule^. Wie ^a , Wie da ? daa were gar sne Teaucb vm.
geredt«
D. Ferir. Wfist Ihr nit, das Gott ein Ordnong ge«
mateht, das gleich wie das hanpt die Glieder regieren, md
fähren solle , Also die Kayser die Fürsten^ ein jeder Ffirst
abermal sein Landt» vnd in demselben ein Jeder Seine Yn«»
terihanen , bifs gar auf den allerschlechtistcn Haufsrattem,
^r regiert md führt seine Dienstbothen.
Khäfscr. Das ist latus per se, das weifs man wol« man
gibt aber wol Yrsache dartza.
' D. Fertrawen, Ein jeder Vrsach ist rnd verbleibt eine
Yrsache, Aber Sie ist darumb so meAtig nit, das Sie die
Ordnung Gottes trenne, die Obrigkeit aufstilge Tnd den
gantzen muthwilligen Pobel frejr machen solle, Sihe da
mein Lieber KhäfsCrammer , du vermainst der teutschen
Libertet znehelffen, zu dem Ende du den dahin etliche
Chur • ynd Fürsten seihest gerne persuadiern wollest , daa
Sie sich von dem Kajser separieren ynd etliche Rebellen
patrocinieren selten, das ist nit Erbar oder Tentsch, son-
dern wie Torgemeldt ein Scfaedtlicher Gift, du bist zwar
Calrinisch vnd sichtest ScharfF in die weite, aber in der No-«
het , da plent dich die Sonne , Gedencke nur dafs , wan es
reeht ynd billig, das man den Kayser ynd Köning also trac-
tirt, ynd Irr seine Eigene Leuth rnd Ynderthanen in die
Seyten hetzt, so ists ja billig, das einem Chur ynd Forsten
dergleichen auch beschehen kan , ynd wan deme also so
folget waiter , das ein jeder Graff, Frejherr ynd Edelman,
eben dergleichen gefähr von seinen Jagern ynd Beidtknech*
ten zu besorgen hatt. Das Argument a majori ad minus ist
ynwidertreiblich ynd du must es auch zuelafsen ^ dan aufs
Ewer discurs hab Ich verstanden , das Ihr dahin gedacht
aeydt die Consequents mit dem Werchk zuebestatten , ynd
Ton dem Kayser an, bifs auf dem Adell, die Obrigkait hin«
wegk zoeraumen. Aber sag mir du Spitzfindiger vnd Scharff*
fsichtiger Khäfscrammer, wie wen alfsdan deine aigene La-
denknecht diesen Madam argumentandi auch lemeten ynd
practicieren theten.
Khäfscr. Wie da?
2). Fertratpen. Nemlich wan Sie sagten Istea billig
daa man Konige vnd Kayser also tractieret, warumb nit
auch einen KhäfsCrammer, ynd theten in Solchen gedancken
dich Tnd deines gleichen hej demKopff nemben, vnd wurf-
fen Euch zu dem Fenster aufs, vertheten yntereinander
was deine gewesen, ynd liefsen Euch Tor derThilr draufsen
atehen , wie wird dir ein Solches gefallen« —
,8«
Digitized by LjOOQ IC
276
Hro. 10088» KhaßCT. D«t Ut ein aadart^ Si^.Jh^ben def^eii kain
Yrsachö.
D. Veriraiv$n^ Was \?iUu sagen^ Ea ist zu einem sol*
chen Handel baldt ein Yrsach gefunden , der %^n. tanket,
dem istguth pfeiffen, meinstu nit das deine Ladenknepfi^ in
Ihrem Standt WI herter betrangt vnd Scherffer in der Re-
gel gehalten werden, den der Köning ?nd Kayser, Landt
ynd Leuthe, gehe vnd Schaw ein wenig , ob Si« nit all d^
thnn Tnd lafsen müfsen, was du Ihnen befhielest, Du bist
gern Herr im Haufse, wie du wüst also ordnest deine Sache,
deiner Leath Köpff Sein dein Fuefs, Tnd schnarch nur kai-
ner wider dich , Siampada mit Ihnen , der Sich in geringe-
sten deiner setzen weit, Allein Köning ynd Kaiser mursen
es geschehen lafsen, was Ihren Ynderthan^n gefellig, Nun
wol an mein Lieber KhäfsCram^ier, der dich kent der kaufft
dich nit, du bist Sicher dayor, weich wunderteur, das der
Einfeltige Khnlegumpt nit den Praten nit schmecket, Lofs
wen du nit mit Schelmbstucken vmbgehest, warumb das da
den den SaiiTenSieder auch nit £ue diesen Punckten deiner
Saubern Conyersation gezogen hast, Erhette billicher dabey
aein sollen, Alfs Ich,, man acht Sich doch meiner nit mehr«
Khä/scr. Es ist ein wailscher, yerstehet nit aUeit
deutsch*
D. Vertrauten* Ich solte wol bey allen Handlungen
sein, man fordert mich nur Selten.
Khäfocr. Wie kanstu dis sagen, auf allen Reichstagjen
ynd andern Staetlichen zuesaromenkünftenwirstu gebraucht,
man kan bey den Cantzeleyen nit wol ein bewegliches Schrei-
ben machen , du bist darbey?
D, Fertrau^en» Mit der Feder vnd mit dem Maul, lest
' man mihr die Ehre an, aber im Hertzen helt man das
deutsche Vertrawen für eine Einfalt, Paiientia, Ich wil et-
wan sehen , wie ich noch der Sachen thue , deiner ynd daa
Guleguropt nit geselschaffl gefeit mir weitcfs nicht, VaJUu,
so viel alfslhr werth seydt.
Burland etc* Ich zeuch mit dir meine Liebe Yertraw-
ligkeit , aber du must nit^lso zürnen , sondern lustig sein
in der Newen Stuben , Sihe was kompt dort für eine Com-
pania, mich gedunckt es sein Spiel leuth ynd wil.^hnen ent-
kegen lauffen , Wunder yber wunder, O woH eine, feine
Purfs, Jungker Pickhelhäring aufs Engellandt, Frants
Khäfssupp yon Rotterdarob Paat K^reutakopß yon SM*aefs-
burgk, Lindle Pauer yon Ylmb, ynd Jacob Sandtkaab yon
Nuerenbergk, sampt einer feinen Dama.
D. Fertrawen^ Ymb Gottes willen, wo wollen diese
KcrIfs hinauf^ ynd insonderhait möcbte Ich wol wifsen, wer
Digitized by LjOOQIC
27?
dlb Prair'fiit, so iifit Ihnn kombt, gwiTsIich nit viel ri(^li-Hro.
tigs, weilnSich ein jeder an Sie reibet, mich gedunektleh
Kabe Sie zu Augsporgk gesehen , wie "wan es die Augsbur-
giscbe Confession were, Lieber thne ein wenig fragen.
Bürlcmd de cfc. Mein g'epürliche dienst Tnd gnetten
willen zuTor, Liebe Fraw, bit ymb Yerzeihung, sejdt Ihe
nit dfie Aagspnrgische Confession.
* Conjetsio. Ihr habts ei*rathen.
' \D. Fertrau^en. Efn V^ünderdingj das Sich so viel rn-
derschiedliche gesellen deinenthalben nit etwan entzwayen,
Es heist"fl(6ii^t zwen Hunde an einen Bein, verbleiben selten
Ein, uro wollen Sie mit Sb vielen ynderschied liehen rnd gar
mit. mnsicaTi sehen Instrumenten hinaufs, wie wirdt diese
Oöthpatiiä gehaifsen. . ' '
CofiJ^stio. Man haistSie anitzo die Gorrespondierende»
ynd weiften Ihre diener, iti Toller weifs mit einander so
^Isit zti Vi^friedeh worden, das sie lestlich mit denn Instra»
meiitcti an ein ander g^schlsgen , rnd dieselben verderbt,
also worieii Sie auf dem Synodo NaiionaU dieselben wider-
u'mb kfsen znerichten. ^ • » • , .
' 'D. 'P^ertratven. Was gestalt aber zihestu mit, gantz
ohne Mäntel , alfs wie eine Freyhuer iin Lahdt herumb?
' Cönflsssiö, Liebes Tertrawen du hast guth reden, mein
Mantel* hafit schon ein gaette nacht genommen, Es ist hall
schoYi lang das Er gemacht worden, zudem sosein mir
Auch dre Schaben drein kommen.
D: Vertrauten. Es ist mein Mantel noch wol Elter;
tfifs der deinige , Ich brauche Ihme dennoch noch,
"' Confeisio. Ich siehe es gleichwol, Er ist aberwarlich
auch' schon rain abgeschaben.
£>• VeHr. Man soll die alten Schuch nit wegk werf-
fen y man habe den Neue , hettestu deinen Mantel fein flic-
ken lafi^en.
Confetsio. Ja wol flicken, Papas zu Strafsbnrgk rnd
Hunnius haben mich vber vorige flecken gar gedoppelt, vnd
vil muhe an mich gelegt, dennoch hiefs es Bfeza zu Genua
einNarrenwerck, wolte mich gar nit in die Chur- annem**
merr, gab für die Haut hielt gleichwol gar kainen Stich
inehr.
Dj'Fer trauten. Das hetteBeza nit thun sollen. Er hatt
wol' schlimmer Sachen geflicket, dan dein Mantel bat mö-
gen sein,
Confessio^ Das ist einmal wahr, Beza hatt an mihr
viel fehl viid mangel gefunden, Aber man gedulte Sich nur
ein Klaincs, so wirdt man Sehen, wie Seine Sachen an den
Digitized by LjOOQ IC
278
.i<M>aa.KTfaiipehB«rck kommen werden» Et «ein EndiBn.Paelis
euch schon Lenth»
D. Fertn Aber wie dem allen, hottest dennoch den
Mantel , alfs ein feine antiqnitet hey dir behalten, vnd ge-
dencken sollen, es sej befser ein Laofs auf dem Kraut, alfs
gar nichts.
CoT\fess!o. Noth bricht Eifscn , Ich habe wol hart.Yr«
laob genommen Ton meinem mantel, aber nach dem etliche
Gottlose Papistische Pucben mich in dem Manijel , weil Er
so Tnderschiedliche flecken hat, nit ffir die Confcftiim son-
dern wo Sie meiner da vnd dprt nur i^nsichtig worden, fQc
die confufsion (die du aufs dieser Lasterhaften Papistischen
Composition leichtlich abnemmen kanst) aufsgeschrien ^ .ist
mihr gerhsten worden , Ich solte den Mantel , sonderlich
weil schön Wätter, auf die Saite^ legen« Ich muste doch ein
ybrigs tban, Ich folgt diesem Rhatt vnd wich ein Wenig
Ton meinem Kopff im Schimpff hette ich wider gntteLentte
ynd patrocieniereden mir ein Herrn Cprrespondenten, Tnd
ich Ihnen , ynd kommen also mit einander yber den Pach.
D. Fertr. Das gehet hin ynd gefeit wir wol| wan man
fein correspondieret, Aber hab acht,. Ich trag lapIterSorg,
8j werden dich zner Hnrren machen ». Ynd dier die Franl-
sosen anhengen, haben Sie gar zu diec geschworen,, oder
stehet Ihr gleich auf Verlust oder gewin miteioanden»
Coi\fefs, Sie haben nit gar zu mihr geschworen, aber
Ich hoffe, Sie werden mich auf yorstehenden Syitodo Natio*
nali Ehelichen, Interim Palientia^ meine Liebe Yertrewlig«
kait, was wil Ich thun , meine Eltern sein mir gar zue zeit**
lieh gestorben, ynd haben mir vnrichtige Sachen yerl^fsen,
die Ich nit yerstehe , wil Ich nit gar ymb das mainige kom-
men, mufs Ich mit denen Verlieb nehmen, die mich für
guett halten.
D. VeriratPen. Ich yerstehe deiner Eltern Strittigka^l
nit, aber das mifsfelt mir, das du dich so liederlich an
solche Frembling beugest, deine Sachen dem#elbigen yn«
derwirfflg machest, ynd waist doch nit wie' l^ng Sie dich
für ein Schlepsackh , herumb ziehen wurden , Ej E7, hast
dn dier dan nit erzehlen lafsen, wafs für Ahnsehnliche Für«
sten ynd Herrn , mit Ihrer Kegenwarth auff* den Reichstag
zue Augspurgk dain tauff geziehrt, Hilft Gott, wan diesel«
ben ynd Sonderlich daide Liebe Eltern deinen Status wifsen
selten , Ey Pfuy der Schanden , das du dich so gemain ynd
einem jeden zu einem ynterfutter machest,
Co9\fef$. Du sagst wol meine Liebe Vertrewligkait^
wo wil Ich sonst hinauff , das Petln Scham loh mich| Ar->
Digitized by LjOOQIC
21ft
beite« mag Ich ait, Vmbkahnea dJUiS idi aii, md iiiich]fM.iaMM.
yerantwortten kann Ich aoch nit.
Fertrast^n. loh rielh dir aa gehen z^ deiner Sohweater*
Sub uirague nach ßaheimb.
Cofiftft. Da behoet aueh mein Gott ror etc. Aoh Lie-
ber Gott, ea moefa anch wdU Lofae Leoth dovih habe%
weil man die Besten anm Peniter aolainrirffU.
Fertraufen^ Daa iat blofa aof die Papiaten angesehen.'
Confe/i. Ja wol Papiaten, #er wtifs, es möchte ein;
Yngelerter Tevffel vber mich kommen,, der mich ¥nd die
Papiaten nit aufs einander kennet , aondem mit mihv indif*
ferenter cum Fenster eilen thet , Nein, Nein, die Bdhaimb.
sein seltsam, ynd Schroppet, sndem aa ist anitao dasLandt
YoUer Soldaten, die fragen < nit riele nach mir Tnd meines
gleichen, noch yiel wainiger mag leh in Oesterreich.
Feriratt^a, Waromb, hab Ich doch yennaint du haat
ein Zeit lang darin gehaust.
Cof\f9fs. Es ist nit Qhnne , ynd habe mich yiel Jahr
darinnen wol befunden^ dan wie meinHenr derjorger mich
anfanga dahin yerheurath, ist mir erlaubt worden, mit Prodi
ynd Wein aoehandlen , Es. yeriross awat die Papiatischen
PfafiEen, aber daa gemaine gesindt aehrt.halt.ymb seinen
Pfenning gehr wolfail , ynd hat aue einem galten POfaen
gern ein Trunck.
Farlrauwi« Nnn wel an, warumb aieheatn den nit noch
dahin.
Confefi. Du sagst wol, es iat nit m^r in iüo tempore^
meine Sachen, haben merckHieh abgeschlagen » was Ich yor
Jahren allein trieb daa kan • an itao ein jeder Holhippenhar
eher, es sein der Stumpler so yiel, du kanst es nit ^aaben«
Fertrmven. Wie da ? helt man dan kaine Ordnung.
Confaju Ynordnnng iat in Oesterreich die Ordnung,
dahero weihen die Weiber die Pfaffen, der GeiatUch dienet
dem Weltlichen, der Seelsorger fahret den Herrn die Hundt
aufs gejsTl, ynd welches doch lächerlich gnnegist, wan
einer in.Meifsen mit BKuten aufsgeateupt iat worden, ynd
nur gantze Ohren in Oesterreich bringt, so ist Er schon
gnett.
Kerirawem* Ej wel schadt, das So Liederlicbs gesindt
die Hhdatlichen Pfarren ynd Einkhommen yeraehren aojlen.
Co9{fefiio^ loh neidt sj wol nit gar au starckh, allein
daa so ansechenliche Pfarren ynd Einkhommen , so meine
Liebe VorEltem den Papisten sufs denBachen gerifsen, durch
daa LiededUck gesinda widernmb vernachlefsigt worden.
Verirawen. Wie da, Lafsen Sie dan die Papisten^
yielleicht widernmb darein Nüaten.
Digitized by LjOOQ IC
2S0
v#o.ioo8B« Cbnfeßi04 J« wol nit altfo^ Sondern da sitsen neiDe
Stockhnarren bej dem Wortfa^- wie eine alte Hner bey dem.
GIbFs Brandtweini lalben sich mit einer Reidtknechta besol-
düng beschlagen, vnd das Ybrige faiste Pfarrliche einkom-
uen, Irren wehlichen Herrn xoeatehen^ Ich woldt ymb ein
a<riche6 geldi ni< der^ Seu« ^csokwaigen der Seelen hnetten. ^
Ferlrawen., O v^oht auf di^ Reizen, ao geichioht dir
vnd'ileines' gleichen, gleich wie den Jagdhunden, was sie
fangen i^frefsen- anderes die Papisten wifsen die Sachen an-
derst 2ue pttmten, aber wan Aian.den handl recht bedenckr,
8Ö geschieht Eneh recht, Ihr liabt euch die Leifs selbst in
den Peltz gesetzt. . ^-^
Confefiio^ Mitt wem, wie oder wen?
Feriraufsn, Frag ein weil'seindt das Ihr die 'Ohren*
beicht ab , ynd dakegcin die Freystellong anfgestelt, nimbc
ein jeder was Er bekhommen kan^ ao gar das jenoerOester«
reicher bej seiner Dirn geschlaiFen , aioh änch dorthin ge*
lencktbat.
Cöi\fefi. Di£i ist nit wol mit mainer YorEltem.mai-
irang gewefaen.
• • V^tmwen. Frey lieh wol, wie heyst dan der Text,
wil die Fi*aw nie , komb die Magt, wie lant die Oesterrei-
ehische Offerte, Brueder Ich schlaff heut bey deiner Frawen«
mache dich gleichwol bezalt, Aber dis beyseits, Ich wil dir
thailfs Eue gefallen glaoben,' was rnnüaen aber defsen die
rechte Yrsach sein.
Confeß. Ich bin hieven rerstanden,
• ••' Vertran^nn^ Ich verstehe dich auch alhie, duSchambst
dlcli halt ane reden, was mit reden vor schänden- nit kan
bedeckt werden.
Confeßio. Gib dem Kindt seinen Nhamen, vnd aag
wer der Yatter aey, wir müfsendifsen dingen einEnd, ynd
richtigkait machen«
y^Hraw^tn. Eben also mein Liebe Confesaton, dieweti
dtt werest seoaa ragion, verbleibst aenza absolution, fienge
deine Sache an, in mal lora zn gehn, deine Yoreltem ha^
ben Sich so weith hinanfsgelafsen, verflogen vnd verlogen«
das du vnd deine Saccessores , gleichwie der Reithknecht
seinen Janckher ein andermahl nil liegen, nit mehr helflen
khundt, Da hatt ja derCalvenist das beste than, deine miede
Roefs aufs , vnd seine frische einspannen, vnd dir alao anfe
dem Koth helfen müfsen.
Confeßiö, Danck Ihm der Tenffel dieser Hülff, er
apant ein, vnd fehrt immer forth, ynd last mihr alhie da»
Lehre Wordt.
Ferirawen. Schlim Sohlem Schlodi, r^m Taam custodia
Digitized by LjOOQIC
2Bf
der Irtwt wol raidt dat Refs hinwegk» iftvti gebe feki g»-»M<i0Mt»
nach nach dem weg, es kt dach mit dir in dleaeir jegeadt
Alberait ?erhaost.
Cot{fe/$. Ich waifa dis Torhin woll^ danunb raifs Ich
nit anfa Lieb, aondem anis Moht mit dieten geCafarten, iag
aber wo wiltu hinanft.
y erträumen. Ej ao beschaffenen räd ^e lenger )e ga«
fehrlichen Lenffen, bleib Ich woi nit in dieser weldt, daii
wer Ich bin, das glanbt man nit, man Ehrt- «der acht mein
nit I derowegen weil selten Befserung sne hoffen , wil Ich
dirs mein schlechtsFnd schleibiges Klaidt gar hinab raifsen,
ynd alfsdan ein AinSidl werden.
Cor\fefiio. Meine gef härten r die von den Correaponx
dierenten, haben maine Klaider, md halten Sie mir nit,
waa Sie mir versprochen , ao hell sie de^ teaffel , Tnd eben
Ihnen sne tmtz, vnd mein YorEltern su Schanden mofs Ich .
lestlich sagen. Desperaiio/ecit M. Hoc $ii magnam Uno ma^
ximam mereiricem.
Difs allerdings Tnbekandte Schraiben, vnd Saine her«
nach lanthende Beylage ist den löXbris 1618 alhie znWien
in der kajs.Pnrck alda selbiger zait beedeErtzhertzogLeo-
poldas Tnd Carolns Lofsiert, anf der Stiegen, durch zween
khays. trabanten gefanden , rnd der königlichen Wirden,
HH. Ferdinanden Gehaimen Raht vnd Cantzlern (alfs an
deme es vberschriben vnd mit einem vnbekhandten Pedt<*
schafft verpetschiert gewesen) Herrn Leonhardt Götzen ins
liosement geliefert worden«
Fol. a3. Leer.
Fol. s4. Cardinal Riedel Verbrechen.
«Tmb deswegen Er vom Köüing Ferdinando vndErtc*
hertsog Masimiliano in Verhafilung genommen, volgenta
2« gebürlicherverantworttnng gegen Ihr Kays. Majesiät Selb-
sten eigner bekantnnfa nach, mit seinem fiiirben aofsgestri«
eben vnd beschrieben worden.«
»Demnach menntgUehen bewust, was der Allwiliiend
Gott zu diefsen betrübten Zeiten, vnd eben in diesem lanf-
fenten 161S Jahr, so gewifslich dem Rom. Reiche nichts
guta portentirt, durch sonderbare Schickung wunderbarlick
ans taglieht wollen kommen lafsen. In. dem Cardinal Clö*
sels vnerhorte, obwoU ein geraume zait von vielen hochbe*
tranglen Landtlenten wolvermerckhte kunst vnd Puben«
atfioUein entlieh aufsgebroohen , vnd Er derentwegen in
Verhafteng genommen worden , alfa haben Kteing Ferdi«
Digitized by LjOOQIC
282
9a^4oMinnAftm-i ▼ttd^Ertahertrog Maximtlian , nit allein seintwegen
allerhand gebüvliche Verordninng gethan, senden anoh rnd
zuYoderst ihr kays. Mt dem solches , wie laichtltch zner^
aicUtent fdMafcd.ynd seltzam fürkhoramen , Folgender ge*
atalt xQe.Tngefehrlicher nacfarichtnng berichtet. «
Gaetliche Verantwortung Köning Ferdinand! TndErts-
hertsogea Maximilaani an die kaja« Majestät wegen Cardinal
Klöfselft etneiefanng.
' (Zuerst «Hseugsweise über die Absicht eto.)
Y.eraaichnifs der Yberraichten Ponckten«
Das S7 erstlichen zne wideranfriehtung Ihrer Majestät
hoohheit vnd .ansehen« welohe bey jedermanniglichen fast
gefallen rnd in Verachtung gerhaten , inmassen atlerhandt
Vngelegenhait, so darauf erfoUgt, solehes gleichsamb aufs-
weisten fümemblich dartzue bewogen worden wären , an-
gesehen Er sue aonderer Ihrer Mt verklainerung auf offner
taffei vnd beysein Chur- rnd Fürsten ohne Scheuch sagen
durffen. Er hette Ihr Majestät vnd der Kajserin Herts dero«
gestaltin seiner handt, das Sie ohne s, Willen vnd Vorwifsen
auch das geringste nit thun.oder schaffen dfirffen, den Ihr
V^. in der Baicht.vermittelfs eines leiblichen Ajdta alle
wider ihne eingebrachte Ciagen ynd anders Ihme sne ent-
decken vnd trewlich zu berichten zuegesagt vnd verspro*
phen betten. D^hero dan qehtwendig folgen mufaen, heU
ten anders Ihr K. Mt. dero versprechen nit zuewider han-
deln wollen i das vor der Separation ni| am Taag khonen
kommen, das Er noch selber zait allwegen difse worth zne
sagen pflegt, Hie iittt der Kajrser. Item auf einander zait:
»lafse Sy lauffenzumKajrser zur Kaiserin, lafs Sy klagen, lafa
»8y gehen, es wirdt doch nichts alfs was Ich wiU, aufs son-
derbedencken vndEhrenhalber hett man allerhandt brieflein,
SO' Er an Ihre Kays. Majestät geschrieben, vnd von den Saj-
iiigen selbst aofsgestreuet worden hieher setzen wollen«
Item hette ErVielfeltigdiefae Worth zue brauchen pfle-
gen V Ich haha befohleut Ich habs geschlofsen, Ich hab daa
yzue thun verordnet, c Dahero dan erfolget , das man Ihr
kays. Mt; befelch in schlechter obaoht vnd Ehren gehalten,
viel weniger derselben gehorchet«
Der ander Vbrige gutte Pnnct, wofern daa Er sich
Tnderstanden im Hanfs Oesterreioh zwisehen der teutschen
vnd Spanischen Ltni mifsverstandt anzurichten, darauf dan
wie vnd jederminniglioh leicht zn erachten das gantsehaufa
Oeaterreich Vndergang erfolgen kbdnne, auch in Vertrawen
zne erwaiisen, was Er der Sucoelsion halben auf welche
.dea gantzen Haniaea, in der gantxeaCiurialenhait heil heraet,
Digitized by LjOOQIC
2U
ffir rartitj juid^ttelt, ynJi.in.vie viel wc^o widw die CIntrHr«.i9o8fl.
yndl^ürsi^p Ti^der S7 Selbsten Tneinigkaiteii zae UMicheA
Tnderstanden. Es war nim a Jahr, das er ErUherUog Ha«
ximiUaipi yon .dem BeginieQt N. Oe. Landeu Terstolsen ynd
Terarsaclkfr, das Er wegen sein des Cardinalls felschlick
aurslagen sein Vnschuld nit am lag bringen khonnen » ynd
obwpln Ibr Majestät mündlich Sein Vnschaldt erkandt, hat
Er doch zuewegen gebracht, das Er Ertzhertzog Praag ge«
räumet, welches dan feryrsacht, ^as l^ir, tUf. bej winderli*
eher Zait schwach ynd kranck mit groben Schmertzen dar*»
aofs mufsent ynd der Succession in Böheimb nichts ae/ge«
handelt wqrden.
Baldt hernach hat Er Terursacht das des Kayser« i-
Coorier« welche hochi^esagte Ihr Ml an Eruh. Albertam,
abgefertigt,, gefangen ^ ynd also mit Ihnen ymbgehen las«
sen-, das man weder brief noch Curiere nie gesehen , allea
zue dem ende » damit Ihr JKLajrs. Majestät mit dero Herren
Brnder in mifsyerstandt gerhaten möchte» hette dem Hanfe
zee idhaden in Ybrigen in Siebenbürgen ynd Yberangem,
grofse Vngelegenhait yerursacht in messen aolches der Hu«
manay ynd andere ynder den Ständen.« so Leib ynd.Guth
darnmben zaegesetzt genugsamb beibringen khondten, Nie-
mandl den sein falscheit were daran schuldig gewesen, das
man in Ihr kajs Wortten nit trawen wollen ynd dahero sol-
che Sachen eingehen mufsen welche dem Nachkhommenten
ynwiderbringUoheii Schaden verursachen. Er hette niema-
len znegeben wollen ^ das man des haufses Bechten ynd
Prinlegien nachsehen « die Exempel dieses beizubringen
wer noch zeit. In dem letzten Yenedischen Krieg hette Er
wegen seine« aigenen ^u^zes zu der Böm« Kays, ynd König,
etc. Ferdinand mercklichen schaden ?iel gefährliche Prep-
tiken angestelt , In mafsen Er den öffentlich sagen dorffen,
Er wolle den Uöning Ferdinand mit dem Krieg yerzehrea
was das jE^i.lJer. einen menschen, Ihr ka^rs. Mt. sollen Ihm
keine kniffe thnn bifs Ihme daa wafser ins Maul ginge, zne
solchem' endffaette Er dem Yenedisohen gesanten. ein Ori-
ginalsditeiberf , welches R. Ferdinandt an Ihr Majestät ab-
gehen lafsent vnd darinnen die Wolthätigkelten, welche
die Yenediger , sowol wider sein , alfs Ihr Kajs. Mt. ynd
des Reichs Landt ynd Leuth yerrybten, ynd die grofse
»acht ynd tranksall in welchem Er Sich befnnde, zue ge«
müht geftihrt , ynd defswegen hnlff ynd bejstandt begehrt
zueschicken , mit dem Anhang , das 8y sieh Ihr* Mt. hülf
halben tiit'sllein zue befahren, Sondern das auch der Suo*
cefs^ion halber so lang bift König Ferdinandns mit der Ye-
Mdigerti gentzUeh yergliebeni mchts gehandelt werden
Digitized by LjOOQ IC
284
tfro. 10068. tolte , das Dr Seh Cardfnaltiöet zn lalnein anaerfi «iide79l(s
das Er des gant^ed HaoPs OeSterreTch gesichert sein ibdchte
begeret, hatt Er dchrifc- rnd nrflndtlich jedermSntiij^licl/
sueverstehen geben , das Er vor driitehalb JjiHrei^ 'ein be-
dWckhen , 'So' Eri^herzo'g Maxirriiliaii Ihr' KäVs/Mt^^egeVi
der Religian v^dSncpersion Yndanck,. widcrwiflen yn'df
ibifstrawen Th Reich Yerarsacht, hinwidetamb aarsgesprengt
Dritten, Wan Er mit Ihr Ht« Baimbligkaiten derge-
atalt vmbgangen, das welche« wol za erbarftnen, sich nie-
mand weder für solch noch andere Persohnen mehr ^tiden/
So derselbigen mit Rath n, That be^springen oder '^intziger
Zneneiguhg'sich Ternehmen lifse, Ybördifi^ hatt Er des
Chnrfftrsten Ton Maints wolmeioend'es schreiben den llfltarg-'
graffen Anfspach yhd Badeil ^uekhommen ]a(sen,n^it ver-
melden, das weren des alten Narm'einfahlvhd wa^dbrglei-
chen schimpf liehen reden mehr Sein, derselb €hurfärst
hette Ihr Majestät des Reichs beschwerungeiivielfeltig zu-
erkennen igeb^h vnd vmb ' abhfelfliche maXs derselben' ain-*
stendig angehaften Ertzhertzog. — r
(Caetera desunt) ' " " * *
xvin. ^
Hto.8448. • ■ • Codex Ms*.Nro.8448o ' '.'..L
.i > •• (llist.iprof.4it.) ' |. « .
Cod.Ha.chart.inFot.s.XyiI. (FoU. i65.^ Hangariea rmeih.
(Tengnagela Sbhrift.) • »' «
1.) Condiciones Bochkalanae (pacis) — « Hfjstthiäe gu«
bernatori (i6o5) propositae..
Incipit (Fot. 1): y Non aolum destructa piiene Natio haeo
Hungarica et Patria, sod et totus Orbis Cbristianus, dignas gra-
ffiaruiri actiones et laiides debet Serenftati vestrae,' summa' extol-
tendam Serenitatis vestrae benignam et Gbristlaaam slina Inten*
tionam, qua Serenitas vastra horrendam ChristHiiirsattguiwspro^
fosionem devitare cupians, digoos ac Hononficoa.auQA l4egatoa
ad roe expedire dignata est. . • 11 Bl. «
Deslnit (Fol. 11)) vAd ({uae quidem perftctertd'a ae felTiditer
praestanda praestet Peus Optimus'Max. Maiestatibüs vestris omtie
robar tt auxilium. Qno et Cbrkliani. san^inia prafttslo-tandem
cesset, Nos quoque in hisee erumais.et mis^riia, rinilia^t:ainio-
tiontbus omnes usque ad unum per Maiestates vestraa raspirare
valeamus. «
3« [FoL i3(i4.)]« »Instruotio aecnnda pro Coinpissa^
riis S. Serenitatis ad Boohkaium delegatis. a
Fol. 14. »Matthias Dei gratis Arebicbi3^ Aualvia^ l>m^ Bur«
gundiae Comes Tyroli«. «
Digitized by LjOOQIC
285
»InfttriictiO ftecundapro GommisgariU aostris Magniflco Si*Nro.8448*
gismunilb Pdr^ach de Cymei Comfte Comitatus NeogradicnsU. Pin- "
cernafura Begalium in HuBfrarlalVfagistPo et Sa. 6aea. Rque Maie-
statis Gonsiliario nee non Bgregio Benedicto Pagrany officii au*
preini Generalis capitaneatua Partium fiegni Gia danubianarum
vicegerente ad tractationem nomine et auctoritate Sa. Caes. Rque
Mtia , oum spectabili ac Magnifico Stephano Bochliay de Kismaria
pacia concordiam ex plenipotentia per eandem Maiescatem suam
nobis benigne concessa dcnuo ablegatis et dcstinatis data et ex-
pedita. lo B). «
(Fol* a3.) Desinit: »Atque baee aunt qune nomine Suae
Maiestfttis ad Propositiones Bocbliaianaa respondere habuimus,
sperantos eundem nac nostra Resolutione satis auperque conten-
tum fore« Heliqua autem quae ad tuendam et conservandaro Aue*
toritatem et dignitatem Suae Maiestatis Begnique istius vtilitatem
et emolumentum spectare videbuntur, Commissarii nostri prosua
illibata ^de, rerumque gerendarumdexteritatcitapromoverc, pro-
motaque eo dirigere scient, quo inde stodium et diligentia ipso-
rum magis magisque elucescat, ISornmque haec in tractandis ne-
Sociis aedulitas suae Maiestali ac nobis tanto commendatior red-
atur. Quibüs de caetero gratia et bcnignitate nostra bene pro*
pensi sumus. Datum Viennae 19 Augusti Anno i6o5.
3) Fol. 25. yGuetlicheTractation In Bachen der Rebel-
lion oder Aufstandt in Hangern betreffend. Anfangs Tnd
far allen Dingen begerl Botskay die freyheit der Religion
etc. (3 Seiten). «
4.) Fol. 127 , a8. y Qnerelae excasationea com Proteata-
tione Regni Hangariae praeaertim partium auperiorum co-
ram Deo et toto orbe Chriatiano. <
Incipit: » Agnoscere certo et fateri vicinos Hungariae Chri-
stianos oportet id quod toti orbi terrarum pro confesso est mo*
nümenta quoque bystoriarum aperte testantur , Hungaros plus-
qtiaro ducentis annis cum gente Turcica bellum gessisse etc. etc«
<9i/jBl.).«
(Fol. 37. b.) »Sequitnr Protestatio, a
if Quoniam igitur superos fiectere non potuerunt non miren*
tur Cfaristiaui, si Acheronta Hungari mouerinU « eto« ('iBl.).
iL Protestatio haec. Fol. 41 et 49.
5.) Fol. 43. » Blaaiorum Lippai et Nemeth HaidoAnm
Literae. «
Incip. t Pradentea et eircumspecti amici et Ttcini obserTan-
dissimi, Salutem et servitiorum meorum commendationem. Quan*
tas miserias, quantasque calamitates, vastationes' et depopula-
tionei passam sit hoc Hegnum Hungariae eto. (Ad anonymosVn*
garoa , ae cum populo Cassoviensi contra Regem insurrexlsse ai-
gnificant , et bortantur , ut eorum exemplum sequantur (3 S.). c
Datum Gassouiae ultima Octobris Anno 1604.
Illustrissimi ac Ma^nifici Domini Domini Stepbani Bösgay S*»
Christianae et orthodoxae Beligionisdefensoris, militum Gapitanei.
Blasius Lippai et ,
Blasiua Nemeth.
Digitized by LjOOQ IC
286
irro,8448. 6.) Fol. 45* Forgac2 Francisdi Ep« Mitrienftia episU
ad Archiducem MaUhiam, in qua deditionisNilriensisbisto«
riam narrat, se Tero Jaurini saae SerenitatU Tolumatem
exapectare, qaando eam ad se yenire iubeat.
Incipit: vSerenissime Prixxceps Domine, Domine clemen-
tissime. « .... . '
9 Post perpetuorum et fidel ium servitioriim meomm in gra*
tiam Ser. vestrae bumilimam subicctionem quae me per doraesti-
cos meos expulsum patria conscelerata exagitat perüdia,, iJIa ipsa
praesentem banc calamitatem, mihi, Reverendissimo Domino Va-
ciensi , sacerdotibus nonnullis Gatbolicis probis etiam, quibusdain
luvenibus peperit etc. (S'/i BfO
»Datum Jaurini ai Julii anno Doinini i6o5 etc. «
7«) Fol. 49« (Excerpt. ex Zamoiscü Cancellarii Polon«
testamento.)
y Legatio Yngarica , ad Säe. Reg. M**"* Polonlae si-
mnl et reapoDSum. «
Incipit: »Sacra Regia Maiestas, Serenissimus Dominus Prin-
ceps noster gensque Vngarica, nos legatos suos ad Vestram Sac»
Uten Regiam expediuerunt , non ignorantes qualiterVrae. Sacrae
Begiae Mti. et antecesaoribus Sacrae Re^iae M««» Vrae. et, tati
Regno Poloniae , non tantum perpetua vicinitate, vno regimine«
sed et ab antiquo certis quoque pactis et foederibns coniuncti ex*
titerint.«..- (4V4 BM-
Fol. 53. vEx testamento Illai DfiRegniPoloniae Cancellarii.«
y Secundum Deum , maximc in terris Serenissfimoa Regea
meos et Rempub. non assentatorum more, scd sincerrime cofui«
quibus fidem integram inviolatamque servavi , et eorum dignita-
tem foris^ et libertatem domi charissimam semper babui...«
Fol 54. Epitaphium relictum in Testamento Joannes Zamo-
scbii de Famocht.
Quicquid mortale babui , bic deponi iussi.
8.) Fol. 65. »Stephanus Bochkay de Kismariaf miseratione
divina Princeps Transylvaniae partium Hungariae Dominus et
Gomes Siculorum. «
y Spectabiles et Magnifici Domini , amici nobis bonorandi,
Saltttem et benevolentiaenostrae commendationem. Seimus idvo-
bis certo constare , anno praeterito , quae ruina aupervenerit no«
atrae Patriae aflictae etc. « (1 Bl.)
(Litterae encyclicae, quibus Ungaros ad Comitia ad d« 17
April, in Zerencb indicta invitat.)
Datum in Arce Zerencb S9 Martii Anni i6o5 ete.
Q.) Fol. 56. yHauptsrticulYnndPaDcteiifdiederDnFch-
leochtig Fürst , Herr Sigifimundua (v. Sibenbfirgen) etc.
herm Pancratio Semniey bej der kheya« Mejt« mit vnnder-
thenigater bitt gehoraambst aneabringen beoohlen. « (1 BU
6 Artikel.)
ünteracbrieben : »Nicolaus Bagatbi Fürstlicher Siben*
bürgiacber ea herro Georg Basta der Born« kheja« Mejt.
Digitized by LjOOQIC
383
General Khriega Oboisten abgeordtneterTolihetlitfjper Com- >^«N4«»
missarint m« p. «
Aufschnft: Die Sibenbörgiaehe Cottditione« Tniidaiifi-
achlag.
10.) FoU58, 59. (CapitarerametG.). Dieaelben Panel«
lat* '(Conditioni che dimanda Sigismondo.) - ,1
1 1.) Fol. 60. Boaswarmii et Schwartzenborgti matnae
accnaationes etc.«
a) Rneswnrmbs Sapplication.
» Allerdurchleuchtigister« «
»AllergepedigUter. khayaer vnnd herr, . £iier Rom.
kbays. Mt. we^en sich sweifeUfrei. etc. (7 BK) S. Beilage i*)c
Fol. 67. b) Promemoria des Grafen Adolph y, Schwar-
zenberg. Dat. Yeldtleger bei tiran» 3 Oct. 1599« (i9Bläf;*
ter.) S. Be>lage a.) , .
c) (Fol. 88.) ßaeswnrmbii condemnatoria aeotentia»
Prag 36 Not. i6o5. (1 S.) S. Bejlage 3.)
12.) (Fol. 89.) Lit. D. Napragy El.^Episc.Transylv.eL
H. F. Baronis de Merspurg (ad Archiducem Matthiam) DaL
Posonii 39 Julij i6o5. (Se pacem cnm Ungaria Insnlanis
conclaaiase*)
Incipit: »Tractatum cum Insulanis Deo adi atqr ein fort unan
Maiestatum ▼estrarnm feliciter multis admirantibus et eventum
•inUtrius ezpectaatibus feliciter absolvimus etc.« (1 Bl.)
i3.) (Fol. 90.) vReaponsi oppoaiti.complementona dia
apparandam est bellam. «
Periculum est in mora.
£in^ politische Rhapsodie , Abwägung der Gründe. >
Utile . ['est 81 adest^
Honestum < efHciendi > voluntas
Kccessarmm ^facultas _ J
Nummi
Blilites
Ducea .
}i
non de9unt< sed Dens
hosti {
etc. (1 S.)
Graecia jao-
net
Neirriteraus
potent lio-
Irem
Hnngariape-
tit
dum despe-
rat
Germania dat'
verba
Italia promittit
Kfon muUum
praestat 1
' Poloniadeliherat f Partes
Coneulto | proximua
Venct^ expectant 1 ardet
Sero sapiont J At Veneti se<
Phryges« / rio.
Nosce te ip*
sum
Isperat»
par pari refe-
rens , ouia
pamm fit
Digitized by LjOOQ IC
2S8
I^Wß» 14«) (FoLgt.) »In adrentam aäComitia Pötonlensia
Serenissiini Principis Maximiliani Emesti Gratalatio •— De^
aielriiNapragiif'Praepdaiti Poaoniensis, Episeopi Transyl-
vaniensis et Sac. Caes. Regiaeqae Majestatis Consiliarii No-
Buoe Ordinvm el Statasm Regni Hungariae. «
Incipit : SereniMime princeps « Appulit tandem Serenitas
Veftra folicibtis divini numinis auspiciia ad eum locum , uti pul-
cberrtmas illas Virtutes, quas non tantum Hungaria, sedtofafere
Europa de Serenitate Vestra concepit, nimirum in 4;on5ilii8 dandis
et ioveniendis celeritatem , in agendis rebus agilitatem, in perfi-
ciendis surnmam felicitatem , in eoltu autem divino promovendo,
divinum plane aelum abunde Serenitas Vestra declarare potest
i5.) (Fol* 93.) Formula qua spondent Legati Caesarei,
pacem initam 33 Junii 1606 cum Botzkaj et aaseclia suis a
Majeatate Caes. ratam habitnm irL Yiennae Austriae , a5
Sept. 1606.
Incipit : v Nos N. et N. etc» Legat! , Mcmoriae commenda-
ittus tenore presentSum significantes quibus expedit universis quod
cum ad sopiendos motus intestinos superioribus temporibus in
Bagno Hungariae exortos etc. (1 Bl.).«
16.) (F0L95«) Instructio D. D. Commissariis ad Fran-
ciscum Derfiy.ablegatis data, ab Archiduce Matthia etc.
11 attbias Dei gratia etc.
Instructio pro generosis et Magnificis, Joanne Ber-
nardo Löbl , Uberö Barone in Gruenburg , Sac. Caes. Reg.
Majestatis Consiliario et supremo Cubiculi nostri Praefecto,
Item Maximiliano Comiti a Salms etNenburg, einsdemMaie-
atatia ae Regiae Legionis Oermanicae supremo Capitaneo,
et Joanne Christophoro Teufel , libero Barone in Gunders*
dorfF et Krottendorff et babendum Sopronii cum Magnifico
Francisco DerfTy de Zerdabell , Coknite Comitatus Sarossi-
enais ad praefatae Majestatis suae Caes. ac Regiae Pocilla*
tore* colioquiam deatinalis et ablegatis Commissariis no«
atria expedita«
Incipit: »Postquam praelibatus Franciscus Dersfl^, Erne-
stum Wisenbaumb , Tricesimatorem Suae Majestatis in S. Martin,
eonstitutum cum quadam instructione plenoque tractandi man-
data , de iis, quae apud nos coram oretenus, insinuaret atque ex-
pliearet, sibi dato hisce diebus buc transmiserit (S'/« Bl.)««
Datae Viennae , 27 Julij i6o5.
17.) (1^01.99.) Reveraales Erectae inter milites Hun-
garoa reoenter conduotoa in Insula Challokeos et Magnifi-
cum Dominum a Merspergb etc. atque Leopoldum Beck etc.
absente yel ^onexpectatoR"*^ Napragj El. Trans jlraniensi.
(Erstes Monatb 7. die andern a Monatbe 6 £1. Jeder.)
(Beck aey Zahlmeister« Merspergb mufs gutstehen.)
Digitized by LjOOQIC
389
»Germanm vero mllM'Jebitoiii nöbfo mhil>eftl liana-aM.«44ii
rem 9 pari ratione et noa debitum et condignaiii illia defe^
remna honetrena (i BI.)»c
ifiL) (Fol. 101.) y^CaptU rernnit qoaa .4 Saoratiaa. H»
Caeaarea Sereniasimaa Princepa Sigiamondaa per Magni&
cam Dominam Pancralium Semiei httmillima pelitione im«
petrare.capiL«
(6 Poticle. . Unteraohr^if ben : I^ioolaqa Bognthi a Ser*«
SigismandoTranailuaniae Principe ad 11 1"**»"* D.Georg. Vfffiß
8. C.3t^**eiuarcilaam generalein CApiUuieum cum pleoo man«
dato Commissarius* .^«.obeq^ Nro« 9 n*. j^o {x}/^ ßl.)« . ,
!9**) i^^^* >o3.) .M|e^^«l I<np*|i?dalphiILad Arcbiep.
Salisburgensem Wolfg. Dietericum de qnodam P$eado-Lc^
gato Xarcico ludaep Gabriele BonaY«ntar4 (cnm iSaliiftla*
daeis et Tnrcis) et de Legatione Tartar-Chan. Prag, 7 An*
guat i599 (Beatach,). ( 1 >/2 Bl)
. 26.). Fol* io5.) a. j» Tertzaichnua der Articul daravf
herr Georg Paradejaaer . gew eaaler Obriatiev au Caniachn
wegen aofgebung deraelben Veaatnng den 3oOctobriaAnno
1600 Im Veldtleger bey St. Gotthardt Examiniert worden
iai.« (14 Ariikek)
b« Antwortt, dea^Mweatoi»ObriateneiiCatttaeha Geolo-
gen Paradyiei^i auf tunder^ciiMltHehe fArgehaltene mondt-
liohe^vaaag 'wie rolgl (3 BK);
%\i) Feit te7.) Bchreiben -dea Pabatea Clemena Vfll.
an Er^henlog MattKiat« Dat. Romae, ss De^fmb. i6oi.
(Gratnlaiur de victoria)«
Incipit: »Dilecte fili Nobitis vir , salutem ei Apostolicam
benedjcUonem. Benedictus Hex gloriao et Dominus virtutum qui
manus tuas Princeps fortissimc docuit ad praelium et digttos tuoa
ad bellum etc. (1 BL). «
23.). (f'ol.ib9.).S4:bi*cuben dea Hier,o^q|tyayyulliaaan
Caapar Gropper ai^. J^^at^ie^n , Geheifpen. Bath di|a Ersn*
Matthiaa., in Wien* E cai|tria.ad Budam p.qaiiif. aSoctobria
1602. (Orifr) (a BU) 8. Beirjege 4.) . .
a3) (Fol 111.) Schreiben d. K. tlndolph II. an den
Erzbischof von Salzburg \Vp\t Dietrich (Nachricht v. Sieg
dea Michael Waiwoda über den Cardinal Ba^iory). Pila^
3o NaY«.VS99..(2 JBL) V« OneL rediv. p. t p! aOau
. 24.) (Fol. 11 3«) Poat«]ati« Gongregarliolila Caaaoaien«
eia i'2-'Nofembn Anno t6o4. Itabttae. (7 n. 9 PVe.) (1 BL>
95.) (Fol. ii5.) Exensptam Instrnctionia a Cardinale
Bathoreo aoo legato ad principem Tranayjy^jqiae aecretö
datae* i
Ineipit : Sereniasime Princepa ac Doniiiie Dondne Giemen-
tisaime. « ^«»«..^
I. 19
DigitizedbyLjOOQlC ^
2Q0
HTO.844BL »Mirabitnr Ibrte 8er. CeU« V« ^od post tam.loagum ac
diutinum silentium etc. (4V4 ^l-)* *
97.) (FoLisi.) Modus Hongariae Statibvs ad finem
Dietae gratiam agendi Austriacis praesidibas Principibus
consaeloa. .
Incipit i » ^ua omnino ratione , praesens liaee Diaeta , eon-
clusa sity non opus arbitror, pluribus rcpetere etcl (1 B).).«
97.) (Fol. i«3*) Officio Bai-onatuam Regni Hnngariae,
Palatinaa ew.
Anfachrifts »Magistratus et officia Regni Hungariae
cum aolitd Jodiciario Frocetsa (4 BI.). « ^ ''
98.) (Fol. i«8«) Schreiben eioea Ungenannten Ungara
(Illezhasy?)«
a) an K. Radolph IL (Bittet nra Gnade » reriiichert a.
Unachnid.)
(ynoihi Ignosci, meque iarn senio et aerumnis graVatuin,
Maieslatis Testrae eiusdemque patris et ati Di verum lAperato-
rum t Augttstae menioriae ab Infantia mea servum fidelem eneaa^
• r«ae gratiae tandem me restitwi, de«iis«e fi^ bumilii^^e obtestor.«)
Dal. in Exil 10 17 maii 1604. ,
b) Fol. 199. T. Schreiben desselben ab ErcheraogMat*
thias <iB ^leicbfir Absicht). (Zns. 9 Vt 61.)
99.). (Fol. i3i.) TabuUe piK^is et refioneiliatioiiis ini-
tac ab Archiduce Matthia nofotne: B«dolfi U 'Imp com 8te-
. phano Botskay de Kismaria et eiiM «sseolia Usgaris«
Incmit: )»No8 Matthias Dei gratta Arohidux Austriae ete.
Desinit: (Fol. i43.) * 9^^^^' ^^^^ secua fieret- £x |u«e om-
nes illi contrarium facientes , £0 ipso notam perpetuae irJidelita-
tis incurrant. Acta et conclusa sunt baec Viennae Aiutrtae die
nona mcnsis Februarii AnnoDominjMillesimoSexc^ntesimo Se&to
(isBl.).«
.3o.) *(Fol. 146.) yGuetherlsi^er vnd volmainender
Discnrfs ^ber den yetzfgen laidigeh Zuestandt der erlitnen
Niderlag Yon dem Erbfeind!;« (An/den Kaiser.)
V Ynnd "Erstlich , ton der quälitet rnnd beschaifenhait
ao wol des feindtSi als ynnserv 'das Kbriegswesin betref-
fendt etc* « , ' . • . .
Scblufs (Fo). i55). »Letstlicb miiefste man aicb.baj^ diser
' ^usamenkfaunfft de^' darlag anf das Artelerey ^esen, wie bucb der
Legstatt, vnd in modo Colteotandi <^enaegsam -tefgleieben md
umrde villeiebt liit vnrbatsamb aejü:, etWan mit einer Statt , oder
etlicben füreemen ^adlsleuthen handJuag £U pQlQgen ». dsvMt die»
selben ein an (i^ng gegen genucgsamer Versicherung ^inen «tarbhea
Vürscbufs tbetten , zu bcfurderung ocr Werbungen (^o Bl.). «
Von einfein 'Ungenannten , istaaefa hn Cod. Jlist. l^roC ii5.
a Fol. 58.
MitifleyJ^en, . j
Digitized by LjOOQIC
2gi
Bey lagen zu N»>- XVIIL
1 ) Alierdarcbleacbügiater.
AUergenediguUr Khayter ynd berr, EaerR5ni.Kbaji.
Ml. werden sich Zweifels frei aus meinen an dieselbe bie be*
vorn zwej rnderscbiedlichenallerYndertbeiiigist abgangnea
beschwantngscbreiben, Allergnedigist, mitleidenlicbistKuer^
innern ynd in kbajserlicben gnaden erwogen baben » kban
auch solches bei ieezigem diesem meinem caestandt vnd ge-
legenheit dero Ciagent sa widerholen^ der rnuermeidlicben
Nottnrffc nach allergeborsambist nicht Tmbgeben, welicber
gestalt leb als ein erlicher aafrichtiger teutscher Reiehabe*
frey ter rem Adel « vnd darczne Euer Rom« Kbays« Mt« ge-
treuister Obrister vnd diener, nach Jungst verschienen Yeldt-
£ueg in Niederbangern , Ersllicben zue Wamsch « herna«
eher auf Gran , Comom irnd enilich in Raab ▼nfürgehalten
ainiober Trsacbeon wider alle Recht« billigfcheit vnd khriega-
gebrancb, neben entziebung meiner Diener Tnd Arresla»
üixa meiner wolverdienten Kriegsbesoldnng , ynd anderer
daselbst gehabten güetter, ganczer Siebenn wochen Tnner-
sohnldter Sachen gefengliohen enthalten, mA mit Toder-
schiedlichen wachen verwahrt worden, dergestalt« rndteit
solcher ernstlich ynerhörten Terordnung « das nicht allein
kheine frembde Persohnen, sondern auch meine aij^ene
Pinetsfreundt ynd verwandten , einige bewilligungy miob
in solicher meiner yerhaffien zu besuechen , laider nit er-
langen mögen. Ja het man mir, zu diesem meinen betrttebc :
Tttd eilenden snestandt. auch meinen eignen Caplan, deae
Ich billicb zn trost,. aller Christlichen billichen conaeraa-
tionen, bei mir wo nit stett^gs doch ie zuzeiten haben sol-
lea, mit gewalt ab{$Mobafft, in Somroa allen Ehrliehen
-leulhen , ynd meinen gueten befrenndten, Ja aller menigli-
cheii.veii>oten mich weder mündt'^ noch schrifiUiehen sse
besuchen t oder sich meiner anzunehmen, yberdifs' a^pk
diejenige , so bey Euer Khajs. Mt. eta meine entledignftfp
abllicitiren weiten ynd möchten, betrölichen verwarnet,
Sieanirem billichen. fikrnehmen (souil müglich gewesen)
gehindert, khundschafit auf sie gelegt, vnd . dieselbe «anf-
züehalien defacto ynderstanden , auch mioh darbe/* fast
durch das gancze Römische Reich übel ininrirt vnnd diffil-
»irt , Allk ob ich ein Yerrather etc. w^ro-, vnnd sonsten
ivider Aid vnd Pflicht gebandlet, baimbliche Recht, .Rat-
acblege , ynd falsche zeugnufsen (wie ich ieczo sonderlich
berichtet werde) ohne ainiohe vorgehende oitation furhalt:
vnd Verantwortung gehalten ynd gefüehrt, alles dahiiaiaiM
Digitized by LjOOQ IC
292
gesehen , mich zugleich vinb die &9el Leib Ehr Tnd guet
ybereilend zu bringen.
Ob ich wol ehe vnd zuub'rh gedachte diese meine rer-
haft ins werck gerichtet Wordeay^ nicht vnierlnssen, die
gebierliche mitel für die handt.zu nenibenv vnd dieselbe
zoersnechen , avdi -bei allerhochstgedaehter Euer Khaj».
Mt. höchst geehi^cen herm Bruedel^n^ dem hen*n General-
ien , alfs meinem gen. Veldtherrn , .aus bewegung meijies
Gottlob gehabten ,' -^nd noch habenden ratnen'ehrlick«R
Tnd gueten gewissens ^horsambtst anzuhalten, vnd 2a bi-
teiir meiner al£s £n6r Khajs Mt. etc. Terpflichten getreuen
Obristen, TAd Dteners^« mit dergleichen, fürhabenden g»-
fehrlichen gesckwiiiden, vnd vnerhßrten iverfahningea gna-
digst zu uersohoneaf Tnd' Ir X)ht. etc^vmb erthatlung eines
rechtlichen ordentHchen Procefses^ .wie der. bei den. hoch-
löblichen tentsch^h Begimenten herkhomen vnd iedemett,
-wie auch noch.gebreucblich geweseh, ynd cler lieben ge-
r^htigkheit vnderthenigist angeruei&n,- mich auch tobsoI«
eben Rechten gehorsamist zaegestellen ^ gebiehrliche Rede
Tnd Antwort* zuegeben ynd die SirafF (ßo Ich dieselbe än-
derst verditot zu haben erkhent werden solte) gednitig
aitffszusteen anerbotten. ...
. Weliches alles noch mehr damit Ir Dht. etc. meiner
Persohn , znm Rechten rerg wisset «ein möchten mich, des-
sen offeriert vnd ierdart, Im fäal dieselb an meinen A<den-
Uch^n angeloben vnd versprechen (wie solobes Kribgsge-
tbrenchig) nicht ersettigt sein, leb darnmben genuegsam
Biurgschafft laisten wolle, vnd da J«> 1er Dht. etc. meiner
au oersehonennlt bedacht wereri, Sie^dodi Euer Rom Khayi.
Mt^ (ala derer getreuister verpflichteter Obrister Ich were)
in Acht nehmen weisen , weilen zfaefl^ilen in keiner* hiato-
rien au lesen , das niemaln wider eins Römischenn »Rba^-
aera Obristen^ der da weder ein .Yerräthen oderJiandt vnd
Leathe verlohren vnd aufgeben (derer auflagen Ich Gottlob
.«llerdings befreiet bin), so geschwinde procedtert worden
were, vnd entfichenf (so mir am shtnerozlschisten lüvkbombt
'vnangesehen leh* dh welvrender Gef^ngkhus flehentlich ge-
beten mir dieArticul meines mir vhwrssenden verbreohena
EU» meiner Verantwortung zuekhomen zuelaasen, Tad mich
(vngehört mein) widerrechtlich nicht au cendemniren* So
hat'doch dieses alles b6i höchst' gedachter Irer Dht. etc. als
n»^inem gnedigistenherrn wider meii» vnderthenigist ver-
•hbfien nicht verfangen wollen, noch Ich das geringste (wie-
il^irblllich vnd 'Recht gewesen) erlangen • mögend , Son-
der» ist der gai^cze Vrocehpen 4>iath.>inijuiniionitprohihUae
risorofe ergangen.
Wan dan allergnedi^isler Khajser vnd herr, Ich bej
Digitized by LjOOQIC
21)3
cKeser meiner wid«t«w^tligklieit gdfilien, wie Abel bey
mehr hochrtgedachre^ Irer Dht. etc« leh eingehawen ynd
eingetragen , Aach wie Partejisoh alle ^f ooefa wider mich
dardurch ven meinen widrigen erpracticiert worden, wie
verdächtig Sie es auch darczue gebradit, da« man mich zu
der Zeit , alfa mein Regiment ynd Anibter noch im Veldt
gewesen, xa kheinen Becht nit khomen lassen wollen, wie-
gefehrKchen man mit mir vmbgangen, In dem man alle
teutsche Obristen fiaubt- rnd befehUleat aufb dem Yeldt/
vnd derselben garicasen gegnet raisen lassen , ynd dardnreh
mich allet meiner geeengnusynd beweifs meines £hrliohen
getreuherczigen Bäth .vnd Thätlichen Rietterlichen yerhal-
tens ynd wahren ynsehaldt ^(als welches denselben, sondern
rnhmb 2a melden mehr dan me viel bewast gewesen)
ynbillich beraubt, wie wider Becht/ ynd dem löblichen
Kriegsgebrauch ynd Beichs Abschiede furnemlichen hierin-
nen mit mir procedirt worden , das (wie ie^czo besagt) man
alle diese teutsche Obristen Haubt- ynd befclohslente, Alfs
mit welichen man mir das Becht bilHch heseczen sollen,
abcziehen lassen, vnd ansutt deren das Recht mit fremh^
den , alfs Hungrischen ynd andern Aufslendischen Persoh«
nen , darczue nicht auf dem teutschen Poden « sondern in
Hungern, ynd in meiner mifsgdnner handt ynd gewalt, wie
ich nach meiner SaloirnngehistTernohmben yermaintliohea
heseczen , vnd mit dem beschwerlichen Crncifige wider
mich verfahren wollen, Alles dahin angesehen, mich also
zue dempfen, vnd zu vbereilen, damit mein vnschuldt nicht
an das Liecht khomen möchte» Ich mir aber hiebei ieder«
zeit die tröstliche gänczliche hoflPnnng gemacht Euer Rom.
Khajs. Mt. etc. Alfs ein Allergerechtigister Sanfitmnetti*
gister Kajser welche Ich gewifse Information bekhomen,
dieser meiner verhafft niemaln wissen : oder ob derselben
gefallen getragen, Sondern vielmehr mich auf frejen fuefs
zustellen , Allergenedigist anbeuolhen nicht geschehen las-
sen werden , das dero getrenistem Diener einem , derge*
stalt zn kurcz beschehen , vnd Er an seinem Bechten Ja
der Seilen Leib Er vnd Goet, also Jämmerlich ynd erbärm-
lichen verkhurzt werden solte.
Also vnd dieweii mir dan in solcher meiner Sieben-
wöchentlicher gefengnus alle Menschliche mittel vnd half
auch das erden liehe Becht abgeschnitten worden, dardurch
ich mich änderst nichts , dan des entlichen scbmerczlichen
vnterganges zu befahren gehabt. So hab Ich, wie billich
meine zueflucht zu Gott dem Allmechtigen , alfs meinem
bessten gezeugen ynd Bechern meiner wahren vnschnldt zn«
forderist genehmen, vnd durch gnedige Vätterliche hülf^
vnd bcistandt desselben mich aus der handt vnd gewalt meiner
Djgitized by LjOOQ IC
294 '
AiifsaCEigeii Miftgöntter Tnd Angtber errettet, vod taluie-
reu Fliehe nun aot herslicher begier Tod alleryndterthe-
nigisten zuuersicht In Euer Rom. Khaj». Mt etc. alfs brun-
quellen Tnd tedem der liebbeilsamen unwandelbaren ge-
rechtigkheit, Anflehe dieselben Erstlich ymb Gottes güete
vnd Barmherczigkbeit willen , die wollen diese meine Sal-
uAtion mir in khajs^rlichen Yngnaden nicht vermerckhent
sondern es dahin Allergenedigist deulten vnd ansehen ^ das
leb zadem ich nicht aufs Euer Kbays, Mt. etc. gefengknufs,
aonndern meiner mifsgunstigen Angeber handt vnd gewalt
mich befrejet, das Recht durch diefs mein Anlangen khai-
nes weges scheuen , sondern rielmehr suechen , vnd vor
deroselben gerechtigisten Angesicht, mich aller auflagen,
mit bestendigen grundt der warheit entschütten meinEhr vnd
glimpf so mir vnd einem ieden ehrliebenden Khriegsman
angenember, den das Leben selber ist.
Ynd die weil fürs ander, mir nicht zweifelt, ieczoan-
geregte meine MiCsgönner vnd Angeber nitfeurcn, sondern
sdlen müglichisten Vleifs anwenden werden, mich widernmb
s« vnterdruckhen vnnd zuuerfolgen, Also bitte Euer Rom«
Khajs. Mt. etc. Ich alfs dero getreuist- vnd bestendigister
Diener, der da in Euer Mt. Diensten sein Leben zu endea
ganczlichen gemeinet, ebenmässig allervnderthenigist, Sie
wollen mich wie bifshero, also auch hin furter in dero Khays.
schucz vnd schirm nehmen vnd mir nicht allein wegen mei*
ner Persohn , sondern auch meiner zuegehörigen Diener
gesindt vnd guetter ainen Khajserlichen Schucz vnd Glaits*
brief , dene Sie andern dero getreuisten Dienern niemaln
versagt , vnter ainer benantei) Ansehenlichen Peen , sowoL
auf das Hejiig Rom. Reich alfs Euer Mt. etc Khönigreichs
Tnd Erblande gerichtet, in besster form Allergenedigist
förderlichist erthaillen.
Entlichen vnd fürs dritte« Weiln wieobclagt, so ge-
fahrlichen mit mir procedirt , Ich zum Rechten niemaln ci-
tirt mir khaine ArticoU zu meiner Verantwortung zuege*»
steh sondern alles vnd Jedes per uiam claudestiaae eonspi^
räiionii angerichtet« darczue ainiger Anclager (wie sonstenn
Kriegs vnd sonsten Recht gebreochig) mir alfs einem ehrli-
ohen tentschen Reichsbefreiten vom AdeU vnd Euer Khajs.
Mt. getreuisten Obristen vnd Diener, niemalln färgesteltt
worden, zudemedie mehrem derjenigen so (wie ich gl aab-
wfirdig berichtet) zu besiez vnd bestellung des Rechtende-
putirt , vnd erfordert worden , mir nicht wenig verdechtig
sein , Also bitte dieselben , Ich auch allervndterthenigist,
Sie wollen soliche vnd dergleichen bishero wider mich nich-
tige attentierte procefs allergenedigist cassim vnd aofhe«
DigitizedbyLjOOQlC •
295
bm , vnd dieweiln Ich' ieeztger 2eit tni Onh naoh ab-
dtnekhufig meines Üegitnents khainer andern alfa Eaer
Khayt. Mt. Tnrnitelbare Juriadiction vnierworffen, die gancse
sach alhero an dero khajaerlichen hofie aoocim md yber
aotiehe etliche Tnpatteyipehe teotsche Obristen« vnd andere
hohe Beoelehfthaber, wie Abia Löblichen teauehenXhriega-
herkhdmen nach , vber einen Obristen , das Recht anehal-
ten gebrenchig« rerordnen, Auch die gancsliche Allerge-
nedigiste Vorsehang thnen , das mir mein Anclager einer
oder mehr ernennet, vnd deren Clag Artickl an meiner
Notwendt: vnentperliehen Yerantwortnng anegeslellt wer-
den f Sintemal Ich dessen gewirs , das hochstermeUer Eoer
Khajs. Mt. etc. geliebster herr Brneder nicht ohne sonder-
bare Vernngliropfung Tnd Tngleiches Anbringen , etlicher
meiner Abgönstigen zu bewillignng solicher geschwinden
gefehrlichlBn Processen wider mich gebracht worden , ynd
ich aneh nit hoffe , dieselbe sich der Verantwortung deren
khünffiig Tnderfangen, sondern vielmehr soliche meine An-
geber genedigist benennen , vnd in die Spisen stellen wer-
den , darbejr Ich allervnderthenigist beraittet soliche meine
wahre gründtliche Yerantwort- vnd entschnldignng , soail
mir von Rechtswegen obliget, dermassen znthnn, dasEner
Rom. Kbajs. Mt. etc. mein Vnschnldt nicht allein AUerge-
nedigist erkhennen , sondern auch meine zagenöttigte ge*
genthail mit ernstlicher straf anzusehen billig bewegt wer-
den sollen.
Hieran erweisen Euer Rom« Khays. Mt. ein gereehtea
Gott wolgefelliges Werckh , vnd Ich bin soliche Khajseis
liehe gnadt« vmb dieselb zu beschulden« alfs dero getreui-
ater Diener bifs in den Todt, mit Oarstreckhnng guets vnd
Bluets , wie bifs dato besohehen , Aller vndterthenigist ge-
flissen. Derselben mich hiemit au Khays. sehne» vnd schirm,
auch in allen dreyen Punoten , Allergenedigisten wilfeiigi-
sten Beschsidt Allergehorsambist empfhelendt«
Euer Rom. Kbajs. Mt. etc.
•Aller vndterthenigister
getreu willigister
berman Christof Haerawiirmb.
(Fol«6o~66.)
9.) Allerdnrchleuohtigtster^
Grofsmechtigister Römischer Khayser, Auch zne H ua*
gern vrid Beheim etc. Khonig etc. Allergefiedtgister Herr»'
Es serndt mir etliche vnterschiedliche schrifften gleicbwol
allein obilfer zne lesen- fÄrkhomen , wefiche Euer l^otOi,
/
/
/
/ DigitizedbyLjOOQlC
20
Khaj*. Hajrt. «tc« :Hernron ChriMof Rofsivurm Tbergeben,
vnd auch toiiMea, Ins Reich seinen faulen tachwi ain schein
vnd färb annstreicben , hin- Tnd wider Spargiert hsbeo
solle« darinnen Er sich in mehr weg yermessentlich rndter-
stehfi mich an meinen wolhergebrschton Ehren verkleiner*
lieh ansnetaslen, rnd was Ich meiner tragenden befelch
halber gethan, dahip an deuten t alfs wan. es aus.eioen al-
ten Haafs groUn vnd Privat Neidt geseheben sey. .
Ken ist gleich wöl mein gebrauch nieroalln gewestf
mich in scbriffken mit ainen oder andern viel ku ssnckhen«
oder isue hadern, wie mir dan aueb khainErlich^rdarczue
iemallen vrsach gegeben , weil Er aber sowdI Euer Khays.
Mt» etc alfs andere deasen pepforla aber mit lauter vngrundt
persuadiren will, hab ich nii vnterlassen khönnen Euer
Kbays Mt etc. anCengltch allergeborsambist cu berichten,
wo Ich ihne erstlich gesehen , wie Ich mit Ime in khundtr
soha0t gerathen, vnd was zwischen vns fürgeloffen, darbei
sie aliergnedigiit abcauenemen, ob er auch vrsach hab,
seine vnbefuegte« Ime durch mich, in Crafit meines Be-
uelehs yerwifsne Sachen und handel , mit ainer solichen
Yngereimbten Entschuldigung aines alten grollens zu be*
mtatln.
Vnd das ist gewesen« vber ellich zeit hernach, alfa
Graf Adolf von Morfs, die Stadt Beufs bei Mächtlicher
weil vberfallen ynd eingenohmen-, darbei Er auch Ruis*
wurmb auch gewesen , vnd sich mit Ime daselbst allerlei,
danon Ich andere reden lassen wiU zuegotragen habensolle,
hat Er sich bemach zue Colin ain 2^itLang aufgehalten, da*
hin Ich alfs der Ich so woU des Churffirsten von Colin, ala
des Khönigs zue Hispanien Kriegsvolckh, so daczuemalim
Stifft Colin vnd sonsten am Rhein stromb. gelegen« guber*
Utert, allerhandt fnrgefalner vrsacben halber, oi&malfsver-
raisen müesseu, vnd alfs Ich In ainsmals auf der gassenmit
einem Jungen ersehen « hab ich etliche die mit mir gewe-
sen, gefragt, wer der Jung vom Adl sey« darauf sie mir
geantwort, das Er sich den Buefswttrmb nenn, dieLandts-
archt seiner herrkhunft haben sie nit gewust , noch vil we-
niger Ich als der ich den Nahmen zuuor niemals gehört,
▼nd haben gleich wol etliche geweit, weil er bei der Plin-
deruDgNenfs, wie rorgemelt gewesen scj, Ich soll in In
▼erhsilY nehmen lassen, wie andern ymb dieser vnd derglei-
chen vrsachen halben isuuor auch geschehen, weil er aber
weder des Khonigs, noch. des Churffirsten vndterthan^ hab
ick dessen bedenckheu getragen,
Volgendts vnd fast nach verscheinung aines Jars, ala
dar Hersog vonXotringea ab AiisiAl teuuchctr IRewtter
Digitized by LjOOQIC
297
vfidter d^m Obrisi Schlegel werben lassen , ist er aacji mit
etlichen. Pferdteo, wie ain ander miireotter mitgeritten,
aide Ich ihne hab hören Nennen, rnd im nachfragen befan-
den, das er dan derselbig sey , den Ich su Calla gesehen«
Nach der Einnamb Bonn bin Ich gleich aus Franck<>
reich Ton dem Herczogen von Guisa 9 alfs der sich mit dem
verstorbenen Khönig Henrteo allerdings verainiget gehabt«
wiedernrnb in die Niederlandtkhemen, vnd hat sich dacsoe*
mall der Churfürst von Colin etc. mit dem Herczogen von
Parma dahin vergliechen, das. Irer Churf. Gn. die Statt
Bonn wiedernmb eingeraumbt, |rnd doch zu uersioherung
derselben , des Khonigs Kriegsrolckh darinnen zue besä-
czung gelassen werden soll, darauf ich in Nahmen des Chur*
ffirsiiten vnd mit bewilligung des Herczogen von Parma alfs
ein Gabernator der Statt vnd vmbltegenden prouinz inn.
Knegs ynd Politischen sachen, dahin verordent worden,
weil Ich aber die mehre Zeit hab zoe Colin sein müessen,
bat sich Ruefswurmb etlichroall bei mir angeben, vnd in
meiner behaasnng befunden, Alda Ich erstlich seiner khandu
schafft bekhomen.
Nit lang hernach ist mir von dem herczogen rono
Parma befelch znekhomen. Ich solle in der Khön. Mu zu
Hispanien Dienst, ein teatsches Regiment Knecht werben,
vnd mich allsbaldt zue dem Herczogen nach Spaa verfiegen,.
darauf Ich in aller eil haubleulh vnd befelchshaber besteh,
vnd mich zue Ime Herczogen von Parma begeben, alda Ich
die bestallung vnd andere Nottarfflen empfangen- von dan*
nen ich wiederurohen auf Bonn geraist, vnd den haubtleu^
then die Patenten, vnd das geldt vberliefert, vnd zuege-
schickht, vnd alfs ich vber eilich wenig tag wider nach
Cöln gezogen, hat sich der Ruefswurmb durch mitelfsPer-
aohnen vmb ein hanbtmanschafft bei mir anmelden lassen,
weliche Ich im villeicht, da Er sich zeitlicher angeben,
nit abgeschlagen het, Ich hab aber nicht allein mehr hanbt-
leoth gehabt, alfs ich bedurfft, sondern ainen ^amckhstel*
len müessen, den mir der Herczog von Parma recommen«
dirt gehabt , Jedoch hab ich mich dessen erbothen , da Er
mit mir fortzuziehen lust hab , weit Ich im ain solichen
Tortl machen , das er sol zuefrieden sein , vnd da sich ein
Haubtmanschafil erledigen wurde, Ihme dieselbe vor an-
dern geben, darauf Er mit mir fortgezogen, dasseinig auch
Inmitels Empfangen , vnd als Im nacher vber etlich zeit,
•einer Anczaigen nach, schreiben von hanfs khomen, das
Er eillendt dahin rerraisen solle, hat er von mir erlaubnua
begert, weliche Ich im sambt seinen Abachiedt gegeben.
Von derselbigen.Zeit an, hab ich Ine weder gesehen
Digitized by LjOOQ IC
298
noch mit ihm geredt , bift Er vnter jlero Obristen Hanfs
Beicharden Ton Schonnenbarg etc. Rittmaister worden ist,
bei dem Ich ihne sum ofllermalen gesehen , mit ihme con-
versirt « ynd wie sich der herezog von Parma mit dem gän-
czen Leger Ton Ciaadebeck rctirirt, ynd das Kriegsrolckh
thails aof der ainen seilten des wassers « der ander theil
aber auf Ruam den Abzog genehmen, Ist der ron Eggen-
berg ynd Ich aaf Raam khomen , ynd hab Ime Rofswarmb
auch weiter nit antroffen , bifs Jenseit Paris in einem Stättl
so in La Brigia ligt , alda er den von Schöneoburg mich
ynd andere in des Priesters haufs zo Gast gehalten , ynd
darauf bifs auf Schatiotici fortgezogen , Alda Ich In den
Baefdwnrmb , welicher ynterwegs ybelanf worden, tödtlich
kranckh gefunden, ynd Ine die Zeit vber, so Ich daselbst
bei dem herczogen von Parma gewest, zu mehrmallen mit-
leidlich besuecht.
Nach diesem hab ich lae aber weder gesehen, noch wo er
aigentlich hinkhomen, gehört, allein vber ein guete weil
hernach, ist mir angezeigt worden,' wie dasErRuefswurmb
ynter dem herczogen yon Gulich gar gefehrlich ynd ymb
den halfs gefangen sefs, welches ich zwar damals mit be-
kfimmernus verstanden. Wie er nun ein Zeitlang in Yer-
hafft gewesen , ynd die Sachen ein gefehrlichen Ausschlag
gewinnen wollen, hat Er mir seiner Zuestandt, ynd in was
schwerer vnd harter gefengknufs Er gehalten werden za
mehrmallen schrifftlich vnd mfindtlich zuerkhennen geben,
ynd auf das hoche vertrauen, so er iederzeit zu mir wegen
der vielfeltigen Empfangnen guet vnd wolthaten gehabt, vnd
noch habe, gebetten , Ich wolte mich doch seiner anneh-
men vnd verholfTen sein, wie Er der schweren Yerhaift
entledigt werden mocht, darauf Ich mich meinem offnen
gemüelbnach, alfsbaldt erbotlen, alles das jenig darbei zn
thun , was in meinen Vermögen sein werde , Er soll aber
auch an den herm Grafen von Arnberg ynd seinen Bme*
dern den H^rrn von Barbanson vnd andere , so Im etwo
mochten bewnsst sein , schreiben abgehen lassen, So wolle
Ich mich seiner trenlich annehmen , vnd zn seiner erledi-
gang laisten , was mir Menschlich ynd müglich sein wer,
Aof weliches mein guetachten Er an die obgeroelte Beede
hbrrn, wie auch an mich abermall gesohriben Also hat man
alfsdan mitl vnd weg gesuecht, das der Herezog von Parma
sich seiner angenomben , vnd ffir Ime bei dem Herczogen
von Galich etc. in bester formb intercedirt, dardorch ynd'
andere mitl, die Im wol bewosst, Er leczlichen der ge-
fengknos erlediget worden ist , da er sonsten yilleicht den
Kopf dahioden laasen müessen, Daramben mir gedachter
Digitized by LjOOQIC
299
nurswarmb hernach nit «Ileiii fohrtfit« gadanckht, Ifelches
Ich vngesweifett noch ?nter meinen tachen ia. Originali
soeiinden , Sondern mir In gleichen neben £«estellung so«
liches seines Danckschreiben dorch seinen Vettern mündt-
lieh ynd snro höchsten Dancksagen lassen , hernach hab Ich
ine abermals ain gaete £eit nit antroffen , alfs zu Ptissel
bei des alten Granen zu BCanfsfeldt etc. Gnbemament, ynd
volgendts ku Htfrzogbasch, alda Er mich in metner kranck-
heit fast täglich besaecht, Tnd neben den herm Obristen
Obristen Leotenandten ynd andern Canalieri yon allen na-
ttonen zu zeiten mit mir priemirt« ynd mir also die zeit
Terlreiben heißen, yndter andern ist dacznemal ainLotrin*
gischer rom Adel , dessen Nahmen mir abgefallen » in des
Khönigs Dienst mit 6 oder 7 Fcndlein Lotrtngi&chen Fuefs-
volckh gewesty welicher offlermals mit yns gespielt, 80
khombt offtgemelter Rofswurmb ainsmall zu OMr, ynd yer*
nielt. Er wolle mir etlich behendigkheit in spielen zeigen,
damit ich soliche Vögel, die doch gemeiniglich mit derglei-
chen griefenymbgingen, der gebier nach, abfertigen khöndt,
•mie er mir dan deren drey, yiehr ynd mehr gewiesen, we-
liche alle aber mir zn begreiften , yiel za behendt gewest,
wie sie dan aach ainen Canalieri zn gebranchen gar nit an*
stehen, weliches Ich darumben melde, damit meniglich
zue sehen, ob ainicher ynwillen zwischen yns gewest sei
oder nicht.
Vnd alfs wir daselbsten yon einander geczogen , hab
loh in weiter nit gesehen, alfs zue Prttssel, da mir die Wer«
bang aines Neaen Regiments aufgetragen worden , hat Er
mich ersuecht In zu meinem Obristen Leatenandt zue neh*
roen, darczne Ich aber alberait den herrn yon Mörapurg
besteh gehabt , ynd wie Ime dieses feel geschlagen , ynd
er auf seine praetensiones bei dem Alten Grauen yon Mania*
feldt khain richtigen beschaid haben khönnen , hat er mei-
nes Wissens ain Haubtmanschaffl ynder dem Obristen Khnr«
czen seligen angenehmen, soliche hanbtmanschafft , wie
ich bericht worden , nach der Musterung wider yerlassen,
ynd sich nach Ynsprngg zam liarggrafen yon Bnrgaw bo-
geben , ynd hab Ich ihne also nicht mehr antroffiDn , noch
geaehen, bifsich in diese Landt zu E. Mt« etc. Diensten,
mit meiner geworbener 2000 Pferdten , ynter Gran ankho«
men bin. Aufs welicher knrczen erzehlung ynd allen mit*
lauffenden ymbstenden Euer Khays« Mt« eto« allergnedigist
zuesehen , ob ainicher Vn - oder Widerwillen zwischen yna
iemalln fürgeloffen oder Ich yrsach gehabt hab , ainichen
haafs, Neid oder feindtschafft gegen Im oder Er gegen mei-
ner Peraohn.zo traben, rnd weil wir einander aeit Prüea«
Digitized by LjOOQ IC
i
300
sei h«r blft Vnter Graii nieitoalb getefien , So khan ich nie
wiesaen i^aa in der zeit Ich Ime oderErmtr für wider wer-
tigkheit bec zoefügen khönnen daranCs ainiche felndtsciiaffk
haafs oder neidt het erwachsen tnäegen.
• ISouil aber die Zeit da wir beede In E. Mt. etc. Dien-
sten sein, belangte, glaub Ich nit das ainicher hoch oder
mderer befelchsnaber noch iemandt anderer an' E; Mt. etc.
hoff oder irer Farstl. Dht. iemalfs gehört oder gesehen ha-
ben werde I da« Ich ainichen haafs, Neid oder widerwilfen
iemalfs gegen In erczaigt, oder gegen andern dergleichen
verlautten hette lassen, da wir dann fast tfiglich ausser der
Yeldtzueg ymb vnd bei einander gewesen. So kan ich
mich niterindem, das in denen Veldtzüegen etwas zwischen
ms ffirgeloffen so der redtwerth gewest, oder ainsolichen
langen haafs Neid- oder passion hette verursachen sollen,
desgleichen wüst ich nicht, was mich doch zu ainicher pas-
sion oder invidia gegen im het bewegen khonnen , dan im
standt hat ir mit mir nit zu eompetirn gehabt, viel weniger
in denenbefelchen darinnen Er anderer vnd dieser orthen
gebroacht, So ist Er mir niemals weder in commendiren
oder in andern Sachen, im Kriegswesen , oder sonsten vor^
gezogen worden , hat sich auch meines Wissens dessen
keinmal mit der that angemast, wie es im dan auch gar
nicht gebihrt het.
Yber das hab Ich seine aigne Handt, von Prag aufs
aufzuelegen , darinnen Er mich seines alberait werbenden
Regiments bericht, mir wegen der Einnamb gratuliert, seine
Dienst in besster formb anhiet vnd mich daneben ersucht
Ine für mein Fehlt Marschalhs Leuttenandt anzuenehmen.
Ynd das noch mehrist, alfs Er sich nach fortscfaickhung
seines Regiments zu Wien noch etlich tag aufgehalten, ist
Er Tor seinem hinwegg reisen in mein Losament khomen,
sich gegen mir aufs eusserist erbotten , aller ihm nach md
nach erczaigter wolthaten zum höchsten berfiembt, darfür
gedanckht, vnd sich darbei erclart, mein Persohn in aller
veneration Ehr vnd respect zu halten , vnd mein Diener
zue leben vnd zu sterben , welehes herm Georg Andree .
Ton Uofkhirchen Freyherrn vnd Obristen etc. wolbewust,
der dan dessen genuegsame Zeugnufs geben wird vnd khan^
vnd hat mich eben zu AnctKaigung solicher vertrenligkheit,
in ainer Ime vorstehunden heuratshandlung vmb mein ver*
treulicbisten Ralh angesprochen, darauf Ich ihmeauchalfa
ein bmeder dem andern gethan hette, mein ainfeltig guet-
achten eröffnet, mit welichen Er von mir abgeschieden,
▼nd hab ich Ine weiter nit gesehen , bifs er neben anderA
Obristen mit aeinem Regiment zu Gomora aakhomeni vnd
Digitized by LjOOQIC
sot
Ich den Zaeg auf Totis^ Tnd ^ie vmbligcmcit.lieaBer.argli'
nohroen.
Wie loh mich nim gegett-aUen hohen' befejokeo Obri-
8ten ynd andern, die derseibigen Raif» beigewont« ynd in
sonderbeii gegen Ime B«efswnrnib verfamlleit^ wie freundt-
lich'?nd ainig wir alle mit.aioandev gel«bly.Tinb vndt böi»
einander gewesen , Ich mit Inen. ynd. sie mit mir geessen;
tratickhen vnd oonuersierC haben, dessen können E.Khay«.
Mt. etc. bei allen vnd i«den Khundtschafit eini&iehen las»
sen« de&wegen Ich danenoh aller rndtertkenigistgebetten
haben wil.
Dammben Ich mich vil ehenderüaa himdlfals tversehen,
alfs das er Roefswarrob an ▼ollendaag derselben- Haifa sich
also Yogebiebiich gegen mirerceaigt, vnhd bhidangesec^t
meines daczuemall aus sonderbarer Irer Fürstl. Dht. eta
meines . gnedigisien Yeldtherrna beschehaen Verordnung
tragenden höchsten befelchsv mir mit sc4wher- Vnbeschai»-
deakeit^ in meinem Aignen Zelt, ohne Yrsach.« ^ndaafdie
Im gethane glimpfliche- Anca^aSg, da es. Mif sein Pavsoha
gar nit gemaint aey « begegnet sein soll -
Yad haben Euer Böm. Khays. Mt. etc/ Tnd meniglich
ans dieser^ viabftendliclken vad attfafüehrlicben narraticif
aiier zfäiseht^ti xn» fürgeloi&ier.aachen, wcdehes loh im faHl
der notfa , !tbails mit sein. schreiben, thails. mit JLebendigen
Zeugen- ynd Ehrlichen «asi^hlieh^n Ganaiieri fndPersohnen
bekhundxscba'fftea kan.iPAd wiU,. gnuegsamüch abccuench'
men «lodaa sein fürgebeil.aineft alten IViTatlgeollaas.^ so Job
wider hn haben, auch veltkhündig« vnd.oifenbar aey.nsoU,
welches Er. in iseiner- rermeiaten excepiion vnd>defenstona*
schrifiky so aber vielmehr ein Ehrnraeäg vtadlnmos libell
wider Euefi^ iChajs. Mt geiiebsten harra Bnicdava miefa rnA
•iidere«£rJMie'Leuth tnehrisSv'Tnd in andern .seinen tii-
wachafftait^ Sapiicalion. vnd sohniifien £ar. dierHanbtvrsaok
seiaeaZliesi:aBdls anxaucht, der^ pnrlaoter yngiAiidt« vnd
TonImk>aii-bemontlnng vnd an bescfaeinang' aeiser. halfa-
brüchigott Jbendl ain erdichte^ oaiaaiiiia aey, ime bat andern,
die darankb khein wiaaenachaffk habe» aiaiauor vnd beifahl
iea machet»/ f
Dafs den verrer obgadachterBDefswunab abaBmälfavn«
aerachambtec weifsfargehen.datf, da Ich aUsi^^eldt -Matf'
achalch. zu commandiren ^ das loh keine • biUigkheit :oime
recht stalgeb, da bemef iok.audb aaf a^leTodnadebefeleh.
Ofaristen, Qb^Lonttenandt , hoohe vnd nider^ Beueichsfa»-
haber Auch an gemein auf das gancae Leger ^ aa von iar
«ae Jahr, weila Ich aoliehan / beuelch bedieney in •Hna-
garn:^weat|. ob aioh Jeatandl.TSaaagten odeic .verkhä'rateii
Digitized by LjOOQ IC
102
BeektemTf »ttcli mt gleichmessig, oder yiigebierlicher Ad-
ministriening der Jasticia, daramben Ich wissensohaiTt ge*
habt heue, zii beclagen aioicben foeg oder Yrsach gehabt
habe.
Darunben Er in die«eni< wie in allen andern sein giif-
tiges Natterngeaiüeth vnd damit er nicht aufs der gewon-
heit , andere mit Yngrandt sauerkleinern khomb , genaeg*
aamlich an tag giebt, vnd wird Er zu Ewigen Zeiten disea
aein fürgeben nimmermehr dartbun oder beweisen khönnen,
Er muefa ea dan auf sein aigne Peraohn rerstehen, das Ich
Ir Fürst!. Dht. etc. nit gerathen, wie Ich wol der gebiehr
Tnd achtildigkheit nach, bette thun sollen, das manlmeim
Leger |. seiner begangnen Maleficzischen Verbrechen hal-
ber« dem atarckhen Kriegagebraach nach, ohne ainichea
langen procefs zu erhaltung schuldigen gehorsambsnitden
Kopf für die fäefs gelegt hat, wil ers dan auf das vnpar*
tejische Krtegsrecht, so Tber In gehalten werden solle,
deuten , So befrag man so woll die herrn Khaja. Commia-
aarioa, alfs auch die Herrn Obriste , vnd wer zum Rech*
ten nidergeseczt vnd erfordert, ob ich mich desselbigen in
dem geringsten aitgenohmen , Partheilich oder thailhafftig
gemacht , wie aich dan wol znuerwundem , das kheiner ao
Erbar geWiaaenhafft guet oder veratendig soll gefunden wer«
den, welcher vber Herman ChvtstoffRofswurmbai^vnpar*
.teyiach vnd dem Kriegsreeht gemeases Yrtl sprechen vnd
feilen khönt, «mit gleichmeaaiger Vnwarheit darf dieser vo-
uerachambte vad in liegen eratockhte geaell fflrgeben , ob
ich mieh wol stelle, daa Ich fürmeinPersobnmiclm nichta
zuthnn, das ich doch, wie viel andern caualieri vnd anse-
henlichenlenthen bewnat sein soll, bei Ir FürstI Dht. etc.
jUle.mili vnd weeg practicire,: damit er mir alfa vormäla
geschehen, In die händt geliefert, vnd Ich 'vnter de^oi achetn
aines in EnerMt. etc. begangnen VerbrecbeiM' willen, mei-
nen muethi, weil Ich meine gegen Im habende Particvlar
anderer geatalt aufszoeführen nit herczena genueg hab, an
ihm khüelen vnd verbring«o möge, dan Euer-Khays.lltayi:.
khan Ich mit rainen gewiasen auch grundt der Warheit be^
richten, vnd werden mir auch dessen Ir Ffirstl. Dht« etc« vJ^d
•die schreiben selbst darnmh verbanden, zeagnni geben, daa
bei deraelbigen Ich gleich Anfangt zu mehrmailen ange-
halten, das aie daa vnpartejisöbe Kriegsrecht, weil Er wi-
der Bah meiner Persohn halben excipiern möchte,. aadet*stwo
als etwo zii Wien, oder wo* es Iro gefelKg, anstellen sol-
len , vnd aich*deawegen mit andern vnterredeo,' AuchEaer
Mt. etcf. Bäth Vnbeschwerl; vernemen weiten , weliehe daa
auf AU^borg .gangen i ynd^mAg. bei meinem Aidt aach bei
Digitized by LjOOQIC
303
meiner I^(!!Qbsten Seel Seligkheit wol betheurea , das sich
Ihre Dhu etc. ohne mein Yorwissen auf solches ort ent-
schlossen Ynd wie dieselbe mir soliches durch den Kriegs-
rath ,an«aigen lassen, hab Ich mit diesem t^firUs JormaUbas
j;eantwort, Gott waUs^das ich yon grundt meines herczens
vrol zuefrideo bin« das ich dieses Yogis nur einmal aos roa^-
ner Yera;vtwprtQDg lofs werde, allain .begehr ich ain De-
cret In Nahmen Ir Fürstl. Dht. etc. zu haben , wie vnd was
j^estalt Ich Ine tob Bab aufs nach Altenbiirg l^ffern lassen
aol. •
Yielweniger wjrdt ainicher Caualier oder Ehrlicher
Man, mit grundt der warheit sagen khönnen, da» Ich noch
der Zeit practicierethab, Ihne in meine hendt 2u bekho-
mea,. wia Ich dan Ir Für. Dht. etc. selbst vnd alle andere,
so diesej^, sacken vom Anfang bifs ieczander beigewohnt
zu zeugen angerueffei?. vnd genohroen. habeni will, darum-
beo Er Kuefswurmb mich in diesem abermals bei £. Khays.
Majrt. , feischlich vnd erdichterweifs angeben vnd verklei-
nern thut. . .
Diis Er aber ferner vermeldt, Ich hab nithercz, ge-
nug., mein gegen Im habendes Particular wie era ncnt , an-
derer gestalt aufszuführen, das ist von Ime ^in geschwolnp
.vnd hochmüetige Yermessenheit, dan Er sein Lebenlang
dergleichen an mich niemals gemuet noch meines wisseas
au der Zeit da es mir Ime solicher gestalt zu begegnen ge-
biei:!«, verursacht, So,>vi|rdt er mit warheit nit sagen khon-
nen, d&s ich iemalfs Jemanden etwas . hatte abgeschlagen,
das aioem Erlichen M^, Ehrenhalber. nit gebiert, noch die
Zeit meines. licbens weder gegen meineri. feindt .in krifijg^-
wesen , oder ajoicben andern einige khleinmüetigkbeit er-
• czaigt hett« Nit waifs ich .ob er sich darför helt, das iiM
khein Mensch begegnen khöfvne, oder.dörfFe, da ich doch
niem^Uii gehört, daa er Redlicher weifsy vnd vor der Faupc
' vi/el grosse. Thaten^gethan hab Er müesse sich dan erst dui^
das erlernte geschwinde. Fechten zu Prag, alfs. Ich bericht
.worden, dessen Er schon ein Prob, an dem Khinczkj, den
er h|pridei:werta mit dem tolichen gestochen habensolle, c^r-
zaigt für ein solichem Achillem vnd so muberwundt^qh
halten I watf Er aber das.wirdt abgewa^hei| haben (damit
er noch ;sur Zeit besudltV Ynd zu einem duello mir vi|d
«Ehrlichen Cauallim gemefs., so wird Er ^Ifsdan aelven,, <ib
es B^ir an herczen oder feusten manglen soll. . j
•Das er sich aber so hoch verwundert, daa sein Yer-
brechen niemandt als mir allain bekandt, vnd sonsten d^r
gaqczen TVelt,. sonderlichen denjenigen,- so. sich in al(epi
Bjrtterlicjien ^Pcc^sio^ien . mit , ynd beneben . sich .bef lin^qa»
Digitized by LjOOQ IC
804
Tncl ifaoie das contrariam ohne Roeifib an meMen flglich
durch die gancze Welt sengnafs gtben, Terborgen vein
soll, Ist Tnnonnöthen weitleuffig z uuerant Worten , Sondern
das Recht vnd die darbei eihkbomeifde prrobationies -M^erdeii
diesen Artickhl genugsamlicherlentem, Ich' halte aber da!!^-
ffir, Erwerde ttit alle darumb gefragt oder von iederman
gehört haben ^ was sie Ton Ime 'Vnd sefnto Verbrecheii
halten« ' . '
Sonsten' ist wol setczam zuöernehmcn, vtid ranefs seht*
böse ynd mifsgünstige Nachbaurn haben , das er sich in al-
len si&inen sohrifften der Dracönischeti lactan^ vnd eigenlo-
bes gebrauchen , Tnd seiner Rittertichen durch die gahcze
Welt bekhandten Faustwehr, souil in £uer Bhays.
Mayt. etc. vnd des Baufs Oessterreichs Diensteid Vergossnen
Bluets, das Er khein Haufs aufgebeh , noch' Itht Was rer-
lehren, md wsrs d^i^gleichefn aigenlbfo wehr sein', so hoch
•selbsThÜeaienmues, vnd das nit von andern erwartet, 'dan
Ich weifs iiii(jh ikii «uerindern , hab es auch von khainem
gehört, wo Er doch die hoche vnd Ritterliche dapfereTha-
ten, Jenalaerzaige, oder etwas' gethanii hette, das ainJe^
der Erlicher CauäHer in dergleichen Sachen nichtanch hat
erczaigt , oder drczaigen soll , oder das seine Dienst Euer
Khays. Majt. etc« werennurvm'bain aSnichenZaunsteckhen,
oder zu andern etwo nucz gewesen , Alfs das Er wie man
sagen wil, die heubter aneintindet geknüpft vnd die'Vnai-
nibbelt in allen Feldtzfiegeti gebracht hat , So halt Ich
•nieht darfQr, dasainicher Obrister in Euer Mt. etc. Dien-
sten sej ,' der Ime an Redligkeit *v^ erfahrenhett cediren
oder welchett werde', wiewol Ei», Mk der allein wic>:igist,
tnd dem für atidere sein KholbenWot gefohlt, dieselbe alle
'Mfentlich für Narren gescholten/ tV^lches Er zwar nit allein
tnen , sondern in gemein • fast allen andern gethan, So in
Eur Khays. ' Mt. ' Kriegsdiensten* geWest , vnd tioeh seindt«
rnd sich Inen an Verstandt vnd etfWhitenheit, schrifft-'vnd
Mündtlich preferiert hat; Ynd ist zwar nicht ohne,- ^asEr
in' Eur Mt. etd: Dt^sten riichtk verlohren, dan Sie Im
auch iliemals'lchaiii Hanfs znuerwahren odei* Tölckb zue«
-ffiebrcfn iemals vertraut.
^*' »Wie vnd wawg^estalt Er' itber s^in bluef y dessen «r
'sieh so hoch berüembt, vor tapa vergossen, das Er 'ohne
't^rwissen oder Vöroi^dnüni^ geifctik*itibt, vnd dardurch souiL
Ehrlicher CanaUeri vnd Soldaten auf die fleischbanckh ge-
fftehrt, danion wil Ich kriegsVerstendige Indieirn -lassen,
vitd wurd^ Br^n- der herczogen von Alba vnd Parma^ zel-
ten sein veirdientef belohnüng nhderti zutn Exetojpel baldt
^aber eflspfengen> vnd sie Ime dts teideftden ichiKkerczens
Digitized by LjOOQIC
305
g^ehwindt abgebolffin liaiMMi, w«r nhb melmm geringea
eraehteat viel beMer Tdn dergleichen suchen »lill sa tcbwet*
gen, tnd Von andern des lobt zu erwarten < alfs sieh
Selbsten, vnd swar gegen seinen herrn so hoch herfftr sa
streicfben nid sein Job also weltkhundig zu machen.
Bs- sebeint aber wol wohin sein famossohrrSt gemeint
nomlidien,. das ev das Reobt fliehen, oder doch bifs der'
Yeldung ein £ndt verlengem oder nofsißhiebenn khdnt,
Jkmn dae die leuth denen sein Ekrenrrerig leichtfertig ynd
Ynwarbafil gedieht. ftrkhonbt ynd die vmb'det Sachen he^
etbafienheit khain eigentlich wiessen haben , In diese ffO*
danckhen gebracht werden, weil Er Ir FürstK Dht. etc. aifis-
E^r Bit. etC' Brneder ynd Veldtherrneto. - ynd dem ron
Schwarcaembepg alfs Veldrmarschalchen' etc. so hoch an*
greifieadarf, ynd darüber an Prag geduldet wirdt, das Er
sieh seiner Sachen befnegt ynd frej wissen mnefs,' weKcher'
aber naleb vielen brauateo der enentus aines' yrtparteiischen-
Kriegsrechtens zä erkhennen geben wird.
Das er dan ferrer yermelt. Er sei allein dem soff
Ffirstl. Dbt.etc. Und Job als Veldtmarschslch 3tbe anbefoh*
len haben, mehr nächkhbmen, alfs er zu thm sfehnldig ge*
west sei, hab ich swar sein Regiment vnd alle darunter ge-
legne Eriiche Kriegsie«lh,so wenig alsandere kheinesVn-»
gohorsarabs niemaln beschuldigt, wie ei* aber für sein Per«
Bolmsich verhaltenn, das wirdt das Recht su erkhennen ge-'
ben, so wol auch den Articl, darinnen e^r sich auf den herrn
^Obristen Galin ynd herrn Dootor Peczen referirn, Vnd zie-»
hen thuet. Was sonsten in einer den is MartüE.Kkays.
Mt. etc. yoii Ime R<ifswurmb' y heran tworten' fatnos Schriffk
mir für o^lnmniae ynd ynwarhaifte bezichtigungen teils oU
fenllich, thails aber durch die wort, wie etwa von andern
beschehen, zoegemessen werden, AlfssoM ich ihm aufs
haefs^ ynd Ileidt in diese beschw&rung gebratfht, seln^ge^
fencknufs, wie dem ganoien Reich bewnsst stin soll, böser
Tsd arglistiger weifs^erprsoticiert, soKeitiert vnd inswerekh
gericht, das ich mich in Treffen oder Sehlaehten vor dem
Feindt verborgen von Eur Rhajs. Mayt. etc. Leger ynd
kanffen zaghsfft vnd flfleohtig worden, Ai^^nüczigkeit ynd
Betrog derselben vnd des Reichs wolfahrt fSrgeczogen des
Bruefswurmb saehen vnd Pfbrdt zu mir genehmen , seinen
fOrsehlag wegen der Einnamb Ofen nicht arthftten^ Vietwe*
niger annehmen wollen , vnd das ich in meinem Ambt vnd
befelcb nachlessig vnd yrtfiirsichtig gewest, auch viel ver«
Mombt, diejenige, so auf seiner Seiten mit Bedrawutog y6ii
Ime nbozaewenden , andere •durch Verheirsungeii -auf mein
•eiten zu bringen« mieh vntersUndes^ ynd* z«Rtab Ime
I» eo
Digitized by LjOOQ IC
30fr
nit allein den sntrit der frembdetii.scmdern auch teincr aig^.
neu blttetsfr«ündi,.vnd wider aller Christlichen Veiekiicr*
recht ynd herkhomen, seiaen aignen Caplan, den £r.btt*
lieh zu trost vn4. aller hillichei* converaation bed Iroehatte
haben, mit gewalt abgeschafft .haben aall « vnd waa^ai^e-
nige mehr ist. . Daradi redt vnndt aohreibt der hochgeacbifolne,
au^eblafsne Tbermüetige Bhumreliget Ehrvergessne le&kit
fertig geaell, die Purlautere vnd greiSliche vnwarlMsil,) wil
im auch-alle diese erdichte mir felsehlich zuegemesaene T«di
2a. ewigen zeiten ynerweirsliche beziehtigungen in sat»eii
Bu«en geschobeq« tnd allein aouU zvl meiner terantWortmkg
anf difsmal Hhörc^flich vermelt haben « das Ire'Füeaib Dkti
Stein yerhafft. mit zeitigem Raxk der fürnembslen- im FeAit
aufs wol befuegten yrsachen, vndieii der zeity da weder.Er
i^och sein üd^iinent abgedanckht für sich selbst fSäcgenohr.
men haben t ^yi.e ich mich dan difsorta auf Ire FäralL DhU
elg. als einen Statthafften Fürsten YiOn dem hoohlök&ichen:
ynd khayserlichen Hanfs yon Oesaterreich etc.» geborn . re-^
ferirn ihue.. , . ., . <
So wi.rdt khein Erlicher ynd warhaffter Mau» zu ewi-
gen Zeiten nit SAgen khonnen, daa icfh mieli in ainiger ocea<»
sion allerort ynd Enden, da ich gewesen xaghaßTlig oder
flüchtig erczaigt« ynd ist mein brauch gar kiit, mein Lob
inir Selbsten zn sprechen, oder durch die gancze Welt wie
der Rhumretige Rofswurmb so groCs zu machen, Sondecn.
Ich wil die efi*ectas ynd die Thaten, was einer ynd der an-
der gethan. reden ynd gezeugnus geben lassen, Souil weifa
][cb aber wqI, das Euer Khiays. Mayt« Er mit allen soinea
Ritterlichen, aber doch allein .yon. Im so hoch herfurge*
striphenen Thaten mit aller geborsambisten ReUerentz jeu
neiden, nit ymb ein Schweinstall genüczt.
^ Vnd wirdt weder derRuefswAirmb noch ainicher Erli-^
eher man , zu einigen Zeiten picht beweisen, khöfanen« daa
Ich Ir Mt< etc.. vmb den geringisten heller, oder Pfenm^
verts Jemalfs betrogen, yerforteit, oder ainiche aigennüe«
zigkheit der Chriatepheit wolfahrt fürgezo^en^ noch aini-
chen Menschen yon seinetwegen y erfolgt, oder dorch ai««
niche y^rhaissung wendig zu machen mich angämast Sonn
d^rn} ea schreibt der Robwnrmb hii^inen mit gehihrender
Reuerentz £u melden die Pur lamt^r^- lugen , wie nicht we^
niger in di^eiPi da« j[ch seine Pfendt ynd andera zn.mtr.gef
Böhmen haben solle«. GieithmessigeYrtach hat er aich ybev
die yerhafft . zu Raab zu besphw^ren , dan es aeiiidt 3o
ynd mehr J^erjohnen yerhandea,- die da bekhendt^ babeo«
ynd Aoch bekhennen, das sie mix ynd /bei Im daseibat gewe-
aeo, gesse^ Xpd. getrnnckhen .bab^mi Ja .das hat ev«ioh
Digitized by LjOOQIC
507
selb» 2v^ Pt^ag borüeaiht» vird h&bent bekhent seine Dicneri
die laiszuegefübi^t„icla«er eben snAaab inder verarickhung
Tnzüecküge weibsPertohnenbei sich gebebt, bei denen. er
Yilleicbti di^ Chmtliphe Conuei^satioa gesaoht ynd den biU
lieben Uostf den er Jin . 'so euärig angelegen lassen, ge^
fundeo .haben wirdt, was d4n seine fürschlag wegen ein-»
namb ,Ofee belangt,, die seint also geschaffen; gewesen, das
sie ohne höchste gefabry Mrie vielen yerstendigen Obristen
Tnd in 'gencie bewast niohc tbetten in das Wdrckh gericht>
werden mügen, rnd bat sich seithero auis der gefangnen,
Entsprungnen, ynd sonst erledigten Christen vndTürckhen
Aussag.genaegsambUch befanden, wie viel man mit versue-
cbnng desselben «eineis Anschlags angefakren Were , Es
seindt aber dergleichen' diacurs^ bei Ime nicht selczam. In'
massen Cr dau nach Graff Carls von Mahsfeldt etc. seligen
tödtlichen Abgang, alfa Ich verstehe, dae Schlofs offen
durch ein kleines Pörtel mit.etUch hundert man, ynd daft
die Vesslung Baab Auch durch ein lecherlichs stratagema,
wie es Im etwo enttraiuinbt bat, einnehniben weilen.
* Warinnen Ich aber in meinem bcfelch etwas versaumbt
das mag £r frey ynd Hundt £ur Khays. Mt. etc. deren aU'
leryndterthenigister Diener Ich bin , ansaigen , yon dersel«
ben, da es sich in dem geiingsten also befinden wirdt, wie
der Ehrvergessne leichtfertige Man der Roefswurmb mich
EO uerkleinern vnd ancisnegeben feischlich ynd erdichter'
Ehrendiebischer weifs, yndterstehet, beger Ich kheine-
gnadt, sondern allein die verdiente ynd gebihrende Straf. *
Es sehen aber Eur Khays. Mt. etc. ynd sonsten menig«
lieh aus diesem allen, was E>. mit solichen seinen famos
schrifften. suechl, nemlichen durch anderer yerklienerung
des Ynparteyiscben Rechts zu entfliehen, dan ist er so Rein
in sein gewissen, wie Er deroselben ynd meniglich zu uer-
stehen geben will , warumben tragt Er dan des vnparteyi^
sehen Kriegn>ephten ein abscheuhen, Sintemal Er nit laug«
nen khan, das Er zuuor den Handtstraich von sieh geben,'
ynd in Arsest aus befelch Irer Fürstl. Dht. ete. genumben
worden, .alfs seih Regiment abgedanckht ynd sich sein
Kriegsdienst vnd AidtsPflicht geendet. So hai Er vnter
höchstern^nter Irer Furstl. Dht. etc. Jurisdiction vnd Gene-
ralat delinqqiert vnd sein säur Verbrechen also geschaffen,
das sie für kein ander forum alfs für einvnparteyischKricgs-
recht gehörig, ynd weil Jm das iecz geseozie Recht nicht
gefellig, wie hat Er dab in seiner Ersten zum Rrandeyfs
ybergebnen Supplioation. sich beschweren khönnen, das
man wider Recht ynd t(i;iegagebrauch auch die Reichs Ab-
schiedt die teuncheObriste haubt vnd befelehsieat alfs mit
20*
Digitized by LjOOQ IC
308
welchen man das Becht billich beseceen soll» abstehen
lassen, ynd (daran Er gleiohwol' wie in andern allen die
beweifsliche Ynwarheit schreibt,) das Recht mit frembdcn
ans Bungam rnd andern aaslendischen Persohnen vnd darc*
2ue nit auf tentschen Poden , gleich als wan in Italia oder
Franckhreich khain tentsches Kriegsrecht gehalten werden
khondt , bestellen wellen , da doch ausserhalb isWejer son-
sten alle Obristen, die dazaemall verbanden gewesen, an- '
ieczo im Veldt rnd an derselben stell, viel andere Erliche
Tnd ansehenliche Obristen, die er mit keinem foeg-refutirn
khan, zuegegen sein.
So ist wunderlich zaehoren, das er Nirgendt ins
Feldt erscheinen will, wo Ir Fürstl. Dht. etc. vnd Ich zn
Gommendiren , dan weil alle Obristen Irer Pflicht vnd re-
apects gegen meniglich entlassen, Tnd zu derTnparteyischen
Rechten , das sie Judiciren wellenn , was sie Inen vor dem
strengen Gerichtsstnel Gottes znaerantworten gefraven,
schweren müessen, was khan der Veldtherr oder Ich darbet
thun, ynd will alle Obristen vnd Nidergeseczte bei Iren ge^
wissen anszuesagen angerueffen haben, ob Ich de meritis so-
Hoher seiner Handlang mit ainichen yndter Inen coouersirt
oder geredt, also das Er dardnrch die ansehliche ynd Red-
liche nidergeseczte Obriste, Ob - Lenttenandt hoche be-
felcbshaber ynd andere selbsten zum höchsten dardurch an-
last, gleich alfs wan sie Ir Dht. etc. oder mir zue gefallen,
Ir Aidt ynd Pflicht yergessen , ynd zurnckhstellen wurden.
So hat es mit seinen petantischen ynd Calmeuserischen Ex-
ceptionen wieder die Citation ain soliche gelegenheit , das
Er diese oder andere vor dem Uriegsrecht gleichwol allegi-
ren, alda man darüber sentenczirn vnd erkhennen mag,
auch die prohationgs huc inde der Nottnrft nach vernehmen
ynd anhören, ynd Ine darüber in ainen ynd andern gar nit
verkhOrezen wirdt , hat Er alfsdan etwas wider mich , so
Enr Khajs. Mt. etc. dienst betrifft, ffirczüebringen , So
wil ich darüber gebihrende Redt vnd Antwort geben, ynd
derselbigen Vrtels erwarten, will Er aber an mein Persohn
etwas sprechen oder fordern, So bin Ich ime zum Rechten
gesessen , oder zur Faust gewillt. Ynd wirdt man alfsdan
sehen , ob es mir , oder dem hochmüettigen grofssprecher
am fueg oder herczen gefehlt, oder gemangelt hab.
Dasjenige aber so mir dieser Zeit zum meisten zu de-
fendiren vnd meiner Ehren halber zu anten obligt das auch
Enr Khays. Mt. zum theil Ires dabei mitlaufibnden Interesse
halben, selbs betrifft, Ist dieses das Er durch anidehunff des
Exempels meiner hieuor A^ 1599 yntergehabten aoooPferdt
Meuterej nit allein probieren will, was ein Menterer sey, son-
Digitized by LjOOQIC
309
dem aACiif itckliebien sa vetstehen giebt « alfii ob Ich nh
allein aia wUsenschaSl daromb gehabt habe, Sonder das
Ich gleichsamb Anstifter rndVerarsacher derselben geweat,
welichea Ich daranfs abojsuenehmen , daa khainer darüeber
geatraffl worden , Yad also reuera der fümembat Meatoia-
eher geweat aein aoU» Fürfaander daa Ich mich in yielerlei
lialige weg befliefaen, Ime rngebirliche ynd rngebrenchige
aachen zuezumaeten, Ja falache ordinaczen rnd andere der-
gleichen mehr fingierte ynd yerdechtige befolch saeza-
achickhen , Ine aliein zum fahl zu bringen«
Vnd ob Ich woMnie diese öffentliche »ynd allen Ehr-
lichen leuthen bewusate ynwarhaffke bezichtigung , gleich
wie andere mehr yon mir durch Ine apargierte calumniaa In
seinen Ehrvergessenen ynd mit läutern lugen achwangeren
Paesen, mit bestendigen grundt retorquiren khdndt, So ist
doch difsorts mein Ehr vnd Rediichkheit so weit angegrif-
fen yad verleczt, daa mir keineawega gebihren wiU, die
aachen so Ehr leib ynd guet antrifft , alao priyatim , weil
Ich waifs , das er seine Scbrifflen , wie ein nonellandt ynd
Zeitung Gramer yber seine faule stinckh : ynd den stich nit
haltende Verhandlungen ain gewürczte. JBrae zu machen,
hin ynd wider apargiert, hingehen zue lassen, Sondern mich
öffentlich zu purgieren, ynd so wol Eur Rom. Khajs. Majrt
etc. alla aller Churfürssten ynd Stenden des Reichs ynd der
ganczen Welt, mein Vnschulclt an tag znegeben. Ynnd
langt darauf an Eur Rom. Khaj^. Majt. etc. mein alleryn-
dcrthenigiste Bitt, Sie wollen ain ynparteyiach Kriegsrecht,
wie sich dem Hriegsbrauch gebiert, Es geschehe gleich wo
vnd wan es will (darwider Ich mich keiner Marco! phisohen
Rorswnrmbschen Aufsflucht gebrauchen will) allein das Ichs
mit ehistem gern befürdert säch , allergnedigist yerordnen
ynd anstellen lassen, darczue Ich dan gehorsamlich erschei-
nen wil, wirdt Ich alftdan durch meinen falschen solicher
sträflichen Ybelthat mit genuegsaitnen beweifs yberzeugt,
wil Ich alles das williglich ausstehen ynd gedulden , was
Gott Yttd Eur Hhays. Mayt. ,etc,. mir durch Vrtl ynd Recht
werden auferlegen.
Da ers aber nit wirdt beweisen khönnen, wie ea den*
ob Gott will , weder Er noch iemandt anderer zu ewigen
Zeiten nit thnn khant So ist billich, md es yermdgens auch
alle Recht, daa Er alfsdan eben dieselbige straf tragen, ynd
die an seinen halfs ausstehen solle, deren leh ynlerworfiea
were. ,,
An diesem allem thnn Eur Rhajs. Mayt. etc. was die
Khays. Ambu halben^ ynd das höchste haubt aller Rechten
achnldig, Ea wirdt auch dardurch guette Kriegs DiscipKa
Digitized by LjOOQ IC
310
erhalten , das leioKtfertige dlffamim detsen sich aneh dicf-
eer vbermüeuige gesell, sogar gegen Eur Khays. Mt. etc.
geliebten h^rrn Brüdern v Tnd deren Veldt generali , isnaor
niemals erhörtertnasiBen rerraesson, freuentUch vnd mit vn«
uerschambter stiern,' daräber sich meniglich entaecast vnter«
stehen darf, abgestelti ynd in khönfifiig yiel InconTenicntia
ynd Vbels verhaetle«.
Das will von Eur Khajs. Majt. etc. Ich för die grosste
gnadt, so »ie mir Jemals beweisen, erkhennen, ynd halten,
mit aller rnterthänigtster Bitt ^ mir diese meine gleichwol
schlecht yndÄinfeltig (wie Ich dann khaineDocrores Rechts
oder achrifitgelerle bei mir hab) die Kriegsrecht auch der*
gleichen Scrapulierens rnd excipierens nit bedürffen , aber
warhaffte erzehlailg vnd Bericht, darbei Ich mich auch ie-
der %eit in allen Fiincten finden lassen will, zu khainen Vn-
gnaden zuuermerckhen , Sonder meiner Ehren Nottorfft
yber so lang getragene gedult, zirzneschreiben, mein aller*
genedigister Khaiser vnd Herr zue sein vnd zuuerbleiben,
bei deren Ich Leib ynd Leben Ritterlich anfczueseczen vnd
yielmehr durch Thaten verdient, alfs darch aignes Lob be*
rimbt machen will, vnd thue Euer Rom. Khajs. Majt« etc.
deren Ich von Gott dem Allmechtigen langwierige gesnndt-
heit, glückselige Regierung vnd vberwindnng aller Irer
Feindt von herczen wünsche, mich zae Khaja. gnaden Aller
yndterthenigist befehlend t. Datam Im Christlichen Veldt-
leger bei Gran, den 3 Tag Octobris Anno etc. 99.
Euer Rom. Khays. Majt. etc.
Aliervndterthenigiater vnnd
Gehorsambister
Adolf Graff von Schwarczennbergkh etc.
(Fol. 67 — 85.)
3.)
DieRdm.Hhajs. Aach zneHungarn vnnd Boheimb etc.
Kunigliche Mt. etc. vnnser AUergnedigster Herr etc. haben
In der Peinlichen Sachen zwischen Johann Jacoben Borbian
Gräften von Bclligiosa wegen seines entleibten Bmedeni
' Francisci von Bclligiosa Anclägern eines , vnd Herman
ChristopfF Bofswarmbs , den « anch seiner diener bedagten
ynd Mithelffern Anders «theils, auf die bei Ihr K. M. ynd
derosclben deputirten Gommissarien einkommene Klag In^-
qnisition, Exception, Replic, Dnplic yerführte Handt«
schafft selbst eigene Bekentnus, anch Alles Andern von bee-
den thcilen beschehen, vor vnd einbringen, dieselbe Sachen
ans Hochrichterlichen Ambt zue Recht erkent, das der Be-
clagte Herman Christopff Rofswurmb wegen dessen an dem
Digitized by LjOOQIC
Ft1iMi0c<^ Borbian GM^ti vm Be)l%iosa «nf^idtohaffte fü^
fiec^ttdh Vii* freuc»Älich* hindeiigeaec^t alle» RespecU In
IlirerMtt.Ang«8ich» vnd tirirdeiK deroselbdft aasgegangeneil
MMdafbegangenen ^otdt Tikl Todtacklag, mit dem Schwortt
zum Todt solle gerijcht werden.
So Til das Fisealisohe Interesse Anbelangt , haben so-
liehe» Ihr Kays, vnd HöttigU Mit. etc. auf derselben sonder-
barer Verordnung md Allergnedigsten resolution für sich
reseruirt rnd vorbehalten. Inmassen Ihr Kays. Mt. etc.
Ihme htemtt zue solcher straff aus hoehrtchtei*liohen Anibt
YUd vtfii Röchtftwegbtt vei^ttrthellen rerdammen rnd reser-
uireii. Actum Prag den ao. gbrb A^ i6o5.
Ruedolff.
R. Coradus. *
J. Engelhoffer.
(Fol. 88.)
4.) . .
Nobilis Excellens Magnifice Domine obserrandissime,
Vnas litera«, Octobris die tertio et vicesimo exaratas, magna
animi expectatione ac voluptate accepi: e quibiis coUegi U-
lamesse breuitatis amantem: qut)d plane etiam tnei stomachi
est. Ouare laconismo quam maxirae potero utar. Hodie
uenturus eat Maximilianua Arohidax Graqcensis cum heri
pernoctarit (Patefacientibus hoc nobis maioribus Tormentis
bellici», qnorumBoalus adnares nostras facile pertuHtveA-
tus secundus) Strigonü, moraturus ut audio dies aliquot et
fortasse visurus quod noHet. Nudius Tertius niilites nostri
Festiani, fjcta numerosa Egressione in munitiones bostium,
qui proxime adCivitatia murura vailis an^pUssiniis fortissimis-
qtxe Aggeribus sese contineot, cum aliquantulum ancipiti
Marte p^gnatum esa^et utrinque , tandem non cum exigua
Jactura coacti sunt tanto impetu atque Turearum persequu-
tione pedem referre, ut prae nimia festinatione Hungari
suam Praefectum Dominum Hufsar Peter pedihus conculr
caverint atque suftocarint, hominem profecto nqn solum de
Caesare . totiusque Ghrialianitate optime meritum, yerum
etiam jffti militaris, pr^esertim huius loci, paritissimum*
SeindQ cum fieret quaestio cae^erorum aut caesorum aut
plane interfeclorum compertum est (proh dolor!) Dominum
Crantz a Scharffenstain Supremum eiusdem Ciuitatw Pest
Germanicarum et Belgicarum Copiarum Praefectum digniar
aimum desiderari, cuius corpus cum noctu düigenter uiter
mortuos quaesitum esset, inventum est sed cQgmtu difficil-
limam , quod sanguine uulneribu* sordibusque coopertum
atque mmiUtnm foret. lu aeöaim nosui Exercitua robora
Digitized by LjOOQ IC
in
H )amina eaaiagiuintiir: Rem noo iolelUgo« 8e4'.«^entM
ei effootus narro: et cum inteliigan^ Mag. Y. me» literolaa
noniogratas ooatingere, praebebemeioipigntfaScriptoreol.
Yaleat com juU. . E oastria ad JBvdMi poaitia » • sd-Octokris
tftoa.
MagnifioeotiM Vaatra«
DeaoUtaimaa Cltma .'
. . Bioronymo^ WulUiia«
Addreaae:"
Dem Edlen Geatreogen ynnd Hochgelerten He^rn Caapam
Gropper, «u£ Paachern, ' FüratL Dht. BiaUbiafseaErU-
hertzogen 9a Oeaterreich gehaimen Rath meinem grefa*
gunatigen hochgebiettunden herrn in aigne hendt stt
yberantwortten.
Wien.
(Fol. 109 et 110)
XIX.
Mr..9o4s*. Codex Ms. Nro. 0045 *.
<Iliat. proL #77.)
Cod. Mi. Chart, in Fol, a. XVI. (Foll.||.)
Elxcerpta ex librta Chronicia Abbatia Spanhamienaia, Trit-
hemii cum Giota Stabil. Epistolae quaedam Trithemii
ad Maximilianum Imp.
(Fol. 1 Q. a leer.)
Fol. 3. Ex Gompendio Joannis Tritemii Abbatia deOri»
gine gentia Francomm, ex dnodecim nltimia Hunibaldi li-
brit, qoomm sex primos Wasthaldns eontcriptit ab introita
Sioambromm ad partes Reni in G^tinaniam.
Lothariaa rex etc. etc. Tandem Lotharins obttt anno
regni sni 5i. dominice vero natiritatis d. Ixiiij indictione
xij filioa relinqaens 4. Heribertvm etc.
Fol. 4. Beygeklebt, des Stabiua Erilinemngen t
Gnntramua rex filium nallQm''reliqQit qnod manifeate
östendit Gregoriua Turonensia episcopns hiatoriarum lib. \
Cap. 33 etc.
Am Ende heifat es : Ex istis infero Genealogiam ab
Abbate hio positam esse falsam et erroneam.
F0I.5. (Beygeklebt) B.
»Mere nage sunt quicquid Abbas bic scribit nam Sigebertna
rex Anatrasiorum iilium rebquit Ghildebertam qui dmoa deinda
filioa geanitTheodebarlom etTheodaricum qiü poatpatseAregitt«
Digitized by LjOOQIC
819
uerant Tlieodcbertiis fa|fer Auttra«io# TbaodorlcM wpnBurgwa'Ut^ft^/iJ^.
dlones que Abbas hie ignoraotissime porvertit.«
C« Ecce bic iterum pro Cbildeberto filio Sigebertl
ignoranter Theodobertam toppoBatt.
Fol. 8. p.
»In traetatu quem scripsi contra conclusionem genealogie
l)octori8 Manlii clare ostendi hec figmenta abbatis de Sigeberto
omnia falsa esse nee unquam fuisse illum Sigebertum sed esse per-
•onam fictam ab abbate : et a doctore Mauiio irrationabiliter ge-
nealogie intrasam ad ipsum tractalum In preaenti ncgotio me re-
fero.«
Fol. 9. Bey dem » Comitatns in Habspnrg principinm «
keifst es: »Tedetistas Abbatis ineptias nednm reprobare sed
legere« «
Fol. i3.
» Suapicor ea qne Abbas deHusibaldo ano refert oania esse
fieta coniecture que me ad boo impellunt sunt iste. üte acribit
quod omnia que uic de nominibus regum et ducum ponit ae ante
aedecim annos ei Hunibaldo dum adhuc in Spanbaim misset excerp«
sisse asserit bic et eciam in Gfaronico suo quod impressum circum-
fertur Francos sive Sicambros ante Christi nativitatem annis 489,
egressos cum universo populo de Sarmaoia venisse in Germaniam
acdisseque in finibus Saxonie ad hostia Rheni , ubi nunc sunt Ho»
landi, rrisii, Gelrenses et pars Westfalie inferioris. In aliis dua-
bus scriptum suis, quas mox hinc subiiciam dielt eos post Christi
nativitatem anno dSlp. ex Sarmacia in Gormaniam ad ripas Mogani
penetrasse que est mirabilis diiferentia plusquam octingentomm
annorum. «
»In monasterio S. Jacobi prope Wircabnrg in Abbat!« sua
in pariete solarii versus orientem circa picturas prinelpum Fran-
corum sie scripsit « :
» Anno (Jhristianorum 38o. Indictione octava Genfs Franco«
rum ex Sarmatia post necem Priami regis sui a Romanis in belle
iuxta 8icambriam perempti« venit in Germaniam tempore Valen«
tiniani Cesaris et a Turingrs bospitibus sedes iuxta Mogani ripas
aocepemnt Marcomede Priami nlto et Sunnnone Antemoris ex
stirpe Troianorum procreatis ducibus, exercitum ducentorum
sexaginta quinque milium pugnatorum in virtuos magna preceden»
tibus, quos Turingi in oaium Romanorum libenter susceperuntf
locum eius manendi assignantes inter Salam et Maganum fluvios.
Franc! ergo Turingorum amtcida tteti ,' Thnringios accepte poi-
sessionis tempore dtlatarunt magniftce. «
y Item scripturam subssquentem sieut ipse propria manu a
tergo notavitf misit Cesaree Maiestati per Jo. de Colonia Heral»
dumGeldrie anno i5iS et ego habeo apud me exemplar istius Ce-
sari missum de manu sua scriptum ecce quam diversissima narrat
in ista scriptura contra libros suos proprios et tarnen eciam Hur
nibaldam aflegat eque sisut in supenorious« *)•
Fol. 16. (GebdrtsnFoLia.) Fortsetzung der EzcerptQ
des Trithemins.
Digitized by LjOOQ IC
514
ffio»9^46*« Foliiy. (G.) Von Stabias.
»Kcce f[uam pulclire Abbas dilatat fimbrias hie Ignorantic
•iie ubi iCcruin GuntraMoregi fiKos assigtiat quos nim^ani genuit.«
Fol. 18.19. (H.)
»Suspicor etiam hanc Flodoardum abAbbate testem citatum
personain esse fictam nain si (ut supra probatum est) G'untramas
rci niillam virilis sexus post se sobolem ex lumbis descendentem
reliqucrit, necesse est Fiodoardum istum tanquain historie igna-
rum necari aut ab Abbate fictuin esse opinari. «
(H ) y> Ecce quam ignoranter de historia nostri temporis
scribens abbas omnia confundit cum dicit, Pbilippus autem genuit
Ferdinand'iun regem Hlspanie et Karolum Arcb magern AUstrie du-
ccmquc Burgundie etBrabancie cix Anoa filia Ferdinand! etEliza»
LetK regum Hispanic preponit Ferdinandum qui tarnen in veritate
secundo genitus est et nequo hispanie rex est sed primo genitus
Karolus et matrem eorum Annam appellat cuius nontenest Joanna
et cum ipsc abbas in historia toti mundo manifestiasima tarn enor-
mes committit errores morito fugiendus est cum fabulamentis suis
prediotis. «
Fol. 32. (Exc^rpta«) Ex aecondo yolumino Chronico*
jmn Abbatis aub Anno. ii4i« 114a. ii54.
i5o6. In tertio Tolnmine nbi acribit de mOrte regia
Fhilippi.
Fol. 23. Excerpta ex Ottone Frisingenai.
. (Stabius.) »Opposui Abbat! bicOttonem Frisingen^m fra«
Irem istius ducis Austrie in quo tantum vacillat quem nunc co-
mitem de Soltwedel nunc fralrem Conradi regis nunc ÜMim Clus-
tern nunc iilium Leopoldi Marcbionis Austrie vocitatet tunc a Con-
rado ducem Austrie apud Franckbfurdt; creatum , postea prioria
dicti oblitus a Friderico Iraperatore sublimatiun eaae dicit in
summa nescic quid scribit. «
Fol. 35. »Sequuntur qnedam Epistole Abbatia ex qui-
bos plane colligitur eum Hunibalclam quem tociea allegavit
non habuiaae aed in monaaterio Spanhaim at hie confiietor
reliquisse« «
Fol. ^6. ' Zwey Briefe t« Tritemiaa an K* Maximilian,
Ton 26« April i5i3 und 22. Nov. iSi5. Y« Beylagen.
Fol. 27. (So.) Verzeichnifa einiger Hanuaoripte nnd
Bücher, die Trithemiua dorch a. Moneh aufanchen läfat in
Mainz u. Spanheim. T. Bejlagen.
Fol 28. (Ss ) » £x parte ducis Friderici Reminiacere
i5i6. < (Verzeichnis ettlicher bncher vnd anzeig von dem
abbt zn aant iacob zu Wirlzburg her Johanaen Trilteim a
duce aaxonie Friderico ad A. epiacopam noatrumrererendia«
aimum Herbipolenaem.)
Hunibaldum in omnibna Francomm annalibua.
Tuaathaldam aicambrum patrio aermone.
Fortnnatnm archiepiacopum de doringorui «xcidio.
Digitized by LjOOQIC
31S
Golscfaemni moDtchnm •ancli Hadiie-iii-gottia treiii«Kf*.9o45<
rornm«
Vaindeckindam corbeienftem monachum/
Bnpertttm monacham 8. Albani prope magunciam.
Frecipae anam «a( alteraoi hiatoricam fideliter res et
originem aaxooam doringorum et miaoensittm deaoribenteau
Yel saltem reaponaam nbi nam haiaamodi acriptorea poaaint
inreniri.
Potiaaimam nooiina regam antiqoiasimoram aazonie et
doringie ab ipao D. Jo.Tritemio diuiJacobi apud Wircibur-
gum abbate in autoriboa probate fidei iarenta , riiaciiiii no-
menclatara et temporum et autorum eos deseribenliam«
(Stab ) Et qaod prefataa Abbas eciam daci Friderico
Saxonie de incognitia hiatoriograpbia mu|ta poUiciiaa misit
JEpiscopo Herbipolen^i hunc iBdicem talea libroa ab Abbate
reqaü'endos«
Fol. 29. (33.) Ad inqaiaitionea dacia Friderici i5i6»
Beminiscere. (Antwort dea Abbts.)
»HunibaldumFrancum in XVIU libris cbronicamm slve an-
naliiinnFraucorum inSpanhaim anno i5o6. diroiai. Ver^m hoc anno
prcsenti cum eiim ibi dtligentius requisivi, invenire non potui.
Timeo eum de loco alienaturn, aut latere absconditum. «
9 Voasthaldi patrium volurnen chronicorum Codici eat Hnni-
baldi memorato colligatum. Et una urriuaqiia ratio, c
vFortunatum archiepiscopnm turonenaem de exctdio torin go«
rum in Spanheim et babui et adbuc esso credo« Si quo minoa
apud trcviros in ccnobio sancte marie habetur.«
vGolsclicri Ctironicon inter gesta trevirorum habetur. Ca*
tera eius in Spanbeim dimisi. Est yolumen antiquum. «
» Vuindekindus monachus Gorbeiensis de origine aaxonum
Colon ie apud sanctum Fantbaiaonem cat integera AHo autem in
]oco quem acio mancus.«
«9 Rupert! monacbi aancti albani chronicon. Apud blidenstadt
Tidi, legi et pauea rescripsi, que annalibus meis interserui. «
»De saionibua atque doringis multa sparsim leguntur, de
euomm origine. HermenfV*idquidäm ante Christi natiritatem anno
CGCGGXX. muTta scripsit magna er partim fabuloaa. Cuiua frag*
menta per me excopiata ante. XXX annoa reliqui in Spanbeim« que
neacio 91 adbuc ibi reperiantur «
vDoringi sunt anticfuissimi aborigines et indigine terra nt
nermenfrid testatur. Theutonum' fratres. Reges habiierunt non
din post dünvinm primi. Saxoaes qui bodio longo posterius, c
» Super bis ex diversis autbor ibua plura olim coUegi quomm
memorari bac Tice propter hrevitatem temporia non potui««
Authores ex quibua
Hunibald. Francus.
Vuastbald. Francua«
Dorac Francus.
Hermenfrid doringua«
Jordan gothua*
Digitized by LjOOQ IC
gt6
Hcligatt Frmicus.
Amerodac Francus,
Clodomir Francu5«
Arebald Francus.
Ruthwie Franeus.
AHoram itotaina non occurrunt memorie qul cam Hmiibaldo
rcgtini 'doringie y theutonum et aaionum proscquuntur nointna«
Beylagen zu N»'^*XIX»
1.) ' (latäm scedam dedit Abbas mooacho aiio qaem mUil
cum Heraldo Mognntiam deinde Spanheim Honibaldam in-
qnirendam.)
a) Hunibaldaa de origine et gettis Francornm in perga-
meno arctas forme est rolamen et sireetememini albo
corio porcino coopertam aunt libri parcialea octodecim
nt poto
b) Chroniconreginonisinpergameno de gestia metenainm
md alberonem cpiacopom metenaem ab anno domini
primo aiae nativitate osque ad annum domini nongen-
tetimam octavom. Et puto qnod ligatnm sit in antiqao
pergameno subnigro et non in asaeribaa. Non eat
apisaam yolumen, et habet vis zij vel qaataordecim
qaatemionea arcns forme Tel quasi.
c) Chronica una in papjro arcns forme albo corio porcino
cooperta quam scripsit frater iohannes hingen senior«
Credo quod sit ruperti cninsdam galli premonstraten*
ais. Mescio tamen«
d) Libellns parvus in pergameno non aatis bene scriptos
continens gesta Saxonum Windichini monachi cor-
beiensis, qui sie incipit. Flore rirginali com llaie-
atat« etc, nt credo.
e) Gesta trerirorum in antiqao volnminepergameneo non
aatis bene ligato scripta.
0f) Chronica Eiitrandi ticinensia ecclesie diaconi arcua
forme in pergameno scripta , in principio caduca et in
asseribos noriter ligata corio porcino «Ibo ; et credo
quod aic incipiat. Regnantibns immo sevientibna etc.
g) Chronica iohannia de beka scripta in papiro arpus forme
nescio si frater Jo. hingen aenior scripsit eam rel alina
et sie incipit : Igitnr ab anno plasmacionis etc. Conti-
net antem gesta pontificnm ecclesie traiectensis et co-
mitnm hollandie nsqae ad annum domini HLCCCXIvj.
g) Chronica nna perna in pergameno aine aaaeribns in
qua rubeo colore anni domini preponuntar scriptore
coiasdam lamperti monachi.
Digitized by LjOOQIC
3tl
(Anmerkiiog des^ Stabias zu Litf. Q Noiatar hie igno-
rantia Abbatis qui Q^mn hUtoriaf n^fdjt.^ed nee no-
mina historiagFaphoram proferre novit« Eatrandiom
eom appellans qui Lantprandiua dicitnr qui res per
Europam gestas sui temporia sex llbria explicavit sie
enim de se ipso scribit Bererendo tociusque aancti-
tatiss — pleno domino Baimando Liberitane ecciesie Epi-^
acopo Laprandus Ticinensis ecciefie sais non meritis
leTiies biennio ingenii parvitate petitionem tuam pater
ClarlsftiQie distuli, qua tocius Europe me Imperatorum
regumque facta sicut is qui non audito dubius sed yl-
aione certus ponere comjpellas etc. ^
Et quod ipse abbas credit libri pri'ncipium est seitt
libri sexti capituli principium , ut sie scilicet regnanti^'
busininio sevientibns in Italia utverius fateamur tyran-j
nide exercentibus Berengario atque Adelberto etc.) ',
Hec ego yel mutuo rel commatatione habere optarem
si fieri potest.
Epistolare S. bonifacü moguntini quod Franciscus hö-.
uieius scripsit in papjro.
Homerum grecum impressum in duobus voluminibus
ligatnm.
Julium Firmicnm latinum impressum astronomum quem
illigatum dimisi ,,
Laertium de vita philosophornm impressum etligatum«»
B arcus forme est.
Organum aristotelis grecum cum porphirio impressum
et ligatum.
Berosum impressum de antiquitatibus latinum et li«
gatum.
Libellus est antiquissimus in pergameno scriptus sine
asseribus notaU continens oiceronis ut sie.
est quasi Yocabularius et note yel charac«^
teres verba precedunt. .
Es ist einölt yerruntslt bochlin« Eis Df[>a,
deservit. , .
Item Otfridns mionaehus ad architpiaco^
pam moguntinum nigro eorto opertum sunt mersus amtiqoe
lingue theutoniee Incipit OignUatis eulmine sed a principia
sie incipit Ladoncoorientaliomete. Hüne ante omAiaoupi«^
-^- mognncie invenietis in hospieio sv der krönen --^
haal proeul a oarmelitis«
(Fol. 3i. 39* 33.)
d> Convenit
'iV deeet.
Ji valet etc.
Digitized by LjOOQ IC
318
-^ ' Itttttöttssimo Cesari Mftidiiiiltaiio.
De origine et gestis Francoruih' dece in et octo libros
Parciales in uno Tolumine« $i rectc memini, scripsit Bani-
bald. Franicus tempore Clodouei regis Fräncorum in Ger-
manin et Gallia qtiinli, Primas enini fait in theutohia circa
Wirtzburg electus pharamundus&liusMarcomedis diicis qui
populum deSarmacia comSannone ad thuringiam eduKcrat,*
Secundus Clodiüs crinitus Tercius nieröueus QuarCus Hil-
derich Quintus Clodoueus Sextus l^kfeodorich SeptimusCIo-
tharias, quo mörtiio filij eiusBegnam diuiserunt inter se
partibus quinqoe,. videlicet Herbertfa Helperich , Gantram,
Sigeberth et Odeberth. In ea divisione regni Odebert Alsa-
^am Bargundiam superioremqiie cPisrenane Proiiinoie par«
tem in.porcionem accepit cum adiaceniibus, 'Hie Odebert
quatuor liiios reliquit Arbogist (Moberth , Ganthram et
Yuernher. Verum diuisio regno facti sunt Comites et du-
ces ex bis OdtCbcrth iam dictus Comes priipus fuit in Habs-
piirg sed nunc propositum sequa'mur. Äuctor niemoratus
Hunibald historiam usque ad annam regis Francoruni clodo-
liei Ticesiroum quartum deduxit, incipiens a sexto annoPha-
ramundi regis primi vbi historiam Fräncorum Wisoga^tallh'
moriens terminavit. Tuisogastalt cum Marcomcde et Sun*
none ducibus ex; Sarmacia sycambrorum in Tburingiavi ve-
liiens originem, duces, clades et gesta Fräncorum ab exilu
trojanornm secutus precedentes breviter descripstt. Ouem'
Hunibald sequutus historiam ut diximus continuavit. ' Vuiso«.
gastaldt Fräncorum Historiographus et a Secrelis fiiit Sala-
gast legislat'or. Ambd philosophi , ambo sapicntes et magne
apad Francos.Auctoritatis teste HunibaldoH Ducäs eorum
pendebant consiHo et nihil sine ipsorum nutu fiebat. Franck
non liberum sed ferocero esse auctor declarat, ncc a Franc-
cone renit homen 'Fräncorum sed a ferocitate. Mün^uam
sine ducibus fueruAt aut regibus. £rgoquidicunt 'dieTrejen
Prancken cecutiunt, Nam ut historia declarat a Primo pnl-
•ionis troyane tempore semper fdei^unt aut regibus subiecti
aut ducibus per' annos ferme xxrc. Ab exilu troialio se-
pias et sedes mutauerunt et nomen. Insingne Fräncorum
eapnt fiiit Leonis et eaodaSerpenti« aquilam romanam. oom-
primentis. Mysterium hoc duo meniorati sapientes Favamund
sage oreato in singnnm quod Ronlanos eiset yicturüs tradi-
d«riiiit. Francoa abi in Thuringiam venerunt Hunibald di.-.
eit creavisse seniores quos her ak ihentoiiice nciminarunt,
Id est domine senior qnorum ingens, fuit anctoriiaa kiqiii*.
rendi iudicandi et puniendi in rem publicam temoreiieiin«
Digitized by LjOOQIC
319
qiuaBtes»rEIee et alia niiik« »«poratii digniitiiiia in predil^to
yolamipi) hrcvi et jooida jiarj«uone CMinUoeAtus e quibuft
egp quied^ia ip scfdu noiuMiüa yaro in mmaom teneo
locat^^) . .
Jo. Trit«niins Abbat»
Fol. 14. , .. .
Fol. i5. 31 mensift Aprili« ita rescripsi Cesaree Maje-
stati per Jo. de Colonia Herald Gelrie Anno i&i3 donavi
aptem cfarjfa (opaaom?) onm ancniaiia-ilerenoram 8«
; . ' r^ . : ,
* '•>"'"::'; /■/ ■ :.• 1.- ^. ; .' ''
I SerenUsime Bez rognm Cesarnmque iauictissime Ce-,
sar: et Imperatorum mundi post deumynice atque gloriosia-
sime Imperator : qui b'aa super eroinentissjoie ipaie^taU tue
exhibebit literulas meas, Jmperialia curie, utasseruit) ttt,^,
ministerialU t post discessum a me Heraldi ceUiludioiame-
tuendissime Maiestatis' tue ad me Venitj per quem gloriei
serenitatis tue, quam se aditurum dicebat, liumili svigestionp,
dnxi notificandum , quod sncpessor meus in SpanlUim nunc
abbas plura voIumina yendidit abbati Hirsaugiensi suevo
luxta fermäs, quae nuncupantur cellerb^^d unde siHunibald
]t'raDCorum Histöriograpbus in Spanheim non fuerit repejr-
tns, apud Hirsßugiam subtilis et cauta iiat inquisicio. £gO.
mores noyi ph'ilobibloruih et ntaximc clau^.traß 11.91« qui ntsj;
cautissime iudicti« ne dicam circumventi , poteqtibus non
facile libros suos communicantr Si coi^ventas principum
Tuormacie/ ut'phamatur, habüerit nervös et yires,, coope-
rabor fdrsitan quam potuero diligenter quo Hunibald inv^«
iiiatur captivus, quem ego prima die mensis aj^rüis annp;
Crlstianorum Mitlesimb D« quinto in SpanHeiip e^rediena»
cum aKis voluminibus non minus xxc in abbatia di,roisi. Ha-^
mm literarum potitor me rogat quo scriplis m^is suprcmö
tibi dominp mundi fiat commendatus : E'cce fäcio, et Culex
mnrem elephanti, ceu Cpdrus Jovi MinerKam commendo,
qui te vicarium suum in terris esse Toluit" mundi creator
deus; ipse te Maximiliane Cesar numine di?i^em Siacro« et
hie diu conservet incolumem, et faciat post fata in eternum
fclicem. Cui si liceret se muscam commendare divis , tri-
temius optaret placere. Ex meo Tugurio peapolitano xxrj
die mensis aprilis anno Cristianorum Millesimo Quingenti-
simo Tercioque declmo. Manu mea raptiss«
£. S. Ju. 9. Majestatis cesaree
Obsequentissimus non minus quam derotissimus capel-
lanus et orator Joannes tritemins abbas diyijacobi Wirtz*
burgensis Qaondam yero Spanheimensis«
Digitized by LjOOQ IC
320
Anfsehrift« iBTictlssinio Gemanomm regi — Serenitsimo-
qiie RHomanomm Cesari : et tatios mnndt jare tarn di-
Tino quam hamano unico et gldriCMiitfsimo Imfperatöri dei
omnipotentis amico — Christianorum defensori maximo
et domino meo aemper metaenditsimo«
(Fol. 35.)
4.)
Serenissime InrictisBiiAe^t glöriosisfime ommom ter-*
rae principam. Rex Gesar et Imperator potentissime, qaem-
admodam toa michi celsitudo precepit •— Spanhem persi^nali-
ter accesti. Hunibaldara inqaisiyi, sed non inveni. Suspicio
mihi est, qaod cum aliis plerisque pecunia sit distractus.
Monatteriom qtiod pröpterea venit adeandam adii.' Inqui-
sitionem sabtiiiter temptavi , sed l)ibliothecam videre non
potui , quam corruisse dicebant. Cdnradum beuligerum me
potente lucubrationum mearum in lucem ane impressoria
edendarum iudicem constituisti qui cum et muUisi ^it occu-
patus et ei renuncciarit coromissiöni, qua possum humilitato
oro, ut Serenissima Maiestas tua et michi et impressori sie
ordinet provideri , ne quod opusculis meis obstaculura im;
primendis pröpterea oriatur. Ciris ille peäpolitaniis pro
quo preces ad Maiestatem tuäm Ihuictissimam et rerbis et
scriptis olim porrexi, adhuc promissum anhelant prestolatur
effectum, cuins et petitiones et meutem harum -bajulus eius
frater germanus ore plenius denudabit. Si quid preces hu-
militatis mee apud ingentein celsitudinem tuam sibi* ausint
poUiceri , oro rogo et precor ut merear hao vice pro amico
supplicaiis exaudiri. Nam etsi sum nullus, sum tamenn Ma-
iestatis tue Iiiiperio semper dievotus.' Ex peapoli xxij die
Mensis Novembris anno dominice nativitatisMillesimo quin-
gentesimo quindecimo.
Sereniss. Cesareo Maiestatis tue.
Humili derocione prostratus
J.oannes tritemius Abbas divi Jacobi apostoli
Herbipolensis.
(Fol. 26.)
Digitized by LjOOQ IC
32f
Codex Ms. Nro.9038# h.o.^.
(UM. prof. 118 et 119.)
Cod. Ms. Chart in Fol.«. XVII. et XVI. (Foll,57,er iSq.)
NrOi 118. Fol. 1« 1«) Pnniae Hambargetisis Gyrnnasii'
Leges promnlgatae anno Ae C. ft6i5. inti*a ö'ctidaum post
fettum Paschalos. Nos Proconsiiles et Console^ civitatis
Hamburgensis. (Am Rande: Matricula Gymnasii Hanifour-*'
gensis inchoata anno Christi 161 5: et dbscripta ex Authentico'
esemplari anno 1656. Mense JqKo. (4BI.)'
Fol. 9. 2.) »Matricula Hambtkrgeitflffs G)^mttaU( in« ♦
choataanno Ae. C. i6i3. d; Hl.'Decembris.c
Inc. ipAnno Aerae Chrisltanae. 161 3. ic
FridericQS Praeforias Falcobargen^is Ndoinarchicns
d.3. Decembr. etc. (28BI.)
Fol 48. 3.) »SecandaeHambargensis GymnasIlLegea
promulgatae anno Ae. C. i63ö. Menke Septemforil «
i^Nos Consnles et Senatores Civitatis Ha mbargensis etc. ä
(9 Bl.) (Gehörte dem Lambecins.)
Hugonis BUiii Soripia4 •
Nro. 119. Fol. 1. )»Pro Bibliotheca Impet^atoriä Hago^
ms Blotii Oratio. <^uae eadem Libelli snpplicis , önlnia ad
Bibliothecam necessaria exponentis , locam obtinere viderf
queat««
9 Sacra Caes. Maiestas, In^pefator Auguste Domine mihi
clementissime. «
»Ne sacrae Caesareae Ma^* tuae in tanto gravissimoruni
negotiorum de Regnis acquirendis tutandisque susceptorum
eoncursu pluribus verbis molestus sim, de re utiiissima bre-
vissime dicam.« (V. Lambecius Comment. T.I. 37. Sq. ^0^
et 53.)
Fol. I. Da heifst es unter andern (nachdem er drey
Schreiber und einen Diener begehrt hatte) : Ad hos vero
alendos Stipendium roeum quod 200 tantum est florenorum»
minime suStcit . cum me soium vix ea pecunia honeste et
ex aulae Imperatoriae dignitate tueri queara. Experientia
enim didici, me, dum a monachis, quanturavis aedificiorum
xnnUitndine vacuorum abundantibus, contra mandatum S.
Caes. M^^* tuae exclusus aedes alibi conducerci focum pe*
rennem domi habere, adolescentem cocum et scribas ama-
Huenses antea quidem duos , sed iam inde a Bacchanalinm
tempore treS| describendis inventariis duobus, 4 volomini*
I. ai
Digitized by LjOOQ IC
* 322
Uro. 9038* bas constantibos , mecnm operam asaidue narantes alere
conor, sex mensibua iotius aniii Stipendium facile consu-
mere, et aes alienum contrabere eogi.«
Foi.3. Von einem Orte. für die Bibliothek redend,
sagt er: »Huiusmodi vero locus superioribus mensibus in
coenobio eorum raonachorum, qui-ex tnbos Pranciscanomm
ordinibus« discipiiqa maxifpo la^a et larga utuntur, erat as-
signatus, Mi;indaverat enira Sac Caea« M^** tua Sibenbergero
fabricarum praefecto , ut loca ilHus coenobii Bibliotbecae
vicina lustraret, et aptum aliquem deligeret, qui parro
aumtu Bibiiothecarii habilationi idoneus reddi posset. Sed
adeo mandatum Imperatoriae Maiestatis a Coenobii praefecto,
quem Guardianum vocant, contemptum et reiectum est, ut
audacter et gladiatorio animo , Sibenbergero identidem re-
sponsitarit , se nullum aperturum ostium* Sibi enim a su«
perioribtts suis ^ quos iile Provincialem (am Bande : a roa-
gistratu suoquem) etnescio quos alios monachosnominabai»
poena capitis statuta , esse probibitum , ne uUi omnino ho-
xninum profanorura (sie monachus ille impudens et impurus
eum , qui a Sac. Caes. Born. M^ cum mandatis missus erat,
appellabat) uUum monasterii ostium reseraret. O rem in-
dignam intolerandamque! Andere monachum mendicura
summo Monarcbae ita obstrepere , itaque eum vilipendere,
ut non modo ea , quae sibi superflua, suo vero Principi ne-
cessaria sunt, concedere recuset, yerum etiam eorum aspectu
prohibeat?<< (Noch weitere Invective gegen das lüderlicho
Kloster.) (7BI.)
Fol. 8. 2 ) Hugonis Blotii oratio in Hutterianos Ho-
micidas. i582« (Yolkerstorff.)
Incipit: »Haud eqoidem dubito« Yos Judices mirari,
quid sit, quod cum in hoo Judicio de gemina caede, qua
nuper Kutteriani Laurentium Eislerum et Hadrianum
Frisium sustulerunt, institutOt ipsi occisorum parentea,
fralres , aliique consanguinei adsint, adsint etiam non paucl
disertissimi causarum patroni ; ego polissimum ad accusan-
dum caedis autores prosiliam, is qui neque cognatione occi-
sorum , neque rcrum forensium usu , neque linguae Germa-
iiicae peritia sim cum iis qui adsunt comparandus etc.«
(18BI)
Fol. 37. 3.) »H. Blotii ad versaria orationum scripta-
rum A? 1676. Mense Junio et sequentibus usque ad —
1"** In laudem artis OratoriaCy
2^^ In Natalem Christi.
Fol. 28. a.) Oratio Hugonis Blotii ab eo Yiennae ha-
bita , dum artis oratoriae docendae munus auspicaretur*
A* 1676.
Digitized by LjOOQIC
525
InciJ^It: »Si «mqnam meai Indlcendo partes dnras esse z(tfo.9id«i
pntayi, tiri ptaestantissimii vosqne caeteri aaditores hama*
nisaimii nunc carte eas esse dnrissimas, et grauissiniam ho»
diemo dienne sastinere exspectationem considero etc.etc.«
(tiBl.) (Concept.)
Fol. 40. b«) Hag. Blotii In Natalem Christi Oratio
vatina habiu ab eo in templo Divi Stephan! fl4.Decenib«-
1676.
Incipit : » <^nod votom Deo optimo maximo pro stlote
mea nnncapari, aaditores Christian! , rariis temporibaa,
onm me extrema pericola et viiae discriniina premerent« 11t
si qnando malis ereptus, atque incommodis in quibus versa-«
bar defunetus , in civitatem pervenissem pacatam , in qsA
sedem fortunarnm mearum iigere« atque reliquam aetatis
meae partem tranqoille et bene beateque exigere possemt
aeterno ipsins nnmint publice pro concione gratias agerem«
einsque summa in me benefioia in magna hominum Corona
praedicans, reliqnos mortales ad imitationem excitarem;
eins me voti hodierno die dirino jndicio conuictnm essci
naxime laetor. « • • • (22 Bl.) (Concept.)
Fol. 68. Oratio qna Carolos a Zeltin compellant Vn-*
garos (concripta ab Hngone Blotio).
Incipit : y Magnifici generosi ae nobiies Tiri et iros rc'*
liqni strenui ac forte« roilites , et quicanqne tandem adestia
inoljti Begni Hungariae praestantes incolae «
»Moltae snnt caussae cur delatam a Sacra Caesarea Ma**
jestate, Domino nostro clementissimo rei militaris in hao.
ditione administrande prorinciam mihi non repndiandani ttt«
dicarem«««.» (^Bl.) (Concept.)
F0I.64-— 75 leer.
Fol. 75. 4«) De Bibliotheca caes, vDe magnis oma<*
menlis et commodis, nnllo ant parvo Sac. Caes Ma^'* anmpta
Angnstae ipsius Bibliothecae adhibendis, Hugonir Blotii
eittsdem Bibliothecae praefecti Consilium. M.D.LXXIX.«
Incipit: (Fol« 77.) »De magnis omamentis Bibliotheea«
Imperatoriae adhibendis, Hugönis Blotii einsdem Bibliothä«
cao praefecti Consilium. Animo venerabundo Sac. Caes#
Ma^ exhibitnm 8^« Sept. 1679.«
Incipit: yQuintnm iam annnm, Caesar semper Avgvsta
et Domine mihi Clementissime, Bibliothecae tnae Impera-»
toriae Praefectns, in hoc potissimum incumbo, nt ipsi quam-
plnrimum angmenti , splendoris et omamenti accedat. « « • «
YgL Lambeeins Comment. ( 1 Ausg.) I. p. 44« 4^ et d3#
Uebcr die Vermehrung der Bibliothek. (3 morbi —
dafs die Buchhändler, welche Privilegien begehren 1 keine
Bücher schicken^ wie sie sollten 3 dafs die Bücher, wetebtf
ai*
Digitized by LjOOQ IC
324
Nib.9«8a. dflToh Erbschaft u, a w. eioTerieibt werdea sotltta , Ter-
sdienkt, und die ausgeliehenen ifioht zurückgegeben wecv-
den. — Von den Eigenschaften einesJBibliathekairf^^ i/toruii-
ter» dafs er reich sej, um pri?atiiii etwas zu thinn; dafs er«
einen Titel habe (Consiliarius). 3oofl. jährlicher Besoldung.
< Am Ende sagt er: »Attameii si ä Sac. Caes. Bf^ Tua
hiiius mei voti compos Cactus fuero« statim, Mi aioe ullo im^
pedimento omnia procedant, et me soli atque nni BiMio««
thecae Imperatoriae omni conatu ornandbe atque iUustrandae
consecrare possim, me artis oratoriae professione, qua in-
AcademiaYiennensinon sine aliqua temporis iactura foogor,
abdicabo , eaque praestabo hisce 3oo florenis annuis « quae
£ortasais nemo alias. 5oo esset susceptums. Etenimcum iam
diTina favente gratia uacor mea super mortua Sibenbmrgei*«:
Tulgo vocata, mihi omnes fere saaa facultates teslamento.
r^il^iquerit , piaQulom. mihi Fidetur • avariliae aut sordibaa.
me dare, &ec potiasi quae Deas conoessit bona, in rea,
praeelaras, laudabtlea, et noraen honestom posteritati meaa
parUuras , convertere. Quodsi egregioa. bot meogs conatua
aliquo etiam honoris aut dignitatis titulo utpote ConaiHarit.
Gaesarei nomine , Tel nobilitatis anetae et confirmatae da*
ritate Sac. Caes. Ma^** Tua honestare dignata fuerit, maior
mihi ad omnia comulatissime praestanda et ad sempiternam
cum erga ipsius Maieatatem, tum vniveraam domns Auslrta*
cae prosapiam obaeryantiam omni posteritati literamm mo-
numeotis testatam . cognatamque relinqueodam crescet ani-
mus. . Non peto ampla illa aliorum fiibliothecariorum sti«
pettdia,. aon oupio fankulorum moltitudiiurm, Sac C«ea« M*<*.
Tuae sumptibus alendam. Haec quae modo dixi paaea mihi:
sufficinnt. Nee ea petitnrus essem , nisi hano augcndi sti-
pendii et dignitatis irationem magia ad Sac« Caes. MaM'Tuae,
qaaaa ad meam dignitatem utilitatemqne ampUfioandam per-
tinere viderentur. Quodsi tarnen petitio haec mea admit<»
tenda non visa ftierit, non patiar tarnen aihilominua meanx*
fidem diligentiam et iaduatriam ia August. Sac. Ma.^** Tuae
Bibliotheca. ponendäm vnquam desiderari. Oeum interioa
OpL max. assiduia preoibus orabo ^ ut Sac. Caesa«*" Ma^*^
Tuam in diutnrna yaletudinis incolumitaCe conserret, et itt
amaihma qnae ad aiaa otBeip« aalutempertinent, proaperam
et felicem reddaln
; Sac. Caes. Ma*** Tuae minimns quideiEUf sed obedieatia^
aimua cUena
BugoBlotiaaJ.y.D.
Sac Caes. Ifa^^ T«
Bibliolbecarius; .
Digitized by LjOQQIC
i25
li^<ri'. 46. 8.) Epistoiae H. Blotii. Advartaria EpilHlW Jü^isM.
et LibeHorum gupplicuni. A Kalendia^Februarii^Miii
aff78>iis(pie ad KalMd« Febmarii i6j^. y
I :)' Ganeroso et Magntfico doaiino Do* Christopkoro ab
Akban Libaro Baroaün Muratett etc. Sao. Caaa» Ma^ Coo*
Miario etAogiiataram rationum aetarUqiteImperatorüPaae7
fiaoto.
»Confiteor, eb* loco eaae hoc tenqpore reameaa, ul
fiiai'aod ad miniiniMa habeam florenoa, qoibtts cpeditoribot
»eia importane et acriter me nrgentibaa aaitiafaoare poaaMOt
Aalar^m ait nt aiae padore per platoaa daiacepa ineedere
Jiaqtfaam.a .«v
..4 »Mkto more solito rea novaa ax-Ilalia aoriptaUf
qnod oflüciam lere quidem et asHiaa eta momenli, qood Utr
Aien rogo^ ne Magnittcentia tna reapuat dmee in. maiaribua
rebaa, ipsi gratificandi oooaaia a Deo opt».iiiaK, loarit obr
lata«« Tiannii, 25* Febr. 1578. »
Fol.gb.y. 3.) Ad d; Caea. Ma<^. /i7.Fabr..i57&
^ . i^Attguatae Maipeataiia tnae Decretum qao: Janme: e|
portae qaaedam ex XeDodookii Imperatorii ärea ad Ittiperi^
toriam BiUioiheoaai d«eeiitea oiamdi jaühentur die buiua
nettsia 8^ datam 'mibi mObachua qaidatn aMnoriia.dte ifr?
lieeeat'4raatai«io reddidttnignim, apertum et alieaaina««
veaignatiiai, cam taaaeb id mihi, non eliaaa alii eaaet io-
aenp€mil««4» : r, • . ' i
»'Eidam nihilominoa deereto et parabof lilientioa t 4«o
•capanlie^mea omnlbaa in lUiaa in AngoatäaMaieatatia .(«Ml
Tolontate 'prQmpti«9 acqaieaco,. et magia re&rat iRe.:4Kii
Tcetibaa modo ei aerra ad Janaas appeaai», TeraBft>ejtiai9|
cTBsaiasiaria muria densisaimisque cla^ris fenviaa monaolili
aeparari. Qaamqnam enim Sac Caea. Ma**^ T. non.reot«
aignifieatnm esse Tidetor me, eliamsi Jannae ad acaUa Aae4fl
Xetiodoebil'ligneaa ooclnsae teneantnr nifailamiima perperin
atfllilffi qnod ralgo Creytzganck yocant, et per portam m<H
»aat^K 'eRegione Bucbemianae damna poailam in JUblioh'
tlladiaihipervenipe poase, et nollna reltqaas ant mibi a«t aU%
pai^At adBiMiotheoam adisua, quam. per poatienm qnoddami
aoperiori anno ad oecidentalem tempii miauoritamm partenn'
edificatum isque unus aditns mihi abnnde sufficiat, certia
taWen de canais quaa hie- referre prolixam eisetn p«to eo
bealins et tutina me deinceps Ticturom, quo a monachomnr
et aoram qni cum moaachia veraantnr oommevcio remoliiia.
ero seclusns. Attamen quia fidelia eat roiniairi nihil toae
ntilitaiis autproprii eemmodt cavsa permittere qnod inDo«
mini ani inconuiiodam et pericnlnm Tergere poasta^^ttt non
tanttfoi qniie ante'pedea annt, intueri -verein etiam remjuioa
Digitized by LjOOQ IC
326
9r«.9o«k6tihlonglfiqiitt«ipr<>8pioere; meanunpattiamesHidnxi, Sac.
Gaea. Mai^*"* hamili animo et affectu venerabando adnioiieff#
eosqot hoc cle occladendis janais Decretum aolioitarant noa
tatis recte ea re Augustae BiUiotheoae aine .pertoulo conaer*
▼andae conaulere , sed magia peeoliari altcai aaaniin reram
oompendio qaam Sac. M^* T. commodo stadere videri et
haiasmodi aua occlasione id efiicere conari, ne unqaam me
aaarani rerom inspectorem habeant et ot quodammodo Sac.
Caea.' Ma^^* T. «niniatria iibroa ex Bibliotbeca petitaria atqoe
adeo ipai Sac« Caes. Ma^ T. ai quando forte Bibliotheoam
auam animi causa visere laberet eam neceaaitaiein imponere,
ut pro compendio, dispendio uti cogatnr, et cum breviter
ab aula per Xcnodochtam iri poaset, per longaa sinoosaa et
difficilea ambagea hoo est per iofioiatn moenium partem yi«
lotoaiaaima- per posticum et per culinatt^ hypoeaaatum et
onbiculum . meam (qaod Augnsta Maieatate Taa indignan
est) tandem ab Biblicthecam perYeoiatur. Accedit et.bQQ
periculam quodst vcl ex domo Buchemiana Tel ex acciden-
lali' monaaterii parte auae Bibliotkecae adhaeret et in quA
jnirabiHa interdum micistrornm Italia Pominia farnttlantiaia
aliorümqoe homifium diasolute Tiaenliujii oo)oriea veraator«
Itfeendiam (qaod Dens prohibeai). orireiar, Libri «oaoae-
eom el com omnibaa tia qui mecum habitarien( ig«e eoniU-
grare necesae foret^ cum tarnen nisi illae occlosipiiea fiereat
libri a nobis per orientalem Bibliothccae partem ioXenode*
eMom exportari ätque adeo Deo annaente oooaerralri poa*
aent. * GonsuTlissimnm igitur yideretnr nt aic fierent aoprm
ineMievatae Jannarom ocolusionea nt non monachorum vaga-
ti<^nibtia sed Sacrae Ma^* T. et ipaiua ministroram neceaaa*
riis usibua paterent neqne ego illia amquam uterer niai in«
t^rdi« et cum necessitas nsum requireret, aic enim et Bi*
blitfthecae meliaa conaultum esset, nee tamen aut Xenodo*
cMi pvaefeotua ant ipsi monaohi qaod conquererentar habe«
rent.« Gur enim itfienon ferrent Sac. Gaea. Ma^^* T« mioistrum
hl rebus neceasariis et inlerdiu« iüo exitu modeate utenteni,
ebm quotidie omne aliud genua hominam , etiam anptaa at«
q^e ianuptaa puellas aquatum et alias neacio quaa rea «etiini
fenieatea et io monasterio suo veraantea ferant? etc*«
-* 9.) (Fol. 98;) »Nobili et ampliasimo Duo. Sigiamando
Vieheusero J. C^ eloquentissimo S. C. M. ab intimis cosailiia
ac 'Born. Imperii Procancellario digaissimo, Donioo et Pa«
trono reyerenter colendo. a
Magnifice Domine et Vir ampliasime«
i or isiJani'inde ab adolcaoentia mea duo mihi aemper pro»
posol primnm ut quam plnrimia placere, minimeque rnaltoa
Digitized by LjOOQ IC
327
laedere stoderefai, deincle ne immiscereiii me rebnt ad me v«o^9oaa^
non pertinentibus« Id enim culpae J. O* nostri recto asscri«
bere solent (L* calpae ff. de reg. Juris). Quamobrem litir
bus ac dissensionibus inter fabrum Sac. Gaes. Ma.^" lignarinm
Aotonium Mays in Xenodochio Imperatorio domiciliam ha-
bentem et eiusdem Xenodochii 'Praefectam oriis et gliscen-
tibtts inter hunc ipsum Xenodochii praefectumy et ricinos
monachos simallatibus , in illo negotio tarhqaam ad me non
pertinente , pacem et amicitiam cam Omnibus bis modestia-
sime colui, nee quid äderet faber, nee quomodo praefectuf
ille sunm regeret Xenoaochium nee quam vltam ant cum bis
habitantea Itäli in suo monasterio degerent , curari. Immo
vero quaraquam deprehendissem, ex tribqs januia quibns ad
Bibliothecam' Gaesareanam pervenitur primam , eam nempe
quae inter coenobium et aream Xenodochii posita est saepe
dam adulterinia clavibu« aperiri et interdum cum apertam
iterum et saepius clandendam cnrarem, Inxata aera ita cor*
rumpi , ut claudi amplioa non posset, disaimulaTi tameii
apud monachos me id scire ; partim quod ea re nihil peri^
Gull Bibliöthecae , duabus aliis januis lignea et ferrea ob*
iectis, imminere considerabam, partim quod arbitrabar, me^
si monachos et homines Italos mihique tarn yicinos oSende«
rem, a fustuario in Italia nimium usitato tutum non futn^
mm. Nunc autem cum haec dissidentium inter se hominun^
procella ad me qnoqne viam affectet« et eodem me tnrbino
involyere conatur, certe ea quae ad Ine, et ad Ac^gustam
Sac. Caes. Mai^** Bibliothecam pertinent negligenda non
duxi. Hihi quidem sie videtnr, neque Xenodochii prae-
fectum, neque monachos ullum pati posse rerum snarum
inspectorem, actionesque snas in occulto esse cuperei, et
propterca ut omnes removeantur arbitri laborare, Ufoi^achi
tamen meos per coenobium suum exitns et reditus tamdia
qequo animo tulerc^nt, quaradiu ipsis me non impedienie
eandem januam arte aut adulterinis clayibns aperire licait.
Ybi vero se a Xenodochii pracfecto accusari nee caelari dia«
tius actiones suas posse animadverternnt , calHdinimo con«
silio idipsnm a quo illoa arcere antea nnliis ralionibus po^
t^ram , ut nempe ab usu illius qua de agitur, Jani^ae absti:-
nerent, nunc postqnaro id sibi commodum ereptum iri yi*
dent , sibi displicere et in eo sibi iniuriam a me fieri simo^'
laut et ut inaudiyi calnmnia me yanissima oaeirani et sxtam
me culpam luerc cnpiont. Ipsi autem yiderint , quid agant.
£tsi enim iam Susanna illa innocens et yindex senum calnm-
niantium Daniel mortuua ait. Yiuil »ihilominus summus
ilTe innocentium patronus, cordium scrutalor et exactissi-
9iua actionum humanarum cognitor Deua« Quo ego teate qV
Digitized by LjOOQIC
3j28
Vro. 9osa. jadi^e atqae aniint rectl coiuci'enlia fretas, calaiftnianiiuiD
malitiam facile contemnam, et ofiiciun» Interim meum juste,
innocenter et dihgenter facere pergam; si hoc prius nuno
Magniiicqntia^ T. exposuero, cppsilium nie invenisse vtderi f
cui si Sac« Cae^. Ma^*' annuere dignatä fuerit, futurum sit
ut una eaclemq^iie opera et. mihi et Xenodochii praefecto et
moDachis/ et fabro' scriniario satisiiat et Sac. Caes* M^** nullo
paene sumtu Bibliolhecaoi nanciscatur talem qualem in lit-
teris ip8iu8 'Maiestati inscriptis ostendi , hoc est, instructis-
aimam , cöpiosissimam, nee ulli^ aliorum principum, ßiblio-
thecae cedentcm« Id autem Het, si sua Ma^'^'nanc suam Biblio-
thecam loco' nimis angusto apud mquietos et m^le fcriatos
^nipnachos collocatam cum aliis ^ribus publicis Bibliolhecis
c[uae in collegio Archiducali et e regione collegii sunt, et
neglectu quodammodo pereunt in eodem collegio, ubi loci
est satis , coniunkerit, et ex quatüor imperfectis Bibliothe-
eis Caesarea, Academica, Collegiali, et ea, quae a Fabro
Episcppo olim Viennensi relicta est, unam perfectissimam
yere Imperatoriaip eßecerit^ eamque sie distribui cüravit,
ut altera longeque roaxima eius pars communis sit, omniam-
que doctorum et studiosorum hominum usibus certis horis
et rae inspectore pateat, altera vero sccrct^ et occulta sit,
nee ulli nisi de Caesaris voluntate pateiiat. Is. vero locus
in quo nunc est Bibliotheca Caesarea fabro lignario in Xe*
nodochio nonsalis commode et aegre insuper ferente Xeno-
dochii praefecto , concesserit. H^q tarnen consilium roeura
ex animo optimo et utilitatis atqne ormanti (? ornaraenti)
Sac. Caes« Ma'^* studiosissimo profectum Magni¢iae T.
arbitrio et Sac. Caes. Ma^'^ voluntati libensj uti fidum et ob-
sequentem ministrum decet, subjicio. t)eus aetevnus et sum-
musBcrum publicarum Rector Sac. Caes. M'"«" et Mag'**" T.
in sua Üivina tutela clementer conservei«
Mag**'*' T. deditissimns cliens
H. Blotius etc. (Concept.)
Ep^4* (Fol 99. V.) 3p. Feb. i57Ö. — Inscriptio. »Am-
plissiroo, Generoso, et plurimis animi dotibus vere illustri
Domino D. YVQJßgango Bumpff, Domino in YVyelrofs etc.
S. CM. Consiliario et supremo eiusdem cubiculario maece-
nati Tera aemper.observantia colendo.«
Amplissime Generöse et Illustris Domine, Maecenas
summo studio mihi eolende.
vMale profecto ageretur cum re litteraria, st hi, qut
eam tractant, niagnorum virorum apud monarchas aliosque
^rincipes gratia atque auetoritate mullum potentium patro-
Digitized by LjOOQIC
m
oiiiiodesÜttuer.entai^ adeo^U^ a^eo iiejg1ectae.et contemtae uo»j|«9a,
xnaltis hoc tempore hahentor Hbri et litterae guippe ^ufi^ '
etiam levissimt hominea pro libidine non taotum preroecej
ludibrioque habere, Teriun eliam earum nsum äUU. bonia
htque adeö ipsi Gaesareae Ma^^'avertere conantor. Hoc mfuip
dictum ut planum faciam tria Aroplitudini Tua scripta iitU-
ris A, B. et C* notata reverenter . ofFero, eaqae ut cuix^^ii^tfi"
grum et oportunnm erit, legere, et non tarn, mihi , %^pf^
ipsi rei litterariae apud Sac. Caes. ]il,a,<<"" patrociaium pi:a^-
Stare velit, supplex rogo.« ' ' * \. . . '..;
» Statueram calumniatoribua istis' et rersipeUibus ho-
mlnibus , qoi meam simplicttatem suis dölis ]^c iraajjbof
valde oporlunani esse arbitrjantur , magnuni aliquqm Tirum
eruditum , peritum rerum, et litteras litteratosque amantem
opponere, qui eoruni insolentiae obTiamire, ettamquamsn*
prerhus Bibliothccao Caetareanae inspector .(quem Folgns
superintendenlem, etGraeci episcopiim y;ocant) simul in^.ab
istorum iniquitate ?indicare et Imperatoriam JBibliothecaqi
saa autorilate etauxilio florentiorem redd^r^ pösai^t : Eaque
de re nunc 8ac. Ca^s. Ma,^\ supplicare ti^aec^ue ampUtudinis
personam nominaire et eam tamquam ad hanc rem opoirla|^-
ntasimam a tua Majestate pracfici petere, in animp. habe-
bam. ' Sed cum subi'ret animum njeum de voluntate toa
dubitatio , hac non explorata, nihil quidquani mihi tentao-
dum duxi. Quocirca ut hoc munus honöratui^n sane et. tafk
amplitudine dignum, heb tarnen molestum aut difficile, tibi
vir döctissime a Sac. Caes. Ma'" fortassis imponendum, in te
recipere (ligneris, etiam atqiie etiam veh^menlissime rogo.
Deum enim et homjncs conlestor, me in universa hac aula
hoc teoipore novisse neminem , qui Bibliothecae Gaesareae
non tantum conservan<)ae , verum etiaiii ornandae et sine
magno sumptu augendae utilior , .quai^ amp)itndo tua esse
videri queat. «
»Si a Sac. Cc^es. Ma*« et ab amplitudine impetrarer^p
quae postulo, efficiam profecto. paucis ännis^, ut annuente
Deo, Caesare adiuvante, te adnitente et ine laborante fidem-
que summam cum summa diligentia atque industria coniuqr
gente Augusta haecBiblioth^ca quae auhuc paucissimis notj^
est, clarissima et per Europam celeberrimä evadat, nee mi-
nimum deinceps omnium rerumquibus iIl^strariImperatoria
Maiestas' possit ornameptum ab omnibus habeatur, et a
doctis eius celebritas, cumBpdolphi II. Rom« .lo^P^^^tpria
celebrjltate. in sempiternam posterorum memoriaqi propage*
tur. 'Deus' prudentissimu^' ömpis scientiae €{t artis auctort
Sac. Caes. Ma^**" tuamqne amplitiidinem in divina sua clientela
litteris lilteratisque diu su^erstites conservet.«. Ex Biblio-^
theca Caesareana so Fei). 1578. Hugo Biotins. (Coücept.)
Digitized by LjOOQ IC
. 330
ftke.fo'HB. Ep.5. (Fbl. 100« y.) C. AUbanio« Ex Bibliotheca Cae-
•aris si Feb. 1578. (Er will die Mafse und. Gewichte yer-
gleichen den fremden.)
V Qaod tarnen propediem , si modo acceptis, qaos peto
et quibus yehemenlissiroe indigeo aoo atipendii mei florenis
animi, qua angör, aegritudinem pellere, creditoribus all-
qua ex parte satisfacere et ea quae Caesari atque Maecena-
'tibttä perficere'stätui, ad coronidem perducere licuerit , ad
iHe^nteda exactdm utilem omnibusque jucundam futuraoi
formam pro veham . . . «
Ep.6. (Fol. 101. y.) Hugo Biotins loyentuti artis bene
^diclsndi studiosae , praesertim autem iis qui ipsum hos li«
bros docenteih audiyerunt S, D. (Erklärung des Ciceron.
'Buches ad Herennium will er geben?) 1 S.
Yiennae ex Bibliotheca Imperatoria Kai. April. 1578*
Ep.7.' (Fol* loa.) An Martinus Frisius, der sein Fa-
inülus werden wollte, über die Leistungen« (vVie ein Bedien-
ter 14 fl. (12 Th.) Lohn.)
Ex Bibl. Caesareana 23 MaiJ 1578.
♦♦Ep.8. (FoKioS.) (Ohne Inscription.) Vienna. Pri-
die kalendas Junii 1 678. (De pompa amburbali )
»Qoae anno proxime superiori in exequiamm Diuo
Maximiiiano li. Bom. Iroperatori Pragae a Caesare filioma-
gnifice institutarum pompa acciderint| quae popularis per-
turbatio quae repente fuga facta sitt quis panicns terror om-
ncs qui spectaculo interfuere corripuerit, credo te ex alio-
rum et litteris et sermonibus intellexisse. Ea vero quae nu-
dius tertius in urbe Vienna accidere, cum Pragensia ilU
longo superent, operae pretium me facturum existimo« si
diserte, atque ita nt res gesta est, ad te perscripsero. Sed
quo omnia clariorä et ad intelligendum magis illustria sint,
paulo altius qnaedam ad rem gestam pertinentia repetenda
yidentnr. Illud sacerdotum genus, qui se Jesuitas yocant
et rei suae propagandae seroper diligentes inTigilant, Cae-
sari iam ante Lcgatorum quorundam Italiae principum hör«
fatu insiigato , persuadent primo quoque tempore religionia
Catholicae vulneribus medioinam esse quaerendam , opti-
tnum autem factu fore , si ab Academiae emepdatipne iui^
tium sumeretur , plerosqne a'vtium et disoiplinarum ordina-
Hos doctores Lutherani dogmatishaeresiesseimbutqs^ scho^
las esse Beipub. seminariuni, quod si corrqmperetnr ecqnid
delnceps de B'eipub. salute foret exspectanduoi? quin eo er-
roris iam e^se processum , ut ii interduro deligantnr Acade-i
miae Bectores, qui non tantum etc.« 5B1.
Ep. 9. (Fol. 108.) Barbarae Eberstorfliae Thomi^e Sy«^
lienbur^jeri Vidua^ YUI. Kai, Augusti 1578^
Digitized by LjOOQ IC
9S1
• V Nobilis at Mdmo meo ehsriasliiui domfai« , «mdo tt i^foaa.
etprins.ez Dne Gattei'uiaycf verbis, et nunc ex ipsni«
Gaitemeierj lilterie ea salis intellexisse 9 quae • qoo minae
ipae libi coram explicareoif Telut partim pador mens, par^
tim homs urbia conavetado. Nunc Tero e«m mihi in 8i«
beradcrff cum Di. Statsiageflii aocm, nomine ipaina generi«
qnoddam negotium ait, aalva tna et mea eztatimalioae« ad
nnrnD' naiiere excmrrere et ai honesta oeeaaio ferret, teip«
aam aalolMre, et animi mei aententiam eoram explicare li-
oere mihi pntavii Et ai eoram eolloqnendi poteataa nonda«
retur saltem hisce Utteria qnaa nana mea prepria esararit
peolo explicatins intiroa animi mei aensa^ tibi «nieae mihi
dilectae ajn^ro corde concredere decrevL In eoantemnon
stoltam ant jurenilem amatorias litleras scribendi oonaaeto»
dinem, aed stjlam ntriuiqne noatrum aetatem deeeotemae»
quendnm duxi. «
»Primam itaqne te rogo Qt in animum iadneeretnam
velia , sollam in hoc mando ease felicitatem 9 niai in animi
tranqail^tate, et in bonia a Deo datia enm Jnonnditate An*
endia. lllam autem tranquillitaf em neque ego neqne tn he-
bere poterimna, quamdia aoli eine coninge Tivemna neqne
etiam n matrimoninm cootraxerimna nllem Toloptatem ex
bonia a Deo nobia vel iam datia vel postea dandia perdpt«
emiM ai cncae et yariae animi aolicitadinea frnendi inenndi«
tatem nobia aTerterint« Itaqne ntriqne noatmm qnaerendnm
eat tale Tilae genes, in qvo reHqunm yilae neatrae apätinm
Bon ia aenunnia^ enris et animi omciatiboa, aed in qaietOf
oUo et traoqoilUtate bene beateque tradueere qneamns. Ad
roe qaodattinetf talia dete.tnaqee virtnte et pmdentiama«
ximeqoe de. rem familiärem edminiatrandi indnatria et dex«
teritale praedieari a moltia aodiri » et partim ipaemet dnm
vaariti ptae memoriae tui tempore aedea tnas frequentaTi,
oeelia meia pejrcepi ut exialimem , si Dee ennuente mihi
telis ceniux* obreniret^ eam de qua dixi animi qnietem mihi
partum iri erederem. Sed tibi neaoio an idem de me att
persuasnm* Qoare eam nunc a Deo gratiam mihi optarem
dari, ut, qnando laea in ore proprio aedet, ab iia potina
cum qnibns hactenna aemper yixi 9 quam de me ipao quan«
tam ritae felicitatem^ ai mecum matrimoninm contraherea,
exapeotare posaea« inteUigetea« Sed quia meipaum laudara
son decet» rogo ut Gattermeieri hominia minime rani, et
eiua qui te fallere minime Teilet, litteria 'fidem habere ve^
Iia, non fallam aut eiua promissionem, aut tuam de me ex-
apectationem. Mam si meae petitioni annneria (anauea an«
tem ai reliqnam aetatia tnae partem bene beateque et'iii
anmma animi Tolaptate tradncere Toloeria) 1 alatui ita tf
Digitized by LjOOQ IC
jKNuaM^^om'nrereraik.rdiqiiM limiliiib«» nos imAtoieKi oeiifaigam
{*lr, et matvinnomi pröspen exvmpla«! diel et haberi^ossi*
an«* . Keo est qaod te raöreant deetorami qnorondaa litte'
ris iroporinne de^i^oram tneisee malieribiiaaidniM^lirati esse
sMiti« lEgo eaka non scholts taotaoi ei liforis, Torom etiam'
^tae a|iiieae«t llberaliovilHtsliOHiihafli oonsuetodintbas sam
4asaet»s ioee» siuttis qui ignoret quanium: littBiiSf ^ quantunt
eontra.ttxori.et jocniMlae ooDsuetadiDidoaMSiioae'Bit* trüra^
endam. ' ^od aotem tinnes (hocievim ex.Grattenatoiera in-
tellexi«) ae'te M aliam regionem abdaoerein^ /nihil est, Qnia
istmm iiiiiopeai. üdeinssorÜHis datis et jiista öaatione adhi«
kitafaoiie eximam. Nam quarnqnam ex illa sumi .rogione^
in quam Arehidux Mattbiaa Iknpenitoris frater none est pro-»
iacta^fi non tarnen hisic laie^ etia'm si nollain du<teDem nxo-*
Femv Biooere caperem; niai vel Turca Tel bellom intesti*
nnm me hinc abigeret. Quod si fieret, tuiB quideaa beatio*
vea:ea«' esseilt nvores qoae eoa maritos häbeFent, qai in
alns qttoqoe loors honestam yiUNRi dooere et oxords^aciamt*
Kam aeqae^feHöiter atqoe Yiehnae alere possent, qaem-eaer
qnae Viennenaea baberent eotiiuges alibi igtietea^ qoi rebaa
hietreliBqoepe^etfagere eoactiinopem et miaerani'hi sliena
terra iritaip exigere debdrent«- Neo etiam est, quod-ezisti«
nes in digäitatis ratione fortaiamtuamper me* fbre dete»
rioreni. Mibil eaim (Lans Deo) mihi deest eoraoi, quibna
snpertorea tui piäe memoriae B^ariti fuere instriieli , nort
Bobilitas V non* Tires corporis , non oopia 4td Tioendum saffi«*
etens', noa etiam dtgniias; Meuinr enim Jtonestam- loonm
Mn tanta» in.aeademia inter Sootoresi yerum etiam in
aota inter reliqnos Caesaris ministros öccupbi Nec^despero
Bse paucis annis ad altiores dignttatoro gradvs aseensnranu
8ed haeomundana minns* sont euraoda , Terttm hie nBiem«»
qne'seopos proponi debet prae43ipaüs , * nt (quemadtnodum
mitio dixi) Titam qaietara« jucondam et commedam, adex-
iremom vitae spiritum tradocere possit. Onam* tibi l>omitta;
animo meo earissima, mecum susviter muittasannes exigen-
dam a Deo optimo maximo preeer. Me tibiiiiterim ex in-
time peetoris afteetn etiam atqoe etiam commea^ans et gra-
itosnm a te responsnm exspeotans,«
Tibi tuo merito ob virtvtes tnas «ddictissi-
mas Uugo Biotins Dootor et S. (L W^ Bi'»
bliothecarios.
Viennae eix Caesaris Bibliotheca aS Julii 1678.
Ep«io. (FoLio<). y«) Honestissimae Matronae Barba-
rae Ebersdecfferae Thomae Sibenbergeri yiduaeetc. 14 Au-
gust 1578.
(Ist «amhig , wegen der Zdgemng der 'E>Uämng , er
Digitized by LjOOQIC
horte, dafs' Andere aMh nm •!• frejen. Beiheom fteineA».^«s0i''
^africhli^ Liebe« 44 Jahre alt, ist adeliohf mit dem
£ginoDi verwandt u. s. w.)
Ep. 1 1. (FoL Mi«. F.). uJ>octori Pmnnero ladict Vien-^
nensi S,P« Vir Clansfime; (Bittet um «eine Y^rwendun^
bej der Werbung um die Hand 'der Witwe Siebenbfirger«
Schlägt tor, da£i ein Nefle roo ihm die Toektet* de« Bdr^
gernieisters heirathe, und ihm an der Biblit>«h€k adjbngirlf
werde n. p. w.) Ex Bibiiotheea Caeaareana «5 Aug«i»t*i578.«
£p. 12. (FoL II 3.) Jo. Babtistae Sibemburgem» (Sitef*''
fliohn der Witwe). Sehr untertbänig un 4iei»e Gimat bit-
tend.
)>Et con tanto baccio* le incffii a Y. Sig'** et prego Id*^ '
dio omnipotente gli daga .aaaita et «legre««« et gli facciä
contento en tutti gli svoi honestissimri deaiderii. «
Da Vienna li i6 d'Agosto 1578.
Ep* i3, (F0L.1 13. v.) Caeaai^ae Maj. (a.d ) Bittet um*
100 fl. für a Schreiber, damit die Bficher tmd M auuscripte'
(über 1000) beachriebea werden kennen.
Ep. 14. (Fol. i 14.) Docrtori Dauidi Lncaflo. Lantgravii
consiliario (?) Ist ausgestrichen , die ioseripti^ (Ephoro) ?
Frid*'Sjliaepiirgtu8? (Es kömmt auch wieder VOn seiner'
Braut vor 9 wie vortheilhaft der Stadt es aueh'wfire)
Viennae ex Bibl. Imperatorie. Pridie Nonas Sept. 1578;
Ep i5. (Fol. ii5. T.) Caes« Majestati» (». d.) Machr
ihm ein Präsent. »Inveni eaim rerum veterum Romanorura'
quo usi sunt pedem , tamquam omnium mensurarom atqüe-
i^deo pouderum nee non numismalnm futtdattfentum Ex- quo*
has duas atanneam älterem allerem Hgnea«! a me'aecurate
coromensuraias et in minulissimas partes dialioctas tneifsa*
ras eompostti et cum exaeta omnium declaralioBiä serfpto^
comprehensa Sac Mti« Yestrae Caea. munuaeulttifi in' fidel'
et obtervantiae argumentum cum summa veueratiotfe oflPe«'
rendum dnxi. <|^uod ut sereno yulta ab humllliflao tfuo eti^^
e«tulo suacipere relit, vehementer rogo. Otköd ti feceriV
deinceps ad perficiendam pondernm et nurorsmdtmn ratio«*
nem animum alacriter adiiciam. Quod iam pridem eqüident-
perreoissem» nisi iniqua quaedam quae me haoceiius pres»
Sit, paupertas negotium retardassett quam paupertatem ut
semei tandem aliqaando, ai fieri posset j^offigai^iili , ti-'
duam Thomae Sibenburgeri fabriearum augttstarem prae;^
fecti (quae quamquam ualde locuples non ait , ' habtet temeA
unde meae tenuitati non nihil subveniat) mihi apon^ara de-^
legi» cum eaque iam sponsaKa peregi , ntrpfiaa, ai 'Deua
annaerit oeMMraturus a8 die huins mensfo aepteotiFbrla kee^
^$t pcidie. Michaelis ete. Quem nuptiannn iKMitr*ytii»diem
Digitized by LjOOQ IC
334
o*9o8aiit 6ao« Caei. Hajestaa Vestra ana dementia cohon^aUreet
per aliquem aaoram« utpote per Dominum Hilfricnin Gatt,
vel Joannem a Sintzendorff vel per quemcunque aliom qui
6ae. Mali Yestrae placaertt, faustiorem illttatrioremquered-
dere dignetar « humiiiime etiam atqae etiam rogo • • • «
£p. 16« Fol. 116. ▼• Ad regimen Aastriacum de libris
Alegrii aeatimatia Uugonia Blotü et AndreaeDadjCommia-
aarioram relatio.
Generosi Magoifici et Amplissimi Domini, Domini
summa yeneratione mihi colendi.
Decretum Ampliludinis veatrae quo mihi et Dociori
Andreae Dadio , Xenodochii Caesarei Medico mandatur ut
a dttobus Bibliopolia Jaralia Doctoris Joannis Alegrii vita
iampridem defancti, libri aestimarentur secuti, multia ab
hinc diebus executi aumus. Factum aatem est , Andreae
Dadii coUegae mei , Crempsii vindemiaa iam suaa curan«
tia , absentia , ut ad eins reditum relationem de iia , quae
in hae cauaa acta aunt, differendum ducerem. Sed cum
mora nimis magna intercedere Fideatur, conaultiuaesaepu-
tavi , primo quoque tempore , Tel a me solo, aeatimatorum
librorum catalogum ad Amplissimum vestrum Senatum mit«
tendnm , et cum Gregorius Eberhardus et Erhardus Hiller
Bibliopolae Jurati, civeaque Viennenaes, qui hos libros
aeatimarunt t nomine aua catalogo prius subscribere nolint,
quam aestimationis pretinm hoo est a denariolos Viennen-
aes pro aingulis florenis computandos id est in Universum
90 cruciatos consecuti sint , ab Amplitudine Testra peten«'
dum, quid hac in re fieri velint atque obiter indicandum
me quidem paratum esse, 90 illos cruciatos aestimatoribus
persolvere, modo mihi librum unum atque alterum quioius-
dem pretii sit^ deligere in aolutionem liceat: et hoc quo-
que praeterea ex officio reverenter indicandum , magnam
librorum Alegrianorum partem esse singulares et egregios,
neque passim vaenalea , neque in Bibliotheca Caesarea ex*
tantes , et tamen eiusmodi , ut a yulgo litteratorum non Ct«
eile sint emendi« Nihil igitur consnltius fieri posse , quam
ut Sacrae Caea« Mti. pro pretio aestimato asscnjbantur et in
Augustam eins Bibiiothecam referantur, idemque pretium
haeredibua Alegrii, ai qui prodierint, persolyatur. Inte-
rim me Ampliiudini Yeatrae tamquam obsequentissimumcli*
entem commendo pro salule et incolumitate yestra Deo op*
timo maximo vota facturua. Amplitudini Yeatrae deditiaaimua
cliena H. Biotins D.
£p.i7. Fol. 117* T« AdAmplissimumpraesidem et re*
liqivim magnificum et generosum ordinemCamerae Aulicae.
Ampliasimi DomiDif Domini mihi reyerenter colendi«
Digitized by LjOOQIC
555
Credo ampHsstmo yestro ordioi satU eonstai!ey,queQiadino-ibo.^38.
dum Barbarae Oberspergiae ,' Thomae Sibenbargeri» fabri-
carum Caesareanarum quondam superintendentis yiduae,,
nunc Tero meae Deo annuente uxori charissimae poat obt-
tum mariti stipendii sui anniui nomine bis milie qaingentl
et nonagihta floreni ex aerario aulico persokendi debean-.
tur, eadcmque mea uxor saepissime cum ab ipsa Sac. Caes.
M^ tum ab ipso Testro amplissimo ordine in spem solutionis
erecta sit,' sed nullam tarnen adhuc Tel ipinimam ex eode-
bito summam acceperit, quod quam grare et acerbnm et
antea ipsi acciderit et etiamnom nobis ambobus accidat,
nunc maritus eius factus quotidie experior, a creditoribus
non meis tantum , yeruro eiiam ipsius creberrime^ et mole-
stissime yexatus : Et quidcm omnia deinceps in peius rui-
tura prospicio , nisi hisce nostris diEFicuItatibus ab amplis«
simo vestro ordine fuerit subyentum Quod nt minori cum
aerari! Imperatorii incommodo et tarnen aliquo nostri in-
commödi levamine fiat, bumillimesupplicamus, ut ex summa
supra memorata saltem 1690 floreni nunc persolFanlur, re-
liqui vero 1 000 floreni residui ita relinquantur ut eorum so-
Itttio post certum quoddam tempus ex annuis Altenburgii
Yngarici vectigalibus fiat.' Cuius nostri iustissirai et ma-
xime necessarii yoti compotes facti , perpßtua obseryantia
et promptissimis omnis generis ofiiciis cum erga S. C. M^*'"
tum omni Vestro Ampliss. ordini quoad yixerimus exhiben-
dis beneficium illud nobis boc tempore tarn oportnnum et
uti modo diximus , maxime necessarium , compcnsare stu*
debimus, Yestrae Amplitudini deditissimi Hugo Biotins elc»
Barbara etc.
£p. 18. (Fol. 11 8.). An N ? (Zoppel?) AmpHssime Do-
mino et patrone yera mihi öbservantia colende. Conlracto isto
meo , fausto dicam an infausto ? cum Barbara Thomae Si-
benburgeri yidua matrimonio, diu multumque in rae secuqx
conflictatusest animusmeus, deberemnetuam Ampiitudinem
ex officio saltttatum accedere, et ad nuptias meas a8<^ Sep-
temb. die celebralas invitare, an rei ipsius rationem habens^
tempus et rooram aliquam antequam me in conspectum tunm
darem inlerponere. Anxii huius mei animi caussam pluri-
bus yerbis referre tibi , sagacissimi ingenii homini et ?iro
usu rerum prudentissimo , non est necesse. Cum enim an-
tea in toam me afilnitatem cooptari summopere cnpierim,
idque ut fieret, tibi et yoce et litteris supplex factus sim et
pauIo post tamen ab incepto destiterim, et nunc tandem
aliud matrimonium contraxerim , faclle quiyis intelligit, me
hoc meo facto quandamapudte levitatis opinionem effiigere
non potolsse. Quam tamen non despero repenie depositum
Digitized by LjOOQ IC
35Ä
Hro.9ö3&iri; fti tnente ti*aiiquiha et indicio affectibus yacuo iiiati8.si-
mam et prope necessariam facti mei caassam cognoveris.
Oqam ut animo seääio accipiaSt te Ampliasime domine per
eraditionem et ' süm^äin virtatem taam obtestans , oro«
Deam et horoioes contestor, me, coi et virtus viduae aßinis
taae multiä präedicatti , et forma et mores a me ipso per-
specti et similia reliqua mullorum testimoniis comprobata
j^lacebant, tion äl!ä de caussa institutum meam malasse,
qaamqaod, cam in aala omnia mihi paene ita adversa cade«
rehty ut non tantüm in augendae fortunae roeae desperatio-
nem venirem, verum eliani nc praesentem quoque apiitte-
i'em, timerem; de alenda conioge cum liberis sollicitus
essem. Quid ehim eaussae fuit, cur non amarem illam,
qnae virtute aliis matronis excellere diceretur? quae D«
Zo'ppelio \ sumn^o virö , et apud omnes bonos gratioso et
authoritate poHenti affinis esset, quae aetate ifke «linor,
forma etiam praestantior esset? quae puerulum scitissimum
atque lepidis^imum {qui curas saepe meas circum sinum lu-
sitani levaret) priori marito peperisset, mihique, siconiux
fierem , similes paritura videretur? Sed mea nie paupertas«
sola inquam paupertas et fortunae mihi in aula novercaein*
commodum deterrnit metumque iniecit ne optimam matro-
num eum honestissima sua familia in luctum , lacrjmas et
caetera's acerbitates mea inopia coniicerem. Quare omnein
tandem rei uxoriae cogitationem peniias abieci ^ooec haec
sebe oflPerret, quam nunc duxi mulier locuples ab Omnibus
habtta et visa marito suo saiis commöda futura. Quibua
sane iti rebus an frustratus sim, nee ne, in hisce matri-
munii exordiis nondum pronui>tiare possum. Hoc scio, me
fam nunc aliquam pecuniaö ävide äppetltacpoenam umquam
dirinitusillatam persentiscerc. Etsi enini fundos, agros,
hiola's , hortos, vineas, prata et domos uxor possideat j ba-
räm tarnen rerum omnium cura tantum mea, usus nxoris
^sse yidetur. Nee quidquam umquam meum inde iiet^ nisi
foeminae, Imperio semper ass'nelae, assentiri atque in omni-
btis tebus cofnplacere et quodammodo famulari labprem*
Debet praeterea 4000 plus minus flbren. quorum caussa cum
cteditoribus nobis aliquamdiu erit colluctandum. Beliqua
quae mihi mala anirhus praesagire yidetur eloqu! puclet, ne
uxorete , qiiae semel ducta displicere deinceps npii debet»
yitüperare aut äccusare in ipsis matrimonii initiis yidear.
Haee tarnen obiter et carptim attingenda duxi, utsi quaob
^ ' factum hoc meüm nubecula in animo vel tuo yel lixorit sit
contracta ean^ dispellat miserne meae fortunae cogitatioj mi-
sericordia profecto , quam odio vel invidia dignioir. Quod
A forte paacia post annis (at sunt reshumanae mirifice^ mu*
Digitized by LjOOQIC
537
ttMles)f Kbeitftti mete ptistinae fato reUlMs- fuero, tl]:^Hio.9o3t.
ttitetn frafecto yel «öla»» non faUaces dinti^s qnaeram»*
Et qnia ait an hoc möuin fkotatD aliqnatido optimae et ho*
neatisthnae Tidoae , affini tuae fractvotam honorificarnque
evaanrsiB^ait? Qood aupereat te rir amplissiaie et lectiaai*
mam matronam coniagem taam etiam atque etiüm vehemen«
thaime roge« bro atque obseero, ut pnieteritoram obliti,
me restri veatroramqtte omRiam aemper studiodissiraani fiH
famiD« ia eonsueta veatra gratia conaervare veliiia. Ylennae
m6 Ooiob. 1678.
Amplitodini taae deditiasimna cliena H. Bi«
£p. 19. (FoL 119« V.) JoanniChpisiophoroPrunnero***
»tndoliB bttbiu atqtie ingeuii tai qao anmmopere deleotor«
ratioae, lepidiasime atque facundissime adoleaoena, Yiihll
equidem tibi pro elegantieaiaiia oratione tua, quaconiuginm
membottmavia tua contra^tutti celebrasti, aut taia ttudiia
coweüieiititta ant raea de te ape digniua reponi poaae- iodu
caVi, qiiam.hoc aeptem lingnailitni lexieo'ii otttiUitteratoViiu
hoininom geaeriin omneikiaetatemntiliasioiuin^..« Vieinia#
15789 a8 Sept hoc est ipao nvptianiiTinoatnii^uni dve«; • ' '
Ep«904 (FoL lao. y.) ^Ad ampliaeiarani ppaeaidem el
raKquam Magnificum ac Geberosn«' AuHcae Gamerae ordU
toem Hugotiia Blotii 8ac. Caes. Ma^« Biblietlieearü reUtid
de 53o librit suae Bla«' a 1>. Jo. Saiiibiiteo ettktfs er iu' Bi^
bliothecam Imperaacriam re(at4s. « « "'
»Libi*4>a D» JoanairSadibnci manuaeriptoa tum'gred^
eoa, tum lattnoa nuper ettptoe, hoc eatf,*in univeranm ;93o
Yoliamina coDscfriptvm'eiainiaatos, una cam aaii^ua Priafrf
ataCua in BiblfothecaM'Gaeittreanam cotttfehitiiie ofifensione
ouravi: oatalogo eiasdem-Bibliothccae' Gaeäareanae- peirpm
taO'itloa aaacriptums y atqüe ita in ordinem tvdacturaa, '^i
«eram äingiili aullo negoiiö inveniri«edepr<^ni, cumpeteni
tnr« peaiiati operamque onntno datfAtus» vLt aparta qa^ta
iiaotna aum in diea magia magisque in domna Austriaca e'da&
CMOitieiaPir <^uocipca hoo etiam iiline veatro empliaaittKe
ordmi'obiter hie a me reverenterindfacandftm tidetur, ^
Alegrit Dectoria. Medtoi iairtipt;idi9ra*r«€a^d€functi libiüa $4%
AoirMia V78 «oUdia '3* et denariia rd höe eilt leviaiatmo jM«e^
tlo<|ib>iia Bibliopelia aeatiaaeioa*, qai aibt laoa foi%an veiidl-
aaflkiri*4perarepant, eaae'eia^knodi; üt' potior eopum pai%
lieiiue iqßibliotheea^lGaeaareamsientv Mquefa^le äsquieiia
apad BibH'Opotaa TOeMler inrteaiafitar', "Cfsi* irnrenih*^ntbi^
^ndoo'ei eo am^Hua florenia^'^iWi pi>a^#nt.-' Qüapocum eiu#»
«a^dr tfaa,' M taiii- vtt4 prelia haberi pdä^i^it , tiM' tarnen- a
Ihteraioräai yalgo faeite e^ebdi Videantar , «eil'ai diatiaa Ih
X^nödoehia^^aesareafl^ abi ttane aaaet^aatar «rota Jnclnai
Digitized by LjOOQIC
338
Hm». 9o36. cuitodiantar » fataram sit » vt Mtu oonpntresoaUC et plane
pereant, consuUius videri, ut See. Caat. Ma^* noaiiiie ia
Augustam Bibliothecam inferantar. Et »i qaando: prodi««»
rint D. Alegrii haeredes (qai adhac nulli aeae ealenderunt)
ipaia 11. 178* 3 fa. et la den. ex aerario Imperatorie perael-
Tantnr. c ....
Ep. ai. (Fol. IUI.) Generoto et MagnificoDpieioo Do-
mino Friderieo Prainero , Libero Bajfuni etc Sereniaaiaii
Fiineipis Ernesti Archiducis Auttriae etc. CoDailiario et
Cabicalario sapremo , Domino et patrono amo yera aemper
observantia colendo*
Doleo equidem Generoae domine etpatrone plorimam
obaervande. Ita reram mearum necemtatem fevcet u%.üU
tiua taae Amplitudini oneri quam boiM>ri eaae cogar. • Spe-
rareram aane fore, ut domus uxoris meae quamprimoJ^fi
anno superiori in biennium sooThaleriaannuia Ampi. T«Io«
cavit 9 caussa esset me in amplitudinia T. amicitiam inaixitt*
andi, aed casas hanc mihi occaaipnem com magna meodo-
lore ademisse yidqtur. Nam poat mortem Sibea bürgert piaa
memoria e domo quam nunc ad forum piscariom habitam&s
inter uxoremnonc meam et Sibenburgeri fiUom divisa, hoc
incommodi accidit, qnod com ambo uti.debeant unotorcp*
lari ad exprimendum in vindemib yinqm , ambo aimul ayas
demere et yin^emias.perficere .commode nequeant; Quate
fit, nt uterque magna incommoda patiantur, quemadmo-
dam hoc anno dum Sibenburgeri yindemiarum absolutionem
exapectayinius , in ylneis nostri^grayissimumdamnum paasi
aumus. Qnod iUk molesturo accidit uxori meae ut anno pro-
^mo hanc domum relinquere et in domuni soam ad forom
(^rbonarium ad Caleodas Maii proximaa AmpHtudini Tuae
I^catam sibi aecesaario immigrandum esse yideat. ■- Quare
hodierno die duoa nctstros famulos domum Amp*^** T. et in
aulam bis misimus , ut cum debita reverentia hanc noatram
j^ii^cessitateip Amplitudini tuae indicarent .et simul noatro
nomine orarent ut s^cundum pacti^ conventaquae.in litjteria
lotationis continentur semes tri tempore ante admonitu/i /t^em«
pestiye sibi de alio doi^icilio proapipere digparetm), ilt p4at
aex menses proximQS.pps ipsi inillam nostramdomiiiii5 im*
jinigrare et ea damna^.quae in Kac.doiuopatimureyilari^poi*
aimuai et simul iodioarept, n9^ haue domum qu^m. lidlific
inhabitamua Jibeiiter deinoepa* Amplitudini T.. . liplacuf^rii
locaturos et in omnibus reliqui« i^ebva.qaoad yii;ea no^in^e
£^y:«ent, yere et exaiiimo cu^i summa alacritate et «obaeir-
yantia aemper .ae.i^Yitiiroa. At vera cum iidem illinoatridUie
lamuli Amplitudi|ve>n T. neque. deioi; netque in auia iay«iie«*
i(\nX hisgeiUtterisi.Aidevi reyepenMr ef^^^B.indioaoda et.tpe-
Digitized by LjOOQIC
S39
tenda dtuimot. <^iuini rem ufc in bofum partetn a nobltirf»^)«»«/
^ neoetsif ate QOgimmr Amplitibdo -T. aoofpiat, etiamatqve
eliam Tebeweater rogaams« iDterim Deoni^ opi. max. pra
aalttte Ampi, T. ambo precatari.
Ampi. T. dedUiaaini Cliinates Hxi^o BK D. Barbani
Biotin.
£p. ds« (Fal« 13».) Adcameram anlioam a^« Nouetnbiü
1578. Ampiiaaiau domini et patroni rem mibi semper ab4
aervantia .oolendi. Qoando quidem negetinni illnd ftiben^
bvrgerianiftm in aalYeodie Tiduae eine axori nunc meaenoä^
riasimae jtSoq fl« el aliquot cruoiatis ob nmraa^ rarie ifUen
ieelaa lente prooedi^^ -et*nea tarnen bimi a'credUoribas'OOf
alria oeruüm noa Fexanlibaa, bino ab alits inoomttodia in
taenda re faoiUiari qvotidie exorientibaa, ita varie «nütuift»
qne, ul vix jreapirare. nobia Kcmt« exercemur; et bnctam«
quem mali evmalns aooedit graTieaimnaperiCttloaissimiiaqQO
uxoria meae ad deaperaltonem fere medioorunt Uborahtia
morbna • etiam atqne etiam ab ajnplisaimo reatro ordinenö;
henentbaiine peto, pt diSionltAtibos iaiie nostris taptit eü
Tix taoe lolerabilibaa attbreotupi , mihi «tipendiun aeptem
eaUem meaaiam admuiiatrationis Bibliotbecae ImperatoriAief
nomine debilum ab aerariiquaeatoreannnmerandunibenignJe
decernere relint« Hoc benefioittm tarn ego qaam nxermea^
ai ex boo aneipiti aorbo emerMrit ad ahioHim ▼itae tpiri'«
tum omni obteryantia alqne omni officiomm genere Am«*
pUasimo ordioi reatro compenaare eopabinrai'.
Ep.aS. (Fol. lea« t.) Ad Jacobnm Tanrellnm V. d
(Aflinem) S. P« Y.
. AmpUaaime Domine 4 Affini^itnisime oolendd.
» Credo ego « Deum opt. max. in hoc rernm bumada«
mm ÜieaUro> in me bamanae mulabiiitalia spectacnlara cae-«
teria mortalibna exbibere Tolaiase* Credo etiaa enndem
cum aequitatia» jvatitiae et sfnoeritalis amator tit, innocen^
Uft et oandidi mei atque ad omnta recta asptilantia aninti ra*
tionem babniaae* Non ignorai 4 yir ampUtaime qnoa aermof
nea panlo ante nnptiaa cum chariaaima mea nuper aponaa
eonirabendaa tecnm ex.catharro decnmbentehabaerun«« Af<
firmafae ei^mt me» ai nnpliae procederenl. anmmopeni
dat^rnni opecam , nt pax dt tranqnillitaa domi idriaque ime#
affinea et oonaangnineoa noatroa omn«a communiter consut«
ret. Id.AH nnptiis. oonaaentia ex fide praestiteeini . Demrt
ipaam 4 ;qp0oi: fallerecnemo potesf I teatem habeer... SedmuU
tam^aiiedendQ nitiil «xori- persnadere potni^ Adeo enim
exoieeratna in te eral,irMacio qnibna antoHboareiaa aarimoM
ni onfli avaderem te ad. nuptias eate inTitandnoi nihil plafitf
attdivO' volf^erk« Oeinde eam poat nnptiaa eam.adignoaoeiK
Digitized by LjOOQ IC
340
ai».f998^dnm et adaffmcitifte.rediDte^ationem^pTuribaft rerhis hör-
tivpr,.niiki tamqaam jiftol68t6imbirata':»0irniaTitiiiinq«äm
se in graciatareditaram eutn* eo{*'qiii.'hoiion «t* existima«
tioni 8uae tarn foede insidiatüs 6it, adddna in(ei*lin conHtia
q«ibna gratiot^a 'id;('4illa'aiidiitUpoaaeiit^ qoae liicreefosere
ad e?itandnin animi tui aegritudinem non est necesse.' In
quhhac stia opiaiODe'adtuliiimiiA^vitaa* spiritum ita ienaci-
ter iracunda mulier -baesit V vt tridoo ante mofcem aliqoot
perionis astantibdaf. cum rogaretar filf^rmne tuam, an ma-
»tum amim, an jreroi^iqoem^aliqdekri'bondramavoramhae-
rednn esae Teilet V iterom ooBTichyte^Moinaohara^diaerte se
0 te^et'a filia>«ti>a<iBKemssimaiti easedeolararit.. 'Qaod saiver
tBntum odittm ex'qua re tarn alte^ün 'pecbia malieria dea*
evnd^t, cxputdre.eqnidem n6qacf€(;-'9iisi for«^ -hoc etiam-
ail«iirimi aegritadinem acceaserit^'qiiod^n^hi sa&pi^akne'sa-
ne^am'familiartler conqnesta'ie^tc '«e a sororarqdöqftie aoä,
eonittge p m^tua imariM nee^paucaa >nec 'leres aeeepiase*
lodern cum'mer inature at^pie^irgei^e oernaret,' niHro stoey
ittqait, meo memöre hac in te*agere ; morilura sam pr^
pedi^m (kaec tamquaro ra^esidlnt)' tum tu tno* more cam
illia agas,-^t ai ptacoetfit, »Tatfrelli Aliam nxorem dooas.
Com aotem:hic.e«m rogarem« '8i omnino fatis volentibus
moriendirai ip8t eaiet,* auaderet nrserio ut Papa Vios legi-
bus solveret,' sorofis snaefiHam ducei-em. JSon Ruadefero,
»nqtiitv ai eam matris tove similem seit^m , multo minus,
ai patris. Sedeeasb,' Tfr AmpHsaime; haec re<iem6reV ^^
aISqua ex hia aegritudo anim« eius aocreseat ,*qnem öonso-
lari maxime et raolestiis levare deberem - Vt aatem'reete
ab Amplitudiiie tuH'iiTtenigAr, hisuei Verbia hn^i, »Ifam , nt
oatenderemv'^ne apiid uxorem aio aifectam yel contra utilt-
tatem meam^ pre* mattfae amieitia«* i^estrae^ conbiKatione
aaepiasima laboraase. .£iuaqae me 'r^i non- modo 'Daum
omnium cordium pcrspectorem ,' 'vteratttetfam hohrifTO^ non
pancos testea habere. Inqruo aeqnitatii s)r«ieferttat{sque'stu-
dio etiamnnm pemalens, nihil magis'*opto ,'^tjttam' am *filia
taa iam nunc Kic praesens adessei ; ut quod affinittitia yin«
ciilum< nuper ante noptias' maaa mihi jpetere - prbdUt^är^ae
m aniroo habebamiid nunc iterum aequis eontditionibifs'ao-
Ucitare atque 'orgere possem; 'Sperf^i^m «tfaideu* rebus/
oausis consiliisqoe mei« omnibos intoNebti^ , tuam* ppudeii»
tiam a taii matHmonio non •foM:iaH0namv' S^ä liutusmodi
ihter absentvs diflFicttltei^ tractantnr rnavn ätiamii'Qgo tttque
toTir am^lissime, internes de^liaCoa aliquid «ttttuetenfn^,
Umendum umeo foret, neTirgo-jatifecala, veMuatk; Wtfor-
moaa (nam talam eam esse mihi qaidam praedteiint) lUbHto
iam quadrUginta ei eo ampliosan»oanato>nubereretiitaret.
Digitized by LjOOQIC
341
atqu^ Miparfiinitate quadam eitorta mfKmuma : io£iastti|ii
fMdamqae saepe evenHifla haberei eoiiiensiis primom qni-
deMilttua, aed deinde maxiiae filiae '^ii^ reqnirendot. Ve-
rum Mmm istaEam tarn aedarom Uoiqve cOdlideMte i^gen-
darom traelattenem eptslolae ttmua .angüröa iDioime tevk»
Graliaainwai erit Doipine aCftnia: omatis^e qoaado ego
domo egrediiiberto noAdiun aadeei, sir« velperi* mihi in dkk
meatioa parcaqoeceetinlaooatira adeasiedigbatüifoeriado-
mam rheda oostra eoopertat./Bt.cam nmlto lamme rednoen-
^na. Ignoaoea aulem mihi, etodieaam Jay^oAntem quoiidie
inarle oraloriaadCiceronia imitattoiiem,pftbIice. inrilanii^
ai ab AmpiitadifliaV'MagDificentiae, Domiaalienia, aimili-
bttsqoe altia a iHvnm acribendi consoetiidiiie abhorrenlibua
Tociböa abatiouero. Eodem emm mod^ ad proeere» omnea,
immovero ad Prinoipes« noatroa aoribtea iampridem oti eon*
aneTi. Qaod bio propterea aado, Delorfterid;;qiiod.^ptimp
consilio fit , aliquantulom tnae dignitati detrahere . pi^tea.
Oaod aane non eat ita.- Triboe enim tfbi. tantum qnaotma
Tiro £aeeUentiaaim6', Ciariatimo, atque mnltia nominiboji
ampKtaimo eat tribaeodum ; tantamqüe addo Teaeratienia«
qnantmii ab obedieDtiteimofilio in chariasimompatrempi»o-
fioiaci aeqanm est«, yai*«^ oeleberrime« mibiqoe aiculi
parenti, aummo atndio cdleilde. Yicnnaeex lactaoaa £a«
nestaque domo Sibenbapfgeriaoa« IX« Xbris tt? HD. LXXiiX«
Ampiitudinis tuaO studieaia^mva effitiis Hogo Blotjiaa
D. 8. C. M^« Biblioihecariaa« .
£p.s&4. (Fol. id4.)*Ad'eameraro aalicam« (Bittet wie-
gen des atreiigen Wintera niieinige'Fuhren<(plaQ8tra)Hol««
a Araanuenses und ein aUea Weib zum Auaputaen, aind in
derBibl. , er kommt aneb.oft; es warjunmer so unter Max«
IL und Rudolph 11.)
Ep« dS. (Fol. I a 4« t ) Ad camertim aolicam 20 Janoarii
(wieder wegen Holz). .. *
£p.s6. (Fol. ia5. t) Jacobe TanreiIo(S. C« M'» Con-
ailiario). (E^ will, dafs'dieToohter aua dem Elsafs komme,
wofür er 100 fl. Reisegeld rerapreehen hat, doch aoU die
Ursache nicht wogender Heirath, sondern wegen der Krank-
heit des Vaters angegeben werden. » Sed t^imeo , ne piiel*
lae javenculae et vennstae, et (dicam libere. apnd teid,
qaod inaadiri) lascivae atqne salaei (nam talem de illa
opinionem nonnnlli habent) mea haec aetas quadragenarifi
displiceat . • . « Er könnte auch, da er an den Rhein und
JUkch Holland gehen, will, sie im Vorbeyreisea besuchen)
das wäre anständiger.) «5 Januarii 1679. * ' ^ '''
Digitized by LjOOQ IC
542
Kro,9o80. ' Ep. 27. (FoL ift7-) » Serentssfano Archidaic , ' Ptiocep»
et Domine samma mihi veneratione perpetao coleirde.«
t Doleo et quidem gTaTiMime me et domiis Aaslriaeae
stadiosissimum et Bibliothecae Iraperatoriae amantiasimofla
aaepiaa impediri, qoo minaa. apartam , quam nactaasam or-
nare , hoc esc Bihliothecam Caeiaream fidei meae a S. G»
M<* concreditam, ita at decet, et nt ipaa necessitaa requirit,
emendare, et salram reddere poasim. Superiori anno exi«
tus- ex Bibliotheca in aream Xenodochii Caeaarei qni aem^
per IfrtperMoribua et eorum miniatris patoit, asaeribua ob-
atmotus eat ita, nf si (qaod Dena avertat) incendiam orire-
tur libri Bifoliotiieeac illac exportari et in locam tatom de-
ferri non posaeiit« Nunc iteram cum Decreto Imperatorio
mihi conceasum eat ex mea vel amicorum meoram pecania
mntuo aumia (ic^d postea tarnen aao tempore ex aerario Cae-
aaris pablicK) r^ddenda) ea qnae ad Bibliothecae conaerva-
tionem pertinent inataurare atqoeita munire, nt omnia qoae
in ea Caeaaris aunt tnta esse queant honestissimna et S. C
11^ atilissimus qaoramdamimportanitateinterrumpitnr. Mo-
nachi namqne Min«ritae aiqae omnes ii qni in eornm mo-
nasterio habitantes aingulis diebna IKS noctibna per anperio«
rem BihlSothecae contignationemambnlare, paWerem auper
libros pedum motu aese copiosissime effundentem excitare
et porro per superna loca BibKothecae cofaaerentia adeabi-
•eulam usque et lectam meam« atqae adeo ad iptam Sao«
€aea. Ma^" Bibliothecam pervadere facile possant eam per
domicilium meum vagandi licentiam sibi eripi aegre feren-
t^s et ae pariete obieclo qui illud impediat arceri non pa«
tientea, opus inceptum impedire et operarioa ab incepto
opere abigere conantnr, cum tamen nisiilladinceptamopos
perficiatar, Bibliotheca non tantam pnlreribna ambulan-
tium monachorum et alioram pedibus excitandia, Temm
etiam furtis semper obnoxia manebit« Ego quidem non cn*
pio mihi quanturavia vera narranli credi. Sed at id qaod
dioo yerissimum deprehendi possit, supplex a SerenitateT«
peto , ut dnoB vel plures oommissarios constituere dignetnr
qui looam oofitentiosum inspiciant , et ai mea rerba reboa
respondere oompererint, Goardiano et monachia illta ae-
rere mandent , ne opus ad Sac. Caes. Ma^* ntilitatem et ad
Bibliothecam conseryandam inccptam turbent, ant opera-
rios quominua coepta perficiantur, impediant, sed auam
tion aequam Toluntatem Principis sui coromodis ne praefe-
rant Interim Deum opt. Max pro Serenitatis T. incolomi-
täte et salule preeabor. Serenitatis deditissimoa Cliena Hogo
Biotins S. C. Ma«" Bibliothecarlua.
Ep.98. (Fol. ia8.) Ad Cameram Inferioris Aaatrtae.
Digitized by LjOOQIC
343
Gi^ffcrbiiet Magntfici'Doniifii omni observantia mihi oo*HM.9oa8.
tendi* QaoO tardias ad Magnificentiarum V« decretum re*
aponderiiBt non alia de oaussa factum est quam quodindiea
iHrspectaritn , vt Excelsam Regimen Testamentum ab axore
tnea conditam mihi cömprobaret, eiusqne exeqaeodi po*
testatem faceret , üt dernde'certius responsom Magnificen*
tiis Yestris reddere possem. Sed cnm id hactenos factum
non Sit 9 et Magnificentiae Vestrae iternm me nrgeant, ot
19^ fl. et 65 craciatos Woifgango Fort persolram, diatiua
respönsotii protrahendam non duxine id qnod bono consilio
fit, in malam partera ant in negligentiam interpretentur.
Qnarenunc Magnificentias Yestras oertiores reddo, prop«
ter potaces qaosdam homines testamentariam hoc meum ne*
gotiam adhuc snspeAsum manere , et ob hoc ipsam impe-
diri, quo minas me pro haerede gerere qneam. Deinde
^iam'sitandem haeres deolaratos fuero non aeqnan tarnen
Tideri Thomae Sibenbnrgeri debita tarn acriter S. C* M^
nomine exigi , com tpsa Sac. €aes. Ma^'* ipsi ant eins hae-
redi etiariiiiam stipendii' sui noraine debeat q5oo et eo am-
plins lt. ' Qaare daplioi nomine a Ma*** V. vehementer peto,
ne mihi novo hospiti mille curia obrato, et ab innnmeria
creditortbus quoiidie vexato atque adeo tantooneriferesuc-
cumbentE gravius etiam onus imponere velint. Et interim
Deom Opt. Max. pro Magnificenliarum Y. salute precabon
Ep.39. (Fol. 138. T.) AdCameram inferioris Austnae
±ö^ Februarii 1579. In gleicher Angelegenheit (auch eis
Biotins hat mehr als 5oo ü. zu fordern vom Kaiser) . « •
r Maxime cum ita se erga Sac. Caes. Ma*'°> in vita gesaerit
Sibenburgerus , nt sna commoda S. C. Ma*** oommodis post-
posrneritf.et semper fidissiroe saepe etiam cum valeludinis
suae iaotnra , diligentissime munns suum (quod sane quam
arduum et difticile fuit) exercuerit. ]£t quod roaxime mi«
randnm est, tam incredibili studio erga Imperatorem Maxi-
miHanum et Imperatricem atque omnes eius Itberos ^ere-
nissimos latus fuerit, ut nulla habita utilitatis suae ratione,
tantum nt suis doroinis gratnm faceret voluptateque affice-
ret, in unicum hortum piusquam decem anreorum millia
impenderit • . « «
Ep.3o. (Fol. 1^9 V.) LectissimaematronaeCaraeGoe-
billefae habitanti in vico Divi Joannis Seiestadii.
(Yerkündet ihr, als Schwester des Jacobns TaDrellus,
den Tod ihres Bruders (auch dessen Tochter Margareth),
und macht den Yorschlag wegen der lieirath mit letateren,
ihr Yormund will er er nicht werden, besonders auch, weil
er dann secundnra leges nicht ihr Mann werden konnte •••)
«quod nxQT mea paulo ante mortem cum me omnium aag>*
Digitiz'ed by LjOOQ IC
344
aro.9«38. rum bonorum (qnae ao florenorum milUbtt« val^ye.pfiltbtt)
haeredem designaret, me hortala ait, ot aororia anae fiiiam
Margaretam, ai honeste illam edacatam iaielligecem, uxo-
rem ducerem. Ofiferqntur mihi qnotidie muUae et virgioea
et viduae magnornra et clarorum riror^tm filiae ip. quibua
etiam Baronis cuiusdam divitia et ia aroe splendidiaaima ha*
bilaiitis soror est, 20 annoa nata. (Er aieht Afarg^retha
vor.) Interim ego per tutores eiut domos , vineaa , et re»
liqoaa facaUatea coli et conaervari diligeatissime carabo«
' Opua certe habebit virgo primum latoribus diligeotiboa et
in rebus tractandis expertis, ac deinde mariio in Jurispra«
dentiii et in eausis forensibus versato* Mille enim arieotur
lites antequam pupillis quorum frater taua tntor i'uit, aatis«
fiat. Trea enim gesait tutelaa quaa . oiviDes satis i^tricataa
reliquit, maxime duas quarum rationea muUorum millium
florenorum reddendae restant. Dabit^r tarnen K nebia opera»
nt omnia expediantur ete* • • • «
Viennae Prid. kal. Martii i5y(^
Ep.3i. (Fol. i3i. ▼•) Ad Cameramaulicam (wegen d«
Rfickstandes der Sibenbfirgerachen Forderungen aueh a.),
»••«Et quia interim aere alieno presjsus, ne dieam
obrutus, tanta pecuniae laboro inopia , ut quo me vertan
nesciam (opignoravi enim iam foeneratoribus qnae auro et
argento constant fere omnia aedibus inauper meis hjpotbe-
cae obligatia) humillimuro in modum opem vestram implo-
rans, rogo « ut ex mep ipsius stipendio Bibliotheoario per
aerarii mililaris qiiaestorem Gattermeierum aoo aaltem ilo>
renos nuraerari jubeatis, quo aumtus domesticos ferre et
iter quod perendie Pragam versus iibrorum. ad S« C. M^"
vebendorum caussa inire cogor perficere sine incommodo
qneam. Gratum me ihierim et beneiicii memorem clientem
Amplissimo V« Ordini exhibebo, < .
Ep.Ss. (Fol. 1 33. V.) AdExcelsum Austriaeinferioria
Begimen Ilagonis ßiotii libellus supplex, De matrimonio
aibi cum Margareta Taurello contrahendo.
Multae sunt causaae, Ampliaaimi Domini, cur matri*
jnonium cum honesta virgine Margareta Jacobi Taurelli qnon*
dam iilia, mihi appetendum existimem« Primum quod uxor
•mea illam mihi moriens uxorem sibi succesauram destina-
vit, aiÜrmans, conicctura se quodammodo assequi ipsam
bonam matremfamilias futuram : deinde quod paulo ante
Taurelli mortem, ita mihi cum eo convenit ut cum virgo
mihi esset visa, si alter allen placeret, mihi ea in matrimo-
niam esset addicta» et quod ad hanc Taurelli voluntatem
accesaerunt quoque propenaissimae omnium virgioispropin«
quorum volunlates, a quibua uoc Curatorum Virginia auffra-
Digitized by LjOOQIC
346
gia yidfntajr tne aUena^, Qu^ .aqcedit qupd pon^inorieBga
ynß apAore virgo « quam, ego erga ipsam ferri viJetan , Da^
niqae qaod aequiiati et Jattitiae divinae conaentaneom wir
detuff .gratum se ei familiae exhibere» a qua.quia magna
multaqüe beneficia atque emolamenta sit conpi^e|i^i|to$. Iai|^
vero cQnstat» nie ea quae Yienoae possideo. boiu^ .pleraqoe
ab hajus virginis matertera hoc estuxore mea eateadeptttoa
quae ai aine testamento el hac vita äecesaiaaet«. Tirgo .019?
nes eius facultates mihi relictaa con^ecutara i^oitf et. HaeOi
aaipUsAifi7i domini,. caussae multaeque aliae me in |9am men-
lem impulerant« ut amplissimo yettra ordini aopplicandum
duxerim, ut si lege solvi, etdispensaüan^my ntvocant, imr
petrare ab iis potuero ^ ^ine ,quorum Qon^senaa CQnnabium
hoc alioqui fortassis procedere non posset, mihi haue virr
ginem concedere nxorem dignentur. Cum autem matrimo-
nia in coelis aetemi Dei nutu constitni inier. baminea di^
cantur, divinam ipsius bonitaiem oro, nt ai niatrimoiuui^
hoc salutare mihi et faustum atque felix sit eyasornm etamr
plissi^o ordini yestro, et iis, qui legis obstant^s impedi-
inenta sua antoritate tollere solent« eam iribnatineiiteniy
nt hoio meae. petitioni annuere yelint: sin minnat contrar
riae oriantur omnium yolunt^tes.
Q.uidqnid eyenerit (nam nihil nimis ardenter appetere
aoleo) in Dei yoluntate libens acquiescam; me- Interim ye-
atro ordini. amplissimo animo yenerabundo commendana»
Amplissimo ordini vestro deditissimus CUens Hugo Blotiua
D» S. C. Mai>* Bibliothecarius.
Ep.33. (Fol. i33- y.) S. C. Ma*" Domine. mihi Cle-
mentissime. Es gibt viel zu thun. »Quamqnam.enimnnn-
quam Bibliolbeca aliqua insignis ita cons^tui pos^it,. quin
dno aut tres homines quantumvis jaboriosi sea>per habe-
ant, quodagant, non dubium tarnen est, quin post 4 Aut 5
annoa proximos (hoc enim tempore eam ad usum omnibas
expeditissinium a me, si in ofTicio mansero redigi poaae
apero) maiori cum otio et maiori Bibliothecarii voluptateea
administrari poiuerit. Cum. igitur ego mirißco qupdam na«
turae impetu erga. Bihliothecam hanc CaCjiaream. omnibna
modis expoliendam atque illustrandam ferar, ad^o ut ali«
quam pecuniae summam ex nxoris meae olim Sibepburgerae
diotae haereditate acceptam non tantum mutno» yerumetiam
dono ipsi ornandae dederim, et.muito etiam plora deincep^
eidem praestare in animo habeam % ne tandem tarn egregip
n^eo qonatu ,tamque prop^nso in eam qrqandan^ et locnple-
tandam animo, ab hominibus callide sese insinnare sciea-
tibtts fru^trer. — Maxünopere a Sac« C. Ma'« yestra peto, nt
aecundum eaa.qoae huic Ubello supplici adiunctae auntcon-
Digitized by LjOOQ IC
346
irH»»9^s& dStiönes , s! ndn ad nltimam vitae meae spirildm sältem ad
proximam decenniam ab hoo liieta Tel ciiploniate Tel Terbo
aliquo imperatorio liberare digneiur; nt magno deinceps
erectoqae animo intrepide hos labores aggrediens ad glorio-
Bum exilum omni conatu contendere queam. Clementissi-
mum inteHm super hac mea honestissimaatqtxeBibliothecae
Imperatoriae utilissima maximeque gloriosa fatura petitione
responsum exspectaturas et pro S, C U Y* salute rota apad
sammnm Deum facturus. «
(Fol. 1 35.) Conditiones, quas a se praestandas S. C«
' M» animo renerabando ofFert Hugo Blotius ipsias ßiblio-
thecarius , si pro 200 florenis soa Ma'** ipsi 3oo florenos
quotanois decreverit, etBibliothecaepraefecturamadipsiaa
Titam vel saltem ad decenniam confirmaTCrit.
In primis ut sine impedimento, se soIi Augustae Bt-
bliothecae omni conatu ornandae atque illustrandae conse-
crare lotum possit , artis oratoriae professione qua in Aca-
demia Viennensi fungitur sese abdicabit«
Deinde quotannis ad minimum semel Francofurtum
suis snmtibus proficiscetnr. Saepe etiamper diTerticoIa lil-
terius hinc inde excurret, ut civitatum monasteriorum et
aliorum Principum Bibliothecas lustret , et si quod prae*
clart inventum in iis fuerit Tel emat Tel describi curet con«
quirat etiam obiter rara numismata tarn Tetera quam recen-
tia, insignes item tabulas excellenti manu pictas et similia
prece Tel precio comparandas, qulbus Bibliotheca A^gosta
splendescere magis possit.
Ad'haec doos suis sumtibus soribas seu amanuenses
alet quorum alter secum proficiscens ea quae singularia in-
Tententnr describat, alter Tero domi Ticariam operam prae-
stans Bibliothecae cnram gerat eamque purget, obserTet
et custodiat.
Et quia omnlum fere linguarum libri In Bibliotheca
asscrTantur dabit operam , ut praeter eas , quas nunc noTlt
sex aut Septem linguas, etiam Vngaricam, Boiemicam Croa*
ticam Turcicam Hebraicam Chaldaioam et Syriacam paula-
tim addisbat, ütque hoc fiat compendiosius nunc Yngaroa
nunc Boiemos, nunc aliarum linguarum famulos secum alet.
Denique cum jam ei se dederit studio ut concinnam tradat
rationem qua omnes omniuro regionum mensurae , pondera
et numismata ad veterem Latinorum roensnram pondus et
liumisma tamquam unum omnium flindamentum Tel potius
tlimqoam ad lapidem Lidium quo reliqua examinentur, re*
'Yocari queant , in quascunque Tcnerit cintates suas Cuius-*
que mensuras pondera et numismata explorans non tantum
|id Latinam , Terum etiam ad hanc hostram Viennensem öt
Digitized by LjOOQIC
ad Fkugenseni tali arle cceonimodalril i vAntn '«IIa ealciiU 9i9.ftaii
iubdactione , »ed »ola oculomm inspeetioae opiM iit.
Ad postremam cum omniam UloAtriAin , CUromm et
nobilium hominam non param ad conprobaadom generia
aui splendorem intdrsit aobilitatis siiae anliquitateai pro^
ferre, omniam totioa Genaaniae Prtncipaait Comitiim, Ea«
ronam et nobilium insignia qaoad eiu» fieri polerit, corM-
gabit et in Tolumine 6x teaacibns at firmis membraoii con-
lecto depingi carabit. Praecipttorum etiam imagiaea ad
Timm yahum ezpreasas in yivaoiboa membrania curabitde-
lineari, ut Tel piDst mille annoa (tamdin enim atqne etiam
diutius deprehensum eat dnrare libroa ex charU permagena
coofectot) oronia potteritaa eoram qai nomen auom in boo
albo inscribi paaai fuerunt» anoa qoiaqne maiorea agnoacere
et atemmatia aui antiquitatem in Augoata hac Bibliotheca
comprobatam babere poaait. Aaaeribeloreiiim evdoaqae no-
tnini bre?e aliquod ritae encomiam com teroporia quo quia-
que yel nataa ait yel axorem duxerit yel dignitalem ali-
quam adeptus ait expreaaione.
NB, Fol.i36, 187, 1 38 leer«
Fol. 139, Eine Notiz: »Michel dt Graaaio Sacerdotto
he^ fa raccommandato a S. M^ Maximilian et a qoeato dal
nuntio apoatolico Delfino et de queato Amb^ deSpaCaDon
Joan de Borgia.
XXI.
Codex Mb. Nro.8949« «»»e^if.
(HiaU prof. a8o.)
Cod. Ma« Chart« in Fol. a. XVl. Fol 5oe.
Collectio Fuggeriana L (38 Folianten.) (Geachriebene
Zeitungen.)
I.) Fol. 1. Copie de rodioumeroent du Prince d'Oran-
gea f da procorenr general le 24 ^^^^ de Janyieri da i568.
j Bl.
a.) Fol. 3. La responce da Prince d'Orangea aur lea
accaaations faittea. (a BL)
»De Oilleqbonrch ce mi Joar de Mara i668. «
3.) Fol. 4. i568 gU di Marzo.
Gl' articoli della pace tra il Conde et il Re di Frau-
cia. iBl.
4.) FoL5. a. Ztg.DanDantzigi9MarKii668. (Scbwo-
den and Danemark.)
Digitized by LjOOQ IC
ir^.\t)94^ * li. AW ¥i^fi'&iEprn f06ft -^(A^ On^ertii Tnrticn«)
Fol hv'fki Dt tlonia>gIi i7>d'Aprile i568.,
'• ( Di GeAOY»4]*i6döUo« • • ^
w:r QilUMiAO li SO dc^tto.. . -
<* : FoL 7. Dl Yeoetia gli H de^to* (Amörosa*)
. b. Otta Gieroi ^dipoi Ule aove 'Tenncrro. €ioe {(li 1 4
diMiffy. -'-'• •.■..• ^ •
Di Avignowgli « d'April# a;568.
^" Di Pariggi'gU 6 detto.
- • Di Borna- gli «4 detto*
r « 'Fol: 8;- b; Otto gioi^i doppo renero Uli Nore.
' ' - Di E\oina Il'p« di Maggio i568*
Fol. 9.' Di GonstantinopoU li 8 d'Aprile i568»
Di Cipro li to tnarzo etc.
'i'} Pol.^o. Da Yiena gli 6 detti (Uaf i568).
'*' ' 'h* D'Aleppo m Soria U 5 dilfarso i'Sbdi
. FoU^a. Di Fi>i«ia gli a8 di* Maggio i568*
i 'Foi^iS« CeT'qaB le Prinoe d'Oranges fisC pablier' aa
mois de Juing i560 ao 4 fina da pais baa.
Fol. 14. b. Da Vienna gli 97 di Maggio (i568). Au-
dienz des türk. Gesandten«
3:r Fol; i5. Di Brasseies ia Fiandra, gli 7 di Giagno
^1*68. -•
• • Fol. vb. ai . '
Di Vienna (11 Juni i568). Gh'era comparso nn sXV Impe*
radore che si facea prcncipe di Macedonia il quäl per ordine di
S. Mta. fu essaminato et trovato che variava fu posto prigione
con un 8U0 compagno fatto da lui Caualliero di radito Impr Gon*
stantinopolitano 1a cui croce, per difercntiarsi dalli altri dau" e
di veluto cremo fornito d'oro, et quantunque costui mostri gran
. ,, privilegii , sono aonidinieiio ambedui 6tati squadrati per farbi.
b Di Vienna 18 detto (18 Juni i568 )
Fol. iß. ,Da Yienna ^1 Juli).
^ Fol, 19. Adi 23 Jttlii 1668. Aufs defs Daca d'Alba
fetdleger defs dazumal ward vor ßaonj, im lande zue
Embden. ;
Fol. 20. 2!eittang wie der GrafT von Egamondt ynnd
Hom zw ßrüsselläuffS Janj dis i568 Jars gericht seindt
.wpr.den ynd. w#s sie geredt auch sie sonsten verlofiten hatt.
(i'Bl) •
Fol. 23. b. Da Yiena gli 3o detto (3o Juli i568).
Fol. 24. Zeittang aufs Madridt den 24 Julii A<> t568.
(D, Carlos ) .
Fol. 25. Da Yienna gli 6 d'Agosto (i568).
;»Hi^ri^parli r^mbasciadora deL Tarcho cen molta sattis-
fattjone di S* Mu 1a quäle gli hä donato in drappi d'oro et altre
Digitized by LjOOQIC
S49
cose fer ciroa 3ooq üorkii tü.vMnta^ Etil «K*hc9im*d'4f9rUiftdfMfn9^i»(A»i»
sUinftia dl & Mt» ^iha idanato an Turoh6*^be hsintm wemamtä
nar, U qfual gli 6u6i haueuano'uoiuto ptt^ar^/^m üfXTiWk £t)bcoiilft
Nicola «6' Gdkio di^Vmai«^ ^lAnno* donau> ma*-o6ppa)d'.ap]»0 dfotai
cQn un baccile con diuerse altre geiilik«s6>dilipseinbt^'.ialB»in4»
che 81 giudica babbia hauuto presenti in tutto per plu dj ^{ooo ta-
lari. Ma non ba potuto havere gli pregioni che m(Ht<ydesiäeraya
dal S«andi^per non «aaengli stall ni«ndai|t ^1i. dsMiri dl Buda,
che e statoMN^vantidi ispettando per pagargli.« . * •. .:..;.*:'T
» Yenardi päftaatip & M^ Ccaarea inykle.tuUi. glt»Aii|]MM«ian
dori alla Gaccia de Cervi ooa.iono atati vtuMi •€•& mmiHo »piaioevit
et solasio , et S. Maesta ui ö rcstata insino ad' bosfi . c)xe ai dice
tornera per la buona nuova T^i^üta d^lla Vfttariflf'dCT Djiii d'Alva
i^3i,dUe fih^ aIU,i)#eidi qi«eBlo mß^tMuMfi^ Carl^l 9«if
.rok?7^ DayieftBajCi9tAn8«»0« r. i .» uH i-» % { ori
^cliafit, Ungern, ^sif^b^hßß, den; a.^° ,Ajq^^ v5(^ .(.9 ßl.)
^ > pr.9^^A^i^3^^ (^^^1''^ J>icla ^tadnp. con^ilt^ttte petHanisiiMl^
di S. Mta Gesarea con speranza di otlener, Gbe chi uoqraruiv^iv
secondo sli precetti della Ghieaa .Romana lo >possa «(are iBenr.a' im-
pedimento, et cosi anche sia in iibcrta, a ehr uorra uiucr Secondo
)a OönfeMioo^iAugifsta^tf'*^«« ltiolestarr-rfiW'Ktflti^'"t^W^tf b\ fa
intnioltMuoghi d'Aileittagvia,' Ma »<e bene S.^M«« ^KM'^atf^btiWi^
parallel; 'si tiane pe<r <^€frto^b^ hauervnno ^cfeiitliif;* ^^nüftCh^iftit
banha tikauifoy in (piesio meMo*'8.' Mt«* ua* «Ihr «Actria* pei*"nii^il
eaaarokio.'ic"; ■ • -'•''"' "•'-••'•♦•"•'' * •' ••' i'i .>.,.,-,...* ;, ... ,> no»i
lUf.t
Fol. 29. Schrei] we«
den Erbfüi^t vnnd £ hen
Ceneral-C^berste^ t} Avu
gast i568 « (1 Bl)
Fol.3o« b. Da
Fol. 3 k b. Da
»11 principe d'Oranges ba mandato qua un^suo biiomo, ma
8. C« Mt« non l'batua/i^tp^fudj^e!^ sl Ijtene -^^«^l igtate prese le let-
tere cbeportaua perle^qual^e s'ifitpade cbß^yß^I^e^«giv;|trficarsi
apresso l'Imperadore ai non liaüer deposco le arrai secondo il suo
commandamento.« — " ^ ...... /f ..//> 10, j lu^.. «.
y Vertzaichnus des miibseii txM Oranien Yolcks so er
bey ainander hatt (1V4S.)' ^ . » .>.»\ 4.:iAV>^\i :.\'. »A
Kol^Sa. b; D6.ikoina>i8.8ei>t.i6j66i .rv( rh ) :'.
y Hieri in Gonsistorjo deljbero di mandara il Gardinale Com*
mendone Legato aW Imper&ddrc^P^ro'cbe ^.' HlaeaU non .jcpncedi
la confeasione Aüguatantt'^ bAttando 4tfte56 -^ft^' nSfä^ictt^ d'Au>
Stria der ao uoei 18 oonoarrana ohe ai ;ceiiaada*^fbie gia^iir^ data
Digitized by LjOOQ IC
550
VM.8f49* l'>^^^®>^* "^^"^ P**^^ ^^ AooO:Wfper il viaggio eon online dt
partir subito et segli mandano 3 dottbri GiurUti, chegli neni
aeco et 8. S^ ispedi il eorriero mandalogli dall' Iroperadore iopra
tsl negotio , con breve a S. Uta- che i^pn voglia oomceder detta
confeasione ia modo alcuno» «
Fol.33.
r «ScriaoBO dl KapoH che lui sono State fatte l^eaaeguie det
Prencipe di Spagna senaa aicuna pompa« II Padre Salmeroiie della
cobgregaaione del Jesa, fcce un aoco di predica laudando esso
pveneipe mo^eaMnaeäte. « (D* Carlos«)
»Di yienna (i6 Sept. i568).«
Fol. 33. b. Copia H. Albrechten Graffen ^w Ledroa
Brieff aik Jacob Mayrn. Dat. Im Kanigi. YeMleget bey
Haettricht 7 Oct. i.SbS. (Des Frittzed von Ofatiien Ki^iegs-
bewegnngen.) (1 S.)
Fol 34. b. Da Yienna gli (24 Sept. i568).
it. I» Yerzaichnns der Chnr^Vilhd FüfrsleA g^^andten
So bej der Rom. Kays. Mt. von w^geh des'Niderlendischen
Kriegswesen zw Wien seindt ankommen (7i 8.) '
Fol. 35. » Relaeion de lo 'suoedido en la esoaramnca
äne ae tabo con los rrebeldäs tde suHagestfiä Mtercoleaao
e Oetobre i568. A una Lögnii de TUemont en Liege.«
(iv«8.) : ' '
b. Da Roma (^ Oct. i566).
^ » ^uesta mattina e arrivato un Coft« dal! Impr; eon lettere
a uro 8ignore]et ai dice per far sua Sjcusa, et dar' conto delle
cause per le quäle 5. M^ noa ha bene che il Legate Ay^, "uada
avaati 9 onde $« St« hoggi ha fatto 4M>ngr6gaBione de Cardiiiali ma
non si sa il successo per che ha commesso sotto la pena de sco*
munica f che non se ne parli. c
F0I.&6. Da ^lenna (8 Ocj. i568).
" Fol. 3j. VRet'ation wie '4te Kunigin von Spagnia mit
Tödt abgelegen Ist. 'Den 3 Oct. i568 (i'/« S.). «
FoK38. Da Vienna (14 Oct. i568).
Fo1.3q« da Vienna (21 Oct i568).
(it.) Paaqnillas.
Pfalzgraff Chnrffirst.
Die meinen hast betriebt rnndt mich
Dafa aoU gerewen warlich dich.
/ • • • Dnca d'AIba.'
R' Mit deinen Zmngli$cAen P/aJferi
Hait du mir in Brabandi Mgeaiacbt zu iciäjjfen^
;' lÜärgr'aaf Churfürat.
Sieb aoÖ',/Tnndt thne den saehen recht
,< .' Sioni^ aehadt et dir j rnndt all deim gescMeeht«
Digitized by LjOOQIC
35t
B« Ach du armer fürsi du ihuesi mirhain tchade^^
Du bist mitjremidem gell )tuuü belade/u ., . .
8 a e h 8 • n* C h arf d r s t«
Ich mischet mich kains, wegs Ji^a Sjpil ...
Wann Ov Ihm thetesk aU i^mm^ , ; .[ . . , \,l
Duea d;Alha. . . .^
Ä« Miich dich nit daf^in^ daß ist meinrc^t/^^^,
Sie bringen dich sQ^st <^ttc& in dcui hadt^.r
Wir^emberg.
Bin Ich schon alt vnnät woi betagt , . .,
noch waisu nit, wer den. lindern iiigt.,
DucsL d'Alba.
A« Ich mcUn die Spanier haben dein Fatter gaplagt.
Luag das du quch,'nU ufiirdest i^^riV^.. /^.,
Branaachweig.
Gar nit hab loh meines Fattem sinA
Pan Ich den Geusen ge wpgen bin,* . .
Duca d'Alba.
Ä« Daß du nit hastdßines t^aUern sinn ,
SclUchs Hnrdt dir bringen klainenjgififi^ . .{
Herzog HanTaWilhalm icn Weinmar.
Weil Ich in Franckreich gebolfienh^b
stea ich vom PrinUBen.auch nit ab. .
Daca, d'Alba.
A« Siehst du nit me es deinem Bruederngßh^. .It
Darumb^ hüeli dich ko.mbst ian^t attcÄ.^iAa^/. ^ '
Herzog Wolffgang von Newburg.
Ich hilff darzue souil Ich khan . ,. .,
Vandt mein Arms Landt auch jdar^ii* vt
Dncad'AIba.
R^ Darnach du wirst ringen
Dasselb würdt dir, auch gelinge fi. / . .i t. a: . . '
«41ith.^ ' •''• •"•• "'' •
O dafs es gewaltig angefan sol^ •
So sehe man^ was Ich ^aoh thjaen wolt« , ,^«.
Duca d'Alba.
Ä« ff^ir halten dich für untern ß'eundt,
Darumb betracht nit tigerest feindt»
Digitized by LjOOQ IC
•m/
352
Hl«. 8949. Mechelb'ti'rg,
Ob ich schon Bchweigein ^eitthng 8tiH '' .
Der hinderst Ich doch nitsein will.
DaCä'd^A'lha.
B« Es wirdt (fit'äftdet u>etg 'errcachen
Dann klaine haj^ligeh ikudn grosse ZaicH^hJ"
Margi'aff'zii Anspach.
Seht da^^ mah ymb dief^'eihayt facht, ' ' ' \
Sonst werden'' mir bald au seffi'knJBcht -
Duck' ff'Älbä; - - r
R^ TVann zHfeen hlinden dihander' laiiten ' '"
So fallen sie bied atff'dlki^ehien. •'^'"'
' 'H6sieh:' '• ^ . , ^
Ich haha bfffc gsagt , vnndt sägs aach noch
Wer sich nit'weert muefs ynders Joch. ' ■ ' '
Dtica-d'Alba; . .
B« Mich dunki dein Vaiier 'sei ddrunder geu^esenj'
Du pndt deine brueder khdnddn düc/i also genesen.
^Pömtne'rh. *
Wie wol Ich nachendt Hgt am nj6hr .;"*
hilff Ich dbch Auch züer 'gc^^en >?r ehr: ' ^ ' '
-rr.:: i't/.- Ducfi 'd^Alba: '" " ' ?^^^^";^ ;.
R« Du wirdesiniV ^oHeri gii^in treiben ' ,'' ' '
Darumh magst tt^ol dctkcdhxh bleiben. **" ''*' ■*'•'
Xiih feürgf/' . ...
Es thuetkain gnet liift datft rfn iiittH ; ' '
Im 4>&^sehlandt rnndt ein schaaffstall' wirdt. '
•r^"'»'- •' D'u'cÄ'd*AlbÄ.' ' ':*''^ \. ^- ,
B« D^r Äirtt Uf eichen 'Ir u^erdet iekhommdn •'•'•'•
Derselb mrdt eUch sch'((ffen käihenJtrornWteiil'^ *
' 'lAäh reich;
Helfft stark Ir fürsten.Jnng Tnit all
Dafs man bej freihöyt mich'fcihalt ' ' * ■" ^^
Vnndt nit Einbrech ^ep, ^p^iQnisch gwalt«
öu'cä ä*Alb:a;'" •'*• •"^'^^''' '*
Ja steend'dh/s rticfis 'M^atVl ^tir aidi * ^•-^' ^ '
Sonst unirdt es tucfy fl/te^irpiffliph laidi.
Digitized by LjOOQIC
353
FoL 4i* Da Yieiioa gli 4 Ai No?embre i668» Sto^efi^
F0I.4*. Di Vienna (11. Dec. i568.)
Fol. 43. b. DiYienna (fl8 Not. 1 568.)
Fol. 44* Da yienna (gli a5 Jetto.)
Fol. 45. Da Yieona gli s» di Decembre i568.
'Fo).46. Zeittang au« Heints, den is.Janaari 1569.
b. Cöpie poar la Rogne etc.
Piroclamation ponr admonester touttes perftonet de s' ab-
stenir de trafficquer es contrees et pais da R07 despaigne
aneoq aaltres adaertisaemens poar Respondre a rng arreat
gnal. faict ea pais bas par lo doc Dalae. « (3 Bl.)
Fol.Se.b. Da Vienna gli i3 Decembre i568.
* lt. 'Sb. Dec.
'Fol. 53. Aufs Aogspnrg di i"«Febrarij. 1569.
Fol. 54* Di Yieana. (20 Jänner 1669.)
FoLfi^b. »Saceeaaode loa negocioa de Granada denda
9 de Jenero 1669.«
Fol. 59. Da Yienna gli 4 Febraro. (1569,)
»L'Im^f rädere, ba imaMalo 8 caaalli belliMimi con le loro
aelle lauorati molto ricanente.al Be di Polonia, et «i ragiona cke
andando 8. W» alla dieta di Slesia che quai He refvi per abooarti
aeco.«
L'Illastrissimo Cardinale Commendone legato Apotto*
lico parti l'ultimo del passato preaentato dair Imperadore di
i3 coppa d'argento doppie»
Fol 6i.b. Abrafungs- Mandat des Gharfflrsten Aagast
Ton Sachsen fflr seine Unterthanen, die in französischen
oder des Herzogs Alba Diensten stehen. Datum -^ (1569.)
(1 Bl.)
Fol 63. Di Yienna (17 Febr. 1569.)
Fol. 70. b. DiYienna (loMarzo 1669 )
Fol. 7s. b. Di Yienna (i7Marzo 1569.)
FoL 73. Di Yienna (24Marzo 1569 )
Fol. 77. Breye Pii Y. S. Pontif. ad Ferdinandum Du*
cem Albae.* (Mtttit ei pileam et ensem benedictnm.) Romaei
aiMartii 1669.
Fol. 80. (Di Roma, 14 May 1569.)
»R Pajpa secretamente ba fatto tagliar la manp at fr^io del
Signor Giulian Cesarino , per bau^r nell' anticamera de! papa
dato uno scbiafFo ad un Vescouo « , .
Fbl. 82. Di Yienna gli 26 Maggie 1569. '
» l'Imperador sta Indispoato eon Ja saa pddagra;.«
3» (fui e stato prohibito di non maadar fuorl vioä na graiif
temendoM di caresUa per qaest' anno easendo motte vite gtUMte
et cosi molte campagne per il gran freddo, ehe ha regoato siiio
a messo dl questo mese. «
I. 23
Digitized by LjOOQ IC
554
8r»<6949* «Si dke ehe Tanibasciadore del Moscouito 81 ^ j^reientato
con 3 cappelletti rosti in testa , el parlando con queila IfaesU na
cavo doi, gli fu poi diroandato, per che aon caua^ra Taltro, ri-
spose che il 3« riservava per fare la riue^entia deb,i^ al 9uo Si-
gnore. «
*FoI. 83. b. .?) Albanische Werbung So den 19 May 1569.
zw Franckfort den Anwesenden Carfüratlichen.ai^ch Ande-
re;ir Deputierten Fürsten ?nd Stende Gesandten fürgebracht««
<4S.)
Fol. 90*. Da Yienna il p^.di liUglio 1569. ,
Fol. 100»^ (Aufs Madriit 4 Sept. 1569.) .
»Ad} i'cvdila In der Nacht albie hat man de»^Iikr^es de
Fosa 9 so ain Junger herr gewesst , als er aus seiaer niuefler her-
berg, aUla er zuo nacht gcssen gehabt, In fein herberg gehen wol*
len von Iren hinfFen so vermasqutert gewesst , . vnuersehner sach
Angesprimgt, vnndt auf der gasseri entrdbt vnndt bifi^er noch nit
vememhien hhlnnden wer die ThSter «aeien^ das ist ida freche That
an ainea Königs hoff, a , , * - ^
Fol.iiö. b. Augsbarg i^OT.'i569;
»Bays» Mt. lasst' hie wol bifs in 3<*> march sllbi^r'geschirr
nacfaen fUr die a toehtern, Anch etllchs daruon dem türchischen
'Kays, neben dorn tribut an verehren.«- Augsb. 9 Nov. 1669.
»Die theurung In Ocsterreich vnndt Italia macht vtisdas
Iforn hie auch aufschlagen, gilt der Roggen 5fl. das scha£, dervon
Bayfn.'gibt den yenedigern luo schaf, acht werden Im äiii^gueten
gewin geben tnuessen, ist guet för die hoflialtung aberschedtich
für die Armen die essen souil desto theurer^ <c • < ^ .
Fol. 1 1 jx; B'. ' '
»Bays.^jyii/i^t eye Wien soll yQn.dannjcn gen« Frag landtag
halten das ist 'alles vinb gelt zue muntren zue abfertigung. der
Töcbteren, hat a vngerisch Herrn der ain ballaschi Jannos, der an-
der Debo Istuan genant gcfanltlich 'einsogen, wa.s eie halt gessen
haben, mich dui^^tCwas der Türck nit piagt das vexiert der Hay-
ser, es stiebt noch,. in Ocsterreich etc.« .
Fol« 1 16. b. <An8 Augspurg dj. soDecember 1^569.
** ' »Zue Öchwaac^" sollen sich die Erczklinappen , etwas amu-
.»iW?*Vch wollen ; Von der Beligiou wegcrt,"Die will der Erczherc-
zog seiiis gefallens, vnnd wie recht in seinem gebietben erhalten,
das gofdt aber den Per^hhwerchhs vcfw^.l^tern, die des ncwen ge-
fcgfs scindt nit. Acht werden die Anndern Armen Tropfljen zu aim
sblicben raiczert,'* D^ü ist aber baldt zuefürhhomen mit dem das
ihan die factores absc4iafft, oder In Auferlegt es in glaubenssachen
dem Lanndts gebrauch nach halten vnnd die meuler eincziechen«, Die
Anndern muess^x^^)l>^llef\ oder Arbaiten ob sy wdlen,, ▼P^ dero-
wegen meins erachtens woll Im zäum zuehalten, c
»DarrJ^bheresagPerdinanndt soll widenimb zu Prag hof-
halten; ^ifs die Jungeci« Merm von Oesterreich aus Spagnia hfao«
'mtn-, als der Ainiu Prag, der Annder in Vnngern, Ir Herr Vat.
tar der Khayfter Im Beicb , wie man will sagen , aue Augspurg
hof halten sollen. «
Digitized by LjOOQIC
5SS
»Ir Hays.Mt etc.' Oamer wagen dbi<^ k(k£ Pirang kae, von^»<^*Ps^^
Wien ausganngen soll von etlichen vnd dreia^ig; B^u(tern dern
liaubt Aina Kbauffmans Sun. von Wien ^der .O^Ucnn.i^ir (^eina. ei4i
balts) genanndt, aufgebawen sein worden ;.ihier4ijuKSseja..genom^ä
was Inen gefallen vnd l'uern mugen ^ die F^sonen. erwürgt , 9{^
solicbea belait mit noch. anad,ei:n Peesoacni,. vmb diosell^n \ge«
gendt , SpotLlicb ein solicher freoel in Ir Mt- aigen Lanndei^ yi^
von den Irigen hergehen solle.« — /.,,
Fol.3.59. Aus Wien den 1 3. Sept. i 57a;' * ' ;
vEssindt Tersehinen Hrsten tag Augusto bedß BertKoge%
▼on Bayrn au^ der Thonau, volgendts den ^ ^z Ertshertsog Carjl
mit i4(j!uUchen vnd mit Einem herrlichen frcJbönim W^)gebut£tevi
HofTgesindt die KonigcHche vnngeriscbe Krönung, damit sue con«
decoriern, Alhie ankörnen. Den ft und 6 dis Ui der Opsterreicbi«
sehen LandtschalltKriegsuoIckh alhier 800 starckh, ankb^men, yo|»
gendt den 8 der Kays. Mt. mit sambt der Bürgersehafft vnd Vep*
ordneten Obrbten Haubtleuten vnd Befelc^bshabern. . In schotte^
herrlicher wolgebutster Küstung für die Kay^etUcib Bui^gg gesogen
▼nd sie Allda sehen vnd mit Iren geschos boren' lasse««4i
. vAuch SU Weniger befjBbriUig haben Ir Mt« 56- gr^se sjlfuekk
vnd Garthaunen, aus dem ^Neuen Zeughaus nach Presburg^ verordb"
nett welliche Alberait schon abgefüert worden ^ d^ «ich die Ko«
nigclicbeCrönung so lanng verseucht Ist dis die Vrsach das IrMl*
der verordneten Polnischen Legation mit verlangen Erwartten
thuet, was sich Allsdann weitter begeben wirdt, gib ich it, Ö. auch
Buuerneraen, yer^chinen den jia ditz seindt n. sobook ochsen bey
6 oder 700 verlauft^n , ynd vns tn den Wein alhie v^nb die- statt
herumb grosen schaden gethan,:S
y> UiQ.Unngern rüsten sich gar herrlich vnd^tarckh IrenKu«
nig darmit zue cmpfahen, vnd wte.bei vns das geschvai sollen sie
bis in 5ooa slark clenselbeti -heliTen. belaiton. «
' ?»Von der Armada desgleichen auch aus ]^iderlan4t Ist es bei
vnns Allhier gar still Vrsach dessen 1 wan schp^ Ettwas neus per
posta alhir gebracht wirdt, so behalttens Ir Mt. Inn der Kamer
vnd kombr selten etwas gewtses heraus, man sagt gleichwol das
]S4)ae Castclla dem Türeken SOjle eninamon sein,, vmid das vnnd«r
den Cristen ein grosse Sterben koipen, Also das aupb etliche Ca-*
pitaines hinvyegk genomen, Ob den also werden äonpders sweiuels
£.C* dobdn zu landt besser bericht sein als wir.«
v AufT den 16 ditz werden Ir Mtt. nach Prespurgg verrückhenl^
was sieh AUda ««riauffen wirdt gib ichB. O. auch s^ucrhemen. 4
Fol.372.b. Aus Wien den i3 Nouethber iBj^*
vD'ie nccbst von mir vermeldtcn Weydische Legaten seind
Annderer Vrsacben alhier nicht kommen, allein Ii'er Kays. Mt. elt-
lichc herrliche seh 5ne Verehrung zuthon, vnd sich darinnen bey
derselben zue conimendieru haben: Irer MayeSTtatt IQnff herrlicher
schöner A^er Ochsen, Neun schöner Pferdt, vnd sway Elendthier
verel^rety darneben vermeldt das noch ein Anndere Legation vnn-
derwegen were , die wurden den IV'eu gecronien Vngenschen Kbo'
nig pro gratulationc, ettliche herrliche schöne geschenckh preseA^
tiern , vnd thuen sich mit solchen beeden der Hhays. vnnd auch
Bon. Mt. beuelchen etc. «
Digitized by LjOOQ IC
956
Uto»B^ " Fol. 399* Aui Wien den i5 Febrier i573.
» Gleich >et8t in diser ttundt , da ich E. G. schreibe hompt
hertsog Augustus Ghurf&rst etc. mit tampl seinen getnahel ganta
^aersehenlichervndvnwissender Sachen alber vmb ailiFVbr, wel-
chen ir Mt. nit «reiters alls für die Barg hinaus entgegen gesogen,
Vhd a1 da Empfangen , was derselben Ghurf. Dt. vnuersebenliche
ankhonfft bedeute, gib ich £. G« hünfftig zuuernemen. «
» Die Bauern so sich Jiingstlich in ainer auffrhur gesamlet,
ligen In Irem alten loch , erwarttend der schützen , so vonn Irr
Majt. hinein verordnet Worden, wie man sagt sein sie vnerschrockhen
tnd des filrhabens vil ehr Leib rnd Bluet suuerhissen, ehe das sie
sich Inn Ain altte vnerdnlden liehe Gehorsamb geben wollen. «
»Fr. Dt. Ertehertzog Carl faatt mit seinen Besoldten Kneeh*
ten schon ain Treffen mit denen Bauern gethan« Jedoch gar wenig
fliusgericht, zue dem so haben Ir F. Dbt. alle rnd Jede Freyherm
Grauen vnd Adels Personen, nach besuHüng' der Pferdten ernst«
lieh aofgemanet md auff den Musterplata nach Morbach beschai-
den , welehe Musterung auff sS' dtts angestelt worden , Gott gab
^s sie ettwas nutsbars ausrichten, wie das nicht beschicht solten
wir Lieber den Turckben selber in ynnsem Landen haben , alls
^in solch auffrnrisch beses volckh , md Ist auebesdrgen , waroan
Inen nit mit ceittigem rhat vnd that begegnen wirdt, mochten sie
nlle dem Turckben luefallen TAd das letst Erger werden als das
Erst.«
FoL439*b. Ana Wien den 8 May i573«
9 Angestem seindt nachuolgende aeittungen von glaubwirdi*
gen Personen Alher geschriben worden, welche Ich E. G. hiemit
auschickhen nit hab vmbgehen sollen, a
»Die Kays. Mt. seindt darob nit wenig Erfrendt worden, ha*
ben auch verschinen montag auif dem neuen Pau vor der stat aU
hier ein statlich Pangaet vnd ein herrlichen schonen Dants gehal-
ten , vnd darbev seindt Ir Mt. gar fr61ich vnd gutter Ding gewc*
sen. « — (Wohl von Polen etc. )
*FoL 440. b. » Verzaichnus der Baia so beede die hoch
vnnd wolgebome herrn herr Wilbalm renn Roaenberg eto.
ynd herr Jaraalan ronBemstain etc. als Abgesandte von der
Kays. Mt. In Poln gethan. « 1 6 August 1 57a •— 1 o April 1 573«
(3B10
Fol« 443. b. »Pasqailas zu Ehren dem Yngecrönten
Polnischen König dem Gallo, ix
» Das die PoUäckhen Narren sein
y Beweist ir Junge wähl gar fein etc. «
Fol. 44£^* »Von derErwehlung des Polnischen Königs
beschehen zu Warschau den 8 n. 9 May i573. (3BK) (Aach
ein Pasquill.)
Fol.5oo. ("Letstes Bl.) Ans Amsterdam den 31 Oc-
tober i573.
Meist ans Borna f Vinegia, Parigi, Anttorffeto.
Digitized by LjOOQIC
S57
xxn.
Codex Ms* Nro.ÖOSÖ. jsko.99^
(Hist. prof. s8i. a82.)
Cod. Ms. Chart, in FoL s. XVL (Foll. 386.)
Cod. i8i. OriginalrRelationen aaPhil. Eduard Fugger.
IL Tom. (in Augsburg.)
Fol. I. Di Roma. Xü-Febraro i575^
Fol. 4« Di Viena 3 Febraro 1675.
FoL46* Ist unterschrieben der Referent »L'Accon-
Maioco. « (?)
Fol. 191. Di Venetia (6) Gennaro ^&. (?) (Wird wohl
beifsen mflssen 1676.) ^ : . .
Unterschrieben Hnmiliasimo Serritore
l'Acconzaioco.
(Viele Actenstflcke zur Geschichte der 8udt Genua j
in Copie.) _«.„..,.«,
Cod.s83. T.ni. Relationum ad Fogger.
Fol. 1. Di Lione 92 Dee. 1676.
Fol. 29. De Vienna 18 Febraro 1576,
Fol. 48. Di Vienna ultimo Harzo. 167^.
Fol. 59. De Vienna ai Aprile 1576.
Fol. 66. Di Vienna, 6 Maggie 1576.
Fol. 69. Litterae Max. IL Imp. ad Ordincs regni Polo*
niae etc. Dat. Viennae, 24 Marüi 1576. Imp. noatri i4- et
Regni Poloniae primo. (2 Rl«)
F0L7Ö. Di Vienna. 19 Maggie 1576.
FoL 89. Di Vienna 27 Maggie 1676.
Fol. 192. Di Vinegia li 28 Dea 1676. (194 Rk)
Original- Relationen an Phil. Ed. Fugger in Augsburg.
Reygebunden noch 10 Rl. von i57> 1 ^»^ »i^ht au die-
sem Rande gehören. Da Roma li 4 Agosto 1671. etc*
xxin.
Codex Ms. Nro.895L »««.s^,.
(Eist. prof. «83.)
Cod. Ms. Chart in FoL s. XVL (FoU.SBj.)
Fugger'sche Relationen yon 1578, (1577* fehlt.)
•Fol. i. Schreiben K. Rudolph's ü. an die Niederlan-
dischen Stande, zu Rrüssel yersammelt. Wien 2 Dez. 1577.
(Als Antwort auf zwey Schreiben.)
Digitized by V^OOQIC
356
H»o.895i. Fol. 3. 1678. 9 Jänner- Tb AnttorfT.
Fol. 5. i$7Ö. 3 Jenner In Anttorff.
Fol 8. 1578 12 Jenner In Antorff etc.
Fol. 16. Nachricht von einem Wunderthäter*
»Dominua Petrus CJericus, dictus Mesucs, hospes sen
Tabernarius publicus in oppido Louari ditionis ducatusBur-
gundiae, Bisuntinensis Diocaesis, maltis preefulgens mi-
raculis, homoaffabilis, corpulentus, interreniente iusta cor-
poris proportione« iidmodam hilaria, praedi^es, et sexage»
narius fere anno quo eum accessimus ultimo Martii 1578 etc. c
Fol. 19 vDcs Prinzen von Orange Ajdt, dem Ertz-
hörtzog Mathias von Oesterreich als Ir F. Dtit« obrister
Le'utteniint zu Brüssel gethan.«
FoLao. Desselben Eid, flämisch (belgice.) vlchWeU
lern von Nassau', Prihce yan Orangien etc. des Prinzen ron
Orange aidt, den General stenden als gobernador yonn Bra-
biandt gethan. « '
(Bis Fol. 3o. aus AntoriF.)
Fol.3i. Aufs Prefsburg 6Martij. (1578.)
Fol. 33. Zeitung aus Warschau 6 März 1678« etc.
Fol. 36. Ans AntorfFi5 März 1678. etc*
Fol. 67. Aufs Wienn 19 Aprill 1Ö78.
* Fol. 86. Litterae Elisabeth Beginae Angliae ad Mat-
thiam Archiducem Austriae. (Beglaubigung für ihre Frie-
densgesandten Guiüelm. Cobanus et Franc. Wolsinganus»)
Dat. Drenunchi, 3i Maii i5-8. (1 S.)
Fol. 1 18 Kaiser!. Decret an JosuaOpitius u. s. Mitpre«
dikanten (» defsgleichen dem Schuelmeister rnnd mit Yer-
sandten alhie«). AbschaiFung (aus Wien?) 21 Juni 1578.
*Fol. 130. Nachrichten von wunderbaren Heilungea
(s.oben?). Von einem Alnsidl hey Toll in Burgandt.
•Fol. i3a. Aus Wienn von dem 5 Julii 1577, O
Fol. i38. Zeittnng aufs Wien la Julii 1578.
**Fol. i4'< Schreiben des Herman Beutz an Freilu
Octavian Fugger. Dat. Lintz 11 July 1678. (3 Bl.)
*Fol. 176. Copie eines Schreibens des (Grafen) Maxi-
milian de Bossu an den Erzherzog Matthias. Du Camp %
Rymenant ce VIII« daonst 1578. (1 Bl )
Fol. 182« Aufs Labach von 1 1 Augusti 1578. Aus Wien.
23 Augusti.
Fol. 184« » Alliance et accordt faict entre le Duc Dan-
xon (d'Alanqon.) dune part et roessieurs les estatz de pajs
bas daultre parje. (3Bl.)
*Fol.si6. vWahrhafflige, Erbärmliche vnnd elägliche
jmttnng vnd beritfht, Ainer furnemen Person von der greu-
Digitized by LjOOQIC
M9
liclie&Thiraiiey defsMafseowittera Aa&Biga geschribonden Vf*.8^t
80 Aag«sü 1577. (« Bl.)
Fol. 238. Anfs Wienn yon 16 Sept 1S78.
Foh 240. Schreiben de$ SebasL Weaterooeber an sei-
nen Schwager, Leonhard Majer zu Augspurg» DaU Prag
16 Sept. 1578.
* Fol. 268. Schreiben ana Grats 4 Oct, 1578.
* Fol* 339. Vorschlag des kaiserl. Gesandten, Grafen
Heinrich von Schwarzenberg, an die belgischen Stände über
den Weg £um Frieden zu gelangen« AnTCrs 1 Dec. 1678.
(Copie.) etc.
Fol. 359. Aufs Prag ron 20 Dec. (1578.)
B'ol. 367. y Remonstrance de Monseignenr le Dnc Jehan
Casimir Conte Palatin dnRhin Duc de Baniere etc. auxestatz
generanx du pays bas: (Oct. 1S78?) (10 BL)
F0I.400. Di Yienna.U XI Genneco i5^*
> 11 Giorno dei tre Rtf rimperatore et 1 Princtpi frat6lli si
fecero uedere in Slitta per 1a citU , et se ben sin' hera non 6 ue-
nuta molla nevo, pur e tanlo freddo, chc'l Daanuhio s' e ^elato
tutto, et sano rouinati atcuni ponti. Sono tre giorni, cheJ*Am-
basciadore di Spagna con 1a moglie se n'and6 alla uolta di Praga
per ttisitar Tlmperatrice Madre , che si troaa ancora aggrauata,
sentendo non poco trauaglio delle cose di Fiandra, per ^ausa delle
quali parti an^ ü gentilbnomo , che S. M^ Ges« mandö a iPrin-
cipi d'Iraperio, et donnani s'aspetta rAmbasciadore delMoscomto^
sendo se gli di gra preparato l'atloggiamento delle lepore , aoue
soleano prima habitare gli ambasciadori Veneti« Et de gG altri
del Transiluano non se ne ha sin' bora novella aicuna. Dicesi,
che fra zv giorni il F. Guglielmo Orsino Vice Re di Bobemia ce-
lebrerä le noseo oon la 3Iarch'esa di Bada in un suo castello ui-
cino k Lints , chiamato Crann , et vi si troveranno gli Arciduchi '
Ferdinando et Carlo , et Duea di Bauiera con altri personaggi in-
vitati.
Fol.4o3. Di Vienna (26 Jänner 1578).
Fol. 410. Di Vienna (1 Febr. 1578.)
*FoT.4«2. Di Vienna (aaFebr. 1678.)
Fol. 43 1. Di Possonio 4 diMarzö 1578. etc.
Fol. 439. Di Possonio 24 di Marzo 1678.
Fol« 45i. Di Vienna (ao April. 1578.)
Fol. '469. Di Vienna X. di Maggio 1578«
Fol. 476.' Di Vienna (7 Gingno 1678.)
Fol. 477. Di Vienna Tultimo di Maggio 1578.
Fol. 485. Di Vienna 14 Gingno 1878.
Pol. 4qr. Di Lintz li V. di Lnglo. 1678.
» AI primero de queste Gionse Corte Wmpcratore con l*Aiw
clddca MassimiSno sno fratello , incontrato fuora lontano nna lega
da circa 3oo Caualli et molti nobili del paese, et per anco non bi
dato princlpio & f raltara caa ^pesti f opoli a quali , et special*
Digitizedby Google
350
SrQ.89$u mente q«i, com' ha &ttr in Vietma •( crede, die Uvssm Adiv iol«
ü lenitans (?) et Predicatori, ma ogn' altra profeasiona flcpetlca* «
Fol. 495. Di Lintz (i3 Julj 1578.)
Fol.5o3. Di Lintz (16 Jaly i57&)
Fol. 6 14* Di Vienna (aa Julj 1578.)
Di Praga (a8 detto.)
Fol.Sao. Di Praga 10 Agosta 1578*
Fol.Sai. Di Praga (16 Aagnst 1678.)
Fol. 5a4. Di Praga («3 Auguat 1578.)
Fol. 535. Di Praga rultimo d'Agosto 1578« ^
F0K543. Di Praga iS Sept. 1578.
Fol. 645. Di Praga (ai Sept. 1578.)
Fol. 65 1. Di Praga (ay Sept. 1578.)
Fol. 555. Di Praga (5 Od. 1678.)
Fol.5S(). Di Praga (11 Oct. 1578.)
Fol. 56 1. Di Praga (19 Oct. 1578.)
Fol. 567. Dl Praga (a5 Oct. 1578.)
F0I.571. Di Praga (1 Nor. 1578.)
Fol. 681. Di Praga raltimo di NoFembre 1576.
Fol. 587. Di Praga YII Dicembre 1578.
. Di Roma XX detto*
Lanter Original - Relationen.
AI On**o Dn"o. Philippo Odoardo de Fuccaria DiTo nfo
Padrone colendisaimo.
XXIV.
»ro.895.. Codex Ms. Nro.8953.
(Bist. prof. 284)
Cod. Ms. Chart, in Fol. b. XVI. (Foll.6a5.)
Fngger sehe Relationen y. 1679.
Fol. 1. Publication des zu Gent abgeschlossenen Reli-
gionsfriedens. Gent, i6Dez. 1578. (3B1.) Deutsche Ueber-
setzung.
Fol. 5. Aufs AntorfFdi a5 December 1578.
Auch Relationen eines gewissen Hetzö (o fingt er an)
aus Antorff , wie im vorigen Bande.
Fol. 67. Aufs Prag yom 17 Februar iß79.
''^ Fol. 76. »Extract Der Römischen Khays. aneh zue
Hungern vnnd Behamb Rhön. Mt. gethanen fürtrag, auf all*
gemainem Landttag Im Rhönigreich Behamb 1579.
* Fol. 89. Aus Prag von dem 6*«»Martii A^ 1679. (Von
S. West.)
*F*ol.98. Von Prag aus vom aoMartü 1579. (An Phi-
lipp Ed. u. Octauian Fugger.)
Digitized by LjOOQ IC
301
«FoL i3o. Aus Praf^ Tom lä Aprilil iSy^ (3:Bt) mra.^H.
Fol« i35. Aufs Prag Tr 17 Aprill iS^Q* ' Zehtungen aus
Hangern*
FoLi65. Bericht der Personen, so als bneskende in
dem ofinen acto rom glanbeni, den dai.hailig gericht rnd
Inquisition au Senilla auf denSontag den dtitten majo 1579
gehalten aursgefäert worden. (57.) (3B1.) »Vale Ich bin
fro das es gar ist. c
♦Fol 187. Aus Prag Ton dem 37 May 1579. (Ungarn,
Oesterreioh, Polen«)
^ FoL 191« Ans Pk^ag tqh 3o Hajo« (Ungarn«)
♦Fol. 199. Aufs Pra^ reo dem 4 Juny 1579. (Polen«)
♦Fol« a 18. Aus Prag vom i5 Juny 1579« (^^L)
» Auf dem 5 nechstlihoninieiiden Monats Jaly wirdt herChri*
atof Popell der Ro. Kays. Mt. Caknmercr etc. mit defs Ton Mo-
lards Nacbgelasnen Docbler albie »ue Prag Hotiheeit ballten, alda
neben aaderem Kburczweillenn auch ain solche« Bitterspill yermög
Inligender Carthell gehallten, vnnd Herczog Ferdinandt TÖnBaj-
ren , Mantenator sein wierdt« « (3 El.)
Fol. 226« Aus Prag von 17 Junf (•579*) .
Fol a39« Aus Prag Ton dem sS Juni 1679«
Fol. 268« Aufs Prag Tom 20 Julj 1679« (Tfirldsche
Bothschaft zu Wien etc«)
Fol. 294. Aufs Prag Fon 14 Angusti« 1579.,
♦FoI.3i3. Zeitung aus Wien. 2 Sept. 1579*
♦Fol. 327« Aus. Prag rom 14 Sept. 1579. (Streit zwi-
schen dem Saphojischen und dem Florentinischen Both-
schafter bey dem Conduct des Yenetianischen Gesandten.)
♦Fol« 348. Aufs Prag yom 4 October 1679.
♦Fol« 422« Aufs Prag vom 9 Dec. 1579.
♦Fol. 435« Aufs Prag von dem 23 Dec. 1579«
Fol« 441« Di Praga 14 Dicembre 1578«
Fol. 447« Di Praga 2 t Dicembre 1578.
Fol 450. Di Praga 29 Decembre 1678.
Fol. 455« Di Praga VI di Gennero »579.
Fol. 457. Di Praga i3 di Gennero 1579«
Fol. 461. Di Praga 19 de Gennero 1679«
Fol. 465« Di Praga 27 de Gennaro 1679«
Fol. 469. Di Praga li 4 Febr'«' 1579«
Fol. 475« Di Praga li 17 Febr. 1679«
Fol« 482. Di Praga le 26 de Febr'<» 1579.
Fol. 483« b. Di Praga le 3 di Marzo 1579.
Fol. 487. Di Praga le X di Marzo 1579«
Fol« 493. Di Praga li XYII di Marzo i579«
FoU 497* Di Praga le 24 Marzo 1579«
FoLfios* Di Praga Tultimo di Marzo 1679*
Digitized by LjOOQr6
362
SRi.996i» Fol.5o4* Di Praga li 6 Aprib 1579. . .
Fol; 509». Di Priiga li ^3 Aprile 1579. '
Fol. Sil* Di Praga li si Aprile 1579.
FoK 617. Di Praga 28 Aprile 1579«
Fol. 531. Di Praga li XI Maggio 1579.' -
F0I623. Di Praga li XIX.Maggto «579.
Fol. 5481 b. DiPraghali 96-Bfaggio 1579*.
Fol. 533. Di Praga il primo Giugno 157% ,. ,.^
Fol. 535. Di Praga X Giugno 1579.
FoL539. Di Praga 17 Giagno 1579.
Fol. 543. Di Praga 27 Giagno i579« - .- .'-
Fol. 547* Di Praga 29 Giagno. 1579.
Fol. 553. Di Praga XI Loglo. 1679.
Fol. 557. Di Praga 18 Lairo 1579.
FoL56i; Di.Praga 24 Luio 1579.
Fol. 563. Di Praga 7 Agosto 1579.
Fol. 670. Di Praga XXII Ag06to 1579.
Fol. 573. Di Praga a 8 Sept.. 1579.
Fol. 578. b. Di Pragali 16 Sept. 1579.
F0I.580. Di Praga a 22 Sept. 1579.
Fol. 584. Di Praga le 28 di Sett 1579«
Fol. 588. Di Praga le VI fOltobre 1579.
Fol. 594. Di Praga le XV. d'Otlobre 1679.
Fol. 598. Di Praga le 21 d'Ottobre 1579.
Fol. 607, Di Praga le 27 Ott. «579.
Fol. 620. Di Praga le XXVI di Noaembre 1679.
Fol. 624. Di Venetia a 26 Xbre 1579.
^Die meisten and längsten Relationen sind yon Ant-
torff (bis Fol. 440). Von Fol. 44 1 bis ?a Ende, die von
Rom, Venedig, Genna.
XXV-
irra.8958. Codex Ms. Nfo« 8953.
(Eist. prof. 985.)
Cod. Hb. cbart. in Fol. s. XVL (FoU. 570.)
Faggerische Relationen (VI. Tom.) 1 58o. «
Fol. 1. Aaszag aines Post ScripU anfii Anttorff di VI-
timo December (i58o).
Fol. 34* Aas Wien von 5 December (i58o).
Fol. 46. Aars Wienn ron 29 Noaember (i58o)*
Fol.5i. Aab Wienn vom 27 November i58o«
Fol.8o. Eztract aufs Prag von 3o October i58o«
Digitized by LjOOQ IC
36»
Fol. 90* AnrsWieo, Tom si Oktober, .: &%«9fidw
Fol. 99* Aufs Wien rom 14 Octobris i589*
Pol. io5. Zeittang aus derWindUcheo Gränitz, «osidl
jlen ersten October GottLob mit goett^in ßxeig avgatrageiu
Dat. Gratz 10 Oct. i56o. , . . .
Fol. 107. Aufs Wien» vom Lotsten Sept i58o.
FoK i.o8. Noch aus Wien yom 10 Oot. ^58o.
FoL 146. Aus Wien 2b August (i58o). *
Fol. i5i. Aufs Wien yom i3 August (i58o,) - >
Fol. i58. Ans CarUtatt von 8 Augusti.
FoL 169. Aus Wien ron 18 August (i58o.)
Fol. 172. yCopia Schreibens Erczhecczog Mathiasen
▼on Oesterreich etc. an die General Staden der Niederland
SU Antorff yersamblet. OendsJulii t58o. (l^ig^tL Oratio.)
Fol. 175. Aufs Cascha von ao Julj.)
Fol. 177. Aufs Frag Tjoni.,19 Juiy i58oi
Fol.aod. Saltzburgische .Zeittungen iS8o«,.(2BL)
Fol. 2o5. Aus Prag rom ds Junii 1660* ;
^ Fol. 207. Aufs Wien von 11 Juni. Prag, i5 Juni.
Fol. 21 u Aus Prag vom 7. Junii 1680« .
Fol. 219« Aufs Wienn Ton 28 liCajo.
Fol. 223. Aus Prag yom 24 Maj i5Qo*
Fol. 235. Aus Prag vom 17 May i58o.
Fol. 33 1. Ans Prag yom 3 Maj i58o.
Fol. 235.
9 Warhaffltige, EinfalUge ynd kurtse Besclireibnng mit was
Chrisstlichem Hertzen vnd gemüet die Durcbleuohtige Hochgeborne
Fürstin vnd Frauen Frawen Philipina, des Durcbleucbt^gisten
Hocbgebornen Fürsten vnd Herren Herren Ferdinanden ErtKhertzo-
gen zu Oesterreicb Ehelichen Oemahel mit Hcilligem Christlichen
Catholischen Glauben, durch Gottes gnade, mit Tod verblieben,
vnd von diser Welt selligclich Abgescbidenn etc. <s
Geddnickbt SU Innaprugg, DurcbJobanaem^aur. Anno i58o.
Abscbrift (3B1.)
FoK 239. Aus Prag yom 26 Aprilis i58o..
Fol. 255. Aus Prag vom 23 Martii i58o. ... , .
* Fol. 359. Aufs Presburg yom 17 Martii 158 o«
Fol. 260. Ans Prag yom 29 Martii i58o.
Fol. 267. Aus Prag yon dem 8 Martii Ann^ 1 58o«
Fol. 280. Ans Madrid, 25 Febr. i58o. Von Philipp
Krel.
Fol. 288. • Schreiben 7« E^zh« Matthias, .9.Noy* 1579«
(Edict) Flämisch.
*Fol.3oo. »Extract aus demLanndtags Beschlus Wel-
cher im U6nigreiohBehainib Anno i58o denn9.Febraary be-
•chehenn vnd. was alda bevilligeu« (3BL)
Fol.3o2. Aus Prag yon dem 14 Febr. i58o.
Digitized by LjOOQ IC
m
gto^t^B. FoI.3o5. AüAi Prag von d. 7 Febr. i58o.
♦Fol. 3^3. ^»Extract, Der Kay. Mt.Begeren auf Jetzt«
gern Landtag, -so den id Janaarii Anno i58o, den Standen
der KronBeheimb zu Prag proponiert vnd fürgetragen wor-
der wie yolgt.
Fol.325. Anfs Prag vom 27 Janaarij i58o.
♦Fol. 33 1. Anfs Prag vom i5 Januarij iS^o.
♦♦Fol. 334« AnfzCochin Innlndia von 10 Jenner i58o*
(6B1.) Schreibe:! an Sixten Adefgaifs per Augsparg.. .
Fol. 356. Aufz Prag vom 3 Janaarii i58o.
Fol. 363. Sehreiben des Christofl Tanner 'vohThan aas
Prag V. 3 Dez. i58o, an Phil. Ed. Fugger.
" Von Fol. 367. wieder andere (ital.) Relationen.
Di Venetia 1 Gennero i58o.
Fol. 376. Di
Fol.38Q.b.
Fol. 395. D
Fol. 400. D
Fol. 406. D
Fol. 409.
Fol. 4 14.
Fol. 4 > 6*
Fol. 430.
Fol. 424.
Fol. 430.
Fol. 434.
Fol. 436.
Fol. 45 1.
Fol. 460.
Fol. 467. D
Fol. 474. D
Fol. 478.
Fol. 481.
Fol. 5o4.
Fol. 608.
Praga 1 Genpero i58o.
Di Praga 19 di Gennero 1680.
'Praga 2 Febr. i58o.
Praga 10 Febr. i58o«
Praga 17 Febr. i58o.
Praga 25 Febr. t58o.
Praga a 4 di Marzo i58o.
Praga a to di Marzo i58o.
Praga a 17 di Marzo i58o.
Praga a 24 di Marzo i58o»
Praga a l'nltimo di Marzo i58o«
Praga le 7 d'Aprile i58o.
Praga le i5 d'Aprile i58o.
Praga le 5 Maggie i58o.
Praga 2 t Maggie i58o.
Praga a 2 di Gingno i68o«
Praga (20 Jnnj iS8o»)
Praga (28 Jnnj i58o.)
Praga (6 Jnlj i58o.)
Praga 10 Sett. i58o.
Praga i5 Sett. i58o.
Praga 24 Sett. i58o.
Praga 29 Sett i58o.
Vienna X. Deo. i58o.
_ Praga 12 ditto.
Fol. 669 u. 570. Di Borna 17 Dec. i58o.
Fol. 5 1 6.
Fol. 565.
D
D
D
Di
D
D
D
D
In der eraten Abtheilang sind die meisten RelatioMn
a^a Andtorf I in der isweiten aua Venedig und Rom.
Digitized by LjOOQIC
363
XXYl. .
Codex Ms; Nro.89S4. Äro.8954.
(Hist. prof. a86.)
Cod« M8. charu in FoL s. X¥L (FolL 54i.)
Fagger'sche Relationen. 7'T6m/
Fol. I. Aufs Wienn vom 4 Jenner .i58i.
Fol. 7. Aufs W^enn yom 7 Januario^ i58i.
Fol. i3. Aufs Wien vom i3 Jennec .i58i*. • .
Fol. 34. Extract ainesSchreibena an^ Prag» di a5 Jenner.
Fol. 25. Aus Wien Ton 27 January i56i.
Fol. 27. A^£ Wien vom s^Jannar. i56i» , .
Fol. 29. Aus Tiroll ronn 3o Jenner.
Fol.47,..j\u8 Wien von 5 Febr. 1681. .
Fol. 5i."Aüfa. Wien vom 11 Febr. i58i.
Fol. 53. Aus Wiep von 14 Febr.
Fol. 55. Aufs Praag von 14 Febr«
Fol. 72. Aufs Prag von 27 Febr.
Fol. 80. Ans Prag von 14 Martj.
Fol. 92. Aufs Wien vom Ledsten Hartii i58i.
Fol. 102. Aufs Wien vom 8 Aprill i58i.
Fol. 108. Aufs Wienn vom 14 Aprill. i5di.
Noch aufs Wien vom 22 Aprill i58i«
Fol. 1 18« Aus Wien von vltimo Aprill.
Fol. 126. Aufs Wien vom t Maf i58i.
FoL 127. Weitter aufs Wien vom 9 May i58i.
Fol. "iBo. Auls Wien 8 May.
Fol. 140. Aus Wien von ultimo Mayo i58i*
Aus Prag vom 7 Juny. '
Fol. i57. Aus Wien von 18 Jnny.
Fol. i58. Aus Prag von 22 Juny«
Fol. 162. Aus Wienn vom 23 Juny i58i.
Fol. 176. Aus Wien 29 Juny.
Ana Prag V4>n 5 July« •.. '* .
Fol. 186. Aus Wienn 16 July i58i.
Fol. 191. Aus Wien von 16 July i58i.
Fol. 192. Aus Prag von 20 JuliL
FoL 197. Aus Rßag von 26 JuliL
Fol.2o3. Aus Wien vom 28 July i$8i«
F0I.217. Aus Prag von 4 AugnsU
* Fol. 2 19. Aufs Prag von 8 Augusti.
F0L231. Ans .Wien vom 16 Angusii i58i.
Fol. 233. Aus Prag von 16 Angnsti i58i»
JF0L249« Ana Wien von 7 Sept. i58i.
Fol. 265. Extract ainea Particnlara, einen vnglückhafi-
Digitized by LjOOQ IC
366
ffro.8954. ten fahl betreffcndt. H Sept. i'Sdi. (Bej der Hochzeit des
Beichard Streoi ^a Caclapaeh.)
Fol. 269. Aufs Wien 25 Sept i58k
Fol. 281. Aas Wien vom 5 Oct. i58i.
Fol. 283. Att$ Wien von 8 October i58i, '
Fol. 285. Aus Prag von 10 October i58i.
Fol. 292rAu8 Wien 22 Oct. i68i.
♦Fol. 294. Aufs Prag ronn 24 October i58i. (Besach
des Churf. von Sachsen bejm Kaiser.)
Fol.Soo-.- Aufs Wien vom* 3 "November.
Fol.3ii. Aus Wienn vbm"2o Nov. i68i.
Fol. 324. ÄlifsWien 1 Dec.
Fol. 336.' Aufs Wien vom 14 Dec' 1681.
Fol.35o. Aufs Wien vom 28 Dec. i58k
y Am necbstüerscbinen Sambstag den 2^^^ di^s Ist die Kays.
Mt. vrob vier Vhr nachmittag frisch vnnd gesund Alfafe Ankhomen
gleich wol sein Ir Mt. nit durch die 'Statt, Sondern beim Burgthor^
vnd volgendts also in die Burg, eingezogeii ^ In der.Eurg sein die
vom Raih der Statt Wien gesandten« sicn bey Irer ]\U« suersaigen«
denen sambtiich Ir Mt die headt gepotten vnd sein Ir Mt. nun In
borayttung sich mit negstem vff den btmgeriscben Landtag geen
Prefsburg ru- begeben etc. <c '
Fol. 354. Aus Wien vom ,28 Dec i58i.
Von Fol. 356 wieder ital. Belationen.
Fol. 356. Di Roma vitimö Decembre J58i. '
Meist von Rom und Venedig.
Fol. 5 1 5. Di Präga 24 Octobr. i58i. (Blofs 6 Zeilen.)
Fol. 540. Di Venetia li 29 Dec. i58i.
Das Meiste aus Antorff, Colin; auch Manchct ans Pa-
ria I London.
Hfo.896&.
xxvn;;
Codex Ms. Nro.8955.
. . (Hist. prof. 187.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVI. (Foll.fei'3.)
Faggersche Relationen Fon i58a. Tom« 8^***«
Fol. 1 — 172« Italienische Zeitungsberichte. (Rom,
Venedig.) Originale an Phil. Ed. Fagger. (£in'Paat> v. Ma-
drid, Parigietc)
Fol. I. Di Roma li 3o X»bre i58i.
* Fol. 80; »Feste fatte in Cotistaiitinopoli nel rettaglio
di Mehmett figliolo di Sultan muratt Imperator de'Torchi««
(4B1.)
Digitized by LjOOQIC
3te
Fol. 173 — 5i 3« Dduttche Berichte. ' Vf,9^fL
Fol. 173. »Kurtxer bericht der Zeitang'aiM Indi« so
per terra in schreiben votnGduernator Ferdinand .Teilet von
Menesis deYU^'Martij Annoi58^i khommenteindt.« (i^^BL)
. . . Fol. 175,. Aas Kdlloi 4 Janner i58a«
*JFol. 188. » Articiili in dieta t^osoniensi iSSfl« i5 die
Januarii Begnicolis propositi. < (3BI.)
It. Fol. 192. et 193.
Fol« 194. .Aas Prefsborg von 17 Jenner (i583.)
Aas Wien vom 18 Jenner.
Fol. 20 1. Aas Wienn Tom 25 Janaarj idba. -
FbK<2o3i vArticull, welehe dem Bia6hö£ nad Capitel
Ba Würzbarg Ton der Fränkischen Riitncachaft. yorgelegt
worden.« (s« Beilage. ).:». .:
Fei. S2I. . Aas Fre&biurg.l»Mi 9 Fehs. iSfio» U« 1 o Febr.
•• Fol. 229;«'Aua PrefflJburg Fon-GÄ F^r. .;
*FoI.s5ö; Schreiben des Andre von» • Aoi^sperg, Herrn
zu Schönberg an Erzherzog Carl. Aas Carlslattt. • ift Martjr
1 «82. (Türken.) (iBl.) . . i
*Fol. 263. Aufs Wien , toqb 23 Martii i589.
*F)oU26lS. Aas Wien s6 Martii 1682..
Föh'28ior Aofs Wien Ton- s4 AprilUiSSa« it* 1 Maj.
Fol. 287. Aufs Wien Tom 29 April i582.
*Fol.3oi. Am Schlackhenwald .vöii^itf M&yo 1S82.
(Oro&eatWfi(9«er.) ...
««F0I.306. )>yerzaichna)i, Wafa sieh irffErlzhertzog
Ferdinanden .^6 Oesterseioh: etc. Hoehimtllchdn. bfaloibfüe-
ntiig *3n)A FürastUcben yerbenrfttiiiig. mit der Hertaogin von
Mantuaiiza Innspragg Toa'9<bils i8^'^-M«)n AimoiSSa hab
.suigctvsganivaid yerlbffen.«..(3VioBL) . ' » >>..
Fol. 3 12. Aus Wienr.vooi 20 May i582; ...
.^])l<ä4o- Aus Wien> i>3 Janii. (i582.> r
"^1^01.383. Aufs Wien Tom »9 Aagaati 168a. (An Ed.
PfaiLu/jOktav. Fugger.)
Fol« 392. Lo sucedido a la Armada de sa Mageafad de
qae es !Gapitan'Genera^/el JAcqueade Sauet« 'Graz, en la
batalla qjie dio^ a la arjnadaqne traja Don Antonio en las
yslas de k>ft Acores. <4 582i>-Oedrackt« (6 fiL)* .
FoU4a3. Aus Wieaui.9^^t. i582.
Fol. 429^ Aus Constantinopel Yon 7 Julj A? i58t. gein
Wien presentiert , den fio So^.
Fol. 433.. Aus Clagenfart ven 4 Oetober».
Aus tSAxchßn am Etkh «2 Me^Ii t«^ TiHaeh» den 7
Oct. i582. •
Fol. 447. Ans Wien yora 20 Oct« i582, '
Fol. 456. Aus Wien, 3o Oct. i58ft.
Digitized by LjOOQ IC
th9.^9^ Fol. 491. Aus Carlatatt 14* Des. ifiSa.
FoK494. Aiift Wien 19 Dec. 1682«
Fol. 9 1 3. Aa« Cölen yon 217 De«. iSü^p,
Meist aas Antorf , Colin , aber auch PaHs , Lyon eto*
Spanien, Lissabaor.
Bfeylrfge zu' Nro- XXVII.
»Ariicaiic
»Soaiif Petri Cathena, dem HochwirdigeB! Ffirsten
•Tnnd herrn, Herrn JnKo, .Bischoffen zu Wiirlsbiiri;« Tnnd
ainem Ehrwirdigen Gapitel , durch ain Gestrenge RAttev^
•Mbaffk des'Laadts jsaeFrannokfaenivberantvCartt^ Tojidl durch
den Edlen ynd rcMten Georgen- ron Bambacb Fürsilicben
Brandenbttrgiaohen Rath zu Cürtzbaoh Mundtlich f&rgetra«
gen worden, « .. ) '
1« »Das Ihre F. G. die vertrag so derselben rorfareo vf-
gericht Tost halten etc.«
, s. »Das dieLehengerichimit tugentlichenJBejsitcem aas
dem^Frfinckischen Adel zv bestellen mnd zu besetzen
etc. « ' ' .
3i »Die Geistlichen .Rätb gar abzasofaafien« «
4. »Ordnung geben das gleiche ynnd rechte bericht Ir
F. G 'fürgeiragen werden mechte etc.«
• »'SJ »Das die Absetzung der Lutterischen Diener, ann we*
« liehe statt fiäpstische geaetztv aufgehoben werde ,elc.c
6. »Dasr die Jesuwitter gantz vnnd gar abgeschafil eio.«
7. » Das die Capell auf dem Marckkt mit Lutteriachen
Fredicanten bestelt werde ete. « -
8. vDas man die Euangelischen noch Inn das geweicht
' ' ' : Erdtriök beatettigen möge etc^*i
9. » Den Pfarrherm auf dem Lanndt Weiber zu nemen
erlauben; ^ '
• lO« »DieBenefieien-oderpfrtenden mit hielftnndiadhen ynnd
nit aoa Ländischen besetzt werden sollen ete. «
11« »Die Hofhaltung etwas «ue moderiren etc.«
12, »Ynnutze grosse Gebetir ynnderwegen. lassen, dann
Ire F.Ga. Wie man vernimbt, Entschlossen ain Golle-
gium zu Bawen , ynnd ain Vniversitet ▼fznerichteni
ynnd mit Jesu wittern /zue besetzen elc..4K
i3. »Die Vniidarthanen nit sa hoch besehwopn.«
Fol. so3.
Digitized by LjOOQ IC
369
Codex Mfl. ]yrp-j8^56. '.■ V »«•••«*
;..(öiat. prof. ?H80 / . .-»:.,
Cod. Ms« Chart, in Fol« saeelXVL, (Foll. 436;)
Fttgger sehe Belationeo« .l-qm. 9.
Fol. 1. Aus Anuorff yü^ ^ jDj^e f^het (i58fl<> . /
.- .FoI.9«.Z9iiUi»j)gQnn ^afp^ 'CSiiwaCaiitifiapel ?pm «4 No«
iiembris Anao. Otc* i$U2« (Aus Wien .12 Jäpner i588.)
' Fol. i8. Aus YVi^B Yom 1.^ Jannarjr i583,
Fol. 49« Aus Wien tooi i;.F^bCf.«ä8ä»
FoLti3. A«a Wien Ton !f>TiN&yoX«583.) ,
^ Fol. 161. Aas CoBSt«oUil9fl?U'<Sc»ipia Ti^nno .6 Aa->
gosti i5o3. . ♦.. / .;,,.: . • i- .. . :
Fol. 19 1« Auf Wiitn von So Jiugiiact x39$^ .i / l
. ^ Fol* 300.. Cppy.Scbr€ibe9%vn4^UtXing^q.M AxbOr
gast Nachtrueben yft Wien, von ChniaRoff Lii|oÜif#j dm J
Sept. i583. ergangen (yßieri sULo).. t ^ ' j . t
Fol. 341. Aus Wienn'Fonn/io Oetober ^583. «'
Bis FoU$98.inQl^rörstenihieiJa a«&AliU<^ujodtC611m
Fol. 399. Italienische R^atianen> ,(A9aJRopiinidfTfi|r
oedtgetc.)c ^ • .. . ■ ;...•. ,., > ^ . ......1
Di Roma il prirao di Genaro id83. ( * *
Fol« 436« Di Vinetia li 3o^ DecembrjG» (ifi83«)r
XXVCs
Codex Ms. Nro.öOSy* . ,, m^^ijs
(Hist. prof. t89.)[ . >
Cod. Ms; ebart in Fol. nee, XVt« (Foll« 548.)
Fug^er'sehe Relationen V, 1584« Toni.to^ ,
Fol. I. Aus Hamburg Ton 33 Dec. i583«
Fol. 37. Aus Wien den s4 Febr. 1584. Stilo novo.
Fol. 49. Aus Wien, j3 Febr. 1584.
F0U77. Zuttungeo ans Wien d^.si Martii i584« it*
sS-Marz. . • » '
*Fol. 103. Zeittttiigen anfs' Wien den 9 Aprlllia i584^
(Couftantinope^.) , : . : )
Fol. io5. Aus Prag vonn 13 Aprill neuen C^ljehders.
Fol. i3r. )»RelareiOn delnuraero'döla gente qne suMa«
jgostad CatioUob tmaia^a Flandes a oarrgo de Don PeHro de
Taaia j «pttua, jr de la nanera que ua repartida en tropat
para osaicliwr« 14 Abril i684.a
L 114
Digitized by LjOOQ IC
570
Vra.8967- *FoL i43. Aus V^dn^Yom is (i3)Ma7 ^584. (Con-
stantinopeL) -^ - ^ . .. • /
Fol. 167. 'Au«fo Prag Von-8 Juny (i584.) (Aus Polen.)
FoL 175. Aus Wien; 47, 18 Jnhnj 1584. (Tarcica.)
FoU 1.84 — * i8q, Zeiuung au^s Wien, den 27 Janny i584.
Sein Constantinopol^tanische Zeittang etc. etc
*Fo].938« Zeitttingen aus Constantinopel denSo Julii
vndt 7. Aügttstf i584r über 'Wien f. 90; 16. Sept.
/ /♦«Pol. ft68. Ans Conjftantittopei vbtti 4i Aagusti 1684.
i \F0l.fl71. — i -^ Tom 4 8epU 1584.'
Fol. 293. AurG«fiit2t Ton i9 Sept. 1 584;
Aas Fra^' ven ai Sept i584«
Fol. S98. Aas Oonstaiitinopel vom t8 Sept. i584.
'Fol/^99. 'Ao» ^n^bntinopel vom 2 Oct. 1584.
Fol. 32 t. Atts Prag von 27 Oct. i584.
♦Fol. 322^^5,. dchreibön'an* ISrzhertog Carl von
JotMi Joseph Grall und Freyherr fomThura, Obrister in
Ctttliatll^'^arlstatt den' '28 Oetobris r584. (Tarcica.)
Fol. 338. Aars Prag^vOn i3 Nouember i584.
Fol.3S3« Aufs Prag 'W »4 ^^ov.» 584,
'•• '^olv*362. Ans Confliltffitinojtel vom 16 Octobris i584.
(Pbr Wien von 6'Dee:'i5«4.) - - '
Fol. 371. Aus Constantinopel vom leczten Novembria
1684. •••'■^' '"''• » ■ • • '
Fol373^r.-^'-^' '* *^ ^^ ' — ■ U Dec- i584.
Fol. 382, — .— — 3o Octobr. i584.
Fol. 383. Aus Hangern vom 16 Decembris i58/|.
Fol. 396. Aurs CöUn/vpn 27 Dec. i584.
Meist ans Antorff nnd <;dnn.
Fol. 398. Italienische Beriohte*.
/. . Di Roma l'aUima di pepen9bre:i584«
Fol« 401. Di Yenezia a XIII Geparo 1684. etc.
FolId45. Di Roma li i5 di Decembre t584.
Vro.89Sa.
I
-} i
• XXX« .••!•/
^ Codex Ms. NroV89S6.
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVI. (FoII. 782«)
..^Fagger'sohe Relationen. Toin.tii« v. i585.
, < :Fol.i«'y«rzai€^nafssderAlmeaiestenPersdnen0Dden
i9!?9jDeQanlhris Apno. 1^844 Inn der Statt Herzonbnsch
durch dieselben Burgerachafil seindt .üdigebrMhl, allaQ»af
Digitized by LjOOQIC
371
fliilips Tonn Hoenloe die gedachte Statt mit der Nidcrlin-ntins^,
dUchen Staaden Kriegsrolkh eiitränemmeii, yniid xue Plfin*
dern forhabens äach allbereith Im Werckh gewefst. «
Fol. 19. Aas Constantinopel Vom 9 Jenner i585.
FoUso. Aars ConsUntinopel tou i5 Januarii \5Bh
* — — ront fl8 Jan. i585.
Fol 6i« Aas Madrid den 9 Febr. i585.
Fol 65. Zeittangen aas Poln rom so Febr. 1S8S«
Fol. 69. — — vom 24 Febr. i685.
Fol. io3. Atts Constantinopel vom i9 Martii iS85.
FoL io5. Ans Wien den 16 April i585»
Fol. 129. Ans ConsUntinopel vöita 32 Martii iSfilS»
Fol. iä3. Ans Prag yom s6 MaHit i585.
Fol. 157. Ans Prag von 11 April i585.
Fol. i58. Ans Comorn von is April i685»
Ans Prag von 16 April i585.
Fol. i68«' Ans Constantinopel vom 19 April i585.
Fol. 171. Ans Caschaw vom 4 Maj i585.
FoL 18 1« Ans Constantinopel vom 38 April iS&S*
FoL i83. Ferner ans Cohstantinopel vom 4 May ihAiä
FoL «Ol. Ans Prag von 7 Majo i585.
♦FoLaoS. i7Ma7i585. Prag. Antwort imf den Vor*
trag des Mosconitischen Gesandten. ^' -
FoL 919. Ans Constantinopel voiti 14 iiäy i695;
FoLa38. Ans Constantinopel vom lezten Majr i585«
FoL 239. Ans Wien vom %'i Julj i985.
Fol.a^d. Ans Prag vom 4 Jan^ i865.
FoL 373« Aus Constantinopel vom 10 Jun^ i585.
*FoLa8d. Ans Constantinopel den fli Jnny i'585.
FoL3oi. — — vom letzten Jüny i58S.
FoL3o3. — — vom 11 July ijsöi;.
FoL 33 1. — — Yom ^7 Joly 1^8^.
FoL 33a. b Aus Hungern vom letzten Angnsti 1585^
^ FoL 349« Ans Constantinopel von 8 Aagasti t585«
Fol. 353. Aas Raab Vom 24 Sept. i585.
FoL 373. Aos Caschaw von 39 Angnsti i58d.
Ans Prag von 16 Sept
FoL 374. Aas Caschaw vom 1 Sept. i585.
♦FoL 377. Aus Constantinopel vom 4 Sept. t9Q6,
F0L403. ~ ^ ' -^ flOct. liti.
FoL 406. — ^ -^ i8 8ept. t583.
FoL4s3. — — — 33 Angnsti i5äd.
FoL 433. b. Ans Crabaten vom 18 Sept. i585.
FoL 436. Aufs Prag von «7 Sept. f585
FoL 448« Ana Constantinopel vom i6 0ctcfbrls i589,
FoL 479. — — *- SoOctobr. i585.
S14*
Digitized by LjOOQ IC
37«
«Fol. 48 1^ Aursfoerlicber Beridit, Yps defs 0%
Bafsa Baifs Ton Arzrum nach Tnuris yVa» c^r daselbst vec-
richt, wie er gestorben ,. Tnnd was, sich. an zurucHsiehen
des lürckhischen Hörea ynndter weegs bifs auf Yaan zuege*
tragenn hat. 7 Bl. (yom 19 August — 3| O^^ober i585.)
Fol. 535 — 548. Declaralion des causes nöuvans la
Beyne d'Angleterrededonnerajdepouc la d^fenoo du peaple
afflige an pays bas.
Fol. 586« Italienische Belaüoqen« Di Borna liisq di
Decembre i584*
FoL586. b. Di y^netialeaS dl Deceinbre 1584.(1 585?)
XXXI.
Sf.8969* Codex Ms. Nro. 8959.
(HIst. prof. 291.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. scc. XVI. (Föll. 707.) Fugger sehe
• Belationen von i5ö6. Tom. XU.
Fol.! -^340. Italienische Belationen Dl Borna, 27 De-
cembre i585.
F91.939 Da Yenetia addi 26 Deo« i586.
Fol. 24*> Ans Constantinopel vom i3 Novembris i585.
Fol. 343. » » » » 26 I^oT. i585.
• ; b. » . » » » ^7 Nov. 1.585.
Fol. 345. 9 y- * * ^\ ^cc« i585.
, Fol. 34q. 9 » » »23 Dec. »585.
Fji^l, 369« 9 V 9 9 7 Januar i586«
Fol. 393. » » » 9 5 Febr. 1 586.
' FoK3i3« » » 9 9 5 Martii i5&6.
Fol. 326. 9 .9. » » 19 Martii i586.
Fol. 328. Aus Prag vom 20 Martii 1^86.
Fol« 369. Aus Constantinopel vom 14 April i586.
F0K378. » .» » 9 3o April 1 586.
Fol. 438. » » » 9 1 1 Juny 15^6,
F0L434. Aus Pr^g vom 19 Jonii i586.
Fol. 443- Aus Constantinopel vom 35 Jnnii i586.
Fol. 445. »Copia d'nna lettera scritta ä Canstantino«
polit da Paulo Mariano consolo di Francesi in Egitlo alli
36 Giugnio i586 , huoroo intelligei^tissimo- di tutte le cosse
di quei paesi, gual' ha quelle linguOt come la propria na-
tiva (1 Bl). '
Fol. 467. Atta Constantinopel vom 35 JanjL i586.
Digitized by LjOOQIC
373
Fol. 469. b« Ana Constantinopel rom 9 JuTy i586, fiM.09H!>
Fol. 493. » » » » 93 J0I7 i586.
Fol. 509. vWarhaiI\e historia Ton Einnembang der
Statt Nenrs, Im Frtzstifil. Colin etc. Getrackht zu Colin.
Auf der Bargmaaren bejGotfried yon Keempen ImJar i586«
(Bericht an den KaUer.) (7 Bl. geschrieben.) c
Fol.55o. Atta Constantinopel rem 14-Aagaatt i586.
» » 9 »so Aagastt 1686«
Fol. 652. h. 9 y »99 Auguati i586*
Fol. 564. Aufs Comoren ron 4 Sept. i586«
Canischa 9 Sept«
Fol. 565. Atta Prag ron 3 Oct^
* Fol. 567. Schreiben des Niclas Palffi an den Erzher«
zog Ernst. Comorn 4 Sept. i586. (1 Bl.)
Fol. 568. Aufs Caniacha rom 9 Sept. i586,
Fol. 576. Aas Wien rom la Sept. i586. Aas Ftag
Tom 18 Sept. i586.
Fol. 591. Aus Constantinopel vom 1 Octob. iJ986.
Fol. 598 — 594. Postscripta vom ai , 3o Oct« 5 Nor.
Constant. '
Fol. 599. Aus Constantinopel vom 17 Sept i586.
Fol. 600. » » v »9 Oct. i586.
' Fol. 633. ;Aas Prag yom i5 Noyembef t586.
Fol. 639. Aus Constantinopel yom 9^ Oct. i686.
Fol; 63 1. Aus Ofed vom 95 Nor. i586.
Fol. 635.» Aus Comorn rom 9o Oct. i586.
Prag 4 Nov. i586.
Fol. 649. Aos Constantinopel vom i5 Oct« i586.
Fol.65o. Aus Caschaw rom 94 Nor. i586. Ans Zen*
dcrco vom 18. Nov.
Fol. 663. Aus Constantinopel vom 19 Nov. 1686.
* Fol. 665; » » » » 96 Nov. v586.
Fol. 671. Kurtze Verzaichnus, waa die Scendtim K5«
nigifeich Böheim auf die 5 Artioul im Yortrag, eaf dem
landtag bewilligt habenn.
Fol. 677, Zeittang aas Ibanitsoh an der windiffehen
Granitz tom 6 l)e(;embris in der Nacht vmb 1 1 Uhr (i586).
. Fol* 683. Aas Constantinopel vom 7 Dec. i586.
Fol. 693. Aufs Prag vom 10 Dec. i586.
Fol. 694. b. Aufs Grätz vonn laDec. i586.
Fol. 695. Zeiltung aus P4*aag von 33 Dec- 1686.
b. Aus Wien den letzten Dec. i586.
Fol. 696. Aas Caschaw vom i5 Dec. i586.'
Fol. 703. Nova ex Sclavonia de i3 die Janaarii 1587.
b. Nova ex Comaronio de 3o die Janaarii 1587.
Fol. 704. Nova ex Leva de 93 die Janaarii 1587.
Digitized by LjOOQ IC
374
utß^Bf&f, Aos ConfttanÜQopel rom 7 Dec« i586«
Fol. 706. Processus Electionis (Praepositurae Salis-
bnrgensis i586). 4 BL
Zuletzt, gedrucktes Blatt : Nomina« Cognomina« Pa«
triae et AdministratioDes S* B. E« Cardinaliuni A 8. D« N.
Sixto V. creatorunt die XVII Decembris HDLXXXVI« In
Rom» per li Heredi di Antonio Blado Stampatori Camerali
1686» (8.)
xxxn.
ffr«89<.. Codex Ms. Nro.8960.'
(Bist. prof. S9S.)
Cod. Hs. Chart, in Fol. sec. XYI« (Foll. 61t.) Fagger'ache
' Relationen von 1587. Tom, XIIL
Fol« 1. Ana Antorff rom 27 Dee. i586,
*Fo1,3. Persioa vom 94 Dec. i586. Aus GonstantinopeL
Fol. 4* Aus GoDStantinopel 7 Januar 1987.
Fol. 5. . » » »99 Januar 1587.
FoL t3« Aufs Prag Tonn q Jenner 1587«
»Der F. Durchloht. Ertxherzog Ernsten hat man rer«
gangne woche » au Wien (ala Ir Dorchlt. aufs der kOrchen
gangen) , defs Jungst nidergelegteo torggisehen Chianaen
kopS Tff ainem Seiden Tbuech presentiert, ynnd darneben
4 tnrggen 3 eroberte Fanen , vnnd andere aachen mehr, «
Fol« 94« Aufs Praag von ss Januarii 1587«
Fol. 52« Aufs Prag youu 20 Febr. 1587.
* Fol, 56. Grändtlicher Bericht , wie die Königin Ma«
ria Stuait- Ton Schottlandt ynnd Douagiere Ton Frankh-
reich, den 18*** Februar) StyloNoToimSchlofsTonLadrin-
gay in Northandon in Engellandt enthaubt ist worden««
7 BL (Calvinischer Bericht«)
» Bescbriben durch Emanuel Tomaacon der sich bej
diaeu Acte aueh befunden.
Discite Justitium moniti et uon temnere Diros.«
Fol^i^Q. Ana Gans tan tinopel Tom 18 Febr« 1587«
Fol. 66« » » » » 19 Febr« it. 23 Febr«
i587* it 11 Harlii.
Fol. 69. Wahre ynnd GrAndliche (lewe ZeittUDg a«fa
Warschaw yom 24 Febrr« Anno 1687«
Fol« 75. Ans Pappa vom 26 Febr. 1587,
Aus Raab rom 26 Febr.
9 » I» 27 Febr.
A«a Pappa vom 97 Febr^
Digitized by LjOOQ IC
3T6'
Fol. 76. AiU Baiib Tom 9 WaMi« > Ao»H6«;
Fol 79* Aüfn Papa yoiid 26 Febrel:, Au Friur toah'
I o Martii.
Fol. qa* Persianische Zeittung aus ConstäntinopeiTOm
a HartU 1687. ' . .^. . •-':'■ ' i . . r -
Ferner atig Cotistkntinopel Vom 18 Hartü i50^, "
Fol. 116. Aas Constantiaöpel Votai 1 April 1587; '-
it 6 April. • ^ . ' :
Fol 118. Aus' Prag von 3 Aprill;
Fol. ia6;Aiis Prag Vom 16 April! 1587«
Fol. i34» Aufs Prag ion 14 April 1587.
Fol. i38. AttsXoAiorn vom 24 April 1687. AuaPappa
• rem «5 Aprili. • " ' , . . ' . . ;
Fol. 140. Aus Prag von 95 April 1687«
Fol 147. Ans Goüsuntinopel rom 16 Aprill 1587.
Fol. 148. b. • y 9 39 AprH 1587.
Fol. i5o. Weitter aus Ofen Tom 25 Mäj i80j:' '
Fol. 161. Aus Prag rbm 5 Mayo «587. '
Fol. 168. Aus Prag yonn*i2 iffajö«
Fol.' 171. Aus Coifsuntinopel TOm r4 May i586 (?)•
Fol. 178. Aufs Prag Tonn 19 Hajo. '
'Fol. i85. Ans Prag Tön 29 Mayo.
*Fol. 319. Copia Mahdati dcfr Rdm. Kays. tft. vnsera'
allergnädigsten Herren contra Graf Georgen von Wtlgen«<
stain, Herman Adolffen Grauen 2ine Solms, Ernsten Grauen l
SU Mansfeldt ynd adhaerentes, dufreh einen Kays** HoGfpot-
ten exequirt Freitags den 2t«* Juni A® i587* In der Statt
Strasburg. (Dat. Prag 20 Biay 1687.) (^ Bl.) '
Fol. 222. Aufe Prag ron 16 Jnny. •• . »w j ,
Fol. 224. Aus Constantinopel vom «7 Jnny i587* ' - '
Fpl.23o. Guetbedunekhen vnd besondere erwegvng
der Stande Inn Polin wegen der kbönfgcliohen Eleetion.
Domus Austriaca. . . '
»Dttdum ambit, multa expendit, «xierelque Plure, quia
est paupercula , Qualis essst defensio? Daretun Tufcae pensio.«
Suecus.
y Aetas JuicenilU ad ompia babilis; mores Matarni, nostria
G^qüles , Si b.onHS Miles , fiat t(Gx. c
M08CUS.
«Malta fert bona. Si Dei habeat rationes, passet essecen^
medus Polonis.«
Biastus. I
Obstant amici: ob boc nou vici«
Parmensis Dax,
Practica ipttltiplex. Doli oooultl^ venena et sitis aurl» om-
/liia baec tendunt in exitium , odi Italum.
Batbori.
Patriae coDspicatio Turcaa coi^cpen^a^io , afßnitas odiosait
uobis sunt Dai^nosas geus tota Invisa» procul sit a^ Regno«
Digitized by LjOOQ IC
»t6
i!ln,9^ Fol.aSi, Schreiberf' Kr Rttdolplis Ui ai». dien 'Maarltfrafeii
Coory Fridricb von Brandenburg, Pra^ 3a Juni 1587.
FoUsd). tt. Extract eines Schreibens von Nürnbergs i3
Julj 1587. (Fränkisclier Kreistag.)
Fol. 234. Aus Prag von 23 Juni 1587.
*Fo1. ^53». Aas CQi|W>rn Tom 6 Jalj 1.587^
Fol. a§7, Aui Prag von 7 Jalj 1587. •
Fol. 970. Aus Prag ron si Julj. 1687.
Fol. 279. Aat Toggay Vom %5 Julj« 1587.
FoL283. Aas Wiglesch tod. 14 Julj 1587. ,
Aus Prag toq/j8 JuIj., .
Fol 295« Aus Conttantinop^} rotß 5^ugu;Bli, 1587«
* Fol. 298* Aus Possen ron 8 AugustL (Von d« poln.
Wahl.) : :/
FoLSro« Aus Cppstanlinopel Vom 14 August! 1587.
Foi«3ir« }^ , 9 ' 9 ■ 9 2 Sept. 1687.
FoUdsfi. h. » . » 9 6 Sepu 1687.
Fol. 323. Aus Prai; von 25 Augusti 1587.
Fol. 336. Aufs Canischa vonn 23 Augusti 1587.
^ Fol. 338, 339^ 340 dann 326 Pollnische erwöUang.
Fol. 345. Aus Prag von 27 Augusti i537,
F0I.350. Herr Obrister RuedolS Beding von Schwjts
BiUev schreibt seineoi Her.ireV Brueder Georg Beding Landt«
oogt in der GraneschoffllllpcMienburgnewer Zeitiung halber
(Geben an Athampez-d^n 29 Augusti 1587.)
Fal.'358. Aufs Prag vofin 1 SepL 1587. (Polonica.)
.FpU3(io — 367« Guet vnd Peinliche bekhantnufsen
Walburga Haofiimänin. geweste vnnd geschworne Hebam
au Dillingen , die Blfs in 3^^ Jikreii in der Hexerej gesteckht
vnnd an dorn bofsen Feind gehangen.. Ist zu Dillingen den
• ^ptembris Anno 1^87. mit deni Feuer gericht worden. «
.. Fol« 368^ Kurtze Verzaichnus der erlangten Yictorj,
ao Besohehen den 3 September 1587. (Aus Crabatten.)
Fol 370. Aus Prag von 8 Sept. 1587.
Fol. 378. Aus Lewa vom 10 Sept. 1587.
Fol 374. KundtschaflFt aufs Cracaw vomioSdpt. 1587,
Pol. 384. Ans Wien vom 14 Sept. 1687.
Fol 388 Verzaichnufs der Abgesandten Fohlnischen
Hevrn^so Maximilian den Erwolten Khunig in Polen den 18
dits Monats Sept. zu Olümuz antreffen vnd IrFürstl.DurchIt*
in Pollen belaitten w^erden.
it. aus Prag von i5 Sept. 1687.
Fol. 393.« Aus PrAg vom 19 Sept. 1687.
Fol. 397. Aufs Olomutz vom 21 Sept. 1587«
Fol.4i04 Aus Caschaw vom 2 Oct. 1587.
Aas Gleibitz vom 4 Oct. 1687.
Digitized by LjOOQIC
, 3Tr
F0I.416. kn% Pfag yjOii 6 Dct. 1587*' ' ' • • aWkM»-
Fol. 418. Aot PreCilaw vonn ** Oqu iBfi^^- * . •-
Fol. 4s3. Ans Ofen.
Abs Olkosch in Polen den i3 Octw tSdy.
Fol. 4«7* Aus Prag veno i3 OcU 16Ö7. ^
FoL439. Aas Prefslaw Toni 14 OcU 1687.
Fol.43e- Au« Cosstanlinopel Tom 14 Oct. 1587.
Fol. 438. Ans Poln yea Rakoaitea Tom 18 Oct« 1587«
Fol. 439« b. Aus Malaie in Poln vom ss. OoU i587.
Fol« 44a. Ans Beotten , so auf der Sehleaiacben ynd
PofaiisclieB Gränitz ligt» yom 10 Oet 1587,
b. Aus Conataatinopel vom i5 Sept. 1587.
Fol. 445. t » a6 Sept. 1687:
Fol. 449. Aus BcBtten von 9 October 1587.
Aus Prag vonn so Oct. i587«
Fol. 45o. Aus Prefslaw Tonn 21 Oct. 1587.
Fol. 463. Aufs Praag von a^ October 1587.
Fol. 465. Aula Prefslaw von a8 October 1587.
Fol. 47 t. Aus Constantinopel yom letzte^i Oct. 1587*
V 9 » »11 Nov.
Fol. 476. Aus Pollen von 4 Nov. 1687.
Fol. 486. Copia aines Schreibens vom Princzen in
Schweden an £rizh9rtzog Maximiliano aufsgangen , vnd
aufs Latteinischer sprach ins Tentsch transuerirt. 7 Nov.
1587 zu Petterskbaw auf der Raifs. •
*FoL494* Exemplar LibelU Supplicia quem orator
Anglicus ad Turcarum Imperatorem scripsit. Constanttno«
poli 8 Nov. 1687.
Fol.5oo. Ans Prag von 10 Nor. i587.
Fol.5o2. Aus Mogilla (Polen) yom 10 Nov. 1687.
FoL5o4. » » » vom 18 Nov. 1587.
Fol. 5io. Aufs Prag von 17 Nov. 1587.
Aus Prefslaw von 11 Nov. 1587.
Fol. 520. Aus Constantinopel vom 26 Nov. 1687.
Fol;5*s. Ans Prag von 24 Nov. 1687.
Fol. 535. Aus Constantinopel vom 28 Nov. 1587.
Fol.53o. Adi ultimo di Nouembre 1587 ^^ Cracovia.
FoL 534. Aus Maximiliany Lager zue Magilla den 28
Nov. 1687.
Ana Prefslaw vom 8 Dec. 1587.
^Fol.538. Ana Prag von 2 Dec. 1587.
Fol. 543* Aus Mischhoff in Polen vom 3 Dee. 1687.
Fol. 548« Aus difsMazimiliani Lager zue Schefur^ vontf
4 Des. 1587;
Fol. 553. V Bericht des Examens so dermutterPriorii»
des Closters annnciation belangend Ire wunden halben, ge«
Digitized by LjOOQIC
378
«Mt «9^« haken worden in lisbona (s5 Nor. 1567) 4 Dezember 1587.
7BKetc (und 4 Bl.)
Fol. 568. Aars Praag von 8 December 1587*
Fol. 570/ Ans Constantittopel Tom 9 Dec, 1587«
Fol. 678. Ana Prag Tonn i5 Dec* 1587.
Fol. S79. Aus Tbom Ton 17 Dec. 1687«
Fol.591. Disoorso al Ro Cattolieo per Tlnipresa d'In-
ghilterra del Canaliere Fra« Ttburtio Spanocchi« (77^ Bl.)
Fol. 60 !• Aufs Prag von aa Dee. 1687^
Fol. 602, Aufs Constantinopel vom a3 Dee. 1587.
» » » »5 Jannarj 1687« .
Fol. 507. Aus Prag Ton 89 Dec. 1587.
* Fol. 5 10. Auls Praag vom December i587«
(Das Interessanteste in diesem Bande sind die Folo-^
nica.)
Beylagc zu N«>. XXXIL
yersaichnafs was anf defs Hochgebornen herren herren Wil-
helmb von Rosenberg alhiein Prag gehaltenen hochseitlichen
frajden vom 1 1 bifs anf 14 Januari Anno 1587 drej mallaeiten
an allerlejr fleisch ynnd geflügell anfganogen , alfs
hemach^r yolgt.
Erstlichen Hirschen 38. Junge Henner 900.
Grienhirsehen wildtpret it gemeste Gennfs i35o»
Thnnnen.
Wildschwein 38.
Grienn Schwein 9 Thunnen.
Rech 49-
nasen 1990.
Awerhennen 37«
Fafshannen 97a.
Bebhennev 1910.
Cramatvögel i558o.
Westphalische Hamen 5o,
Ochsen 75.
Schepsen 764«
Kelber 173.
Lemer 32 1.
gemeste schwein 3a.
Spann vSckhl i6o.
Indianische Hane aoo^
gemeste Caponnen 5oq«
gemeste henen 658o«
Ajr ao8ao.
Schmalts 17 Centner«
Faiste a Thonen«
Verchene 960.
Saibling in Pasteten 70.
hanbthechten 3oo.
Klaine hechtlin 4ao.
Carpen 68oo«
Ain gar grossen hechtin i*
Austern 5 Lägel.
Beinisch wein 78^
Hungerischer 100 > Aimer*
Mahrerisch 48 j
Oesterreiche i7\ «. p
Behaimbishe 47/
Siessen wein 18 Lagel»
Weifsbier 160 \
Rackanitzer bier8> ValV«
Gerstenbier la J
Digitized by LjOOQ IC
Gwfircz» Maroseban ?nnd Confeel, waics 2119 Semein,
koren sue Roffgenbrott ain grosse Ooantkat
i> Item auf alle herrschaffken , Stätten ynnd Pörffen^
hat man ain grosse menge arme leut gespeist yon welli-
eher man noch nieht waiu wieuil aofgangen ist««
Fol. 24 et a5»
xxxni.
Codex Ms Nro. 8961.. : ir-.«,«..
(HSst.prof.s^«)
Cod. Bis. Chart, in Fol. secXYI. (Poll. 997«) Fagget^sehe 1
Belationen für das Jahr i588« Tom. XIY.
Fol. I. Aufs Antorff von s Jener i588.
Fol. 9* Ans Prag Yon 4 Januarj i588.
Fol. 13^ — — — 6 Jenner 1688.
*b. Aus Wibitsch yon 8 Dec. i588. Vom Hauptmann
Frant2 Herman. Archidoci Carole«
Fol. 37. Aus Prag ron la Januarj i588«
Fol. 38. Ans Libfo vom i3 Januar i588.
Fol. 3o. Aus Prefslaw von la Jenner i588«
Fol. 38. Aufs Praag von 19 Januar i588.
Fol.4o^ Aus Prefslaw von 19 Januarj i588«
Fol. 4t. Ans Welun dem konigU Lager denaoJannafj
i588.
Aus Prag rem a6 Jenner i588.
* Fol. 49. Yer^aichnus desjenigen, was sich denn4Je-
nnarii i58Q Bei rnd in Pitschin auegetragenn«
*FoI.S3. Warhafftiger berichtder gehaltnen ynglick-
hafftigen Schlacht, Jenseit der Statt Pitschin, in Nider-
Schlesien. (11 Bl )
Fol. 69. Erzöhlqng der UidigenjSchlacht Bei Pitschin
in der Schlesien, a Bl*
Fol. 70. b. Aus LibUw ron Letzten Januarj i588« Von
Peter Chonistkhj yon Choo^
* Fol. 79. Aufs Prefslaci yonn a Febr. 1688. (3BI)
Fol. 83. Aus Prag yon ^ Febrer. i^SS,
Fol. 84. Aus Wien yop a Febrer. i588«
Yerzaichnnfs der PoUniscben Herren, so mit der Fürst!«
Purchlaucht £rah« Maximiliane sollen gefangen sein«
b. Aus Prag yom 9 Febrer^
*Fol.86« Aus Constantinopel yon 3 Febril iSQSL
Fol 90. Aufs Prag yon 3 Febr. i588.
Fol. 99. Aufs Prefslan yon 9 Febrer.
Digitized by LjOOQ IC
$80
Nro.896i- ' ' ^CopeyVTais Jer grois Canteler aufs Cracau an Bi*
ßchofFvonp Prefsburg geschribeh. Geben zu WafsaU aA
ier Wartha 29 January i588.
* Conäitiönes , darauf Ertzlierzog Maximilianurs sich
Yonn Petschin den 24 Jänuarysich ins Läger 'begeben,
Fol. io8. Ans Constantinopel vom 18 Föbr. i588.
Fol. III. — — . — — 18 Febr- i588.
— — — vom 5 n. i5 Martü i588.
Fol. 12 1, Aufs Pref$)aa tonn 28 Febrer §588.
Fol. 123. Aufs Prag vonn 24 Febrer i588.
...\' r ^ Fol. 129. Aufs PrefsUu vonn primo lilartij i588.
Fol. i38. Aus Posen von 12 Marti) i588.
. Fol. 1^2. Aufs Prefslau.vonn 22 Martü i588.
Prag Ton' 29 Martü 1 588
Fol' 1 47- Aus Constantinopel von 22 IVtartii i588.
Fol. 148. Aufs Cascha Tom 26 Aprilis i'588.
— — ' it; 97 — —
Fol 1 54. Aus Wesprin vom 2 April i588."
' Fol. iSS.'Aus Caschaw vom 29 Martii i588.
*Fol. 163^ »Kurt^e Verzaichnufs , was die Kays. Mr.
den Hungerischen Ständen rt jeczigem Lanndtag zu Prefs-
burg (so siqh den 6 Aprillis difs i588**» Jars angefangen)
proponiert vnnd begcrt haben.«
Antwort und Begehren der Stände.
Fol. 178 Aus Constantinopel von 21 April 1 588«
Fol. 184. Aufs Prag vonn 26 Aprill i588.
Fol. 195. .Aus Constantinopel yom So April i5B8.
it. 3 May i588.
* Fbl.2i3. Aus Dantzig roh 14 May i588.
*Fol.22i. Aus Constantihopel vom 18, 29 und 3i
May, dann d und 6'Juny i588 (ii Bl.j (Terbnnden).
Fol. 255. Aas Prag von 3i Mayo i588.
Fol. 267. . Aufs Cracau Ton i Juny i588.
Fol. 270. Aus Prag von 7 Juny i588. *
^ F0L275. Aus Karppen vom 6 Juny i588«
— Altensoll vom 7 Junv i583.
— Karppen vom 8 Juny 1 588.
— Sasdy'vom 10 Juhy i588.
Fol.287« Aufs Pi'aag von 14 Juny i588.
— Wien von 10 Juny i588.
Fol. 290.' Aus Constantinopel vom i5 Juny i58Q«
Feil. 291 — 298. — — 29 Juny 1 588«
*Fol. 299« Aufs Lündaw von i5 Junio i588.
Terzaicfinufs der verwilligten Kriegsrüstung Kayfser
Bnedolflfeni wegOn der Erledigung seines Bruedern Maxi-
miliani.
Digitized by LjOOQIC
^81
llcher Hejser, vnnd Runndt,^)./^^ ^"V^^^^^^P Q.r^.^^^^
yerbrandt, f^vipcti'dtV vni ^^/j|c1)^getrioen w'ordepyV/
Fol. ä39.\Aa(s PreXsl|iji¥. To^n- S9 Juni/1588» '.*"
Aul^s Prag yQqn.5 Jjily i50ö. . , ;\.*.
♦Fol. 337. Aufs Coiifttahtinopoly yon?j^äl|r.'i^8§^^ ,.
Fol. 349* Aufs Praag von 5 Ju\y i5QQ».\ ; . ; j -.
. Aufs Pre(sUw.^0R.2^ Jon^ i588/. .] .
Fol, 363. Aat's Constantmppel. vpm i3;Juli i588«
ToLibo. Au^. Salzburg Ton \i^ July > ß8p^ „^ j^. ,.
f*ol.4iö. Aus Prag von 2b tiily i56&! ,: , >
Fol.4i9- .A'»f*Sal^b^^gTPn^7Jful7,Ji58§,^^ ^,; .
, Fol. 4«!. Aufs Praag. yop 86'Julj i^§i8. ',j'
Fol. 433. Aua Couyiantinopet yom, 27 ({uI^.lS^«.
Fol 46bi j^uU Pref8Uw^.T9n..8 Aug^9^l iSfiß. ,.. ,
t .Aus Prag v(fn 17, ^uguslu . / ' . .. ., •.
F0I.468. Äuii Pwg.ypi^ ji9,^ugus^.^ -^J • .j L
F0I.478* Aus CojisranMnoppl jom i3)Auga9ti,i^88.
' froK46o.' Au# Newsoll yom i4 S^pt. ;^5^> ,, , , ,r,;,-
Fol. 5oo. .Aus Constantinop^I.yom .1,6 4^ugfaU..i.58p^..{
•Fol 5 16. Aus Prag yon 23 'Aagustl i5pü^,,'.. , . ^,^
*Fol.5i8. Aus Prag yoi^,.i\3^Awgu3,ti,i5Q^.^ *, ;
Fol. '524 — 526. , Sqhr€i|^e;i . a^s Lina;,. A^SF^^ .^^ß^
Sirningerische Bauernuni;uhp, ,- (V) BoyUg^n.} ... , , »
Fol. 549. Aufs Prag v.'ooo 3q Augus^ i588«» .,
Fol.55ift . r^ -r- .T-" — . ' — • ' "T^*^ • . I
F0I.553. '— — — 3t August i5^8.^ ., ,' ^^^ ^^
Fol.dSS. Folpische Z.e):ttungen yom .Ultimo Aygnsty
i588. * '\'.[, . .\ ,. ': *, •->,."
Fol. 557. Aufii Polin yon. ultimo 4^gttsti iS.8d.
Fol. 558. Aufs Praag von 27 SepL .i$pÖ.* j '
Fol. 567. Abschrift 4^/s, f ür^tU«h(9n;.Sa|^^
Mandats der Religion yn4 .Enl^tzung deri Bfirj^er JbetreC*
fendt. Dat Salaburg, 3 Sep|:..,i58ß,\' > * !r ^^ t
Fol.575. Aufs Praag'ypn.() Sept. iö88. ',, i
Fol. 586. Aus Constaii.tinopel yopf 1 o ßept< 1 J588.
Fol. 699. Aus Prag von 1 3 Sept.. 168'dl \ i .
Fol. 601. Aufs Praag von /3 Sept. 1688.
Fol.6i5* Aufs Praag yoMo Sept. i588.. j .. ,
W -^ it. 2.1 Sppt. i588.
FoU6i7^ . _ *_ Si Sept, 1.588. ';. /...). i.. ;
Fol. 623. Au« Linz, 27 Sept. 1688* ; *, '
Aus Wien, .So^S.ept. i588. ' . , » . ,
Fol. 646. Aufs. Praag. ypn A .Octobris iS^BS*. , ;
Fol. 647. Aus Wien, 3o Septi i588. *
Fol. 6^8« Mandat yom 'Erzbischof Wolf Dietricli von
Digitized by LjOOQ IC
382
9to.M>« Salzburg. 1 Oct i58&. (Terl8ngeniiig des Tennins der
AuBwanderang bit Ausgang Octobera.)
* Fol. 668. Aos CoBstantinopel vom 7 Oct. )588*
Fol. 671. Attfi Raab Tom 17 Nov. iS88.'
* Fol. 674. Kortzer Bericht der Türggen Niderlag bey
Sixto, ^Octöbris i688«
♦it. Fp) 677. ' ^
FoL68i. AttfaPraagTOn 11 Octobria i588.
Aola Wien yon 8 — —
Fol. 690. Ana Caacha Tonn 9 Ooctober i588. it. Fol.
699. b.
Fol. 698. Anfa Prag Ton 19 Oct. i588.
b. Aas Wien von 17 Oct. i588.
Fol. 710. b. Aura Prag, von 18 Oct i588.
Fol.7dd. Aura Wien von 17 Oct. id88.
Fol. 7^6. Aafa Prag voii 19 October i5tt8.
Fol. 787. Aofa Wiep von «« Oct. i588.
Fol. 754* Copej Schreibens von Herrn Palffy, Herren
Dobo , vnd Greven von Bardegkh , der Fürstl. Dicht Erz«
hertsogen Ernst aua Carpen gethan. Am dato SoOct. i688.
(it Fol. 760. it 76a.)
Fol. 755. Schreiben (an denselben Erzherzog) von
Yincenz Gregorozky. Baab 9 Nov. id88.
Fol. 764. Aufs Prag i Nov. 1S88.
Fol.77i. Aufs Wien von 5 Nov. i588.
Fol. 783, Schreiben aufs Hnngariachen Alienbarg von
6 November i588.
Fol. 785. Aufs Wien von 26 Nov. i588.
Fol. 786t AnCi Praag von 8 Nov. i588.
Fol. 789. Ana Baab vom 10 Nov. i588.
, k Ans Lena vom 9 Nov. i588.
'" Fol.8o5. Aars Raab von 16 Nov. i588.
' Fol. 806. Aufs Wien von 19 dito id88.
Fol. 807. Aura Constantinopoli von 7 Nov. i588.
Fol.8ao. Ana Constantinopel vom 19 Nov. i588.
Fol. 8^1. b. Anfa Gräcz von 39 Dec. ifir88.
Fol. 841. Anfa Prag ^on 34 Nov. i588.
Fol.85o. Anfa Praag von 99 Nov. i588.
Fol. 876. Aufs Prag von 7 Decembris i588.
b. Aas Wien vom 3 Dec. i588.
Fol. 905. Aufs Prag von 3o Decembris i588.
b* Anfa Wien von 17 Decembris.
Fol. 907. Aufs Prag von' dl Decembris i588.
Fol. 996. b. Aafs Praag ypn 6 Jenner i588.
Digitized by LjOOQ IC
5ft3
Beylagen zu Nro. XXXIII.
Dem Wolgebomen Grafen Herrn« Herrn Philipten Fug-
gem etc. Meinem Gnädigen Herrn, Ans benejcl Signor
BartheL Seitzen, allerband Ordinari vnd Extra ordinari
Zeittangen, Nebenaehreiben ynd SGbrifil9n Woohenlich
Yndertiieniger Gehorsam Stvecifice Teberraiebt.
Ab/* Freitagt Tnd Sambttags, 17 et 18 Junj J^nno iSSQ
angefangen.
Pogen.
172 t Schreiben aus Strafaburg Ton 94 Mayediö yeteriao
in genere auf 3 Blatt ansgeschriben. *•■•'
1Y2 1 Zeittimg aus Li»^u sambt einer Tereeiobnafs y^lb
das Beich -der Rays« Hayt. zu Rofs Tnd fnefa bewiUi-
get ,' wegen mCatimiliani , auob in genere auf 3 Blatt
ansgeschriben. > <>
s 1 Zeittung ans Parifs md Lion von aa Wayo Tnd 5
Jnny a Bogen,
1 Noch ein Zeittung aüs Lion yon 5 Juny. 1 Pogen.
1 V2 i Zeittung ans Frankhftirt \^nd Lindaw von 1 1 ynd i5
Junii, so in genere auf 3 Blatt geschriben.-
3 1 Schreiben ans Parifs (Wie der K^toig • gewicheii).
' Pitts' gAnge Factum 3 Pogen.
loVa Pogen.
Von Sambstags 18 Jnnj bifs Sarosbtags a5- Jänf.
I I Zeittung ans Antorff rnnd Cdlln •roni^tu. 16 Junii
Hörw. 1 Pogen.
1 Zeittung aus Rom Tnd Venedig von ti u, 10 Juny.
3 9 Ynderschidliche nebenschreiben ans C6lln Ton 16
Jiiny, iedes 1 Pogen.
- 1 I Zeittung aus 'Prag Tnd Wien toA 14 Vnd 10 Junjr
1 Pogen.
5 1 'Schreiben oder Grundbericht Rechten beruefs Evan-
gelischer Kirchen zu Angspurg, So inn genere auf
5 Bogen ausgeschnben virorden.
1 1 Schreiben aufs Leybfsig von 16 Juny '1 Pojgen.
Von Sambstags s5 Juny bifs Samstags s Jnlj.
1 1 Zeittung aus Antorff Tnd Colin ToniiS.TndASJnny.
H«rw«. I Pogen.
. 1 1 Aufs Rom Tnd Venedig Ton 18 TudaS Juny.'
1 Vt 1 Nebenscfareibenans Colin Ton a3 Juny» , Auch Frankh-
fürt Tnd Hamburg Inn 3 Blatt.
1 Noch ein nebensAreiben ausCöUaT« 16 Jnny 1 Pogen.
iSV^Pogen.
Digitized by LjOOQ IC
Pogen. '
I 1 Zeittung aas Wien ynd Prag, Ton i4 vnd lo Junj*
ü i»B|eIiEitioni Jungst abgdaaffinet Spanischer. An»«!«
' a Pogen.i (•.-.. • . .
•a ft SehreibOA aua Craeau :y«en pr<* Janj , deb rerttorb»
. nen JCönigSi begräUnnfS'fl Pogoa«
, 1 1 fiebreibei» aus lliUeUrarg »von i6 Jm^^
1 1 Aufs Lion yon 19 Junj.
t 1 Äüs-Hämbttrg'von' i3 Jniij.
Von Sambstags 2 July bifs Sambstags 9 Jaly.
.,1 I Zeittung aus^ Antor£f rnd Cdlla Ton.^S.fnd 3o Jaiiy
Hörw. ' *,.' . ' . - »-
. i I Ab« Bon) ynd Venedig. v4a 26 Janjr.ynd pr^ Jnlj*
..a .. 1 NeiMnscIlreiben aus CotIftFon 'ioJanyit Pogen«
: 1: . I^oob ein Debenäobreiben.aus Cdlln tob So, Junj.
to 1 lange schrifiTt, die Fürstliche Bayrische .landtsord*
Dung, so Inn General anf 10 Bogen anageschriben.
Von Samfastag 9 July bifs Sambstags .^6 dito.
1 ' ,1 Aus j^ntoi-ff vnd Colin toa 2 vnd 7 July Hörw.
23 Pogen, . .r , , ; j . *. .,..
,E 1 1 Aus Rpnv vnd Venedig, v-on 2 Yod.8.Ji^lyi . .
1 1 Nebenschreiben au^ Fran^cHbfurt^ ynd.^CoUp.Ton 3o
Juny vnd 7 July.
1 1 Zeittung aus Prag vnd Prefslau von 19 Juny vnd
; i^/t i( Kebanaehreiben aua Colin von a vnd 7 . Jnly 3 Blalt.
1 i Noch ein nebenschreiben aus Colin von 7 July,
. 3 liSobreiben vnfd bedenkhen der Wirtenbergiscben
. . I. Theologie.; 3 Bogen.
1 Noch ein nebenschreiben aua Tfihingan vom D» Jacob
/ . Heed)r|indt« das neue' Hinisterium in Aügspmrg ba*
treflendt i Bogen zu obgemelten Schreiben gehörig.
.ft 1 Zeiltaiig Iraa Fairifa* Vnd Lion von 17 Juny vnd 3
July» : I ,
Ton Sambstags 16 bifs Sambstags 23' July«
I 1 2?eittung aus Hamburg.
' Summa 'snaamen. ' . ' *
61V2 Pogen. Jeden zu 4kr. gerechnet thnetfl.4.kr.6.
Vorstehende Surnmuf der 4 fl. 6 kr. Ist anhebt d&lo
'Hitwöch ao July Anno f688 aus beneich Irer Gnaden diir
Enndtsbenanten also richtig wol bezalt. Vrkhnndt difsen
Ansang tüit aelba banden vndarschriben. Euer Gnaden
Digitized by LjOOQIC
Tnderthfiniger Gehorsamer vnd ia allen 'mffgltöheh t)ien-
Sien beraitwilligier
Iheremiafs Crasser
Hittbfirger ynd Zeittang Schreiber m.p«
»Herr Ton Aicbstet gibt yom bogen, es sei was fachen
es wellen, der bogen sei halb oder gantz vberschribeni
oder seien der bogen in hinander souill sie wellen • . 4 zr. «
Dergleichen haltens mit Im nachrolgendt h'er^eii auch«
Neikilichen die ' *
a Berrenn von rnnd zu Prasperg
Herr Hahns Heinrich Llnckh.
Herr Thumb Probst Pem. * . .
Herren Zellerischen, ebenmessig andere herren mehr^*
60 hiemh znerzellen Weitlenfltg « ' Watines aber begeret
wort nach len^s benäment knnden werdein.
Im fahr aber kpan es dem Bogen nach nit an;£unetnineit
gesinet, ist man Vhrbitti|g., die ordinari gwönliche^zeittün-
gen, Ton allen ortten ymb ft» i'4. JSrlich zuiiffern/'diii Ex-
tra ordinari aber den bogen wie obgemelt >mb 4 hr. cct
schreiben vnd Ins haofs zu schicken oder Jerlich fQr alles
fl.s5 in So anennemmen/
(Pol. 387-)
" ■ • ' < ■Tlliir I IM iB M riiW
. Sirpingerisehe Jüngst zu Steyer abgelaufner.Üandlnng..
Nach dem tngefahrlich vor 3 Jam, Johann'Thatteil-
bach, Thnmbherr bederHochstifft Pafsaw rnd Begenspur^,
dörPfarrMetiig zuSiming IniErtzherzogthumbOesterreich
ob der Ennfs ete. gelegen durch den Bischöff ^ tnd defs
Hocbstiffts zu Pafsaw herabgestellt ^ vnd' hernWcher ' durch
die Herrschafft Stejr, zu einem Pfarrhern eihgesezt wor-
den, hat Er sich iederzeitt her gemeher Pfarrroennig zu
Siming (welche vber d)e 3o Jar her , der Augspurgischen
Confefsfon vngeirrt voriger Trer Pfarr zu gethon gewesen)
widernmben zu derBabistischenBeligionzu bringen vnder-
standen, defsen sich aber die mehrgedacHte Pfartmemg be-
harrlich verwaigei*t; vnd haben .au6h gemeltem Thäjtteri-
bekhen, vilmalfs gebetten, das Er Sie bey Ire^ lang her ge«
brachten Beligion so Inen durch zwen Preijfigcanterv (die
der gedacht Thfittenbekh , alfs von alters hero gebredchig
gcf^esen) hat besofdenvnd vnterhalten müssen, fürgetragen
worden, verbleiben lassen , ti^d das Er auch difsorts kcirl
neuemng anrichte, od«r andere Vnrue erwekheit, hergegen
Qeyen Sie Ime alle Pfarrliche Becht, wie sioh dann von AI-
1. fi5
Digitized by LjOOQ IC
9&$
iers bero jj^bürt , traoUcb fso raichen .eribüttig, An dem al-
lem der Ptarherr mt ers'ettiget sein wollen« ßctdder hat von
der Landtshaobtmanschsi^ in Pesterreich bo der finnfs einen
beuelqh an die Herrscbaff^ 'S!t:e7r9 -al£i der Pfarr Sirning
Vogt Oberkait, aasgebracht, Inn welchem benelch der
HerrschaS]^ ^^teyr aufi^rkg.twoi'den. die Pfar^ Menig mit
^rnst ^^hijfi zu halten'^ das ^ie dcfls r|arrers begern gebor-
^amlichen nachkhon^men sollen , "^nd atfs, Inen solches auf*
e;rladbii. worden, hat sich ein,9o)che,r.l^pmuIt ynd auflauff
irnder Inen erhoben, das Inen der Pl^äfberr^h^imlich ent-
weichen müssen , Yolgendten aber is.t eii:^ Commifsion bej
der DlhLErtzherzogErhpten.isaOesterneicIi erhandlet wor-
den, so rngefahrlich defs Innbalts , das^die'darzu verord-
net^ Commifsarii Inn dieser sacheii zwischen dem PJPsrherr
Tnä der Pfar menig, ^ann Sie von bedeh.tl>eUlen., beric|it
eingezogen , ein vergleichüng machen. ,9Ölte^..
Darauf nun rdie JäeVrn .Cx>mmifsam , Alfs l^emblicb
GraJ^Ehrnfried von OrUenbürig, tierr Bänls Fre/herr von
Haym^ tianpfs. Wibe|m ; von SchönkircKen . N.. Lobel vnd
(i.erinjg von Neuhaufs d^n funflften Augusti^dif» Ö8^'>' Ja^s zn
Stejr ankhommen vnd,.,ßie PCarrmenigj j.!?l^ Sirning durch
einen Aa(^sschufs zu ersclieinen, d^e Herrschafft Steyr, er-
fordern lafsen, Auf solches erfordern sei ndt. den 6'*'^ tag
vorberüerts Monats Augusti von denSirningerischenynder-
thonen vber achthundert Man, gleichwol alle wehrlofs auf
dem Kayserlichen Schlofs Steyr vor wol ermelten Herrn
Comnrilsa^len ei^suhlne)^, rndalfs Inen die Ctfnimifsion ver-
les^n,,;i^uch .an. ^ie e^nen Aufsschurs 2^1) machen begert wor-
qpn, Halben; ^i^ daf^uf samentlichep geschi;i.en, Sie khöndeo
kß|l^.A\irssc)iur^ machen, Es sej nit ein sliritt ymb zeittlicb^
Haab yi^ gaetlerir Sondern es treffe eines ieden Seelen se-
ligHciit a^ni jx^d hatten di^Ht^rrnComm^ß^a^ienynderftieni^tti
Öie bej Irei» iHeu ReeW vnd gerecht^g^^aiten .handt zu bar
ben, vnd Öbwoln di^ Herrn Commi/sa^ii cinniaislarkh^auf
einen Aursscbufs getrungeji, mit dem vero» elden , es aeye
nit möglichen,' mit souil zu handJen zu dem. das Ifen.zum
besten gemeindt. Seit einmal Sie iezigerZi^ittinn demVeldri
die grosst'e Arbeit zn visrrichten betten^' so .seindt sie ^och
dises alles, vngeacbtet den Folgenden tag,, welches der 9 Au-
gusti gewesei^i mit etrlich hundert stavkb, Alfs den ersten
tag, vnd ieder mit seiner seittenwöhr odep einem Ca^akheni
wie denn die bauersleuth diser Landtsartzu tragen :pfleg.en,
vor der Herrn Commifsarii Herberg bej dem iheronyiio
Hirschen erschinen, vnd da nun die Herrn CoMmifsarii
nochmaln einen Aufsschufs von Inen habc'n wollen , darauf
sie sara^ntlich geantwor,t Tn4 geschrieui Sie machen einmal
Digitized by LjOOQIC
J
keinen aatflitcliafii. — Wollen aber Sie die Eterrn Cornmlt^
sarii ein aafssebars haben, So tollen Sie auf den PlaU hei^
unter khommen, da wollen Sie einen Aufsschals mit fnen
machen ynd yolgendts andere mehr ynbedächtige redeil
schiefsen lassen, ynd ynder andern auch yermeldt, da sie
den Thättenbekhen ergriffen , wollen Sie Ine mit iiitzhäet-
ten za todt werffen, Darüber die HerrA Comifsarii Sie mit gue-
ten werten abgewisen, ynd das sie sich za rue begeben sot->
len, vnd iezt widerumb fridlich heimziehen, mart wurde
mit Inen nichts ymbiitichs handien oder fürhemen, bat also
auf dafselbigmal ieder widerumb seinen weg nach Sirnin^
genommen. Den nechsten tag hernach sein die Hertn dorn«
missarii, nach hynXz verruckht, Inn meinang als weiten Sie
etwas ringers daselbsten mit Inen den Badrn diser hahdlung
halben tracliern , So ist aber kein einiger auf ernstliches
erfordern nit erschinen. Sonder haben den Herrn Commis-
särii zae endtbotten, da sie diser Sachen halben i^as band«
Jen wollen, selten Sie auf necbstkhünfitigen Sontag zu Irez*
Pfarrkirchen gehn Sierning khommen , alda sie mit gewöhr«
ter Handt Irer erwarten wollen , Nach geendts seiii die
Herrn Commissarii ton Lyntz nach Wien yerraist, ynd wie.
es mit diser Sierningerischen handlang ergangen, oder Wiö
es noch einen ausgang gewinnen, wirdt man yielleicht'iri
kurtz erfaren. Der Allmechtig terleichs ynd schickhs zu
einem gueten ausgang. Man khombt auch in gwise erfah-^
rang, das nit allein die Sirningerische, sondern nocK Vtl än->
dre baarn vndHoltzknecht bifs Inn die Stejrmarkht hinein^
ynd im Stifil Saltzbarg so sich bifs auf 4. oder So'* er-;
strekhen, ein Bund' zusamen geschwören, da maii einige
Religions yeränderung fdrnemmen. So wollen &iä mit leib
ynd guet zusammenstehn , md keiner ton dem andern bifs
auf den letzten Man nit zu weichen, bifs Sie die £yange-'
lische Religion bey Inen erhalten, oder das Sie dlle darüber
zu boden erlegt werden Es will sich auch keiner fan deV
Gemein zu keinem Aofsschnfs gebrauchen lassen, dann zu
besorgen, man möehte den Aulsschdfs als Rädlirt faehrei'
bej dem Kopfi nemmen.
SchrejbenAnfsLjntz, Sirningerischen za Steyr Jungst
ab^elauffnen Handlung, ' die Baurn derselben Orlhen be-
treffendt.
FoL5a4 — 526.
ü6^
Digitized by LjOOQ IC
588
3)
Exttact Aafs Einem Schreiben von Lyntz di 27 Sep-
tembris (]588.)
bieBanm yonSirningen, weil man Sie bifs anhero yn-
angefochten gelassen, seind Inn gaetter Still, ynd sehen
yleissig auf Ire SchantZj sich auch aus Irem Yortheil nit zu
begeben gedenkhen, dargegen muessen die zu Saltzburg
alfs ynsere Benachbarte . inns zeittliche Ellendt, so von
Irem BischofF yertriben, Deroselben sich dann mehr theilfs
£U Vekhels Prakh , ynd andern benachbarten Orten nider-
felassen. Würdet also die Statt Saltzburg an fürnembster
(ürgerschafn ynd handlsleaten nit wenig entblölst , ynd in
grou abnemmen gebracht, Das also der Bischoff albereit
in seinem abgang yber die i5 mal loo"*«* Gulden thuet spü-
ren. Wegen guetter handlungen, so gemelter Statt Saltz-
burg' dadurch entzogen , so auch anderstwo hingelegt wor-
den, An welchem allem der Bischoff' noch nit yergnügt oder
ersettiget gewesc , sondern hat auch mit seiner besatzung
aufs Landt hinaus gewollt, ynd die Reformation sowol ?n-
der dien Baum alfs Bürgern anrichten ynd ins werkh setzen
wollen.
Alfs nun die bäum defs Bischoffs furaemmen yermerkht,
haben Sie dasselb nit in Scherz yerstanden, sondern yil
mehr mit Ernst, sich wie die Sirningische Baum gethon,
erzeigt, ynd das Sie keine Reformation annemmen noch
eingehn , sondern bey diser Irer lang hergebrachter haben-
der Rieligion sammthaffl sieben ynd bleiben , Ja leib vnd
leben darbey lafsen wollen , mit mehreren anhang ynd traz
sich rund erclärt.
Nachdem nun der Bischoff solch Ir fürhaben yemom-
roen, hat er die Sachen (damit Ime yon den groben Vnbe-
dachtigen leuthen nichts schimpfflichs begegne) bifs «nhero
eingestellt , wie lang er aber also in rne verbleiben , wirdt
zeitt mit sich bringen.
. Fol« 623. Item 638.
XXXIV.
vro.e96.. Codex Ms. Nro.8963.
(Hist. prof. 294*)
Cod. Ms. Chart, in FoL s. XVL (FolU 739.)
Fugger'scbe Relationen für das Jahr iSSq. Tom. XV.
(Ist verbunden , der Anfang zu Ende.)
Fol. 1« Aufs Praag yon 26 Dec* 1589.
Aus Wien yon 23 dito«
Digitized by LjOOQIC
5»9
Fol. 19« Aufli Prag von is Dec. 1589« * SM^a^fti«
Aas Wien ron 9 dito. * ,^
FaLd7. Aofft Caobcha von 20 Nor. i589#
Aus Prag Ton 6 Decembrifs«
Fol. 43 et 44. Krebsgang. Dafs ist Ein knrteireilig ge-
sprech defs Krebs rnd Beerns vber die tetsige Kri^gao
handlang«
Krebs»
Inclpit: »Bifs willkum liero , mein Haber Bavr, 1
> Zne dir da steot all mein beger.«
Beer,
V Was glust treibt dich du scbnSdes Thier,
y» Zue mir «öltest haben begier. . . • « (9 Bl.)
FoI.6ft. Aas Praag vom 28 Nov. 1589.
Fol. 78. .yerzaiefanafs Wefsgestalt Frozherczog Maxi«
milian als Erwölter Khunig Inn Poln, den 93**^ Nov. 1689
von der Statt Augsporg Empfangen vnd verehrt worden.
(1 BI.) (Anrede.)
Fol. 84. Aars Praag von si Nov. 1589.
Fol 85. Aus Wien von 18. Nov. 1.589.
Fol. 86. Yertsiaiohnas der Chur- vnd Fürsten, su der
Strarsburgischen Intereession Sachen abgesandten R&the vnd
PoKaehafften.
Fol. 1 14. Aus Prag von 6 Nov. 1589.
Fol. ia5. Aufs Prag von 7 Nov.
Fol. i36. Au£s Prag vom 94 Oct. 1589.
FoL 147. Aus Prag von 17 Oct. 1689.
Aus Camorra von 7 Oct. 1589«
Fol. 171« Aus Prag von 11 Oct. 1589.
Aus Wien von 7 Oct. 1589.
Fol. 177. Aus Prag von. 6 Dctobris i589«
Fol. 9fo4. — — — 19 Sept. 1589.
Fol. aoä* -r- — — 20 Sept. 1689.
Fol.B^i« Aula Prerslau von 6 Sept« 1689^
b. Aus Prag von i5 dito.
Fol. 223. AAfii Prelalaw vom i3 Sept. 1589;
' Fol. 225. AttCft Praag von 12 Sept. 1589.
Fol. 23i.b. Aufs Prag von 6 Sept. 1589.
Fol. 268. Aus Constantin^poli. von 18. Angnsti 1689.
Fol. 276. Aurs Prag, von i6 Angusti 1589.
b. Aus Pressiaa von 8 Augusti 1589. •
Aus Constantinopoli von 21 Julio.
*Fol.2q9. Ans Conataniinopel vom 4 Augusti 168^.
Fol.3o3. Aufs Wienn von 2q JuUi 1589.
Fol 3 17^ AafaPragTOQ &a JtUy 1689,
Digitized by LjOOQ IC
390
ir^ö.986n Fol« 337. Aas Prag yon 19 Julto 1589.
FoL36o« — — — 4 Jalio 1589.
b, Aas Erlaa in Hangern yon ioJan]oi589.
Aus Raab von 9 1 dito.
Fol! 364* Capita transacüonis Pacis Cesareae Majesta-
tis cum Begno Poloniae,
Fol. 368, Aufs Constantinopoli von 29 Janina 1589»
Fol. 37a. — — — «8 Junio 1689.
Fol. 374. Anfs Fraag von 28 Junyo 1589.
*Fol.376. Bericht, Wie derPolnisoh Seh wodische Ko-
nig den Ertzhertzog Maximilianom zu Craamifztoff persön-
lich besnecht. Anno 1590.
* Fol. 384. Summarischer bericht, welcher gestalt die
Polinische PottschaBl vf 34 Jnnij zu Prag anno 1S89 an-
körnen. (3 El.)
* Fol» 393. Aus Gonstantinopel Tom si Junjr 1589«
(S'ABl.)
' Fol. 396. Aufs Prag von ao Junjo 1589«
*Fol. 4i5. Aufs Wyen von 17 Junyo 1689, eines Er«
schrocklichen Schädlichen Wetters, so zue Waydthofen an
der Ybs abganngen. (Sonntag Trinitatis, a8 Maj 1589.)
Fol. 4^7* Aufs Prag von i3'Janio 1589.
Fol. 453. Ans Prerslaw von 3i Mayo 1589.
Fol. 459. Warhaffte beschreibung der fürnembsten ynd
besondern Oertter, Inn Constantinopoli darcb ein F&rstliche
Persohn , ordenlich beschriben.
Fol. 487« Aus Constantinopoli von 17 Maio 1589.
Fol. 509. Aufs Warschau Inn Pollen von 3 Mayo i589«
Fol^Sii. AuhPraag von 3 Mayo 1589.
b. Anrs-Wjen von 39 Apprill 1689»-
^FoL 534« Aus Cönstantinopel vom 37 Aprill i589*
Fol. 539. Aurs Praag von 35 Aprill 1^89.
^ Fol. 547» Aus Gonstantinopel vom 14 April 1589.
(4B1.)
Fol. 653. ^ -^ ' — 11 April 1689,
Fol. 56 1. — ^— — . 8Aprili589.
F0I.S69. Aufs Praag von 4 Aprill 1689.
* Fol. 575. Fürnembster Innhalt de A Vertrags zwischen
den Kay. vnd Polnischen Commifsarien. 1689. (3B1.)
Fol;6ob. Aufs Prag von i5 Martii i58().
Fol. 603. Aufs-Präag voh 14 Martii 1589. Defs Frj-
dens Conditiones , So zwischen der Kay. Mt. vnd Polin be^
schlössen worden;
♦Fol. 608. Aoft Lyntz ton la Martii i589, (Wilhe^
ringer Geistlicher Controvei'sist.)
Fol. 633. Aufs Prag von 8 Martii 1089.
Digitized by LjOOQIC
391
Fol. 693. Attft Wien ton tf Martil iSSg^ ' " * irro.e96t.
Fol. 634. Anfs Prag von 7 Marfii i58<).
Fol. 638. Aufs Prag , ultimo Febn .1 58q. / . ^ j
' Fol. 648. Aufs Frejbnrg Inn Breyfsgaa von 2b Febr.^
Fol. 656. DerFryden zwischen Oasterreich Tnd-Polhit.
aolle den asFebrnary beaehlossen sein, IstSnnnnariterdifii'
M 1589. • "'-'■' '^ ■^';" '::/ •;
Fol. 658. Auf« PraagTon 21 Febn 1699.' • .
Fol. 668. Auft Praag Tonn i5 **ebt. 1689;^ '■ * *
Fol. 672. Aufs VVienn von la Febr. 1389.
b. Aas Prag ron 18 ditto.
* Fol. 688. AHiculI defs Lanndtags 2ae ^cbroda den
3^ Februar/, wai die Lanndtbotteii beim kb^lnfitigen
Rejehstag verrichien »ollen. (4BI.)' . / ' '. •
* Fol. 702. Anfs Polnn inn'BeuÜeii voitt prönltimo
Febr. 1589. . r *.
*Fol 706. Knrtzer Extract der €öirditianen*, ^o auf
der Pollniscben Fasscen bej Jetziger Tractation znefB^utten
ynd Benzion fürzubringen sein werden« ' ■ ■ ^ . '
Fol. 738. Afifs Constantioopoli Von i3 Janer. i$89*
Fol. 780. .— — — S Jenhr'iidi).
Fol.732."— — • - — -!• —1
Fol. 734. — _ • ^i— — —
Fol. 736. Ein'magtsche Praediction yon Jacab'6 'Baro«
cardo, der Inq dem Ejssersten thail Denmarkbt von allen
Yolckheren separiert Inn walden, sich endthölt, bllein der
Krejtter ynd Wurtzeln , sich sustentiert Aufs i^t^inischer
Sprach, Inn TeutscK transferiert. Yon Mir. J. C.;\;onN.
^Prognosticon für i588 et 1589.) . J "
Incipit : » Zue koafltiges i5oo Acbtsig, vnnd Acht,
»Ut dafs Jap so Ich gar wof betracKt ' ' ' ' .
»Geeth Inn diesem die Wellt nit Vnnder «* ' '
.a So ffsdiechen doch naehuolgenda Wunder ete; a
XXXV.
Codex Ms. Nr6,8963. ' ; '«•*•»"
(Hi6t.prof.A95.) .1'.
Cod Ms. Chart, in Fol, s. XVI. (Foll 897.)
Fttgger'ache Relationen fär da« Jahr 1690. Tom* X VI.
Pol. 1. Aufa Gcnff yon Pr? Jw« at^o anriq[iio»Anna
,590. ' •' •• .'.M, .r.. ...',
Digitized by
Google
393
Vfp.09i^» Fol. 5. Aab Praag^ von a Janaar 1590^
Wien 29Dec. 1689«
» Die fürnembsle Bürger albie , vnd alle die Aigene Heuser
ballen, ^müessen drei Scliaarsteurn mit ainapder erlegen, Timd
zwei Jar vöt* ein Steum. «
V Es ]igt ain Herr (von Plan genant) Im Ambthaufs «Ihier
Jecso Jang^ gefangen , welcher mit ralscheh Sigill vnnd Briefen,
i|uf beede^ igfiCKberesogen, |M[^iiniiliano vnd Matbiafsen vil Gelltfs
Aufgenommen soDe haben, der solle wie man vermaint, bald ge-
riebt werden. «
Fol. 43. ' Aus Cbnatantinopl vom 14 Jannari 1590.
b. ~ — — ai — —
FoL45.b-— , ~ _ 23. — —
. . TSoh^o^ — T — — 19 Jannari 1590.
. . FoU 68. Au£b Freiliargin Prelfasgau yon 2 1 Jenner 1 690«
Fol. 76. Aufz Hup gern vom 25 Januarj 1590.
. FoU83^, Aufs Cnsöha von 7 Jenner 1590.
— Wien von 27 ditto.
,,Fol^^5u Aus GoDAtantinopel yon 2 Febr. 1590.
FoL 114« Aufs Poln von 10 Febr. 1590.
Fol. 11 6. Anis Prag von i3 Febr. 1590*
— Wien von lO dito.
»Folf 122. Ans Constantinopel vom i5 Febr. 1590.
Fol. 124. Aafs Prag von 20 Feberer 1590.
— Wien von 17 dito.
Fol. 140. Aura Prag von 26 Febrer 1590.
— Wien von 21 dito.
*Fol. 100. Aus Constantinopel vom .2 Itartii 1590«
. Fol. i53. Aas Prag von i3 Biariü i590.
, ♦Fol. 164. — — — 6 Marzo 1690. (Polonica etc.)
♦Fol. 176. Abschrifn;. Fürstlicher Durchlaucht zue
Insprugg etc. Jungst Aufsgangnen Befelchs, däfs zue Augs-
purg vnd mehr Olurten geworbneKriegfsvoIckh betreffende.
1590.
♦Pof. 184. Auh Praag yon 20 Martj 1590. Bnrtzer
Aufszug Irer Kays. Majt. Anno 1590. zue Prag gehaltnem
Landtag , von den Standten defs Königreichs Behaimb be-
i?illigten Anlagen. (1 Bl.)
♦Fol 206. 29 Articttl so die Ratterschafft rf der zu*
samenkunfft zurSchrade beschlossen, vnd auf dem könff-
tigen General Lanndtag zue Warschaw durch die Gesandten
abgehandlet worden. (27^ Bl.)
Fol. 209. Prognosiication auf difz Anno 1590. (Verse,
«p 8.)
'♦Fol. 225. Schreiben aäfs Warsohate Ina Polen», Sambt
angeheogten.Articalbit deia fürstehend tfirggisch iilriegs-
weefsen beireffende 1 von V. Aprillis 1590«
Digitized by LjOOQIC
39^
FoUsSu Ans Ober Hungern vom 5 Apriüa t^^o. Sf9.«9&8»
Fol. 233« Aas Conatantinopel vom 5 April. 1690.
FoL 937* Attb CooaUniinopo]7 von 6 Aprillii 1590,
Fol. 278« Aufz Wien von 24 April 1590*
, . Aus Saltzburg von 25 dito.
Jb. Aus Tyrol an ein gueten Freund avisiert»
FoI.Soo. Hispannisehe Kriegs Ordnung anek Frejhain
ten so Ir Mayt dem Kriegsvolkh derselben Nation zuelasst«
Dat«Madnt, 25 Mavtii 1590. (1V5 Bl.)
FoU3o8* Aus Prag von 9 Maj 1590«
Fol. 321, Aus Constantinopel vom 11 May 169O«
Fol. 324« — . •— _ iSMartii 1590.
Fol. 325. b. — — i4 April 1590.
Fol. 326« Ans Yjbar den i.3 May 1590. ^Schreiben an
Erzherzog Ernst von Nicolans Palffy.
Fol. 346- Aufs Prag von 23 Mayo i590..
Fol. 358. Aus Constantinopel vom 24 n 25 May 1590«^
Fol.36o. — — — 26 Mayo 1590.
* Fol. 372. Aurz Prag warhafftc aviso von 6 Juny 1590«
* Fol. 384. Aufs Constantinopel vom 7 vnnd 8 Junii
iSqo.
Fol. 396« Anlz Prag vom 12 Jnny 1590.
Aufz Wien vom 9 dito.
Fol. 400 Aufz Constantinopoly von i4 Jnny 1590.
* Fol. 436« Aufz Constantinopel von 22 Jnny i59Ö.
Postscripta v. 23 Juni.
Fol. 438. Aufz Praag von 26 Juny 1590*
b. Aufz Wien von 23 Juny 1590*
Fol. 458. Aufz Prag vom 3 July 1590.
Aufz Wien vom 3o Juny 1590.
9 Auf gesterigen S. Petri vnd Pauli tag, sue Abents« swi-
sehen 5 vnd 6 Vhrn, hat es alhie einen starcken Erdbiden gebabti
den Leuten grosse forcht vnd erschrocken gemacht, dieselbige an
etlichen orten aach stüel vnd Bänkh empor gehoben, die fenster
vnd heuser gewaltig ersüttert, das wasser inn Schäffern vnd krue*
gen aufsgesebiveAckt, die langen Kindtlen inn d^r wiegen erweckt
vnd erschröckt, Etliche allte Leuth ballten es für ein Fraesagiiim
eines gueten wolfailen fruchtbaren Jars, vnd darauf (wie etwa vor
Jaren auch beschc^hen) eines starken Sterbens. «
F0L478. Aufs Wienn von,i3 July 1590« etc.
V Sonsten ist vor diesem Alhie ein Comedi oder Spill durch
die Jesuiter gehalten von HoloFerni vnd der Judit, welhphes alles
auf den Koniff von Navarra, vnnd die Statt Parifs gedeuttet wor-
den, vill Achten', dise gleichnufs werde nit helfen, dann der
Crundt vnd Fundament Inn diser sach ein grosser vnderschid. i(-—
Fol. 52a. Aufs Wien vom 4 Augnsti 1590«
s Die Fürstl. Oht« Ercshercao^ Ernst et^ samfot dara gelieli^
Digitized by LjOOQ IC
394
ftro.iB$'68. ten fithi Sblnrisster der KSnlgln von Ffancklireicb wUtibln, seia
vf 3o pto widrumb von Grecs alhie ankommen, «c '
. . » WLlX' dem Schlofa daselbaten y vnd dae solHcbes Ae Landt-
schaA; eingenoinmen , eruoIg( nii^ ynd alle aachen geAtilU aein
aollen.« .••
9 Es ist i^lhie eine greulicbe biez vnd dürre^ bal in 8 woeben
Vberafinmal'flit geregnet, vnd, wie man sagt, das sieb ai^ eclicben
orten, Wa1<i wid Holcs ansünden.«i
(Groftea Feuer in Prefsburg , tarfcisebe Mordbrenner.)
Fol. 543. »Warhaffte erselung defs za Waidthofen
nechatbejLincz jüngst fürgangnentamulu difa 1590.« (2BL)
s. Bejlage*. ' •
Fol. 548* Aufs Praag von 14 Augnsti iSqo.
b. — — it. i5. — *^-
Fol;549. Aufa Wien von 11 Angoatr 159Ö;
» Von neuem bie Lanndt ftir difsmal nit vil , dann das diso
avmb die 10 Tbren ian der Nacbt, am Firmament, ein er-
rSkhenlicbes Wunder geseben worden, Nembiicben wie sich
der Himmel .von einander geteilt, bat man vnndetscbidlicbe hör-
wäeen, vad tiriegsvolkb , alAt von Heyttern, wie-dieselbige, mit
Gelben , weissen , rotten vnd schwarzgen Fabnen, Alfs Inn ainenk
streit gegen, vnnd auf einander zuegessogcn, Solicfaes erscbrolcenn-
lieb Vngewobnlicb wunder hat von 10 Vbren wie gemelt, bifs vmb
9 Vbren gegen tags gewehrt, welliehem wunder vil Ehrliche
glaubbaffte Leutb , mit entseezen vnd scfarökhen sueaesehen, des-
sen bedeutung aber ist dem Allmecbtigen bewust , der mvelle vn-
schttldig BlueC vergüossen gnedig abwenden.«
»Sonst ist samb grosser mangl an dem Lieben Brott, das
schier suerbarmen, die Vrsach, man nit Mahlen* kban, wegen
mangl Wassers, c ^
♦Pol. 554. E^Uteris P. Pistorii ad nectorem (Jesui-
tarum?) Oenipontanum.. 24Atigasti 1590. De Morte Jacobi
Marcbionia Badensis (veneno.) 1 S. (Ist katholisch geworden.)
2asat3 von anderer Hand : » D. A. Metternach aliquando
adMortuam Principem legatus 17 Sept. dixit nostro B. P.
tlectori AugasUno, Marchionisaam viduam essQ oonaeraaia
et peperisae mascalam. «
Fol. 559« Aufs Frejburg in Preyfsgan, vom 19 Aa->
gast! 1690. (Badisches.)
*Fol.d6i. Aus Constantinopel von 30 Aogasti 1590.
* Fol. 563. Schreiben des Thomas Erdeody (Comes et
Banns) an Eraberzog ErniTt. -^ Dat. Zamobor 7. Sept. 1590.
(TnrQtea.)
Fol. 665. Aufs Freyburg in Breiftgan vom 22 Angnsti
1590. (Vom Tode des Markgrafen Jacob v. Baden.)
Fol. 58 1. Aufs Consiantinopoly von 27 Augusti 1590*
Fol. 587. — — — 29 Augttsti 1590,
* Fol. 593. Aufs Schwab Menchingen Angspurger Bis«
tumhs, vom 3o Augnsti 1590.
»Seider man die swo Hexen iüngst wecbgericbt, seind ver
Digitized by LjOOQIC
395
scbine wocden zwo andere vonWerin^n gefbigen :a1ber gebracht Vrot 6963.
worden , daseelb dorf will man zuuor von diesem verflachten ee*
achroaifs gar rainigen , ehe man bie oder anderatwo weiler ein->
greifFt 9 Sollten auch nun mer derselben weiber daselb&ten nit vil
foer vorbanden sein« dann man deren scbon ein guete ansaal weck-
gebuczt« bombt man ainmal bieher, würdt man aucb wol ein weil
SU scbafien baben« sonderlich da man so langsam darmit vmbgeen
will 9 wie bifsher. Bey euch aber , da man deren Leut scbon be*
kombty will man doch nit daran, beschicht gewilslicfa aucb nicht
one sonders bedenken , das sey aber bescbaifen wie es woll , so
•ehe die Oberlfait wol aue« wie sys dermalen eins vor Gott tot-*
antwortten wolle. <c
Fol. 599. AuCs Constantinopoli TOn 3 t Angusti 1590*
F^ol.6i5, — — — I Sept. 1690.
Fol* 624. Ans Praag von 5 Sept« 1590.
Darunter: vHerr Reichart Strein wierdet auf diese stund
von Wienn nach Constantinppoly abeeraiset sein, fueret etliche
Turggen mit sich hinein, so Jungstlich von den^Vnnsern gefan-
Sen worden, die sollen ohne Rantion auf freyen fuefs gestolt wer*
en , Er wierdet auch , die xwo türggischen yerebrunsen (so ein
gnette seit hero su Gomorna gelegen) vndorwegs su sich nemen»
Tnnd mit bineinfueren. « —
b« it. ^Attfs Praag vom 6. Sept, 1590« Bericht Ton
Jetzigem PoUniachem wesen.
Fol. 6«5' b. Aas Lincz von ultimo Angnsti 1590.
»Am ncgstverganngncn Sonntag hat die Gemeind su Wayd«
houcn die Babö tisch Kirchen eingenomen Vnd Iren Predicanten die
erste Predig darinn tbuen lassen , den Pfaffen von dem Altar ab-
geschaiFt, sambt seinem Gesindt aufs der Kirchen su geen gebot-
ten, Allain den Mefsner vnnd Organisten, welliche weih vnd bind
haben Sie bleiben lassen , das annder Gesindt als Scbüeller vnnd
Singer allefs aufs dem Pfarrboif Passieren machen , Ist also ein
grosser Auflauff entst^nnden, doch niemandts nichts an Leib oder
Guett s\L tbuen bcgcrt, Sonnder allein , wellen Sye Ir Predig ha*
ben , wie aucb ainen Rath, der Sye helf schucsen vnnd schirmen,
Vnnd auf den Sye sich verlassen dorffen , darauf wellen Sy Leib
vnnd Guett zueseczen | was nun weiter difs orta eruolgt, Bericht
Ich mit negstem. ^ —
Fol. 686. Ans Wien von 8 Sept. 1690. 1 „, _._
b. - - - 9 Sejt. .690./ ^'^^'^-
» Gestern Abents vmb 4 Vhr Ist Maximilian Erwdlter K6nlg
Inn Polenn alfaie anbomn^en , dessen ancbhunffit sieh menlchlich
wegen dero grosser demüetigbbeit erfreut. Der AUmechtig ver-
leihe deroselben binfurter glüchhlicbe Regierung. « —
Fol. 642. Aas Frey borg Inn Preofsgeu von 14« Sept«
1590« (Badensia.)
Fol. 644. Aufs Mayland von 14 Sept. iScjo.
|'pK6^3« Aus Constantinopl vom i5 S^pt. 159Q«
Digitized by LjOOQ IC
390
arn>.896d. Fol. 654« Aufs Wienn F<m 16 Sept. iS^o.
» Wie Tbell es heut Nacht hie, durch einen Erbcdem gchdu-
setf kann leb dir nicht rerhalten, WelHcher gestern nach Mitag
vmb 5 Vhrn seinen Anfang genommen , die beüsser allenthalben
Inn der Statt dermassen crschittet, die Leuth darinn , vnnd An-
ders empor gehoben , vmb Mitternacht aber etliche Heusser gar
eingeworfTen , etliche Personen Erschlagen , vnd St. Steffans « St.
Michaels , zue vnser Frauen Kirchen vnnd thurn , vil «ügel vnd
grosse stuclih von sich geworffen , defserleichen von defs Kaysers
Burg, Knöpf, Stain, Stuckh, ziegel vnnd Rauchiang , ettlicbe cer-
Spalten vnd abgehebt, die taach noch vf einander kleben, vnd
scebn bliben, Gott weist wie es noch geeth, Bey mir hats die
Schotten «Hirchen schier halb eingeworifen, vnnd ist eben ein gros-
ser schröckheii ynder dem Volckh geweefsen , vnnd Änderst sich
nicht ansehen lassen, Alfs welle der Jüngste tag kbommen.«
» Hatt vmb vil tauscnt Gulden schaden Gethan, nach Miter-
nacht vmb 2 Vhr^n, hat es wider ein Erdbedem gehabt 9 aber nit
meer so schreckhlich , es sein die Leuth aufs den Heusern vf die
fassen geflohen, vnd die halbe Naacht, nach Mitnacbt, allenthal«
en Empor gangen, vnnd soll ein gelertter Mann, (dessen Namen
nit benant) wem gesagt haben, es werde ein noch vill scbreckbli-
eher Erdbeden , baldt hernach khommen , Gott welle sich vnser
Gncdig erbarmen. «
» Die besessene Edle Fraw , Ist gesstern Inn der Scbotten-
kirchen , von Jren bösen Gaisstern erlediget vnnd gant« vernüniF-
tig gemacht worden, Gott sey Lob« die ist vergangne Wocfaen«
Alfs der Priester mit Ir gehandlet, vngelarlich ein stundt ver-
suckht, vnd kein Leben mehr an Ir gespürt worden, vnd alfs Sie
Ktie ir selbst khommen , wunderbariich ding geredt, iumemlich
aber angefangen zue rueifcn, wee, wee Euch Regenten von Oesster-
reich, wee dem von Fapenhaim, wee der Statt Prcfsburg , denn
Sie wirdt auf den Grundt abgebranndt, wee der Statt Wienn,
Sie wirdt zue grundt gchn, vnder anndrem hat Sie auch gesagt,
wie Sie derEngellGabriell für der Höllen Portten gefuerth, vnnd
Ir die Seelen der verdampten, auch die Qual der selbigen ge-
zeigt, vnnd wie Sie vill grosser Herren, Innsonderheit aber Mart-
tin Luther gesechen, der kleglich vber sein Lehr vnnd Predigen
schreyc. «c
y Vergangne wochen, hatt man zwen Prenner, wellicho
Prefsburg vnnd St. Georgen schier halb abgebranndt, zu St. Geor-
gen hingericht worden , nackhet Inn ein grossen hilczen Kesscll
geseczt, haifs Siediees Gel vber Sie abgössen, vnd alfs bald dar-
auf ein ScböfFlin mit kaltem Wasser, Naohmalfs haifs zerlac|sens
Bach, vnnd solliches etliche mall bey einer stundt getriben, vnd
Alfs Sie sich schier Abgescbryen, vnnd den Gayst anfgeben wellen,
dafs Holcs ob Inen, vnd neben Inen angezündt. Die sollen vf ein
grossen Herren Bekandt haben , der Inen defswegen Gelt geben,
vnnd Bcstelt bab, der Ligt hie gefangen, sein Nam ist noch nit of-
fenbar, der soll auch ein stattliche Suma Gellt« vom Xürggen Em-
pfangen haben , Prenner suebestelTen. « —
Aufs Praag von 18 dito.
»Wir haben vergangnen Sontag Alhie, yor Nie crhoertc,
3 grosse Erbeden gehabt, den ainen Sontags zue Abendt, zwischen
5 vnnd 6 Vbren » den Andern (leernach Sontag$ Inn der Naacbt«
Digitized by LjOOQIC
3<yi
den dritten gegen den Teg^ die haben die'heusser'ttenhasfteti er irra.896S,
schittct, das vil Leuth aufs Iren Heussern, Inn die Geaseu beravi»!
gelaufen, verroainden, das Sie .rcrsunckben mechteir -^ So sol-
len auch rnn der alten Statt, vber den Place gebende, Knn dersel'»
ben Nächr, Irer 6 mit Wündtlicchtcmn , vnd vf Sic andre 6. ein
PMr tragende geuolgt, <c
»Vnnd Inn einer Aimdem Oaseen, bey dem Mönscheinv ein
Mann. Inn Eotfacn lanngen Kleidern • (so steh. Immer* ^ue gegen
der Erden genaigt , AI^ samb Er Gellt aufklaubetc , vnnd da £i*
sue einem stein bauffen , Inn dersellE^e^ Gassen kbopiro^n^ Ist Er
verschwunden. «( —
» Wafs nnn solliehe praesagia, guets mit bringen werden«.
lat dem Lieben Gott wissendt , der welle seinen 'Zorn yon vnfs'
gnedigclich abwennden.« — '
Fol. 656. Aars Prugg in Oesterreich ob der Enfz, 19*
Sept. A^ 1590*
1» Vers'cbinen SambstagS den i5 difs Abents vmb*5 Vhr ist
albie abermals ein Erdbidem gehört , glerchwol anfangs von we-
nig leuten war genommen worden,' doch haben wir solliehe inn
vnnserm Haufs cimlich, gespQrt, ynd nachmals Tnür 6. Vhr; noch
vil merers, wie ich dann herunden im Haufs auf einer Banclih
sicsendt, etlich zeitung ablesend , empfunden , sich dermassen cri
schüttet, das mir die schrifTten beynabe aufs der Hand gefallen
weren. Hernach aber vmb 1^ vnd dann 1 Vhr In 'der nacht, Son-
derlich ain viertelstundt vor 1 Vhrn, bat siehe vil mcr'Vnd seh röck-
licher er«aigt, so vast '/^ Viertel stund continutert, das die erden
alle heuser, ynd was darinnen, dermassen erscbUttet, das wer
schlaiFendt gewest, gewifslich ermuntert worden,, vnd inn den,
Zimmern ein solHches rafsln gewest, als wollte alles einfallen,
Solliches ist hie herumb aller ortea , so viel man noch erfarcn-
mögen gesehen vnd gehört worden, nit allein inn den heusern,
sondern auch auf freyem Veldt, Inn Hölcsem vnd'Wülder, das
sich die Bäum vnnd wurcecl erhebt vnd gekracht haben, deri^lei-
chen inn disen Landen nie erhört ^ wie sich dann vor 6 wbchcn-
dorgleichen auch ersaigt, also das sich die turner ruc Welfs ab
dem thurn begeben müessen , Seind also 4 etliche' sagen wöl vön^
6 Erdbedem inn diser Zeit gehört %'nd war genommen worden.
Der Allmechtige verleihe« das solliche VAgewonlicbe Miracul Rue
guetten aufsgang lenden. « —
♦*FoK668. Aufs Wien vom 33 Sept. 1590. (Vom Erd-
beben. Particuleria.) -^
b. Aus Prag von s6 dito.
♦Fol. 670. Aus Wienn von «4 Sept. 1690. (Erdbeben.)
Fol. 684. Aufs PoHn vom 3o Sept. 1590.
. b. Aufs Wien von i3 Oct. 1590.
Aus Prag von 17 dito.
Fol. 686« Aufs dem Spanniscben Läger, durch Capitan
N. an ein ?ertrauten Herrn geschriben, dj. ultimo Sept. 1590.
Fol. 726. Aus Constantinopel vom i3 October iSqo.
Fol. 743. Translation des Sultanischen Beoelch an den
Digitized by LjOOQ IC
398
»n.8963.Basoha 80 Ofeiii mnä^ anders Granits Begier -Beghen, we*
gen def» Prorogierten fridens»
b. Translation der Fridena Prorogation so nach ver-
lauffang der allten Prorogation mit endt defs i5qi^*\ Von
neuem mit eingang Monats Januari defs 92^*'' den anfang auf
8 ganzer Jar biss Anno elc» 1S99 erraicht. ^^
Fol. 747. Translation defs Sulthani Schreiben an Ir
Hhays. Mayt.
Zwischen FoL^Si ü. 752 ist eingebunden:
» Ain kurtzes Tractätlen vnd Anmabnung,. wie. sich et«
fiche Christeqliche Fürssten vnnd Herren, baide Gejstliche
ynd weltliche, auch anndere Stendt des Rom* Reichs, gegen
den bösen., Weybem vnnd Hexin erozaigt. ynnd verhalten
etc.« £xo. 22. vOie Zauberer, Hexin yi^nd rnbolden,
aoltn nit leben lassen auf Erden. «
Anno Saluatoris Christy.
1590.
Von einem Geistlichen, in Versen. —
Vorwort an einen ungenannten Frejherrn (Fugger?)
in Prosa.
Dann Verse :. Bischoff zue Augspnrg«
»Den Hochwürdigen Fürast ynd Herr^
»Marquard von Berg, den Ehr Ich sehr etc.«
It. Pfalczgraf, Wallerstajn, Fugger, Lanndt Comen«
thur, Haillig Creycz, Nördlingen, Tbonawörth, Beschlafs«
(8B1. inkl. 4.)
Fol. 752. Der Röm.Kajs. Mayt. etc. proposition so auf
dem gehaltnem deputation tag zue Franckhfort, durch die
Kajs* deputierte Commissarien den Stenden daselbsten Iber«
geben A<; 1 5<)ö. (5 Bl.)
Fol. 775. Aufs Frejburg ini Prejfsgan vom 2 Nov. 1590«
Fol* 783. Aas Gonstantinopel von 24 Oct. 1590.
— ^— — 7 Nov. 1690.
Fo].8o3. PasquilluszwischemDoctorPappavonStrafa«
bürg vnd dem Sathano difs. A^ 1590. (6BI.)
Incipit : Sathanufs.
9 Udrstus Pappe , du Klappermann,
» Wafs hastu mehrmalen gethan,
» Bey Jüngster Disputation,
» Dafs du hast aufs den henden glon,
»llarggraf Jacob den faisten Matten,
»Fürwar es kombt dier «ue vnstatten.« ete»
Fol. 809« Aufs Wien von 17 Nor« 1690« (Erdbeben
wiederholt.)
Aus Prag von 91 Nor« 1590«
Digitized by LjOOQIC
m
♦♦Fol.Siq, Auf» Prag^ 700.07 Norem))^ *5SiO.' kw.»^»
bV — — — s8Nov. iSqp,
♦foLBSS* Anr» Wien von 1 Dec. iS^b. ,
— Prftg von 4 dito«
Pol, 84s. Ans Con»tantiaopcl yom 8 Dea i5qo. .
Fol.855, ' — — — 10 Not«,. 1590.
b. — — — 4.Dec. 1590-
Fol. 857. Anfs Praag von 11 Dec. 1590«; .,.
Fol. 865. Copia Kayserlichen Mandats , 80 Freytaga
nach Luciä, Jöngsthin difs Anno 1690 zue Praag aafagan^
gen (gegen die ausgestreatenk Aedeni . dafsidie IQtraqniaten
vertilgt werden sollen.) - ,
Fol. 871. Aus Prag von aji Dec. bej ein^.Elstra ordi^
nary Post A» 1 590«
*FoI. 879, Aufs Prag von 34 Dec. i59C|, . ,.. .,
*Fol. 891. Aufs Constantinopel vom dS'u. s4:Nov« 1590.
♦Fol. 892. — — — BDeq, 1590.. .
Fol.895. — — — i7Dec# 1590.
b. ;' -* . — — i8Pec. >690»
Beylage zu N'*- XXXV. . . . \
WarbaiTie erselung, defs zu Waidthofen nehst hey Ltncib
iüngst fürgangnen Tumnlts difi^ I S90«'
Günstiger lieber Herr vnd freundt, l.ch kaii nit vncler«
lassen euch zuschreiben, was sich iüngst in der Stat \Vaid7
hofep genant 8 meil vnderhalb Lincz ligend, vn^ dem Bi«
schof von Treysingen zugehörig begeben hat« '
AU mäh derselben Bürgerschafft vngefar.vor 4 Jären
iren Fredicanfen abgeschafft , vnd ein Pfaffen an seii^ statt
geseczt,, wie auch den Bath geendert, haben 9j so)liches
mit gedult bifshero gelitten, ßifs 8 tag vor Pfingpten neohst-
hin, als ein Euangelischer Predicant daselbst vngeffur di^rcK«
gezogen, vnd ybernacht inn, ^^r Vorstatt in^ Wirczbauf^
gelegen, haben etlich Bürger auTs der gemain alqa i^ueb
gezecht, vnd ine gefragt, ob er kein dienst hab, vnd wo
er hin woU, sagt er inen, er were von Abbt .von Willhe-
ring vertrieben' worden, hett vor zue Ottensheim gepredigt.
Als sie nun ein guete weil also miteinander conuersiert, ward
der Pfleger (wellicher einer vom Adel, der |lurhaimer. ge-
nant) solliches innen, bald bedacht, schickt ins Würcz-
liaofs, lasst fragen, was der Predicant da mach, er soll sich
weckh begeben, der Predicant antwort. Er wollt nur vber-
nacht da sein, wer nit kommen sich einzntringen, Morgens
4rüe schickt der Pfleger widerumb hinj mit vermelden , Er
Digitized by
Qoogle
400
soll sich weckh machen, oAer er woll im den weg saigeo,
das er nit lachen soll.
SoUichered kam ynderdiie gmain, belichäideten sin*
ander für das thpr , auf ein schöne wisen , bey 2000 mann,
namen den Fredicanten mit inen hinanfs y fragten in , Ob
er inen dienen , wollten sie zusamen schweren , leib vnd
gnet bej einander zu lassen. Gedachter Predicant bewilli-
get inen zn dienen, da schwneren sie alle miteinander auf
fireyem veldt, sf wollten dem Prediger schucz hallten,
wann im ein laidt widerfBei*, wollten sie all aufsein, dar«
zne sich'dreUol&zhaoer auch verbunden, das irer bey 6000
waren. Geben dem Prediger Jerlich soo fi. belaiten in auls
Vnd inn die Kirchen mit Soo mann, wachen alle nacht Tmb
sein haufs, wexlen ab, vnd kombt in 8 Tagen einmal die
wacht an eineri.
Als sie nun soIKches beschlossen , haben sie kein kir*
eben gehabt, aber gewarttet, bifs der Bath gesessen, sein
87 mit 2000 mann fürs rathauTs kommen, mit gewerter
handt , begerleh die schlüfsel zur Kirchen im Spital , dann
sie den Pfaffen nit aufstreiben wollen. Der Rath gab zar
Antwort , Sj wolltens dem Pfleger anzaigei> , sy sotten die-
weil Tcrziehen, Mitlerweil erbot sich die gniein gegen dem
Rath| sy wollten alles geben» was sie schuldig sein, Steor,
wach vnd vmbgellt, ynd inn allem gehorsamen . allein das
man inen die Predig lafs , so wollen sie den Pfaffen weder
Irren noch engen in seiner Kirch, weiten auch den Prediger
selb auf ireu kosten hallton.
Abet* 'tnangesehen dises erpiettens , seind inen Ale
Schlüssel nit geuolgt, sonder zur antwort worden , Sy soN
len mit dem ^Prediger ni^ vil Wesens machen , oder werden
sehen, was tnen daraufs entäteen wird. Die gmain hat
aber nit vom Rathaufs gewollt , vnd seind zum theil fürs
schlofs kommen zum Pfleger, mit vermelden, 1S,r soll den
Schlüssel raufsgebenj oder sy wollen in selbs nemmeni Der
Pfleger stillets ab, sy sollten den Schlüssel vom Rath em«
pfangen. Da vberant wertet der Pfleger dem Rath die Schlüs-
sel, aber verpetschiert.' Sie wollten den verpetichierten
Schlüssel nit snnemmen, sonder sagten, Es sollt dieweil
keiner anfsen Rath kommen , wer zue hab gesperrt , der
mnefs wider aufsperren. Brachten die sach so weit , das
der Pfleger ein diener muest hinschicken vnd aufsperren
lassen. Also haben sie im Spital am Pfingstag ir Predig ge«
habt, vnd noch.
SolHches alles ist für die Kays. Mt. ^ den Bischof von
Freysingen vnd die regierung kommen, man schickt vberal
Commissarios Tnd gesanten dahin, Sie sagen aber, sy wollen
Digitized by LjOOQIC
4ai
tetb TiiJI guet beimPreds(^ latieii, 4« helf nichtt ftr. Hau *
will habea , sy tollan aii also mit haaffen komnen, mit ge-
werter haiidt, wann man sie beroeffe, spnder ein AaHaMlil
machen , das wollen aie aber nit ihoeii, aonder aageot sf
ddrfen keins aosschafs, da» sey ir mainang miteinander, rnd
Bj sollen sich nit vnnucz machen , oder wollen änderst mit
inen Ymbgeen
Der Pfleger hat das geschücz inn das schlofs aufs dem
Zenghaafs fiern lassen , das will aber die gmein nit leideui
das geschücc ^ehor gemeiner Statt zae, Tud nit dem Pile«
5 er, er moefs wider ins Zeaghaufs thnen, die gmein will
en Schlüssel darane haben , wollen also dem Pfleger nit
mer TnderworflPen sein, wollen im anch nichts mer geben,
weil aie kein schucs von im zu gewartten.
Geet also üemandt inn ders Pfaffen Kirch , hat anch
weder mit Kindertaufen, Hochzeiten oder leichen nichts sn
aohafFen, allein was defs Pflegers vnd etlicher Ratsherrn
gesind, ist dieselb Kirch so leer, md kein einkummen mer,
das derPfaff selb nit mer bleiben will, aber die ander Kirch,
so Toller Tollkh, das man nit gar hinein kan ; Will also die
gmein, weil man sie also triboliert, die grofs Kirch einnero«
snen^ vnd der Pfaf soll im Spital sein, Hab weitte genng
mit seim volck, haben im 8 tag frist geben, wöll er nit a^tfa
der Kirchen , so wollen sie im den weg weisen, rerschinen
aontag ist sein frist aufs, waifs nit, obs geschehen ist
Seind also dise bürger, dapfer vnd streitbare Lenth,
i^tavch Tor etlich Jaren derTärgg alda geschlagen, im daa
geschöez (so noch vorhanden) sambt tu gellt Tnd guet ab-
genommen worden, also das die Stat reich Tnd Test, ligt im
gebfirg , man kan nur an 2 orten darzue , därumb sys der
gmein,' md nit dem Pfleger zne nucs haben wollen, sagen,
der Kaiser Tnd^ischof zu Frejsingen sollen selbs kotnmen,
wollen sie inen wol antwort geben. Vmb den Pfleger Tnd
Bath geben sie gar nichts mer. Man sagt es sey ein solliche
fromme gemein gewest , man hata Tmb ein finger gewnn-
den, haben sich lang tribnlieren lassen, Tnd gemeiAt . es
aell wider gnet werden, Sy wöllens mit goeie zu wegen brin-
Sen, Weil aber nicht» hilfft, Tnd ist inen der -Prediger an
ie handt gestossen, darzne hat er sein brief wo er 'zunor
gepredigt hat, So haben aie darauf geseest, vnd wollen daa
irig auch haben, \fVann ea sich aber snm streit begeh. So
weren noch Tiel mit Inan, die aich iecsoiidt nit m^rcken las*
aen , daa wiaaen aie woK-~
Femer ist a meil TnderbalbLinoz ein Kloafet, tfrilf na«
jneft Bslgem, im grand abbronsesiy mit aambr der Kirchen
I» ab
Digitized by LjOOQ IC
402
¥iid Maj^rhof , also das wir das feser is^tteLinos iniiTasera
haafis.am Himel gesehen , der Propsl kaC'knrozweil tribea^
vnd rafietlen mit feuer geworffen, alao da» kloster selbsaa-
£iiidu welicher mit. aamLt eim Pfaffen. eiitloffeii.4 •
FoL64eet543.
Uro. 89641
XXXVJ.
Codex Ms. Nro.8964.
(Hist. prof. 396.)
Cod Ms. Chart. inFoI.sec.XYI. (Foll.^oS.) Fogger'scheBe-
iationen für das Jahr lä^i. Tom.XVlL (Ordine inYers^;
— ' Fol. 1« Aufs Praag yon ultimo Decenber 1591.
y Oefs Kochs dochter eine , sue Wienn (so den SpanischeA
Narren gehabt) , Ist wol 6 Tag Inn Kindts Ndtben gelegen , alss
dais Sies mit dem Leyb bezalen nüessen , dcfawegen Man 8ie
Alfsbaldt aufgeschnlten ynnd Im Leyb, ein Schönes Hniibieis,
ohne allen Mangel , beneben aber auch , 5 Vngleicbe Müfsgehur-
ten oder Monstra (Wie mann es Rennen mcchte.) gefunden, dafs
eine Ist einem Hund, dafs Andre einem Affen gleich, Jedoch Auch
Alle beede, so wol dafs Bindt, schon todt gcwcst, hat heines heia
BechtA •hinderthaill des Leybs, auch keines vniLdcre Meiller, sonn*
aten aber, sonderlich am hopff, alle Aigenscbafft, wie ob^emeUs
Thler gehabt , wie dann solhches viel Leuth gesehen haben. «
Ti Alhie wils zvrischen Liechtszeiten vnsicher werden , seindt
bdese Geselschafften vorhanndcn, stechen die Leuth ohne gegebne
Ursachen damider, wie dann diese swen Abendt, nach einander
Msch^hcn , Also dafs nit Allein , vnnd sonnder Ire 4 »ur an der
hleinen seytten genant, eracochen worden, Tund Nieroaiidt weil«»
^cr es gethan. «
FoL3. Conatantinopolitana de 18 Decembria 1591»
-, . ' Fol.4* -^ — — 28 Dec. 1691.
Fol. 23. Aufs Praag von 24 Dec* 1691.
.; Fol. 55. Anfs Praag von 11 Dec. 1691. (Hangarica.)
f FoL65. AuCs Maillandt toh 3o Not. 1591.
Fol«67. Constantinopolita de ultimo Novembris 1591«
Fol. 89. Aufs Praag von 26 Nov. 159t. (Hungaricä.) '
r . Fol. io3. CoDatantinopolitaua de. 16 No?« 1591.
PoL 1 »7* Aufs Prag yon 12 Noy. 1691.
Fol. 126. Attfa Wigletsch vom 6 Nov. 1591«
b. Aus Comorrn vom 8 Nov; 1591*
. Fol. 126. b. Anfa Wihuch vom 8 Nov. 1591.
Fol. i3i. Ex Hteris Aegidii MaUaeSocieUtis Jesu fla»
cerdotis ad eiasdem Sociatatis G^neralem 25 Julii 1^90 de
t^ Christiaoa apnd Japonios. (2 BI,)
... "^ Fol« 144« Aufs CoMtantinopl toim 2 November iStfU
Digitized by LjOOQIC
^Pöl. i(^* AbA Wien yon 26 October iS^i. (Tar«iira«t9i4»
cica.)
»Heut dato Tinb S vnnd 4 Vkren Morgens, hat man Alliia
den Hymell, gaats Bluet Roth g^sch^n, welliobos MenigcUch
gans erschrockhenlieh geweat* ^
y Sonaten. bey Jüngst Abgeraister Pottscbaßt, nach Tiirggey«
Ist Ir Prcdigcantv welUcber ein Cathollischer Priesster geweCsicn^
nue Ofen , aue einem Mammoluoltben vnnd Turggen worden , det
mechte mit der Zejt seinen Lohn belihommen. *
»So will es mit dem Erdbidem,» nocb nit garAu£» scacn^
Oott verhüet könniftig VebelL«.
b. Aufs Praag voti 29 October (i5qi).
Fol. 176. Constantinopolitana de 19 Octobria' 1^91.
F0L197. Aiifa CoproDüt« Tom i5 Ociobria 1591*.
Fol» 199. Anüa Praag von 14 October 1591«
Fol.SiS* Aafa Conatantinopel vom 11 Octobria 1691«
Fol. 2 17. Yer^aichous der Yraaohen, ynod wi^ ge^
•tallt der Petter Waiaoda in derjULoidaw aich heraafa'bege«
ben, Yond wie er das Landt hioder Ime verlassen vnd ver«
ordnet bat. (Saggwor 34 Sept. 1591.)
Fol. 218. ochreiben des Thomas Erdödj, Comes et
Banoa an den £rzberxog (Ernst?)« Zamborii 8 Octobr.
1591.
*F9l.3i9. h. Schreiben des Michael Zarkbl an.N. (?)
Dat, Frijaw, 9 Oct, .i$9i.
Fol^sai« Zeittang aos$ Con^antinopel den 16 Sept.
»591.
h. . — — — .— — 81 Sept«
Fol. 395. — — . — — — fl3 Sept.
Fol. 22b, Verzaichnus wie der Hafsan Bafsa aufs Bofsna
yeczo den 7 October 1591 alfs er 2 tag vnddNachtlnWin-
diacblandt geraubt vnd geprendt mit seinem höer in der
ordnnng fflr Gradicz gezogen ist (zus. iSooo M).
Fol. aSo. Aus Constantinopel vom 5 October 1591.
Fol«4ß. Di Pr«g« ü P*^ di 8^'* 1091 (ilalien.).
Fol. 259« Aufs Wien von 27 Sept. 1591. (Tnrcica.)
b. Aufs Praag von 2 Oct. 1691.
Fol« 281. Aufs Grätz von 12 Sept. 1591. (Turcica.)
Aufs Wien von »7 dito.
]b. Aufs Praag von 24 dito.
Fol.Sii» Aus Papa vom 17 Sept« 169^
•— Erla in Ober Hungern von 1 8 Sept 1 59 1 •
b. -^ Caacba von 19 iSept. 1691.
Fol.3i3. Aufs Praag von 17 Sept. 1S91» , ,
»Am verschinen Donneratag bat alhie ein Becbb^ wegen dad
Er dafii Brott aue klein aebacben , Inn dafs • Wasser die If olda
(gemainen gebraucli naeb} bat aolkn gescbupffl werden, weUicber
•6*
Digitized by LjOOQIC
A04
HMi»t9^4* *>®^ aber abkanift, Alt^ Er nun; wl4eraiiib anhahsb« kbonmen,
bau Er sich selbs gehcnncliht. c
vEfs bat sieb auch am verschinen Freytag, alhie ein Lebr»'
inen Erhaben, Nemlicheh, dafs* desselbigen tags 9 Arme Synnder^
die awen mit dem ScbWenit, vnnd die drey mit^ dem Strang ba^
ben SQllen Gericht iirerden, Alfs nun der Nacbrichter mit den
Zwayen^ so Er mit dem Schwerdt geriebt, gar ' JSmerlich vmb-
S engen, der billicb des verstaynigen wol verdieflf, haben Sie )e-
och , bifs dafs Er die mit deift Strang auch hingericfafc , erwait*
ten, wie nun solliches der Zicbtiger rermerekht, dafs Er gewifs
solle Angriffen werden, hatt Ersieh Inn Galgen salolert^ der Pu-
fell aber, gegen Ime dermassen Mit Staynen xuegearbait, daCiE^
enndtlich darauf, sich mit ^inem Schufs ersaigt, znen getroffen,
der Ain Alsbaldt vf dem Platts gebliben, Auf welliches der Föfell
noch hiesiger worden , der gestalt , dafs Irer Mayt. etc. Bicbter,
mit etlichen gehamischten Leuthen hinaus', vmb disen Xumult so
stillen , wie dann^der Zicbtiger Alabaldt gelingen , vnd Vf Mor-
gen sollen gericht werden.«
Fol. 341. Aufs Raab T0n'a6 Augnsty 1591. Tarcica.
b. Aus Wien von 7 Sept. iSgi.
Fol. 359. Aufs Wienn von 26 Angusty 1591. Tarcica.
b. Aufs Prag Von 3 Sept« \5(fv.
Fol. 36 1. Aus Bywar de 1 Sept. iSgi. ■
it. Fol. 363. ein anderes Schreiben de eöd. d.
Fol. 367. Aus Constantinopel vo^ 1 ßept 1591.
Fol.368. b. ' —"' — ' — * 6—7 Sept. iSgi.
Fol. 392. — •— — ' ^ 20 Aufiufttl 1591.
Fol. 3^93* — '--- •••• ^ 23 \ind 24 Augttsti
1591«
Fol.4ö3. Aufs Wienn von 17 Augusto rSgi.
b. Aufs Prag von so ditto 1691«
Fol. 410. Aufs Wienn von 17 Augusty 1591. (Turcica.)
Fol. 416. Aufs Prag von i3 Augusty.
» Die .Vnrabe au Cometbaw (dem Obmten Landtbofmaistcr
in Bebaimb gehörig) soll widerumben gestallt sein, c
»Albie hctt es sich scbier auch gern etwas erregen wollenj
Ist aber Terhüetet, vnnd ist sollches wegen der JeOuilter vnoa
eines Predicanten halber beschechen.«
» Der Pfaif so vor difsem der Kays; Mavt. vnibsaebringea
Sethrpet, vnnd aue Ospuckh, aufs der gefeogckbnus gar wunder*
arlicber weifs endtrunnen , Ist gegen Regenspurg in Hosen vnnd
Wammes bhoramen, der seiceame reden get'bau, vnd Allfsbaldc
widerumben aefangen worden , der solle alhero gebracht vnd ge*
wifa ans Tag Liecht nit mehr geiaCsen werden.c .
»££i solle ein Priester vnafder dem. i«>n Baabenhaupt wobn*
baut, einer seiner nachbeurin ein Goncecrierte Ostiam in ^^^
Thüechlin wol eingewicbhclt gegeben , daa solle die Beuria ihrem
Vieh in die Krippen legen, AlIAdann werde das Vieh Augen-
acheinücfa ananemmen, welches allao beaofaeche«. Da das Vich
bhommen , vnd eue der Krippen geben wöUen ^ Ist alles rieh aat
die finie »idergefkUea, vnd dwchaula nit, fttgeacb^t dea bard-
Digitized by LjOOQIC
d05
ten schlageiis, a«fiiteh«i wdllen^ Mkm dit Bftrin tttclirockhen, «fl«.6964i
vnnd Kum Priestev fcangeiH Ime'dUse g^chiecht angeseigt, der auch
lallfsbaldt darauf mit ihr hingangeh , vnd die emgeniachte Ostiam
Wider heraufsgenommen , defswegeh dieser Raanenliaupt albero
geWst, Tnd solche^ den Obristen Lanndt Officiertfn angeciaigti
waf^ gestallt man den Priester belohnen solid. «
»Vnnser Gohlmaclierllgt noch faardK verfahret, kbombt eins
bacb dem andern ein|i der tuecbte seihen verdienten Lobn em-
pfangen.«
Fok40S; Aufs Pvaag yoa i6 Jnly 1691«
Fol. 499» Aofs Prag yon 10 Jalj iSgi.
»Mit vufiserm Goldmacher, hat sich seythero weyter nichts
yerlaufea, der ligt halt noc|i vermi|uhrt,.Sein Brueder, Schwa-
ger ynnd JDienner^ farabt Iren Weybern. aber, noch^ Inn Iren
Wohnungen Ipn aimlioher ^rmuetb , «ich verhalten« k
jrVerschinen' Freitag 9 Ist. einer vom Adel Strabushy ge-
lianiith« so vor. filunff Jahren ,' ein anndern vom Adel, in scineoi
£[^u£» entleyben heliTen (vnnd demselben bey 8000 fl. abgenom-
men)^ en^haubtet» vnd hernacher auf ein Radt gelegt "worden,
i/i\% diesem hat »an einen anndern vom Adel Rofsenheimbge'nannth
4[auC welclien Er Inn der tortur auch behliandt) mit hinaus vf die
Bicbtstatt gefirth , der ist also auf disen von RotsenheiAib gcstor-
lienf.dj^ Er neben' andern' mehr , diese iPhat habe volbringen
helffen. Dies/^r RosenJ^eimb f Ist mit bifs Inn 5o Schfle^en , wi-
iler Inn den Schwarten Xhurn gefiehri Worden , wie es Ime nuH
nuch Ergehen^ werde ,, gibt die Zeit« « '
, FoI.5i3. Auft Prag von a July 1591*
4 9 £)ien flpemfBldts Sontags wäre Ich an einem furne mm en Orth,
sue Gasst, Alda mah defs £ngelischen Goldmachers zue Bed wor-
den, der solle noch bbfser verwaret, vand daselba aue B^rglics
Jit Vermirwrth sein worden , Alao dafis Er nit mehr LuflBt mUa eia
och , da Er die Spevfs, ein Bussen ^ch dem andern heraufslann»
Jen möge, vnnd wie die vermuettung, solle es nit lanng ansteheUf
a(s man Ime, wie mit dem sue Mönichen Procedieren mochte,
da es änderst so ge^edig abgcet. «
» Bey der Bosenbergischen Bnechbalterey , solle man ninch^r
fesehen haben, vnnd befunden, dafs diser Engellännder dem
[erirn von Rosenberg, vber die 36o,ooo gülden Gost solle haben,
welches sich auuerwundern , dafs sich die Herrn alao varblenden
lassen, Ir Khays. Mayt» abctTr mehrers nit, alfs Yngefehr, bey
.1000 fl. Allerlay Vncosten , Wafs nun difs Orts mit Ime weiter
lorgonommen , Berichte Ichs mit negsten. «
Fol. 54p. Aufs Preg von ä5 Jany 159t*
f'ol.55a. Aufs Prag Ton 18 Jany 1691.
* ' ' »Herr Christoph Sparoffshhy hat einen Rhayserlichen Die-
*nor>(eue dem ErFcttndtschafl^ gehabt) aufs Hungern«, gefanngen,
«aufsein Bchlofs Inii Märhern weckb gefüerth, vnd Ime Aigena
gewaltds dafs Uaubt Abeehlagen Lassen. «
»Gestern seindf s Hofrath , vnnd ein Sccretarius, vonhyn-
,9en nach BürgUcs Abgeforti^ei worden, den Gefangpci^ EngU«
sehen Goldmacher euo Bxaminiern. «
Digitized by LjOOQ IC
406
ttfo.0964* Fdl.556. Ans Cönrstaminopisl den 4 Jimy ^591.
Fbl. 557. Aus Wien vom irJuDjr 1591. '
. »Es ü$t bej 8 oder, iq tagen das geschray gangen ^ Es werde
sich albiq vqfi den Qan^iJ;^^. oder sonst qinJLermep erregen, Plün-
derung vnd Todtscb^gKuetrsgcn. Man bat aucU aJberait in Heu-
sern nnge^pigt « wann der glgclsbex^trficli gleng» das ein Y«der ge-
fasst «eie, vnnd auf sein prdenlicbcn Platz erscheinen soUle,- da
ist yederman in sorgen gestanden , hat sich aufs höchste geriUst
vnnd gefasst gemacht. Das schier in der ganccn Statt hain Ffundt
Fulffer KU ]<auffen,gew6St/ am Vmbgang bd<D Goj^treicbnambstsg
haben sich dcfswegeiirvil 1eu|fa Innen gehalH^p, ynnd mancher
daheer mer sorg vnd gedanifhen geschöpfft^ weil der Ertahortsog
KU OeberstorfF Blibcn.' vnnd nidit hereinhomen ist das ettwas
därai^ |i|ein wurde^ V^ie man nun den Brauch nach bei St. StelTan
in der Sihgcrstrafs Ibfi^geschosscn ^ '$0 hat ettwo ein loser fiiieh
^in geschray, oben bej defsKIiaysers stall ergeen lassen, es gehe
alles veber vnnd vcber, darauif ist ein solch schröchhen Jagen ynod
lauffcni sonderlich auch ddfs schiessens halben viimder die lenth
l^oipme/i, das sie einander vbcr vnnd vb'ei'^estoss^n, ni(t Fflfessen
trctten, Mantl hüet vnd Wolirn verToren/ Es* sein vil hundert
Personen. in die Spital Kirchen gclofHbn, viitr^aho erscl^röckhlich
gewest^^ dafs sie ainander nur angesehen,' yniid kain'wort rödea
^OTinefij^'ynnd wie diser schröcliheii gchUtig geschehen 9 Ist Er
auch gesphwindt vnd alÜsbaldt widek* erlö&ch6n ^ vnnd hah-kain
ncr ein seltxams spil oder, CQpiyedJBii gesche^ .baban. — ^ Ich halt
98 für ain Böfs Zaichen, oder omen, vniid^ wf^rlicK* ifär ain Wart
yiung vnnd straff Gottes. Per'w&Oe VQS .mit ^jenAden. bebÜet]ien.<
.: J!oL570. Anfs Praagyop &i Jony i^Qi« (vDifa i^diA
iiattea widbFamb ein Erdbideih aae Wieno gebabi} ^b^
Gott Lob keinen schadeA gethan. «)
* j' it. 12 Juny.
»Defs Englischen Goldmachers halben, weils ich vfdifsMal
nichts aue melden, allein dafs er sehr solle Toriiert sein worden,
4QS6en Herr Wilhalm von Bpsenberg nit wol xuefriden, walsaher
J>emelter Engellender Mundlich bekant, will nian noch nit an ta|
.Jihpniiinen lassen. «
b. Aufs Wienn roti 8 Jaiiy 1591«
»Es ist heutigen Tags albie, ein so erschrocl(henlichs we^
ter^ mit Donnern, blützen, Bogen, vnnd Grausamen Hagel, ab-
Sangen , daruon nit sue schreiben , vil alter Leuth sagen , Ir le*
enlang dergleichen wetter nit erlebt, vnd man nit Änderst ge-
maint , die Statt werde vndergehen , • welliches bey Anderhalb
Stündt gewehret , So hatt es am vergangnen Püngstag dermassea
grosse wasser vnd wolekhenbrfich auch gehabt , die Laider vil
achaden gethan , Gott erbarme es , vnd erhalte die aelnen , dift
mccbten gewifse Vorbotten einer grossen Straff disor Statt Wi«»^
i^ein p dann grosse Gottlosigkeit vber hanndt genommen» «
Fol; 578. Aufs Caschaw Inn Yngeren vou iSMayo i5^^n
Aufs Praag von 5 Juoy.
Digitized by LjOOQIC
4f07
f 'PoljfigS^'AüfrOMIltfiiliifOpel Aen i^lfiiy iSqfi
;_ ^ Fol. 59*. Aufs Präag ron 29 Mhy 1691. • '' *'
* Fol. 597. Auß Craccaw InaPolnn yonaOMäjf) iß<^
(BeligionshändielO
.....: F0L607. Yonn den wondei^barltclien Crtwoalen^t^ao
BW9'Bo«rge8-d«fi «3 Vnnd 94 Mäjo difs 91 Jars eriehieiiM«
FoL6i5. Aufs Wienn von 18 Mayo ifloi.' " '
»Nit Tnlan^st hatt Herr Niciaft yob Bneohkeiaby' d«i» Jmp»*
gen von Hofkurchen , au^ «einer Herrschafft Bi^aps awep piener
(wellicbe sich Ina seinem Landtgeridit etwas TercrifFen j Im Schlofii
dasiSbsten Gefanokblidi angefaaiton« da)ierosi<3i ^odi.. ansehen
beeden Herren, ein Wi^ar^Hlen fvrh/ebt^-^fiiviregen ermelteryon
Hofkurchen, sambt seinem Schvragerif, einem von Schoenl^üroban,
am nest vergangnen Mitwocb, mit 3 Wägen, derer Geselsbbafni von
Banditen , Nahent Raaps , ankhommen , vnnd gedachten ni9)rren
Von Buechheimb , sc^ttlicben , aufs Falschem 8cheyn , einen La-
geyen zugesandt, mit Vermeidung, wie dafs Ire Fürstl. Iflcbt«
ErcKfaercsog Mathiae Stallmaister, Herr Octauio Gabri'an0« Vn)id
Heirr Graf von Monte Cuculy nit weit von dannen, vndbeV tm0
die Ifäacht Herbrich suechen woIten> dessen Er wo) ziifi^il^W,
vntid ilch Irer Ank'unfTt Erfreuet, auch strackhs (Ihn' Mainnnj|
dem diso were) aufs besste suricbten lassen. « ' . , ' "^
y'Zue Nachts vmb 10 Vhren khommen gemelte Herren^ \fel*
flehen der von Buechheimb Wündtliechter Entgegen gcschickh't^
Vnnd Er selbs geth auch Alfsbaldt ohne Wohr herab InnSchiosfs-
hof 1' vmb Sie suempfahen, Inn dem tringt der von Hofkurbheü^
vf aen von Bueehhelmb (der sich' also betrogen befunden) be^ert
SeineFsween gefangnen Diener , Er ab^r gibt Antworty,"vc)"seha
steh Veines gewalts, dem Er auch hlt zuewidqr, ATlein b'eeere
£r, damit seinem Lanndtgericht , könfftig ohn6 praeiudlcieni^h
aeye% einen Reuers, Inn dem dri( ein Qandit berfur , ; schüest
seinen Diener zue Boden , Al&baldt Buckht der von Hofküreh^n
sein Buchfs, wellicher also den Frommen Herren von Buechheimb»
durch die liinckhe Prusst vnnd Arm geschossen, det* i^slt atkeh
■trae)(bs damider, vnd tod geblieben,- die fiylen A^baldt ^wi-*
donimben mit «wen wfigett aum Sabloals hinaus , vnnd . damon
gefahren, dessen Ers^rookhenlich^n verlauffi^ , man solUi:^es|a/e*
stei>pn, Irer Dht referiert, wellicbes ein Erbärmlicher ha^ntl.^
V Seyder vor 8 Ta^en , hatt sich die Erdbüdem , Gott Lob
weiter nichts erzaigt, die hatt sich gleich wol Erschrockhe&lilcli
befunden , Jedoch sondCers nichts i)ii(gewot4fen. «
»Neben anndern Manicherlay KrancJibeiteun, regtet d#(i
F lieber, wie auch die Hungerischo Seucl^t^ defsweg^i^anso^Uchoo
yil Personen Sterben« «
.Fol*6iS. b. Aub Praag von ai Mayo^ , ,,
Fol. 633. Aufs CoDstantinopel Tom 18 Haj i59.i. . .
FoL64i- Ai^fs Frag TOin i4Maya 1591.
»Der Englische Goldtmacher den man langst geen FürgUoa
gefangen eefüert, bat sich verschiner Taaan schier halb vertwei-
('ipl( gestellt, vnnd nichts Essen wollen^ aUso dafs man besprgtge*
liabt, er wurde gleich dahin sterben, ist doch widcfumlben bes-
«9r wordeu, derhalbon die Kays. May^.- einen Medicu» -blDalil^
Digitized by LjOOQ IC
40»
Xi^ail^ verordiiec, 4amlMm auch einen hofrftlit Arr Ine enmmlnleren
solle, auch etliche andere Officieren mit beucicb Ine peinlich sae-
fra^n , da es nach gelegcobeit vonn5tten y Vnnd obwolen Herr
Ät^r V-OB Rosenberg etc. anstadt seines berren bruedem alhero
ankhommen vinb Kuuememmen , worauf die anctag difs Goldtnuh»
ebers fundamentaliter beatebe « hat er doch bifs dahero auf libei»
^i^fi. satten grundt khommen hbftnden, e«lic|ie malten, benannter
Herr von Roscnbßrg mcehte ihne Goldtmacber noch aufsbitten,
aber die Gegen Parthey ist so hoch vnnd starkh , das vil mehr
das 'fi4d«rs^l su yernnuefen, c
... lroU647« Aafa Wienn 7on it Hey 1591.
Fol* iboi« Anfs Caachau Ino Vnngern von a 1 April 1 691 •
Aas Prag von 8 Mayo 1591«
9 Vor 8 tagen werdet Fr, wie es mit dem Alhie gewefsnen
Goldmacher dem Ryley Beschaffen vernomen haben , der ist sey«
der diirch ein Currier suiti Zobcschia, so ein Stattlin herwärts
&udweis genannt (Alfs er dem Herrn von Rofsenberg sue Eylea
woUeny'ynnd sue Moletschin, Alda die Posst auf Wien ;Kueligt9
frische Rof:) , Inn Gutschen genommen) erda^t, vnnd daselbstea
Angehalten worden , der hat sich nicht geern wollen Ergeben. «
» Nach solichem haben Ir Mayt. etc. dero Hof Quartiermai-
Ster,"vnnd Hofdhienner, auf einem , vnnd einem andern Gutschy
den Hof Prouofsen, sambt etlich<^n Schliefen, geschickht« vnnd
tne auf dero Aigenthumblicho Herschafft ^ vnnd Schlpfs Purglis,
Inn ein Schlofs dasclbsten, gefurth, vnnd gespört» Bey wolicheni
nit ein Brott Messer gelassen, sondern AI fes durchsuecbt worden.«
»Seine Dbienner ligen albie noch gefanngen. Sein weib
aber, vnnd anders Frawen-Zymer würdet Im Haufs. verwahret,
Ist sttuermuthen« es werde sonnst was Anderfs darhinder stockhen»
woliches wier noch nit wissen. <c
*Fol. 666. »Yerzaichnns rmid YngeuSrliehi^ yber-
schlag^ Welcherroassen khunfftigynderschaczTnnd schirm
^er erwöhlten khönigclichen Würden zu Poln Ercsherczo*
gen Maximilian zue Oessterreich inderNewenGesellschafic
die Gebe w der Erozgebürge In beeden Königreichen Vngera
Tttd Böheira mit aüergenedigistemConsens vnndybergaabe
der Born. Khays. Mayt. etc. gefördert werden sollen.«
(4Va.BL)
Fol. 671. PasqniUns yon Maroo Pragadino demgewne«
nen fiiischen Goldtmacber.
Incipit; »Nun Hort alhie ein Wundarge dicht,
Von einem Goldmacher so beschichtete.« (s Bt.)
Fol. 673.' Aufs Constantinopel yom 18 Aprill Anno iSgi.
Postscript 7. «7 April. (3 Bl.)
Fol. 702. Aus Raab ?om 17 April 1591. (Fnrchtbares
Wetter in der Osteraacht.)
b. Aus Grätz vom 18 Aprir 1691.
Fol, 706 — 707. Pasquillus zn ehren Marco Pragadino,
>der Baldl nach Ostern an Galgen gerathen möchte«
Digitized by LjOOQIC
Auf disen Bragadinisclcn fresst
leb haifs.Jttarcufi Braffadin .. . ' ' T. •, . ^.
Baym «Sbiflf Ich groam g^iA . ' ; * « ^ '
Mit der Edlen HbuMt Alchisfy
Darinn bin ich Meister frey etcc (3 Bl.)
Fol/7ibl'1>. PaaqfaüIaA. 'VVi'der die Spanier nach dem
FAter-Doater. •' . - '; ' *; • -i
»Vor Spaniern ynnd Sp'aniscÜen Sytten, \ Paternoster etc.
Bewahre Yiiiifr« daron^D wier. dich bittf|o/.j(i*/| &)
Fol. 744* Aiars Prag Ton ft6„Mftrii} ^6^ i, '
FoK763. Aa&Prag ?0a i« Manio 1.691..
»Der Graf Ton TAhuktj Irer MayC etcoAtrisäter Stalmai-
•ter , l»t geheling bifa auf den Ted kranekh wor^n, 4e4a kGatt vor
wenig Tagen« ein SehwiDycserischer . Kuechenbued , .bey. Nächtli«
eher weil! eingestiigen ,' vnpd' an Gelt sopo Ducatten, vnnd ein
Ouldin Kottin , von 5<^o Croiinen antragen » den Andern Tag her-
nach aber, Ist Er albie Inn deK^ Newstatt', Inn- einem 'Schienck-
haiifii ergrilta ^* •Mm wHt belafaniet' «Nirdea. « •' . 1 1^ . ^ • .
Fol. 771. b, Aufs Prag yon 5 Martii i5<)i. '
Fol. 785; »Kurtze Bfes^^hreibnng deAr RiDgelrennentt
ao YÜ Jungst Fuggerisch^r Hpchzeir, Ion Augsjpurg auf
diäm Weinmarcl&ht , dise 16/97 rnnd 98'ta'ge-^des liEonats
Febrer. dieses A"* 1691 gehalten worden.« (4 Bl.) (irnd '4 att^
deroBl.) ' ' . 1. . . .; .
Fol. 807« Adir G[iRStanlin«>pel Tom 9 Fet)roari 1691*
Fol 808. te, _ f. . ^^ ih Vehti'tSi)i.
Fol. 827. Aufs Salzburg yon. 3 Febrer 169 1. (Reli<*
gionasachen, 5 Bdrgefr ) ' ' : / .- * .
Fol. 849. Aufs Caschawinn Vnngem yon I9 Jannary
1591.
b. AAfs Prag yo'n 09 Jenner.
Fol. 865. Aufs Constancinopl yom 19 Januari'1591.
Fol. 868. Exemplnmlitera^umSttlthaniHiiratfiiadCae«
aarem seu Padischakum Regä! Galliae Henricnih ^atamm«
b. -Esebiplum literarnm 8nltani*^d neginam
Angliae datarum/
Fol. 874. Aufs Prag t<m t5 January 1691 . (Nachrichl
ans Wien yon einer yorgehabten Vergiftung firzh. Maximi-
liane,) » ° / - .
Fol. 876. Anfs Freiburg in Preyfsgaw ydn i3 Jannary
•iS^i. ^ '. »
Fol. 8oS. Aufs Wienn yon 4 January- 1591« (Max.
Tergiftnng.)
b. Aufs Prag yon 8 January. *
Fol.^oS. Ans Constantinopel yom S Janufry t59i* (it.
V. 4 und 6 Januar.) - " - •
Digitized by LjOOQ IC
Vfo^65. Codex Mal Nro.896Si»
Fagger'sche Relationen für das Jahr 1599. .Tum« XV1U%
FoKS« AarCialschaw Tön'SbDec. iS^a/ ''" *
Fol. 7. bv' Aofa^Praag'Vbn «9 Dec. iS&s«-* i
Fol. i7.Aiia<OritB'voii 5 Deo. tSq^^ - •' ^
' .iJii, Aufs Praag'.vtm '22 Ded.i 159a.':
•in . ] Fol. i^ ' Aufs Praag' Yon 39 Dec. 159a.
'Fol;*9.; Aiifs Gratz von 4 IJec. tS^^. ' *
''.' 'b, AMJfsPraag^yQn i$.Deo« 1598« . ', »'
FoLao.; An^Wien Y.OQ 17 diio.
*FoU3i, Ana Gonatanttnopel vom Malen Ootebvia
,?f •: ^(!:4^iiCMGtiiiW vom. 19 Decembrisi
.,FoL.^«' Aji^s.CqmtAatinopel Tom itJ)ep.A59a; ?4)«fe
«•
FoL53. Anfa Gratz von 1 Dec. 1593. . t . >
., . . ii V &«(V?raag,TP9;.9'Aec^j5^*^ -. i ■
FqU55*, A^r^ jWienn von 5..Dec. 1699^ ..,
.,; , ,. f AjiA Plr«J»g.^op ap^q, 1699« • - ; I
♦Fol. 67, Ans GrätzTon 3 Dep «59f«* f ., >
w .. . i ^Fp\.7.i^,4ua Constumini^pel 39 N^Y^.iSg«« : ,
Fol. 76. Anfs Agram von 16 Nov. i59ft. .. .
b. Anfs Praa^. von i Deo* tSq%^
i FqU7.Q.. A^(ß QrikUi von 1 Deo. 159«^
.. • Fol. ß^*. Ana Gratz yon. a6 Nov, 1598.
.Fal..i9V ^An.fa Gratz von 17 Nov. i99?t.
h. Aufs Praag von 35 Nov. 1593« ,.
,. F<d. io5. -Ai^ Qräu von 19 Nov« i5g4« '
Fp).;io8(. b, ^ — i>s| ditto.
Fol. 189. Ana Tottea von aa Nov. 169a« ,
Fol. 111« Constantinopolitana vom 14 Nov« 1598.
K.Aus Qräcz vom 18 January.i 593*
Fol. 131« Memoriale über den Zustand der Kri^g^
ftungen gegen die Tarifen (an Erzherzog Ernst?) (8 Bl.)-
Fol 125. Aua Ofen von 4 November durolli.^iiQ Yf^
Iraute Peraon , 1 593.
A^VL% Wiuar von 8 November i.$98^
b* Aua Gratz von 6 Nov* li^^* .....
Digitized by LjOOQIC
411
FoL is6« Aos Prag yon 17 Nov. iSqt. '
♦FoL 187. Aus HünoWn 'ron 16 Nor. t'SQ'fl; '(BinrichV
taog des Maraitiut und 6« Alchimisten , Dr« Schliclitiiiger.)
^Fol. ia8. Epigramnia io Impostoris GabrielU MiwnpwH
lamenubilem obitom #te» (it. FoL i36.) i .
Pol« iSs« Cottstaiitinopolitana de 1 1 Octobris iSq4.
FoL 1 33. — • — vom ao Oöt. iS^ijj.
FoL i34« Aas Agram yon 14 November V.99^9« , |
Fol*i54« Aufs Wieim vom, 7 Nof. 1593»
. Aas Prag ron 10 Nor. 159a. '■<:.. .1
Fol. i58« Aus Vyrar ro« 10 Nor. 169«.
FoL 170. Bejlenffiger Yberschlag defs hin yiind Anft«
feandischen Kriegsroickhsy welliches rnnder rorstebendeo
Espediiioo , Inn Crabaten gebraoobt werden soll« eto« Aw
Prag ron 3 Nor. 1 59«.
Fol. 16^ Anis Raab ron b5 Oct. i59«; '
Aufs Grata von 27 dito i5^ä[. . .; .
b. Aufs Praag ron 3 Nor., 169^. '1
, FoL 186. Aufs Caoiaä rou.14 October i59«« .
. .. b» A«fs Wioan ron 3« Oct. 159*. - *
Aufs Prag rön 07 Oct 169«.
FoL 168. Ans Caschaw rön 17 October 1599«
.' b. — ' — — 96 Oct.. 1J593«
FoL 200. Aufs Casf^haw ron -4 Qct, 159U,.» ,. .,
Aufs Raab. ron 14 dito.
' ' b. Aufs Praag ron 20 dito. ;*
FoL fit 8. Literae Bossnensii Bassae adÜoÄilnuin PnU-'
ciscum Nadasdj ex I^ascica lingaaconrersae(serbiv:b)'(lat.)
3 Oct. ii593.
FoL 320. Aufs Caschaw rom 4 Oct. 1592.
' b. Aus Raab rom 14 Oct. 1592« * .
Fol. 2-22. Ans Capischa rom 12 Oct« i592.
b. — -r- * — 14 Oct. 1692. •
Fol. 226. |>. AuA Carlstatt ron 2 Oct^ 1592.
FoL 227. Aufs Prag ron i3 diito.
FoL 240. Aus Constanttnopel d. 14 S^pt. i593« '
Fol. 242, Ana Carlstatt rom 2 October 1592;
FoL 243. Aus Raab rom 6 dito.
FoL 244. Aufli Gratz ron 3o Sept 1592.
b; Aufs Praag ron 6 October 1592. '
FqL252. Aufli Carlstatt rom 2 October 1592.
FoL 253. Aufs Rottenmann ron 2 October i,$92«
vDie Lanudtslinefht, So Ton Augspurg gescbicliht worden«
"beben sieb bey Tnnft, tum Rottenmann, gar vbell vergalten, die
aeindl % IVaclit vnnd ein Tag, albie still gelegen ^ Alfii Sie aber
Digitized by LjOOQ IC
4U
Jfcp^^lWI hinwechh sieclien wolleft» TimdltoT knabtman Mim fenndlen vmb-
sclilagen lassen , ^ eSf evn ^chAf seil, aein Muaetftt^ mueffsebens
AJif^nnßfn , . vnnd einen «ndern Sckiicsen vor Ime, so neofaat beim
Fenndljri,gcstanndep, Erscliossen, WelHcheiii die Biigell, beim
Maclüi Ehi ; Vhüd Ober des Rechten Auges wider auCiganngen^
1f ieaitoh den 'Trammenschleger beim rechten Ohr gesurayfft , Ist
auch die Kugel mitea durch .das Felmdlia gatmgen ', Alle nun die
SoldajU?i^&l4lKjif4^ gesehen^ bat.fiin Jedee soito. Bohr geladen, dar-
unter ^ey G^cUechter, Belinger' genant, Airslnlc(c.4^ Aine^
dem Herren' Ricliter , wellicber ynnd,er seiner .Qauuthiir gestann-
den, luegesij^Vdnj^öh, Ime das Röhr ans Hers geseczt« sprechende,
der Schufs wäre gewifii dem Penndrich gemaiht, vnnd von einem
Barger geschechen-^ein. Auf sedticbes dieScbfitsen Ire Ror nach
den Heusern gerjelit, Ein5 ThaUs jsae den 4 Thoren gelauffen.
Hie wnnf^ ^(Q ij oapr Aufsgelasften ,. <^uch Lehrmen scfilf^en wel*
len^darant der häübtman geschryen , Mann spUe gemach thuen^
bit^'Mann wisse, wo der Schufs hdrrlihommei}, v^näerdessen £r-
i%M ein -»liaiidtsh'nechC , daOi dem Thattcr sein MuBCetten nocb
Rauchen tbuet. Also schlegt derselbe« dem dae'Ro'hr abganngen,
die hännd vber d<|m .HoptfE 'mUaiRaten % Bekenmh, 4asi Layder Imo
Sescbehen, Nebe« aii^ajg^<.Er.habe,ein Qännen vnndern Arm ge-
abt, die Sych sehr gerüert i, habe Er mit (|or Ainen Hanndt,
binumb grüffen vnnder dessen ' tnUe' der Zühdt Strick^ vf dafs
Zandtloch kbomm'en, Vnnd Alftfa^Fd «Feuer* gdben, 'darauf Ime
der Haubtman tfejn'vberwdhrodeif Bisstung iba^iüen, vnnddem
Profossen vberantworien lassen»; dar b«y versandt. Er habe ge-
richt, defsvyc^pn solle. Er widcrumb geriebt werden; datanfseindt
8je mit Fryoen fortbgezogen ,' haben doch Niemanndt besalt,
weder der Fentidrich, noch die RebeJIoger, allein der Haubtman,
Inn seinem Lesament odcit Wttnshaufs« «
Fol. a53. Schreiben yon Sebastian Lämpt 1 inn Grits,
an jQannfa ^oU^n , Mautneren zum Rottenmaon' ^than«
iTarc.)
^ Fol. d55. Aus Constantinopel von 19 Sept. iSqs,
Fol. 256« — — — 25 Sep^ 159«.
b/ — — . , — 37 SeplL i5q2.
Fol. 267. b. — ' — 1 Oct* 1599.
Fol. 267,. Aufs Wiepn von 36 Sept. 1592.
', AuTs Praag von 29 dito.
Fol. 269. Aus Comorn von 27 Sept« 159a.
Folf 269. An» Canischa yon 27 Sept. 1592«. .
Fol. 270^ AuA Legrad de eodem.
Aus Tschakathurn von 28 ditto^
b^^Aus Baab von'$(8 Sept. i582.
Fol. 293. AuTs Praag von 22 Sept. &592.\
FoU29$* Aus Caschaw vom 19 Sepf. 1599*
. * ' . Aus dem Le^er bey CarUtatt schreibt Herr
General Obrister vom 20 Sept. 1592.
l b. Aus Grätz Tom 20 Sept. 1592«
«,. .1 ,FoU996f Am Grau vom 23 Sept. §592.
Digitized by VjOOQIC
4t»
b. An« Conorn .den fift.S^t»!* aSc^.*.
FoLSiö. Aoji.CoDttantiQopel'VOiii ft A^gttij.l5^i.
Fol. 3 16. Mehemet Bast« von Ofen Si^hreiben an die
Füntl. DhU den 3o Angost iS^q. (Erzh. EtnH?) '
Fol. 817. floftsar Peter Oberbatbtmanca Pappe schrei-
ben an Herrn Yngnaden, ToniS Sept. 16^2.
Fol. 3 18. b. Aus Raab rom i5 Sept« t5^ 1
Fol. 319. Ans Yiaar rom.iS Sepr. i5g%. '• .
Fo).3fti« Aufs Praag von i5 Sept. 169a. . .
b« Ain anndere aufs Praag yon.ib. Sept« 1692.
F0L335. Aufs Praag Ten 8 Sept. 159a« .^ C .i. :
Aufs Wienn von« 6 SepU i6^^'l
Fol. 387. Aufs Praag von 1 Sept« 1593. C
Aufs Wienn ¥on 9^ AvtguMtf iS(^ü. ' -
(it. 359 et 36o.)
Fol. 365. Aufs Praag von 3o An^lf.iS^e. .
Fol. 369. Constsntinopolitana de 27 Jnnj hS(f%. .
Fol. 370. Transferierte abschrifit des Bassa ton Bos«
l^en schreiben an die von Zeng, de dato .16 Angust i59«.
Fol. 371. Aus Carlstatt vom a8 August 16994 -.
b. Ans Baab yont 39 Augaaty r59e.
Fol« 877. Aufs Praag ?om a5 Augnsty i59e« .
b. Aufs Gratis ron 14 Angnstj 1593«
Fol« 399» Aufs Canischa Tom 14 Augnsty tßx^
Ans Caschaw Tom 16 ditlo. " >
Fol. 400. Ans Carlstatt Tom %& ditlew -
Aus Agramb. • ^ •
F0I.401« Aus Yyoar vom 16 diuo. '
b. Aus Raab vom 19 ditto«
Fol.4o5. Praag 18 August 1599« ^ -
Fol. 406« Anfs Wienn von i5 Angnstjr.
Fol, 40*. Aus Ossägl'Ton a Angustj iS^e^N
b. Aus Caschaw vom 8 Augustj 169^ • ' ■ ■>
FoI.423.^Ai|s Carpen ?om la Augnsty,. ifelohes Po-
S'ani Benedict dem Herrn Pa)fi gesehtdben» Herr Palfyaii
e F. Dht. den i3 ditto*
Fol. 434« Aufs Wienn yon 8 Angusty iBfjl^.
b. Aus Praag von 11 Augnsty 1593. • '
Fol. 444* Aufs Caschon Ton 26 Jnly 1699* '
^ Aula Praag Ton 4- Angiisto. ^ '
Fol. 445. Aufs Wienn von 1 August i699« ' ' »
Folt469. Aufs CaschafT rcii 36 Jnlyo 1599*
b. Ans Praag TOn 4 Augnaio«
Fol. 463. Her Georg Lenggonitsch sclireiblden Bein^
^ajs« Coinmiaaari^n ans Zeng vom 3e Jnly iS^t^
b. Aus Comom vom e Aof^st,
Digitized by LjOOQ IC
AU
fl^jpift. FoL47<; AuCi l^enii'voii «4 Jalj 1592.
. Fol. 473. Aufs Gratis Ton 33 Jdly 1593.
Aus Fraag von 38 tuly 1693«
Fol« 480« Ans CoDstantmopel vom i3 Jnnjr 1593.
Fol; 481« b. Aus Cascba vom 24 Julj i69«,
Fol. 494« Aufs Gratz von ssJolj 1693,
Fol« 496. Aufs Fraag Ton fli Julj 1693.
Fol« 496. Aufs Wienn von t8 J0I7 1693«
Fol« 499« Constantinopolitana de So Maj 1593«
- . Fol«S0b;'b.: Ans MedtHng vom 8 Juljv
FoL5oi« Ana 6. Veith am Fflaum vom 16 Jdly 1593*
b» Aus Juauitsch vom 19 Jnljr vmb Scb'arwacht
Zeit.
FoLiipB^ Aus Agram vom 30 Jnlj vmb 1 1 Yhr in der
Nacbt.
Fol. Si5f Aufis Fraag von 14 Jalj 1593.
Fol. 539.' Aas Zeng vom 6 3n\y 1893.
' FoI«55o« Aufs Wienn von 4 July 1593.
FoL.57«« AursClagenfurth, gegen Wündiscfilanndt TOt
16 Junjr 1693«
b« Aufs Fraag von 33 Juny 1693,
Fol« 673« Aufs Ciirlstatt von 3i Jnnj 1593. •
b. Grätz 33 Jonj 1693«
Fol«! 677« Aus Constandnopel vom 16 May 1693«
Fol. 578« b. Aufs Garlstatt vom 31 Jnny 1592.
Fol« 587. Aufs Pk>a0g von 17 Juny 1693.
Fol« 693« Constantinopel vom s May 1693.
Caschaw , 1 o -Juny 1 593.
b« Comorn vom 16 Jany 1693.
*FoI«6i7« Aufs Fraag von 9 Jany 1593.
Flo«6i9« Copia Kayaerlichen Mandats an die Broeder-
hofiscben sue Strafsburg. Prag 6 Jany 1593« (Gegenwthl
eines Bischofs«)
Fol. 6a 1« Copia Kayaerlichen Mandats an die Sutt
Btrafsbui^, Frag 5 Juny 1693«
Fol. 63 u Aufs Fraag von 3 Juny 1893«
. b. Aufs Raab von a3 Mayo 1593.
Fol« 633« Wafs sich fümembfs, Jungst Kae Craccaa
gehaltner königcliohen Hochzeit, zwischen den tlofgesindt
Tund Grofs Cannczler verlaufibn , defs Monats Juny Anno
§593« (1 Bl.)
*FoLb36« Verzaiohnus, ^afs der Kun. Mayt. Ihn Po-
len , den 3 Juny Anno 1693 Auff die Hochzeitt verehrt«
(3 BL)
* Fol. 637. Auff was Manier inn MascharA aror Qoisi^
tina, Ist Auilgeczogen worden« (s BL)
Digitized by LjOOQIC
44^
Fol. 654. Aufs RestoU-TMi.^ Hay 1692. Sro,8965.
Fol. 66i. Aufs Pratfg vöri 36 Mayo 159s.
Fol. 663«vMtetinig*äiiX!i Cuackaw tooi 2j May iSoa. •'''c^ ' ' "^
Fol. 667. Auf» Praag.yoa 2S Mi^yo 159a,
Fol. 707. Aufs Constantinopel vom 14 Aprill ifioa.
I\>1. 'yidj Aiit CaschaW rota 1 1 Mäj 159a.
F.ol,7aj^, Aufs Cascb4w von 4 Majo il5^;* ' : : l
Aufs Praag von la Majo.
Fol. 781. Aufs Yillach iun Karaten .. voa a4 Aprill
^ ^^ Aufs Wienn von 37 dito.
Aufs Praag von 5 Majo. / ,* .'*\\ . ' '
Fol. 746. Aus Constantinopel de 18 et ultimo Aprilla
169a. . ^ ^
Fol. 757. Aufs Grätz von a8 April 159a. "
Aufs Praag von aS April 1592. */
'Fol. 758. Aufs Wienn von a5 April iS^a^
Fol. 769. Aufs Praag von ai April 159a. !
Fol. 771. Aus Sleyer vom ai April 159a*
Fol. 809. Aufs Prang von 8 Aprill 169a.
Fol. 839. Aufs Praag von 24 Martj 159a. " [
Fo1.'84a, Aus Constantinopel vom 2\ Martij iSoa. ' '
Fol. 359: Aufz Prag von 18 Martj 159a.
Fol. 871. Aufz Prag von 11 Martj 169a.
Fol. 873. Aus Constantinopel von7vnnd8Mart7 159a«
Fol. 91 5. Auls Praag von 18 Pebrer anno 1591. .
♦ Fol. 9 1 9. Extract Ircr Fürstl. Dlht. Erczherczog Ernn-
^tens etc.Proposition , auf dem Steurischen Lanndtag den
17 Febr. 159a zu hallten Publiciert.
Fol. 949. Aus Constantinopel vom 6 Febr« if9a.
FoL95i. Aufs Wienn von 1 Febrer 1693«
b. Aus Prag von 4 dito.
^^ Fol. 967. Aufs Wienn von a5 Jenner 1592*
Fol. 969, Constantinopolitana de i3 Dec. ifi9i* ,.. .1
Fol. 970.' Aufs Wien vom a5 Jenner 1592.
Fol. 971. Aus Constantinopel vom 11 Janvary i5oa.
Xu ö5 Jaüuiry;
Fol. 991. Aufs Wien von 18 Jenner 1,^92.
Aufs Praag von aa dito.
Ftfl. io32. (Letztes.) Aufs Collen von a Jannarj 1692.
Digitized by LjOOQ IC
4*^
xxxvm.
Brfo.8966. Codex Ms. Nro.8966.
(Hist. prof; «98.)
Coa, Ms. Chart, in Fol. «. XVI. (FolLjoS.)
Fogger'scheJElelatioDen für das Jahr iSqd. Toti« XlXj (Or-
dine lATerso ligatns.)
Fol. 7. Auft Praag von a8 Dec. iSgS.
Fol. 8. Yerzaichnnft deren vom 16 Nov. bisanfSDec
1593 Eroberten vnnd Eingenommen Tfirckhischen Heoter.
F0L9. Aus Wien 24 Dea 1Ö93. • . ■
Aus Praag von 27 dilo.
FoI.sS. Aufs Praag von 21 Dec. iSgS.
b. ^opia aines Schreibens aufs Coinomi den 1 1
Dec. 1693 von ainem vertrauten Freund an Barren Graff
Ferdinande von Hardegg.
**Fol.26. Verzaichnufs der fr. Dcht. Herren Ernsten,
Erczherczogen zu Ossterreich etc. Newe Hofstatt aller ho-
cben vnd Nidem Ambtleuth Officieren vnd Diener.wie volgt.
(4 Bl.) (Summa der Personen 7Ö0. Summa derBörs786.)
FoI.So. Aus Comorn vom 18 Dec. 1593.
Fol.4o. Aufs Praag von 14 Dec. 1593.
Fol. 42. Aufs Praag vom i3 Dec. 1593.
Fol. 44. Aufs Wienn von 11 Dec. i593. (Turcica.)
Fol. 68.' Aus Wien den 9 Dec. i6g3. (Türe.)
Fol. 60. Aufs Praag von 7 Dec. iS()3. ' * .
Fol. 62. Aus dem Yeldleger vnder Filleg'g schreibt
Herr Selestoy Janusch Von 26 Novi i5i)3 etc. Mehrere
• Briefe ans den Legern etc. (bis 4 Dez.) 3 Bl. * ' ■
Fol. 66. Aufs Wyen von 4 Dec. 1593.
Fol. 76. Aufs Praag von ultimo Nov. iSqi*
Fol. 79 Caplo vnd tograni Benedict schreyben an
Herrn Balfy aufs dem Läger vnder VÜlegg von 22 Nov. iS^S.
Aus Praag von ultimo Nov.^
' Fol: 91« Aus Comorn von sS Nov. 1S93 etc. Hunga*
rica. (4 Bl.)
Fol. 95. Ans Praag von 23' Nov. iSgS*
Fol. 107. Aufs Comorn vom 14 Nov. i5,93 etc.
Fol. 109; Aus Prag vort 16 Nov. i593.*
Fol. iit. Aus Comomvon 14 Nov. 1693.
Fol. 129. Aufs Praag von 9 Nov. 1593.
Fol, 127. Aufs Cascha vom 6 Nov. 1593.
Aufs Wien vom 7 Nov.
Fol. 129. Ans Wien von 6 Nov. 1693.
Fol. i3u Anfs Wienn von 5 Nov. i593.
b. Aat Prag 6 Nov.
Digitized by LjOOQ IC
m
Fol« t34. : Ans VVlen y^in ßjfl9y..^s9f .< ' ?^'^?^.
♦FoL i45..Particular, , Wuli 'sich vor ^tnel weissen- * ' ' ' *
bürg, Im Zug dasetttfl, gegen dem .ErbCeynd • diurcfi die
Christen verlauffen, d^n i ,, ? und 3.Nov. iSgS. (aBi.)
*Fol. 147- »Particniaritet. Wie sich die SchlBckt bei
^^^e^iburg den 3 Nov. 169^ yng^fel^rli^^h Kerlauffen. Be-
richt.yon Ferdinand Grafen. von Uartegg an den £riUier^<^g
jÄatlhias, l)at. Raab 7 Nov.. iS^S,« {3V2 B*) :.
Foi. i5i. Aufs Praag vom a Nov. iSgS, . , , ;, ;:
Fol. i65. Amfa Praag Ton.a^ Oct; i^S* . !
r . ,:» JF.V.1'A^7.- Änfs Zjji^e^rhf^ii^ea von aq QcL i59?.^ r
>i,., . , . Au» Wienvan «7 Ocln 1
^ .^♦f;Ql.,i69.. Aus Prag vgu «^ Opt. i593% . ,.:
Fol. 171. Aufs dem Comm.oritchen Yeldleger Toqi ji^
OcU 1573. iU ^6,.a7,, .. » j
Fc^-»i83.,yVu^ 4em.Leger «u SwtQ in Ober .£[iingern
vom i3 Oct. 1593.
i : , ' , ' : Au» Baab von aa Oct.. i593.
,^^ ,FpI. 184. Zeiitiing aufs Praag vom ao OgU.a593«. '>i.r.
FqI. 1.87. Auf» Praog von 99 Oct. h&<ß. . . ,
Fol. 189 u. 190» Piscurs, A«f&VVtenn von 16 October
.^9^.. Die Eroberung Wesprj4i T^pd Piilotla betr^ffond.
Fol. 191. Aus Wien von 16 Oct. i593. :^^.C^
Fol. 193 rr- . — — iSOäT. 1693.
Fol. 199 n. ooo* Schreiben ans P^aag^ Jüngst vnuer*
richten Lanndtags; wafs die Kays Majt» gegen den Haubt*
schnldnern ferrer prooediert« desiCA Aufagang yff i5 Oc«
tober 1593 angestüld^
. Fol.ai3. Aus Pfaag von i3 Oct. i593«
Fol.ai5. Aus Praag von la Oct« i593* «
Fol.2a3. Aus Prag von 6 Oct. i5.93.
Fol. 253. Aus Wien von 17 Sept. i593.
Fol. 267. Herr Palffy sahreibt Ir. Fr. Dchlt. aufs Wiuar
,4ei^ 10 Sept. 1593.
Fol. 277. Nicolaus Zelinzcy et Sirmiensis.Dnq. üa-
gnadt (9) Zagrafbjae 9 Sept »593«
l^el. 279ctaeo. Der Begh von Nov}grad b^gert der
Bergkhstätt haUiigMfig , c^arauf def» Herren Pograni. wider
Antwort, so datirt^ SepC. 1693. c
, .. ^FoL 3ß7* Aus Prag 7 Sept »S^S ...
Fol-3oi. AfUt Pr9g. ultimo Au^aati ^^^f '«
Fol. 3 II. — — 24 Augusty 1693.
Fol. 327. Aus. Wien von 14 Augusti 1S93«
' b* Prag von 17 Augusti i593«
Pol. 329. Aus dem Veldtlegei? bey Petrinia von. 16 Au-
gusti 1593I , .
1. .07.'
Digitized by LjOOQ IC
418
9ffo«8966« Fol. 34 1* Ans Prag Ton lo August i5^3.
Fol.367. ~ _ _ 3 — —
Fol. 369. — — — 37 Jaly t5q3.
Fol. 899« — — — i3 Jaly 1693.
Fol. 4 17. — — — 6 July 1598.
Fol. 4 19 et 420. Extract eines Schreibens ans Wyen
iO Herr Andreas von Aursperg an Herrn Yngnad etc. wegen
Jüngst bei Sifsegg türckhischen Niderlag gethan, de dato
3 July 1593.
Fol. 429. Ans Prag von 39 Junjr tSqS.
F0L431 — 433. Relation defs Cnrriers, so aofsdem
Lager Tor Sifsegk durch Herrn Rneprechten TOn Eggen-
berg etc. an die Fürstl. Dckt. Ertzherzog Ernsten ctc* abge-
ferCiget, den «8 Jony 1593«
Fol. 434. Aufs Wyen von sS Juny 1S93.
Fol« 450. Attls Graz Yom s3 Jnny 1598. it; ü8* *
Wien 26 Jany. * *
* Fol. 452 — 457. Aigenlliche Farticülaritet wie ynd
anf was weeg die jünfgste defs Bassa in Bossen Niderhig yn-
der Sisseckh den 22 Juny difs 98 Jars fÜrgangen. -^
Fol. 458. Ans Frag von as Juny i593.
Fol. 460. Sigreiche Zeittung aufs Sifsegk ron 22- Jany
1598.
Fol. 465. K Aus Wien von i3 Juny 1693.
• Fol. 475. b. Au« Prag von 16 Jnny i693*
Fol. 489. Aus Praag von 8 Juny 1698.
Fol. 499- Ans Gräcz von 24 May i593«
b. Aus Prag von 1 Juny 1698.
Fol* 507. Copia, Herren Jacob LeukhonitschSi Haobl«
mans zue Zeng Schreibens, van 27 Mayo 1598.
Fol.5ii* Aus Zeng von 27 May 1693.
Fol. 525. Aus Wienn von 22 Majo i593'*
b. Aus Prag von 25 dito.
FoL53i. Herr Bischoff von Agram schreibt vom 20
May i693*
Aus Gratz von 22. 28. 24. May i593«
Fol. 543. Aus Prag von 18 May 1598.
Fol. 675. Aus Erlaw vom 29 Aprillis i593*
^ Fol. 579. Aus Prag von 27 April 1598*
Fol. 591. Translation, dsHTs Obristen Yeziers , Synsn
Bafsa Schreiben an die Kays* Mt. Constantinopel ungefähr
7 Febr. 1598.
Fol. 598« Aus Prag von 20 Aptil 1698.
Fol. 595. Georg Graff.von Serin achreibt Herrn Ynge*
naden etc. aufs Wettndorff , von 19 April iSi^S.
b. Aufs Canischa vom 21 difs« —
Fol. 609. Aus P^ag von i3 April 1593«
Digitized by LjOOQIC
419
« Pol, 675. yef»^icIiiuirs,^JIVafii i&t Kmf^^Mtijt, ete*Hffo.89^
Erblanndea , dif» TtrfloKften 9a Javi«i eoatriibiMtrt haben«
irider den ErbfeTiitrdt« -^ (a Bh)
Fol;677. 'Attt Pirag von 6 April lögSi^ ■ '
Fol« 702. Anft Comom TOn lö'Mardi ift^S« >
Att« Frag ron 93 dito. ' > . >
* Fol. 706, FropoBition So- die Rom« Hab« Kt/' den Ver»
aanleten Stenndender CronBebeim|4eii«9 MartüAnno i593i
geihan. (aBk)
Fol. 784. AoTt Wjenn Ton i3 MariU iS^S. .: Jt'
b. Aas Prag von 16 dito* - .;.; . !
' 'FoK7a6« Aufs Wyenn rau »4.Mait7 iSqSw... > , .- . . .1
* Fol. 738^ et 1739. Pasquilom.,' So Ton ainem guetherv
czigen Spaniart Compoaiert» rolgeadlAaiiia Latein loa tenttch
Tertiert worden. — (2 Bh)
Pol« 760. Aofs Wienn yonbläMty tSfß*
Fol. 768. Aafs Wienn ron 97 Febrer 169^ / u .. /
Fol. 780« Aufs Grics ron i5 Febper 1693.- -;. . 1
Ans Prag ron 93 Febrer 1693.
Fol.784. Aus Conatantittopol »iFoin« 9 ianner t593f .. 1
Fol. 787. b. Attssag ainea gefangenen TfireUien enfs
Carlstau den 10 Febr. 1593«
FoL 788. Aufs Cascbaw von 14 Febr.' 1593«^* >'
Aufs W3rttar von 19 Febr. i593
FoI.8o9. Aufs Wien von 9 Febrer i593« i
Fol.8o3. Aus Prag von 16- dito.
Fol.8i4« — — — 9Febr«t693. ;
Fol. 846. Aus Gonstantinopel vom 97>Januar]r mB()B*
FoL354. Anis Wienn von< 99 Jannary 15981
Aus Prag von 26« dito« ' r -^
Fol. 879. Attfs-Praag von 19 Jantiary. i593.. .1
F0I.876« Aufs Praag von 19 January 1693^ '«
Fol. 878« Aufs Wienn von 16 Januarj 1593« • -,
FoL88o. Aufs Wienn von ih January iSqS«
Fol« 904« Aus Antorff vom aJnnner 1693«
Beylage tu N^o.XXXVHL ' . , ,
Aufs Praag von 19 Jani^ary^iSfß«
Inn Jüngst Terscfainer Wocben bat liafin «tfaie' ein. ge*
dmokhtes Bnech öffentlich fayl gehabt, welliches ^in geteiv
ter Ittallianer von Florens , mit Namen ßnzi«s Fidelitiina
lassen auCigebn , vnad der Jecsigefn Pabstlicheit/Heyligkeit
Bedieiert« inn welUebem Bueeh« Er f ber did 1 oo' vermeinte
vrsaelien ansAigt, VB*d aufsfüehretf^dAfr nil alLein ^i&Ghtt-
9Z "^
•7*
Digitized by LjOOQ IC
4klkI¥ßUUiitivwAiiii ^i^athoa lf»iChri«Ui«lk)nipkt:g)iiiibMi
Seelig werden, Doch solf^i die Chrft«t#fi«.>[I|i^. 9)eWl9rf|
Freuden, ynnd WufdehvfWok «der AA»Aer»iAhpcig ^ii|, alfs
die Vnglaubtgi^n Yaietli4ft), n8»lli«hea» 0it0»A«.i«o yot^ vilen
müt grosser yerwundei:ui»^v>vn»d Bmitj^e^ti^ng aufgekaofit
wonfleayiSiftfndeiMiob'iMeillfin.^ darm^eMet^tdaAi dite sei-
iter.Hafinilng;^ auck.etliph&niUerreä, JeaaiUffn ,• vimd.C^r»
dinällen, Inn Frannckhrcich vnnd lUalüa, gq(aUo,tvmKil:)>0T
rüembt sichu'd^rs Er Jitefuonvmi^JeU^gär.^ä^Uiqhec Hey-
Hgkeit weillen Sie nocttiim^olnaypaiüe, ;Anl^Kilsue Irem ge-
fallen, conCsrieit kab«, dennach .hqfUci ilftunp^ dayffüf , efs
ffDlIbn'dieTaerrn JeaeiiitQr,..«ue )tec,yerii9tM»r|KaDg, ge-
dacfatsiBneeiijjnitdäbbtnDC're&itievenz'^r?'.. .) 1 >/ . .;/.■.>
Gestern am Sontag, Kat Aiiter'Snfs IxiAilv ^i^ P4^i|;
von der HochÜ^it imv Cata^Galiileav ^tfc0A,.J?nnd Alfs Er
Ton der W^yberHoidfäeHgkei^, gegeix'devMätineren.'aller-
ley gaete Bose'en, mnAHjstorien ereeU, bat daf^ Volckh
vberlaut , elliche Mall* Ls« id^ Kirchen angtfanngen zne la-
chen ,' d^fs'fir käumifovlb Predigen köhnd#n ,; darib^r soU
i^ die Ahndera Berren . Jesu>ter , mit Ithe .rbell zuefrjden,
Tnnd Yorhabens sein , Ine Anndrer Otthön jeuaerschickHeo)
So Er doch ein.g^^tittrriliaim, rnkki Lne dafs .Predigen
gar wol ansteth. . £(a>'iv^tieit. Jne autafi. die Hoffrawen nit
gerne Ton sich lassen, v tnnd Mann b«S01;^t,^dar Inedit Her-
ren Jeseuiter hinwegkh.«chu)i£rteiT, Ea'tneehte eia.Lebrnien
abgeben, Tnnd.SVec dassencibey dem Ilofge^indt, I6n vill
weäg entgelten müesaen, H^eliuihes, aitt ▼er^chlnen YYejhe-
nacht Feye^agen sasannnien' •geschossen, 'vond.lnen ao gelt,
wejnn, auch Gewüeroe .Tnd schwarozeoL f lorentinischem
tuech bifs Ibii die isioofo 'i?ahlor'2aeln.N^wen lar ^fcrehrt
haben sollet vnnd ist roärni willeps, Inoi Abch ein Kirchen
zue St TlUai^s genannt auf der kleinen Seiten' alhie einzue-
räumen, vhd auCs diaeoi 'Oloaster alle^id JUaiii&nische MÖ-
nich , viderutnbenAbtsuasdkaiTen, .Si^nnd^liphwaillen ei-
ner vnnder Inen eines Bürgers Dochter geschwängert ha-
ben solle. —
Inn Hungern 8i>lle«der,t4anndt9g l^n .wenig Zeit gehal-
ten "^erden , Aber etliche hungerische Vterren , so nit Ca-
tholHsiilr klugen <gar fasst, - alfs ol> Sie mehrer theils allein,
-tt lieybiyand Gaett, wider den.Tüfgg^ daargebeil, die
-Geyailichen aber, Ires Einkhohieaa, friedlich -geniasA^
(^d.begeren deknnaah. Mann solle' I den dreifache Sfteaw
auflagen, weill die WeltHph^n für Sie atrejlteb infiessaii«— ^
Mann will iuoh 'den Harm JAsaoiUem .nit .goanan, dab
•Ifäotrytiwie dta säagigabet,. Inea efai.aftaitlich ColkgMmsne
Digitized by LjOOQIC
m
Inen, ein staUHchea<^4iolihoMaifeiii».iAoin.«te«ii6firalMOMA
Clostter, znm C****,^ In^ .O^t«i;Mieh rnader derEimCi
fennckhlich eingaosdigea^ V0ll«oliaily/ «m^ WiNMI^Ilij^fu
Brfiedern, ImNeohsten T.^rs^h^in^^Jar 68 Baoren Mägdt^ge-
^W^nß^f9l\m ^?fe«?r.O| wegjm ai^ Henpen Je^euUer
desto meorVnrsaoh gebebt, ymb ^qmpheft Closntfr zoe; »«ig-
pKoieren, damit Mapn Inn defs Cjoatter kinraome, ynnd
die Mönioh dai^ans Afchliäb* -a '- - -*- ^^^
{Fol»j^:y^^''''^' - ''- '^''- "'^'^ ''' ''"' -'i •-' "•-«
.iijw-, •...!.' -li/ri CAU *:..i f' •-.:. f ^,::j:X
.('^cM'. Cba/Ifft.tldiaft.'is Fel/S4>9iLVilV (^U«^^ ;/
Fugger sehe Relationen ffir ääi !Fahfr'i'S^4« liöirdiäe iimMC)
I j .Fol, I. Aus üy^en von ultimorl)eceniber rflg^;'^/-' J"
cum SS"prjncip|iH diTii^sifväniatJdmrt if P-'fli^liÄÄkab
ie^BStiorfr: ^-' ^ .'^ ^ ^ '-r'^- '»-^-^''i ■
'' 7" Pa];3l Pfi'Wlcn vont'P »eb;* P9g4.' ' '''."'* "^ "^"
iut'i ^^*'^7* furnfetoVe.VndVerhiefcK^^^ 'if^
umbeii fles pc^^Ter^lbeeffs GI•Vfet^k^*era^FBWfini^ ron
Hardeg hngeirfäellie^?riäJns trimtibn^iKnhe*irfA--l{Ä|jHi«llt
^m^tation verclaiperljch, auch dhnne der CristenhifftiAflMfe
^efiiiv vod Verlurst alles defs J^nfgetf, "'so dreX>hfh'^nfaeit
mfshero' erFialltäYi nit beschehen WiaiiTide." (^BX-i^^''''^^*'^^'-
^, r^. Fol. 39, Crucifige Cracifigb/ Abschriflftdnet^ GeBjirtftWs
eiäe&Niderlendi§chen vnAd Tttgeri^hcrn Krie^fräkn,' So su
P^ß'fsturg isefünden "worJert. * '** -^ ' — -nn\ ^»iiii
hff^^'i .:>««/»
enKH^liatiif.
[fii|BitdrFBA S«livfa«li'{ j' 1} zr»;f
..'• ^ Ist dann defs« i:wfi.Vii|;Aris4^rKiyi$g|ff acht, i.v:..:.^ -n-^U
r ^rJO^lnev ArmuUi .thue loh mitjb >'i\«t Scbe.mea •. ^ / , ^ ,^ '^
n i iw'S^^ dQch.vpij.4ijf wahren Bericht zuuernernen, ; .
/ ^ryon ISur .Vnorilnioi^, sagt maii 'ilhJe soüil '' '* ^♦*'' '•'-^ '•
* '' ^ Das^tchuit waiss, ob ich weitet fblth'kielieo Will. en&^' .
'•*-• ^ .. : i-* . ..c.....,',..j.- . (^mOi,
Digitized by LjOOQ IC
421
irro.89e7. ' • ''^ Vah i(f% Pabquilhi«. (Das nbe^riaehe tKffill|g;tweseii '«od
«besoadmmidie Stadt; Raab brnttetSänä^y . : » . n; : . .
\" »leb' bln'viercsf^'^afVdiesVm'ges^chlccht 'ntchent gewi»eii,
>itlid bäb \i Itiefrieih behsi^en /'ofllfc gcsirgty dise tfl*«ii » Aber nein
: :;;;;' ;::::;\;::^ ';j;^m'^äys6^ ^ • ;•• ; '
Xii'ci »die Ir deii Wtfegs, forvWgpliii 1 sehe^''^ oH aücb e^
Den Ich lieb bette, der hatt mich vbarga^pop»
JPgr Türgglsehe Kayser.
Dein Volcbh batt dich mir vbergeben.
SynßHBaßa.
Herr, Es ist hiA guett sein, wir, wellea bie^bütten maeben.
Eine sue Haab%*Cffne*«u<Gomof*ra, vnd eino •äeAVienn«
Des Syiiän Baßa KrUgsuolck/u
Ir Oanitachafni sprfn^et^tv^ie'dia l¥Mfer,.fmi(|,4)f Tarttars,
Cl^A?.^l?i?!}Rfg»^l'?'^?\f^-\i.;<*?j;^ .u-.. -
Fol. 48. b. Yerzaicknü»^.. Wie alle Sachen inn Wienn
Jetziger Z^ij^ zUvikauSen«^ .•.' " ' ,, •
-!r''> <>^PJr79! ^f^P^ BorQjsfschjreibt Herrii Pba^poatalaii
liljrff rWjii^i» vpro a3 Xbris.>$94, l' :. ;;; V ' ' .
Fol. 84» Alierlay Fragstückh, so deit getatigneli 'Gra-
uen za Hardegg dienern aeii\ f tir^e^alt^eii \f ordeb ,. YVes^eh
j^ii^ d^r,/(^i^Y^rm^kVen (3 Vi 61.) '^*jk ]^ragen.
no7 jj^rf^!^^^ ^^.'^f.^^'^^ aii den 'Erzherzog Matthias rem
Gira^i>)T..Hardegg]Jap^^^ Ijregyn^Aüfgebung der Ve-
.^Pjg^^aV, .^h *.. •■]' ' " ''*' -r^ ' . -■'.-
y- :t :'l/}k374- ^^^4^^ ^^'^^ Wi^> « Se^il i5()\. — ToA del-
Niederös^r« llegieriiag Und Kaminec'gejgealäie Flüchtlibge
,:Y|W?j4e*iTüjpJcep.j (Aus 4er,'Sü^ ' ,. ,
I ^ od ^Ä^ 4^9.-^45*;.^ Aigientliche Particalaritöt Ton erobe-
rung rnnd Einnemung beeder YösstungenPetrinia vnd $ia4-
egg. -^ Schreiben ron Peter' Cassal an die firzherzogiiU
(Aus d. Lacer hpj Petrinia'y. i3\ Angnst 1594 )
•CifhEl^i 5q5.j Ex^ract aus denen Scnreiben vnd berichten,
was der lP«D.'Ercz1iercaogenMatliiäzae Österreich, towol,
Herr Grafen 'zneHardegg etc. von Chtistoffen Prian Rom.
Kays. Mt. Oberbaubtman ynd andern zi|e Bappa gelegnen
tentschen haubtleuthei) zue ynderschidKchen malen, tregen
grorsereAtblöfsung, Manngelen vnd Abgänng in Bappa zue«
gesbhril^n, Was Inen hierauf f&r Verbschaidungen eruolgt,
vnd wie dieselben noch scfaKefsiidien ohne alle hilff gelas«
Digitized by LjOOQIC
m
•en, daher snt RechimelSiigtm befaegten Abng. g^ttiMgen fb^Bsfig*
worden. — (4*1.).
FoL655. Copie» Hm. Chrutoffs toh Tiefienbachs
schreiben rft dem Eeldleger Tor Tbatiwan , an Ersbenog
Matthias, lo Jmj tSqi$. •
Fol. 789. Schreiben desaelbtoan detiaelben^ Eeldleger
Tor Thatwan 1 May i594.
Fol. 761 — rfh^.. Beiation aültiPraag Ton 19 Apnl 1594.
Was gestallt die Khays. Mayt. leczlich Herrn Jörgen Poppel
gewesenen Xiaii.d(boffpiai$ter in Sehejjn alft coniiinötnm de
crimine laesae majestatis condemnirt babep.r —
FoL 997.. Avfa. Wien ypn. prima* Janparj 1694* .
b. Aafs Prag yom 4 Janaaryv
(Viele Naehrichteh Tom Kriegaachanplatse in Ungarn.)
.; 'XL.; :/ • • :
Codex Ms. Nro-8988. "^-^"^
.;,_(^i9t. prof. 3oo.)
Cod. Ms. Charta in Fol. s. XYL P'oll. io5i<> -
Fagger'sche Relationen für das Jahr l59S. TonLXXI« .
Fol. 1« Arreste della corie dr parUmento contra GIo.
Sciatel sc^olaro stndente al Collegio de Giesuitti, per il par-
ric^o fier lai te^tato sopra la persona dbi Re ä Parigt
est^aU<> ^®^^^ ^^g'^^i^^ ä^' Pa>^1>^^®d^^* S9Dec. 1595. (s.aBch
Fol. 129—133.) •
, . Fql.57 — 6d. Schreiben an die Rom. Kays. Mt. darin«
nen die Yr^achen , warum der dnrcihlettchtig hoohgeborno
Fürst und Herr. Ernst Friedrich Märltgt»f za Baden,-/md
J^O'ctiberg/sich der obem MarkgrafMhafft Baden angemafst*
— Öätüm Carhjkurg'V «6 Nov. iSqU.' — * • .^
Fol. 63. Der Rom' Hais. Mt. Anklag wider dentSrnfeil
Föiifdfnand V.Hardeggn.s. untergebne Hsübt- Bettelchs- vnd
geittaine'Kriegsletith die Anffgebangder Ydsstung* Raab'b»>
treffend.
' Fol. 194 — i'99l' Herren Johann Anthony Zyn, Bud«
dolphen von GreyTs. Gaudenz von Rechberg, vnd Ihet^fti^
mttsPlaichrott, alfs Obriste, vnd Obriste Leutenandt', für
älch lielbst, vnnd h*er'vndergebnerhambt, Beuelehtf, vnd
gemaine Kriegsleuth verantworttung , auf der Rönu Kay«*
Mt. etc. Anclag, die Anfgebung der Yösstnng Raab be-
treffendt. —
Fol« 200* Ein gesprech, vnnd kürczer gerichtlicher
pracefa.(Gira&n v.Dardeck belreiTend), Yolkston. — (^BL)
Digitized by LjOOQ IC
O Ran^lschin* KayBer Buodolph der AnSikiir ' .n'.iLzv//
Lr»:)ö.i ijvie seb^ laftt iela 80 gar deine ErWahridlbi', *. .!j. l
"v '*'"' Hepicfsk Slc^nicbt nach deiner t>ftiijfctv ""• ' '• ' ' •'"
Wie man laider an der Haubtstat Wien aichl»; - .ih . ...
'.c^/i.; Di'a du Uillick tolt halten Inri.alUdifiWn- .. - - .j /[
^ Alda von heresen wohnen gern^ j j .., ; . .
.•i.r f l$lwtÄU.P^;aag>.?l^sJ^eUstlJ^kc^ey Miwid' VV
>\\,,,/ Va'd wird dir, Vonpi . Türggen gar hicliu kbundt ' * *
i/^I^^^Ich Rath dii»t t^up recht zuer Stachen a^^^äwcn, " '-^ *^*
"l'hue nicht deinem nechsten iRatb alles VertrsfutrnV ' " "' '*'
Wilt jlu'bebaftea Lannd vnd Leäthj- ^ '- • ' : t>.:;:. zu
meich'dicli baTd vfWien, eft i^t gi^össoiT^it»' .!« 1
Halt Justitia Itü'Begitnent ' ' ;^' :. '. .'
(. 1 ^ GIb'den OrafimVa^m Ziebt«p^iio.ifeini>.kfi9P4«».;V;
Wirstu solches nit thiien vnd aufsbleiben
Wirst dich nit lang Khonig InTi Vnngern schreiben«
So wol von Oesterreicb dergleichen
es Wirt wahrlich von d^ miiessen weichen.
.'^ J 1 -i -lY^g wc;*d}^ "die] Babeym darsü^ *^^f . / '
thuen suubr nit vil nach dir fragen. ' * " -
Traw Inen nicht ,' Ich raths. dir' fiirwar.
Da ^ee«5t bey Inen Inn ^ro3fec.g;eu^^.. . r ^
Cito, Cito, Cito, Cito, Cito, bald vfWiea
•'-^ •'60>'Wirt dein Aegim^nt wol stehst •
.< ;:> . W« solche« nit bald, virt bescheen .... |
...,.., I, so hastus. jährlich vbersehea,
j..: . ;Cito^, Cito«, Cito,. Cito, Cito, Cito, Ciloj Cito, ' ,. .' "
r ' t)atum Comorra. .. fiSWl)"*
Fol. 483. Schreiben aus Wieoi Hardegkisqhe ynd P^rr
Una.JkctOA beireff<^, 17 Jjjiny l5^S•:
:ll' : v^Fol 594 — 636. Eod^Vrtel ynnd begnadung, ßaabi>&|
taefieAdt« d ]iläri;.i5<)5«
.j.'). :iCol. 939« HelatiiH» desseq so sich zwi^schen äem.Farr
sten ants Sibenbürgen o. Chinan Bafsa, verloffen foii 10
£>dtdb«ihbifft auf den 1 .Nov. 1^95.. («74 61.)
L.n EoK945« Anatanndt der VergleichiMig- cwisc^heii [ den
liänödalfinnden, viii)d.attfgesUDndiienBaurschaffieO| den ko
^ Novemb. 1695. Linz«
•T" T »ich liannTii Jgcob Lebel , Freyherr vC Oreiuburg-, Bö«»*
JfAI^^Mt. vaosers allergnedigistcn Herren Ratb, vand Landthaubt-
jp^^ ijt Ocssterrcich etc. etc.
b^f FdkifoSo. FAaqdilltt« Tom Beeroj /od^r Hupclty Gfi^,
leydl^ziMPozen. .
*'.^' ^' Al(j man sä] t fuaff'Eehen. hundert Jart '
Fünff vnnd Neinzig, das Ißt wahr>
»;.) !,:•;.; Sich Wunderding zuegetragcn batt,
.: ., » ' Zuc Poczcn lun der werden Statt, etc.
^ * (Die einen Ifu^id fiir chicn Bären gefiresacn baben^'^M - .
D[gitized by LjOOQ IC
au
*FoL63. Aas Linz, i Dec. iSqb. (Baa€ri:]|r)t>::' j ;'L'A
Fol. 144 — 148. Bcrichl an dij^Röm. Kays.Mt der kd-
nigl. Würden , Erzherzogs Maximilian , welKcher mafs die
Schlacht bey Kerestes fürgjdlgu, dirsAnno 1596, — (Dat.
Caschaw» a8 Qct,.«&tt6.) .j ^*^ , ,^
Fol. i6if -^nr«<^»liritm F^Mlagiftr fo^Jrlaw gemacht -^-vo .01»
worden, den 36 Octo^JttCi'Sb^E^« v-
Ol^'J^n«>^p^'» .«hcjfrM^J^vi^^^ «^s?^^fc»')
vSo finot man Wunaerbariicher nicht,
» Wafs man^H f^*(J!}QCft9^B4 ^w^imht etc. • (5'BI.)
Fo^rf67»:BMiiHiHiTMMo8fK?ie84W6a«ii#TerlMY, Inn
^:r; Fid. 198«. Atfrs(kliab»,B#triiftc, wAUteh^rgeatdtrrB«
swiachen dem Christlichen vnnd türggia/^liito K^i^ihMm
UnYjmiSßi^'rwäiäith^vM}^ ^|nte' glaaln
würdigen Peram|;%\ ao{ot;npdcuind«ff*)Fffao6kkisbh«v BTitVIF
«Bfaflft^eif^sbiiiailfs CasehfiiAiileiic^ OetdbnaUS^ft^^eschri-
ben. (6BI.) >.•.'! f» . , .'! .,f.i
: iu'EiA.'it^. «QieB^greMiiS'didii darohlelohti^on, Hoch-
geboinMtoFtir^ftmkirisadHeMMv Hexten F^dibmii^ Etsui
}iäTotbgev8\itvto 0%HtßTr9kth*iMi >jAd'Fjqol\ .se|n.'gdhaUne
PjtMeaaibn^,£:d0M6«hpo^i«saliclatf9i>gedechtflrt^^ Joljr
1596. (2BI,) ..i ,
; . . . 1. EohrjttH) i Ihivtffeir> •E;ftakot i ■' mmfy d^ln . BehMibischen
iMAdCagaheMUbibi Waai rea' den Si^ndeni bteidligt.weciläk
itt'AmiftjiS^fr. (tPrag!!^ JtfAi:4ü<Ji596k :(i;RI.'|j.L . l....; ^'\.
Fol. 809. Summariam des Landtag» zue Prefl>«r§ft
Mai:tMt Ali;i;£i96.keaGblofiMni';^'Bi.) i . /.;i> t >j/. ^ s
-: ..FbK(849^iAi'tiAaU.piJMtaaiBQigarioais A!ca9k)6 St^tibm
et ordinibus Regnt Posonii proposili. (i-Bl.)ci8tNamnaanu
-1 . :i • ) b; (ExiiiMic: :deo Böfaimadbeti Landtag ' Pröpoaitidn , ao
dea.lfiiFi^hroaij A.t.i^qfr-iJiiKl&ajai Mt^'d^n'^tenden^ dtfr
Cron Beheim thuen lassen. (iBk)"* .- •" J' • '* .:i.'r
Fol. 865: Schreiben) dQf4K6iMig6 Sigtennd; ron Polen an
4ie Icais^rL Uaj^atättdie W^ohey betveffend«. .
r •/ r.FolvOyiv iDem Heiraiiitth BhürUe^ Uirei^^FünA. IKt
Digitized by LjOOQ IC
«S6
Hr».8969-ders Carjimls xne Oesitem^l^lfete. JAngit auf ti Febrer
Alhie gebaUei|«ii.EiiU7tt| «nzi^meldcui »icii|( TnnderlMteii
^'*''^ sollen. — (iDI.)
Fol. 929. Extract artffs d^t^bayserlichen Laandtags Pro-
position , .f^^fffi^ vnndvv^l^a^i«, df a' ibibmut^y i5a6,'
(zu Wien.) 114 BJ.). ,
'F^oK^^t. Am AnnTtoi^Tvoti 3^6 Dec. iS^d^J ' '
b. Aas Collen von 4 Jenner 1596.
(Nacbricbten Vom Kriesistbaoplaüe^ ' ca • beniorken.
Ans Ungeb>fl.)P -r''* .' :../v. i - - / —
-1^'^ "•'« .'•' r -r/: .: • . . J ...; '\ » . - . • .
öl', •' . M. •fu*',fii'j7/ . , ' :-' :/. I.. ...» ♦ ' ' ' ' . ":
■.•.s97o..w{.,.w •; vr,: Codex Ms-.: NrQ^B^iO.^ .
Cod.' Ms; cRart : iii Tbl; i^^CVll (FdH; 9Ö 1 .)
Fagger'sclt^ Heittionen fup das isbr '1197* Tom^XXIIL
< • * ■ (Ordhiitf tnrerso.)
i "f Fol! ti f Anflr Wh» TÖn ^vMmxjf DotJrtatKs ia9^> '
FoL3i)9. Atgentlichet* Bertebt des Tumalca/ iwisfAien
d^nBeheimb TnhdrWallbnett,'tnn der Niwstelt tae Prag
jvwi>B 8ept« i69*7i~' •*'''' :•• • ^^ t-i-/', • ••■
.. I. ' FeL434' Berioht desr fflvgebnen BtMtlregwaf
'Wtewi vor 'drai SoHetlentbon, 1 9; Jul|( 1 5971^
>;:.! ^ s^e^elebdcbiBorg^inoiiisiOTalbie^VaalAsStejreri
sostellen, d. 19 Jalj.«
-.^:/> .TJm>£irlcMdigang/' (fiin Fleiscbhacket- T^a Nofsdorf
lukt' drei Oohso* getrieben, und in den Sebweii gescbnitten.)
0: Fol.r47a. CopiaScbreibiBns an die kaiserlMii. y. Palffyi'
Toti B'Jnlf) 1997:} liebst der AneMgevoBseobs .ge&ngeDea
Janitscharen. >
r : :' «"Eol^idi^. BeligtoB Mdndst, 60 sne Wieaii'IiblVackb
9fegaBgen;4.Vnd Einern Jeden Bttrger daselbsten ,• Im Monat
Hajo vnnd Jan)r.lAoii597, ine bauis getragen .md iniiiDgiert
.^ord'im p-fy.r. :; .. .
(Das Anslaufen in dleSeotiriscb'en Predigten srnEn*
eersdorff, Fesf^dorff, Bodann o. dgl. an Son^r uddFejer-
tagen •verböten. **^)
OB FoI/fi63. Fartienlar Sebreiben an Eraberaog (Kal-
tblas.?) ans. Nenhausli die Erobemng von Tottis betreffend*
Dat. s4 Mayo 1597. (4 EL)
Fol. 579. Avis Wienn von >äo lEayo 1597.
V Versolbiiten 9entag, Ist bei Mcdlhig, Nachmitag, ein 9^
Hsli Wetter gemsit,. das nickt AliainnUea Wein Im OebÜrg, voo
Digitized by LjOOQIC
42Z
£rd vnd fileckh serrissaiH vnnd liefttb'Inn:die «toe gflfielirt, auch
die Nidern Wcingartten , Also imgesoliütt, das.! miaub an^etlicbeii
Ortben dteiBteckk^ nur ein yvmtigjdhetf hat auch:ilfeeTSVami,fmd
PeUeradovffi|>Jtierwaffe*Uw MSdling^ aa vUea htiuemj,^6ibiG&anjfit
,eiiigew0rflWiKy.:dici Heller also null Wateei^ angefikttv iia£i ea- -vil
Fesser mit Weyjk Yflili0eMaifo&t, aueb soiiiKStaia|reri(llen$ da^ Iha
«.dein Or^lien:, eines. Hniees.dief 4$ele|^« wSb daitn: an eslicbea
-8obaUu>beii -Orlben , n^cb ein grosse AhisSMigl^* disearWettoi^
'-aells^ Allein em beiiidtea Ortkea mdecgangen, "vnd drtHndi der ctf*
iati§nea Jiauer . meiber suegericHt^aeki' wordcAi- dteen schaAm
aobeoaf'jMaiii.vf MSuooq A*c-t- ..';....: u. ...;... . .
. »Djci ar)S(i^ii<ge&ngne Bauenf « Sa die Redeliiebrei^i sem esd*
fonvi»rkraiiidihni« ywi sterbeo hauüeM^eifs i%ilni ivellicbei dtb
Sebergen -laia.'tdad Spital traaeiii Ojdor fiebrea^ vAd ^li4t man diid
:thg vilSpifa .vnd Baaer Inn das Amhtbattrs geüehrf, sUebeeorgea«
.man mit IreaaiObristeo bald procediem werdb; Sooneta«* windet
Albie atarekb« Aitstijtia gehabt, also wer ainen Eiidlleibt, vnd ej>
SriiCen würdet« .stracbhs anderstett, da die tbaU büsebeeheiii
«n Kopif ]essen-mu#Cs « wie dapn.neob^tea Mittt4n»benvaq hinein
Junf^ea foii^aiJHanA, so Weib.,vad Kigdeg.bindpglseseii» .einJSieift*
pel Stattuirt worden« « >—
*ßihS^ yer«i4telniV9:dficAafriserisc]^ett)BlmreD, be*
3t^)t9«>Yn4..etrJsi0et09 R7t(c»,.9bi»ste, £U«i>%lmtfc titd '«^
dere Befelchshaber, sp d^n ;a4 ApprUl Anii^ )^^^' ^oäEnnfii
ismchiWiAUPai Ini^a K9y««ir8-AolbiAbaa£i gelie&ct.wordeo,
Fol. 646. Auls Wienn von i5 Apprill 1597.
j y fDi0'A[iifrrerisebe liati'efn / Seiadt'ni>cb ■ nicik festilt, licen
(^licb Tausendt starckh, Nächst Melckh befsam^n^- va'nd wernep
^^eichwol. xQa.denr Beytterrn,'^ Immer, vil erschlagen r g^benckht,
vnd gefangejo, wie man dann erst gesteren, mehr alfs-ao. Inn dafa
Lanndthaufi^ alhero gebracht., d^rund^r yil Redelfiebrer, auch Xr
Obrisfter, aambt seinem Le^ftenambtgefiingcn Wordenf, dfe Re^t-
ter Nemmen Inen alles was Sie haben , Wie Sie dann- teglioli
gancee ScbüfF mi|;-Pethgewaxld(, Spe.o^b« Schmalz , .^Uet*Xel Haufs-
.Bath, ynd^vil. gelts, Alhero schickhen, vnd also ein grpssee Guett
bekhommen/dann es dcro Örthen, gewaltig BeicheBaurea bat^ *«-
Ncchs.tvcrschii^en O^stcrFeyrtag, Ist eiri ScbüfF. mit dergläicben sä-
cbeni aacb e grosse Fesser' mit- ^eins, von 4o'Aimem, Neben
ainer Truchen, vnd Feslin vol gelts,. albero gelanagl, das bat 'die
Handtwerckhs Purst Prys gemacht,. die Fafs apgesep^ft., vnnd ei-
nlas aufsfielasscn, ,dic Truchcn mit gelt aufgeschlagen« dasselb ge-
raubt, das FefsTinaber', So kaincr Allain tragen kSiindt, babea
die FiscKer, vf ei.ner, Zillen, daruon gefiehrt, vn^nd Solllcbes' vnder
'einander anfs^etl^aiU. «
s Am iMitvroefien herniacb', Ist wider ein* aollieb-^ebfiff Al-
bero korani.^fi, .Vi^^Uiches das Vglekh gleicher weifs PreyA geben
wellen, die Bcytter aber, so solUches beglayttet, habens dem
Richter angezeigt, Wellicber alfsbald mit seinen Diennem, vnnd
anndern Knechten zum Wasser ganngen, vnder Wien Sie erwischt».
rfcnckblicb eingesogen , auch des andern tags geschwindt darauf
daruon aufgebenokbt , gleicbwol der Aine allain ain SebäiUii
Digitized by LjOOQ IC
S2ft
m^9^tf^.iWMd\ iBcR ABder sv^o^ IJdnveii ^daiAH^ ilihe dMb Allain,
t..' :>»iDer iEh'tfäier:<, so dib^Feslin^mit dem gei«'«iidtfitkrt, bat
Inan.96«erii7i&n!^ die'laatvibinx.tfaeiis wrdev a«f9V-'ii<ieh müsseA
^t'i£kK^ *&«» straff eiiegeoV 'wms nian'niit den Vbepi^en.jiefangeiiea
Bh-iremiMi wfindefi, gibt ZtiC^ 4a tmaa' auch dike^vbelrnit straffet«,
«riirden «raf^We^etat die Qu^tor .ftiobtetebimsem;)«/' j>i< i
i:- > '«iNaGbdejb die* bawer --^mb^Medliiitf«,? PettersdoWfv'Baaden,
fMul^evs^evf$l* Gii^i^eleliirchei» , ynad- Andern, meto -Ortben « ^ -iweH-
•Ieii'9leinii4i2)dba.ferdigea'li0hn« nit tnehr arbaiten i «»eilen , anfti-
«isob wondbeny vnttd sieb vf^5ooo atarckb Yersännlet; bathnan« allab
Lanndtberren , vnd dem Adell vfgebotlett i Jeder 'miraeinen PI»-
•Aen fnaebi^vehn&^enr 'SU? tersiöhtlnen^ lüso Inn^ f^ Pfevdty euch ein
^bndlin <rae Fneßi^ BÜe8a«niki''gbbracbt, vnd rersbbinen Fre^rtag
t]faebta'au8v!vM maob MedliUf^v'Baaden f'VDcT'PfaiiroiMletten geaö-
«Ifmi'^' lU^^afrtovtscbe bawerv'vbr tagsr vfberAiUen ;' vatid Alfebald
]riben'/An»lniiMiaiiioblager , «anibt 6 ^elel fieb^epft ^geb«nnc1ibt , Alft
-MidHdeniAiesrgeaebenydas Sie vbermahn^t^ biAien 8^e sieb fnn
««Itti ^ergleicIuMg elngelass^V'"^^^ <^|0 Bi^llielirei* Selbsten daar«
mbeni" vofl"!ireUicbeB di« Reyfter -gestern mebr m)(^. 5o. ge-
<fiingiier'tian»»tnilt;'^abraebti iwellkrb<i'Xur straff. Im Statt Graben
Arbeiten miessen. « —
-fi f'^Folcr6>;^i'' iAm Wteii'>iov'A^iK 't 90lir6i&eti über
-Um ^Bufi^ht^HMittn Baöenr,« «tt'den -EMMitmig Matthias,
^otti 'B^&fk^rn «mtiiltfarflolc'ti (fl'^^t-) •' - *
(/ • I "*^EoVbf;b;{ An 'denselben Rtrsbersog^^ «iHannfa von
Greysfs zum Waldt — , Sti Pökcn d«ii 6 «April 16^7; -^
(4BI.) -t'-'v.f :'^( ' r, ,u/ ..!.■; ' ■• - .' :'^ .
r. i* ,F4>l9^a6* '.-ReTera d6r' Aufrierisehen^Banren'Sae Lit-
«9cha«. 'i&Mavij't5<^j,'*'' ■' •
♦^ ' '^6l.73o.';Extract,' was anf'Jtingst geb'altenem Landtag
*jfler Rorij, Kfiys, Mt'. wideic, ^ß« Erbfeindt, dem.Türggeo von
.^% QrtQnndea, des Köoigraichs 'Böhmen bewilligt, worden.
-'< ' - pÄL-t^T'-'A»« Wien^'T* 4llärz. 1697»"
-' '; ♦Föl;76if — ' 768. Lanndtags Beschlafs der fdrstlichen
^Qif^fsc'Tia^t Tyr9U, den 28 Febr, 1597.
,' \. • BJoI. 7<9)()---8o4.. Kai^evlicbeFroposUioiii.deatyroliachen
rLaandtft^ aä.Febn 15^7, . ; .. '...(..
• ' ^ Pol. «ic|. Aufs Wien »'4 Ferbr. 1597.
"*- '''Pol.ftjp. Der Cron Beheimb Laudtags Tfirtrag , 26
^anoei*. ^597, .. , ,. - . ., .
JF^ol. 866. Extract * aufs der kajserl. öss^terreiclilscheii
•liial»dtkgB4'Fri>poaition', eröftnetden k4 Janaec 1597.
'' iID.''Zii'beniei*ken die Berichte über die ^afirührischeii
!" '" ' B^gctern. Passim.
Digitized by LjOOQIC
I
«29
Fogger'sche Relationen vom Jahre 1698, Tom.XXIY.
Fol. 1. Aufz Lyonn jp9i%picimo Januarij 1598. (1697.
steht) r ^ -r -^ _^ : K^,
Fol.56. -fetttaet aiif^ dcft* Vnder entzdrischen Land-***^**'**
tagsptoposition Anno 1598. 'bege^^ti. (4 Bl.)
FjOl. 177« Schreiben. d^s:.NiclasP«Jff,KiFrf^H?rrn de
Ordetan die konigl.WürdQ Maximilian. RaabtSoMärz i$q&
(av,Bi!y ■ ' '-- '■ "^ ' '-' \ ' • ■ -^-^^'-^^ ^^ ^^
Fol. 180« Schreihen'desHrh« y. Schwarzen berg an den
Kaiser. Raab äp.Mar« tBqBi •» ' •^'' '^ »^ *'*^ •' •^*' ^
Fol. t8l. Itk derselbe «in > de»! Kaiser; ''rAprUif^^S.
Foh«9a« Estract eitieeASefcreiÜens ettfftlRAsbf'iTobi 3
Afril 1598/ . : :.' » '•' .:• -5 ''*•.: .V . ' ■.'• • >f
FoL 195. Verzäichnos tmt'^at'Ovdnifn^ thi Jeder, El*
sej zuRofs od^FuelSf Franiidsent öder WiirMoAten, T^enlsel^
oder Huni^eriach , in difsem- TorgitnohmtilFii Aiisetilag, so
wir zuhoffen, mit genad defs AlraechtieenGotfesUnzu^ihM
vnd zuttollenden,: sieh atiuerharltteri hmei vMd ileiAer ord«
nung nachsetzen solle. — (cBl.) '<>... . '' >• *'l
Fol. 417* Anfs Wien 1*0 m 1 1. Jaly 1698 et?d; '
»Dison'4Viohnlitag^wis€li«Ti i'vhd'a Vhrn IVt'ih'd'efirftkySeÄ
Stall ajlfate eift crschreckeniicfas"fVlur«xrfskoMimen, i^hdsi^^b g^i>7cR
darauf ebcneni^fsscn a^ 3 ;v|»der9cbidUcben OrtlieiL-eSo-Fruhnüt
cr/.cigt, die hat also bifs vf den A'Bendt g^wal^t ,wjf. grpawQlS
schroclihen dc&^volckfas, Inn welcher es-vil heuser.hin<i^egkh ge-
nommen, viid grossen schaden gethdri, Sollen eingelegte feur,
imd vermtitblieb dui^ch Ansttfftun^ der Turggeh i^ngestecK^t seyA
worden, Gott ergeee die Bescbedigten etc.« '»/.'• .•>.<' {
Fol. 46S. tCstserl. Mandat, Achtserklarung. '^aclien con-
tra. Achen. Pra^, 3o Jnnj* 1598.' (3 Bl.) . ,*
Fol. 488^' Schreiben an, äen Erzherzog* {1f atthifi;» ^
filier die Frobetning ton Palotä und Vezpriol' Da^am im Feld-
fager Va Mcil von Weifsenburg 9 August 1598.' j ^ ■ ., ^
' * Fbl. 63 t. Extract aines Schreibens aufs tjratz Von 32
Öctober 1698. (Religionftsache.)
Fol. 688. Schreiben des Erzherzog' Itfaühii^s an N. iH
»öv. .1598. • ' • ..
* * *PoL' 717. Bericht an den Erzherzog Matthiasi (maiik.)
(4B1.)
F6I. 7S1* Particnlar vnnd adrsffiehrliche Belation,
Digitized by LjOOQ IC
430
wifs ticli mit BelSgening Ofien in ditem 1598 Jahr rerlof-
fen Tod zoegetragen«
Fol* 761. Aus Anttorflf von 24 Dec« iSqS«
b. A08 CöHen Yon 3i Dec. 1598.
(Ziemlich yiele Kriegsberichte aus Ungarn.)
XLIV.
n^99ju I Codex Ms. Nro.8973.
(Bist. pr<|f. 3o4-)
Cod. Msi Chart, in Fol. sec. XVI. (FolL 702.)
Fogget'tche Relationen für das Jahr 1599. Tom. XXV. (Or*
dine inrerso.)
Fol. I. Anfs Anttorfi von 3i Dec. 1599J
Fol« 37. Sommaris^he Beklion der künstlichen werckh
Vnd SpeotacMl 1 welUohe.£ne ADttörff, auff den» gltckhaff-
ten Einrit, Irer Hochfürstl. Durchlaucht Ertzhertzog Al-
berto etc. VQsers Landts Füraatea ynnd gnädigsten HerreOf
gemacht worden, (fi BL) 5 Dezember 1699.
Fol. 53. Aufs Pulsen Ton 3o November 1699 (u. pas-
sim.) • • Kaiser.
*Fol. tio. Aufs Stejr, von 3o Oct. 1599. (Steyermar-
kische Religionssachen.) (ü BI.) -
F0I.9JO. Schreiben. Hr. Hannfs Sigmund t Freyherr
sue Herberstein , an Ir Fürstl. Durchlaucht Elrczherczog
Ferdinand «ue Grätz , wefs Er mit seinem yndergebenen
Krieg^volekfa zu Bosohega verriebt hatt. Dat. Waresdin«
den 18 Sept. 1599.
Fol. 276. Kajs. Resolution auf der Land tieuih aufs bee*
den Stenden von Herrn vnd Ritterschafft des Landt Oes«
aterreich etc. vnder der Ennfs Augspurgischer Confefsion
sambt vnd sonderfs .vnderlhenig anlangen in Religionfssa-
eben. Prag i5 July 1599. (s BI.)
Fol. 454. Obrissten Ruefzwnrmbs Vnndterthenigiste
Bitt an die Rom. Kays. Sit. Anno 1599. aVa*
* Fol. 609 -^6 12. Kaiserlich Mandat an Admiral, das
er sich mit dem Spänischen Kriegsvolk bey Peen der Acht,
ab des Reichs Poden thuen solle. Schlofs Podabrott, 3o
J)ezember 1698. (4 BI.)
Fol. 6d8. Articul aus der Kays. Majestät etc» Landtags
proposition , so zue Wienn Inn Oessterreich den 8 Febrer
1699 ffirgetragen worden. (1 Seite.)
FoL63i. Zeittnng, aufs QräU,(ii^ Vngera?) vom 18
Digitized by LjOOQIC
4SI
Febmterjr 1599^ ^ ' Welöhei* ^cttaHt die VnAerthäiif n Irte
Filmten allen gehorsam ab - ynd. aofiagen, (9 BL) *^
F0L643. Extract aub der Kajt. Mt. Landtag^ Prep4>»
ailien eröffnet und Terlesaen in yersaubtaner 4. Blande, den
8 Febr. 1699. (3V4 BU)
*FoL687« Attfd Praag Ten 11 Janoari 1599. (Obrwt
Rneftwnmib.)
FeL70t« Ans Rom von a6 Decembrki 1698L;
b« Aus Venedig von .1 Jannarjr 1699,
XLV.
Codex IMte. Nro. 8973« / »«.8973.
(Hist. prof. 3o5.)
• Cod* Ml. Chart, in Fol. sec. XVT. (P0II.659.) J
Fogger'sche Relationen für das Jahr 1600. Toiti^\Xn.,i
Fol» t« Aofz Rohm yon 1 Jenner i6oo«
Fol. 44. Extract ans der (wienerischen) kaiserliched
I«andtagiproiK>sition eröffnet den 10 Febr. 1600. (a*/« Bl.)
Fol.5af». Relation an die Kajs. Mt. Anis dem Foldt»
leger bey Lettina an der Muhr von 16 Oct« 1600. <4 Bl.);:
• Fol. 609. Schreiben mein Georgen Paraideysers « Iret
MU Obristff, dergewestenCaniserischenGranitsen, Grtndh
liehe Verantworttung ynd entschuldigung , auf die mir hef
St. Gotthart 14 ArticnlK so Jüngst angedentvorden. (5B1.)
Fol.. 614* Verzaichnu», was in Abisttg' Canischa an
Frofiandtf alfs Meel vnnd Piscotten daselbst yerbliben« aneb
was von dem Pul wer, so im Schlofs angangen, • yersebii
worden, (a Bl.). .
Fol. 634 Translation Wafsmafsen Kay««. Mt. die Pe»-
.aianisch^ Pouchafil zum Abschied sohrifftlich beantwordd*
1600. (5 PI.)
Fel.^^. Apra Wien, yon sd Dec. . 160a« . l>
Aus Prag yon 3o dito.
. (Ungrische Kriegsnachrichten )
Beylage zu N^. XLV»
Hlustris ac Generose Dne Marce Fuggere, D&e charissim^
et obserFande.
Fostqnam pridie Natiuitatis B. Mariae Virginia ad Ve«
etram Illustrem Dominationem literas dedi, - quibua signifi«
cayi totaia Styriam circa Religionem , Del praepotentia be-
Digitized by LjOOQ IC
4»
rochiali C^nthiaGaefeciiriuv/iniliuoi' rcMna^atMbisi' Comisi^
Mrii itothi adviobti erantyiDoniiMft-Joanlie^ ComU alb Or-
teiibvn^iGäri|itUi« supFOBvuftiOifiiaheiys v' H4i^tmatitts<i2Ska4
gel eiusdem provinciae Yicedominuhv DoötbriA^elii (Uh
Sfecd^V )Sex|^asij«i!/6otisilia«uis ^ i«t Jaa; CKrMtbpnorus de
Frank, Guardiae Dostrae capitaneas. Eodeid IgfiCttr plaM
modo, sicift,«tf8lryriai,> CaHAthrifl 6 iiioblseA r*fi](t*ihata. In«
primis ha^^ticav templaicom^ qaeBiil6riiti''se«tanioruniqae
praedicantium aedibu8, ubi^ue j[)artjin arietibos, partim pul-
vere tormentario sunt eversa, praedicantes ubiqae ex pro-
Tincia cxpnlsi. Uxores patsct^aer et concubinae clericoram,
ab eoram con^or^io abactae^ illls^e redita&.8ubpocnapro*
'e''''>^^* gcriptionis e»<oiiiiubiis prtf^inciia interdi^rar omnes catbo-
licae Ecclesiae, quae «tantin baietieiicorum potestate, sunt
recupe^ata^f ,. .catholicis pastomb^s imposi(is^ j^n^i^ef ci vita-
les, omtiia oppidula,' omnes pagi diligenter '^efproiati, p^-
tina'ces häbtetiet ex'^omnfbds^^de SerenitatU prominens
proscripti , in omnibos fentie, >'tnixime aer6'' pHncipallori-
bv6 löcis-exbjortationet a mead poptilbm intertiam etquar-
^«ni ttsqoehoi^am habCtae. • 'OoimiAuDio süb'utracpae s^^^^b
iliomnänoi^ loicis, et viva ^oce et per patentes Hteras (Aa-
tht>ritate Apostoliea ä Domino NuncioApoftteliea. Epi^k^opi
'Adriensi «i(iiln> conoessa) a Ine-sublata' ' In^up^t* liUrae pa-
-«eAtes Archidxacenis , Gmind^ntri , Frisacensi ^ '^atdeiiaf,
L/auahtinensl V Axpilerensi, et nannuUis {ira^fiik4^ 'da(a)(, aa^-
<|«bria contineates remedia, qoibus reformatio 'ihaneat sta*
'bilkä €t> ad' Eeekiiam redcrctia « omnis oceasio ad- Vömitom
(redeundv Sit precisa. ' Multa millia- librorom bäereticoram
.yuUioe iu 'vairiia locis oombutca. v. ^uam p^ürima animartiil&
millia ad ovile Christi divina gratia reducta' et- sie iota Ga*
-rintbia in'spatio triam mensiuih Integre est reformate, in«
jfbvmerabiHbui hominibutf de aub a<d ecdesiam reditn stb)-
met ipsis gratulantibus. Tarbac Rusticorum et^it-liBoeiis^
sant quidem Uimiiltuati) artamtfu-ipsoram 4uiwAiiM 4ta diu
duravit, Ciaitas quoque KUgelifurt oiitiVra nos semper
fuit in armis, diuque aos ab ingressu prohibuif döB^c tan-
dem per terribile pcincipia noatxi mandatura eommots, Re-
formation! se subiecerit« Itaque pridie S. Martini vexillam
quingentoram mi/itum t^x-Clagenfart in* civitatem Völker-
mqrkjt e^t translatum, eademque diQ omnes s(tptarii.praedi-
'cdntes ek' ekäeai '^iyitate discesisehint, ' qtiib'üs önlVkitn» px>8\-
quam Clagenfurtensis civitad ita fuit evacuata, nos in feste
-S/ Martini eukn'nostro miiitumvexillo irigreaftv s^mas, tota
-ih armt«' (oantva 'partnm)* poaiia eiviute. Sequenti poatea
'<Ue<y qvM.evat^I>6ininica, ip templ^- ptt ropbtali -nd popo-
Digitized by LjOOQIC
435
Ittm, qai erat numerosissimuft, orationem in quartaih uaqiio
horam haboi , et pOBtmodum , hac rebelli civitate nuMre ao«
Hto in Omnibus per triduom reforniata , Domam qnisqne
di&cesstmus. Beformationis et Carinthiacae et Stjriacae
Acta forsan aliquandapublicistjpiscommitentur. HaecqüO-
que Commissio perquam felioiler et preter omniam expec«
tationem (Oeo sit laus) sine omni sangainis efiiisione per*
acta, iia nostro S^renissimo placuit, vt inde plurimiini ce«
perit volaptatis. Haeretici multa de rapinis nostrorum mi«
litomi €^t de Tjrraonide « quan^nos Commissarii in popo-
lum exercuissemus, sparserunt, omnia ea cum sint iaisißsima
et mendafsia^ p^r sese eyanescere soleonr, nnlla pro Inno-
ceniiae nostrae declaratione Apologia opus erit. . Häec eo
libentius ad Y. Illustrem JDomination^m scripsi« qiiod existi-
inem nanc narratipnem .saltem aliquam illiüs doloris» quem
y. lllustris D. ob Canisara proh dolor turpiter amiBsam
percepit, initigationem ifore. j\aptim Craetii die TLlCl» No*
v.emlirrs .V MÖC. Yestrae Illn'stris Doroinationik . '
. S/nceru« amicus et serriiB .
M. £ps. Seoo«
■Qaaeso eotnmismicet hamrn literarnm copiam fratribiu
P. Gregorio et Doctöri Hott.
Von Caniscba niiag Ich nit scbreiben, Binkhälnstundt
sicher, das der feindt, nit auch fftr 4)as 8chh>sfs Segga
khom^ der Sardor^so Cantsa erobert, soll ein Augspurger^
oder Men>inger sdn, Er hat gesagt, Er will den Oberstem
faisten pfafTeif in Steyr, noch wol'finden, Inekhenne E*r
jiilf aber sem« Schlosfs wisse £r gnrwol, Bestie gehe in mal
hora etc.
(Fol. 691 et 593.)
Codex Ms. Nro.8974.
(Ilist. prof. 3o6.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVI!. (Foll. 791.)
Fugger'sche Relationen für das Jahr 1601. Tom. XXVIL
Fol. 1. Di Lioneadj 28 Deeerobris i6oo.
Bis Fol. 245 italienische Correspondenz. >
.. F0K333. Extrac^ der (Vyiennerischei^) Landtags- Prq-
position V. 19 Febr. 1601.
Fol. 36i. Extract defsBehmischen Landtags Beachlufs
Ao. 1601.
Fol. 375. Aufs Wien yoÄ 10 Martii 1601.
L a8
Digitized by LjOOQ IC
/♦34
irro.a974* »Demnacb man ders Ilerrn Obersten Paradeisers Summa«
riscbe Verantwortung, ab vber loo Pogen lang gewcst ku seiner
entschnidigung nicht g«nueg8ambi>efanaen; hat man Ibnehemacb
rber vorige Arrestürung, dovli nun Inn der Herren vqq .Coilo;
nitsch Behausung durch die Guardia Inn mehrere Verwahrung
nehmen lassen , aie andere seine fürncmbste Befclchshaber aber
aeindtlnn die Burs an vnderschiedlSche Ohrt/bifs dafs vf den
dritten Beehtstag die rechtliche erkenntnufs ergetb, Inn TerhafT«
tung genommen worden. «
Fol. 4^8« Schreiben Murath Bassa von Ofeni an Herrn
Nadasty 1601 2 Juni.
Fol, 5 1 7. Zeittung von einem scbrockblicben Wunder-
werckh, aus Tnnsprugg , datoQ July 1601. (Wachsender
Ferner im Gericht Fetersberg auf dem Acbspach , hinter
dem Oezthal )
Fol. 638. Relation Herrn Ruefswurmbs Tber erobe«
rung der 2 vorstätt Stuelwaitsenbnrg i6oi.
Fol. 657. Aufs Wien von 10 October i6oi.
» Der Herr Obriste Para jeyser hat gewonlich ain Naren vmb
sich gehabt , der Ime zue disch gedient , die Speisen ab Vnd zue-
getragen « -v^ellicher vf 9 difs , die Naren Klaider angesogen, vnd
bis Inn die dritte Stiegen herab hhomen , alfs aber die Waaclit
Seaehen » das Er angefangen zuelauffen , vnd gespirt, das es nicbt
er Nar, haben Sie ine ereilt , vnd wider Inn sein Gewahrsan«
gefiehrt 9 der wirdet Jeao besser Inn Acht gehalten. «
Fol. 665 — 677. aEniid tnrteirs Absohrifi^ Tber die Obiii-
«ten Tnd Haubtleuthen sambt andern Interesairten Fersob-
nen, so die HaabtTOstung Canisavnd dieYestnng Bobolscli
A^ 160*1 den Türeken vbergeben haben.« (i3 Bl.)
' Fol. 681. Oration Herren Paradeiser fs vor seiner Ent-
hauptung. (1 Bl.) (Behauptet seine Unschuld.)
*Fol. 726. Relation defs Abzugs vor Canisa an Ire Durch-
laucht Erzherzog Mathias geschehen, von Ruefswurmb.
(3 Bl.)
Fol. 791. Anssaag ainefs gefangnen Spachien im De-
cember »601« (Viele Kriegsnachrichten aus Ungarn etc.)
XLvn.
Vi«. 8976, Codex Ms. Nro«8975«
(Bist. prof. 307.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XyiL (FolK 414.)
Fogger'sche Relationen ffir das Jahr 1604. Tom. XXVUL
(1602 und i6o3 fehlen.)
Fol« 1* Aufs Rom von S7 Dezember i6o3.
Fol. 90. Extract der Ka?s. Oeste^reichisohen Lan'dugi-
Digitized by LjOOQIC
435
FropaaittOD , so den 19 Jenner Anno 1604 fürgetr«geni?or«
den. (Wien.)
*FoK6i. Extractwat vfiF dem Beimhischen Landtag
proponiert worden; (274 BI.)
Fol. 4 '4- Auf« Bluofa Inn Schweica yon f^ Dezember
.i6o5. (1604.)
(Mehrere Nachrichten ans Ungarn,. Siebenbürgen etc.)
XliVlII.
Codex Ms. NrOi 8184* »»0.81041
(HIst. prof. ao5.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. sec. XV^I. (Foll. 6.)
»MatthaeiMauchteri ad Augußlissimam Bibliothecam
Caeaar^am pertinentea achedae.«
Fol. I . Pro Memoria des kaiserh äibliothehars Mat-
thäus Mauchtcr an K. Leopold.
Leopolde Primo Aüstriaco , Imperator! ßolüahöi'atli Iiiüid-
tissimo.
9 Sacraiissime Caesar^ Tria sunt dijficüta mihi et quar^
tum > quod penitus ignoro, tfiam Aquilae in coeto , piam co^
lubri super petram » t^iam navis in medio mari, et i^iam viri
in Adolescentia* Salomon dicit (proyerb. 3o) loco dißicilicL
Uaebreus legit abscondita ; aquila mirabitiaj Cbäldeus oc-^
cultUß septuaginta, Tria sunt impossibilia mihi inieWgere^
Auctoritate SS. Doctorum Tria etiam maxima sunt, qoae
Tel.Angelica uel humana mens po^sit comprehendere. •<
,3»^rimum, quod Dens generet t)eum» distiiictüm Iri
persona k Deo generante, sed eundera in natura, ä^""* ut
Dens prodacat Deum , distinctum in persona et natura,
jtittm ut fiat, quod Deus non distinctus a se ipso in persona
habeat aliqnam distinctalm naturam k diuina Essentia. «
»Primum non solom possibile« sed necessarium^ et
sie communicando Pater aeternagenetationäpropriamsuam
Easentiam Filio generat terbum , distinctum k se in per-
aona , idem in natura. 2^>*™ non solum non est necessanum«
sed etiam impossibile » qnia cum Öeus absolute sit Omni '
modo, perfectionibus innnitus, necessarium esi, üt unna
sit Deus nam ut aureus docet CbrysologuS (serni. Si.) D/^
i^inita^s nee inüium capit., nee recipii Jlnetn j nee admiliii po-
etetum, quae non agnoscit occasum ideoqiie nOn s0 polest
yi>Q.lt]plicare in persona et natura, Deum distinoiui^i prd^
duc;endo« 3^'^ factum est inincarnatione vetbi^ quod opus
Digitized by LjOOQ IC
436
firo.8i84* adeo sublime ^ nt omnem superet creatiiin Intellectuin, tarn
hominum , quam Angelorum, audiatur Seraphicus Bernhar-
dinus. Persona Virginis tantae »uperexcellentiae e$t ^ quod
nee in personis increaiis j nee in pevsonis creatis ifweniiur^
haec incogitabilii Dignitas ^ciL , guod habeat Deum Filium,
nisi in una. persona dipina^ quae est Patris , et in una per^
sona, quae est matris, sane privilegitim hoc , isli sali ptirso-
nae iia concessum est , quod sicut impossibile personae Filii,
i^el personae Spiritus S. generare Deum y pro eo quod in eis
non est natura cum primiiat& Jotcundltatis , unde sicut im*
possibile est Patri producere aliud f^erbum , pro eo quod hoc
(fcrbum genitum Sit perjkctissimum, et tolam potentiam ge-'
nerandi exhausit in Patre ^ iia impossibile est mulierem aliam
posse parere Deum. «
ySed curiosius ijiquiramus ab isto Seraphico« qua
Tia , quibus cotnitibus « quibus veTis 6ola Maria Augustis-
siina ad ist um felicitatis et dignitatis portum perrenerit?
» O incomprehensibilis altiiudo mysterioram Dei > una Malier
haebrea fecit ini>asionem in domo Rf^is aeterni , una Puella
nescio quibus blanditiis ß nescio quibus caulelis, nescio qui-
bus ifiolentiisj seduxit , decepit et ut iia dicam pulnerapit, et
rapuit diifinum cor^ti respondet Dernhardinns sed o Sera-
{>hice Doctor, Mariam' unara Muliercrn, unaroaliquamPael-
am haebreaon, unam yiolentam, vocas: haec non moue'
rant Fatrem aeternum, ut Unigenituni Dei Filium, qnl est
corPatris. tali n^ulieri, tali Puellae cbncederet ; clarius
loquaris , aliae requirunlur praerogativae quae coelum in
Terram deducant, quae yerbum Dei, e sinu Patris, in
sinu Virginia ponent. Quodfoemina conciperet et pareret
Deum, est et Juit miraculum miraculorum^ opportuit enim ^ui
sic^ dicamj foeminam elevari ad quandam aequalitaiem divi»^
nam , per quandam quasi infinit atem perjectionum et gPatiU'
Tum, quayn aequalitaiem Cr eatura nunquam experta est, cum
enim toia natura dit^ina, totum esse et posse scire et oelledi^
vinum intra V. uiervm exlilerit clausuni, non timeo dicere,
quod omnium gratiärurh effluxus quandam iurisdictionem Äa-
buerit , haec V. de cuius utero , quasi de quadam DipinitalU
oceano rioi et flumina emanabant omnium grätiarum^ repli*
cat' Seraphicus Quis. ergo nescitlVfariam Deiparajn esse
Napimi Albertus magnus Testern se sisUt. Maria est natn-
cula in qua transfretarit Filius Dei , äe littore immorlalitor
iis ad litius mortalitatis , assumens nostram humanitatem,
conjerens nobis suam Deiiaiem. (in Bibliis Mar. in cap. 9.
Matth.) «
ÖuiB contradicet medium Yirginis esse cor illius? nam
nbi Tulgata legit in medio Maris Textus hacbraicus habet in
Digitized by LjOOQIC
437
corde maris, patroeinalur ingenue Richardat a 8. Lauren* Nm. 8184.
tio, (üb. a de laud B. M« V. p. 2«) v£ar conie B. K procM"
geruntfidet et consemuSj per quae duo » initiaia est ealus
Mundi et ipsum cor eins prae omnibue Creaturis dignum in*
i^entum est^ exeuntem de corde patemo primo sutcipers UaU
genitum Dei, quando cor Patris eruetapit perbam honum^
guod de sinu Patris egredieas in sinum Matris V^ $e recepit* c
Nee consecratum Virginia yentrem ab hoc medio posaum
exclud^re monente me B. Alcaino (de Nat. B. T*) 9 Föns
tntCLe qui ex ore Alüssimi prodiit , de medio (feniris iui exili*
Uli, alque inde in 4^*'«'* capita sese dispartiens ^ ad irrigan^
äamfaciem areniis Mundi emanauit;* iure ergo exclamat
Salomon se nescire riam in medio mari«
Augastisaime Caesar t plurima Philosoph! de fluxu et
refluxa maris discurrendofabulantur. ExAristotele parum
Tel nihil habetur , hoc quidem certum dum^reciprocos fluc-
tus Eurypi capere non poterat, et ingenium, et totum cor*
pus mari aubmergendum concredidit: Stoici» non minus in-
sipientur Mundum magnum esse quoddam animal, et habere
in profundis Oceani nares quasdam 9 per quas emissi an*
helitus yel reducti modo inflent maria , modo reuocent opi-
nabantur. Hoc saeculo plures Lunae hoc attribuunt, PH-
nio teste (lib. 2. cap. 7«) Andllante sjrdere > et irahente se*
cum auido haustu maria» .
Ego ad meum scopum obseryo yerba SaAomoms Ad lo^
cum, u,nde exeunt flumina , ret^ertuniur , ut iterum flaant
(Ecclesiast. i<^), quae pro yeritate elucidat S. Hieronymas,
Terra marique expcrientissimus. Ecclesiasies auiem noster,
et ipsarum aquarutn Conditor, ea$ dicit , per occultas Irenas,
ad capita /ontium regredi, et de Matrice ab/sso, insuasem^^
per ebullire principia (in i"""* Ecclesiast.).
Sacrae scripturae prodigia , esse mare amplissimum
nemo negabit, aut hoc mox evincet S. Basilius (Seleuo.
£pisc. erat. 6.) scripturam mari , re ipsa immenso , si
quis omnino assimilet non aberrabit a i^ero. Ergo si Btbllo«
thecas maris titulo honorem, quis me criminis falsi coifdem*
nabit? An non mare magnum. Philodelphi Regis Alexan«
üriae Bibliotheca , constans seplingenta mille libris; sad
esca facta est flammarum, teste Ammiano (lib, 22). An
non Oceanus Bibliotheca Basilici Imperatoris , in qua cen«
tum viginti millin librorum ? et hos deyoravit flamma (Ce-
drenus et Zenoras T. 3.), An non peiagus Bibliotheca Per-
gami tot Regum sumptibus comparata in qua ducenta i^olumi"
/mm mcZ^ia numerabantur ? (Flut, in M. Ant.) sed Cleopa-
trae flamma et haue et Antonium Triumyirum delevit? An
pon Abyaaus Bibliotheca Constantinopolitana ad Templum
Digitized by LjOOQ IC
458
]iro,8ia4tS. Sophiae» quae decem mjriades libroi^um continebat? ae
ibidem in Basilica 3. Hilarii duplex fuerat Bibliotheca , * in
quibus uidebantur centum viginti millia yolaminam , sed
sub Zenone conflagrasse omoia Zenoras lamentatar« (Hiat.
T. 3.)
yid{ in nobilissimo Begno Galliae per tret annos Bi«
bliothecas rarissimas , vidi Bomae 4^' annis Yaticanam pla«
resque alias , vidi non pauciores in Germania , ac Fuggeri«
anam ceieberrimam , qaae oetoginta mille florenorum ante
hac aestimabatur, et hanc feliciter i655 quindecim noiDe
|lorenis coemi ac Caesareae Bibliothecae mari coniunxi.
Merito ergo, Mare, Pelagus, Oceanum Abjssum dico Bi-
|>1iothecam Caesaream, qaae multitudine Tomorum, anti-
quitate yoluminum varietate omniam Orbis linguarum, nulli
palmam concedet, est enim Armamentariam universi con-
tra omn^s Haereticorum venenatas hydras , Poetarum Par-
nassus, oratorqm forum, Polliticorum Theatrum, Philoso«
phorum Lyceum , Medicorum Paradjsus , Historicorum Ca«
pitolium, Jurisprudenlium Tribunal, Theologoram coelum,
Europae tollus praeclarissimum decus, et ornamenlum.
£)x hoc mari Caesareo , mare Marianum per maltos
annos velis et venlis conflavi pluribus Nautis« Fateor qm
libros colligant (cum nil novum sub sole , Eccl. !2) furtapro
deliciis habent , ex dulcioribus arbornm Acribus apes ar»
gumentosae furto mel conducunt> in hoc mari virgineo ne-
acio an magis navitam , an pjratam egerim, sed pium la-
trocinium/oelix fraus consolatur me 8. Ghrjsologus (aerm.
35), palam est S. Hillarium octo mille sententias ex doc-
trlna Originis furtiva manu laudsbiliter collegisse, Cassio-
dorum S. Augustinum in compendium coarctasse; herum
^enerando piaculo fretus, uenio servulorum minimnsadpe-
des Augustissimae Maiesiatis Yestrae furtum meum. Yi-
^inti millc ex 6oo auctoribus diversarum sententiarum ha«
xpillime prociamo et ofTero , et sie ablatio rei allenae resti"
tutione tollilur. (S. Chrysostomus super Matth. Homil. 17.)
^go res^ituo mare , et rivulum Caesareae gratiae ex*
pecto, certe si Lacedaemonum mos hodie (qai dextere fu*
^antibus praemia consiituerunt) floreret, ego plura exspec-
tarem, sed spes , quae drffertur ajfligit Animam Aquilae li*
beralitatem praestolor spem meam in spem S. Bernhardi
pono (in sententiis suis), fria considero, in quibus tota spei
mea consistit, Charitalem adoptionisj t^ertlatem promhsionisp
potesiatem redditionis , scio me servum Sac« Caesar. Maie-
statis huroillinium adoptatum, de veritate promissionis non
fimbigo potestatem redditionis firmiter credo.
Tempus modo enim est , ut audiam subtilem abbatem
Digitized by LjOOQIC
439
Bupertam. Qui magno feruntur Pelagp pauidi Nautae, pla^ Kto.8i84.
cidam sibi auram imprecatij fixa Coelo sydera respiciunt.
Terra amisia > ienent Coelum , iam satis diu per 55 anno8
Mundi huitts inversi Mare pernaTigaui, ac 22 daos aulae
(canos lacrando) donavi, reliquum est at landem coelo me
accommodem , sed prias innatam Clementiam Augustissi-
mae suae Maiestatis experiar, et ut verissimam est illad
Cassiodori, Foellcilas regnantis est famulantes amave (lib. 3.
ep. 5o.) addo benefacere , non sie dubito sequendo Rupert!
consiliuoit sjdera et Coelam respiciendo Mariam Deipa«
ram, ac gratiam Caesaream reclpiendo duplici me foelici-
tate beandam , nee cessabo, usque ad ultimum yitae halt«
tum imprecari , quae Tertullianus notaviL Noi enim pro
Salute Jmperaioris Deam in(*ocamus aeternum, Deum tferum,
J)eum uipum , quem et ipse Imperator propitiwn sibi praeter
Coaeternos matfult , seit , qais Uli dederit Imperium , sentit
cum Deum esse solum, in cuius solius potestate est» a quo sß"
cundus s post quem primus, et cum antiqua Ecciesia (g^raeca)
opto Sac. Caes. suae Maiest. ritam prolongam Imperiam
aecurum Domum tutam, Exercitus fortes, Senatum fide-
lern, populum probum, Orbem quietum, et quaecunqne
Hominis Caesaris TOta sunt, Quibus me Sac. Caesar, Re-
giaeque Maiestati humiilime recommendo.
(m. p.) 9ac^ Ca^s. Regiaeque Maiest. Y"* serromoti
minima««
Maithaeus Mauchter
Bihliothecarius Caesar.
Fol« 4. b. 1. Anno 5i installatus.
S« Fuggerianam coemit quae ante hacSomilHay post bei«
lum Suecicum 40 mHle divendi ad instantiam plurinm
divendi poterat. Yenit huc ductore me i656.
3L Gailianum nobilissima Graecii paratus erat emere et
omnia ad faelicem exitum deduxisse, nis,i Bellona hi^nc
desideratam intentionem impedivisset.
^. Dum legatus missus pro avocanda Fuggeriana I^bora-
Tit Wolkenstainianam , simul ad 14 mille Tomorum
secum adducere sed dum hoc per Htteras in curia ar-
gerat , in curia unius abientis ad ali^m vitan^ opus n^
glectnm.
Fol« 5* » Allerdurchleichtigister, Grosmachtigis^ter^
-vnnd Tnyberwindlichister Römischer Kajser, auch zuHun«
garn ynnd Böheimb König , Allergenedigister Herr. *
9 Aufz allerschuldigis^er Obligation b.erichte Euer Rom.
Hajf«. Majt. allergehors^ambist wie dato die ComiOiion mil
Digitized by LjOOQ IC
440
2(ro.8i84«erkhaii(rung der Fuggri3chen Bibliothec abgeloffen, daft
ich nemblichen den 14 Aprilis zu Augsparg angelangt, aldt
den i5 huius, alsobaldt, herrn Grauen Albrecht Fuggor
der anererblen Bibliothec halber zugesprochen dieselbige
be«chriben, rnd auf ratiücation Euer Kajs. Majt. den kauf
auf i5ooo fl (wie solches tllergenedigist kchont worden)
beschlossen habe auf welches hin ich ermelten herrn Gra-
fen Albrecht die Cefsion Ihr königl. Mayt. in Hispanien Le-
gaten der i5ooo il. in originali jber, vnnd mir hingegen
die schlissl zur Bibliothec geben, auch die biecher alsobaldt
in 5a Fässer ynnd 1 2 ICisston eingemacht vnnd zue der ab-
fuer gericht worden. «
•»Efs hatt aber bej dieser dispositibn der abraifs der
Augspurgische Magistratt einen vnuerhofllen schrifItHcben
Arrest an den Fuggerischen Haufsmaisler alda geschikht,
dafs er nit das geringste der Bibliothec volgen soll lassen,'
welches er mir alsobaldt getreulich communiciert , ynnd
ich hierauf der Statt Augspurg bestehen StattpilegerHannfs
Caspar Remboldt besuecht habe, mit frtl. Ermannang, ob
diser Arrest gleich cafsiert, vnnd ich nach beschlossenem
Kauf vnnd satisfactionsmiti nit mochte langer aufgehst«
ten werden , welches er ad referendum angenomen ,- aber
die Römermonath, mit welchen die bezahlung beschehen
würde, ser weilh schimpflich geworffen , dessen ohneracht
bin ich zu mehrerer promotion abitus auch schrifftlichen
einkhomen vnndvnderschidlich mahl die resolution begerth,
so ginge solche ieder zeit ainigvnnd allein dahin, wanpaa-
res gelt verbanden, solle die Bibliothec nit aufgehalten wer-
den, ich bin aber wider solches mermahlen replicando ein*
khomen , vnnd erwisen , dais nach 2 monnlhen vor mai-
neqi abraisen die Creditores mit den Römer Monathen soll-
ten Contentiert werden, vnnd sich damit beschlagen lassen,
wie dan Hannfs Christoph Yesenmair alda alle meine schrei-
ben aufs Wienn den Creditoribus zu mehrerer assecuration
gewisen, vnnd solches mit seinem aydt zu bezeigen anerbie-
tig vnnd willcnfs ist. Nun weiten aber alle gute mitl vnnd
Vorschlag, so von herrn Graf Albrecht Fugger mir auf alle
ertragliche weeg, absonderlich zu aller vndcrthenigistehm
vnnd getreuister denotion gegen ihr Kays. Mayt. zu meiner
«braißi nit verhilf lieh sein , Ja wir hatten vnfs entlich ent-
schlossen . beede Stattpfleger neben den zwen Commissa-
riis vnnd Syndico, welche zu diser action deputiert waren,
in dero behanfsung zu besuechen, welches auch den 22 Au«
gnst beschehen , vnnd nach bössten oHerten herren Fugger
vnnd meiner nichts mehr erhalten, ianur dafs gespöttyber
die Römer Monath , welche noch nit in reruin natura vor
Digitized by LjOOQIC
441
nichts gehalten worden j. ynnd weiten die Creditoree mitVfo.8i84«
gelt Ttind nit mit Worten bezalt sein, welches ich mit hoch«
•tem Schmerzen vom Stattpfleger Remboldt anhören mies«
•en, darwider aber «owol von herrn Graf Albrecht alfs mir
protestirt worden , dafs weder Er noch ich die geringste
schuldten nit wollen haben, wan Euer Kays. Mayt disen
^nuerantwortlichen At*rest mit hechster vngnad werden anf-
nemen, doch haben diese noch andere guetherzige erinne^
rangen bifs auf dtse Stnädt nichts effectuiren wollen. «
^ Weiln dan der Kauf aufrecht, öffentlich mit genneg-
aamer wissenschafft der Creditom beschehen , ynnd allea
der ganzen Statt Augspurg publice notorium gewesen, herr
Graf Pugger auch mehrer mitl alfs er yerobligiert an die
handt geben, ich mich auch offeriert, Christoph Vesenmair
Burgermaister mit mir auf atgne Spesa nacher Wienn zu
führen bis die yersicherte anweisung der Römer monath in
dem kaufbrief deClariert ynnd dannoch nichts mögen erhaif
ten werden. «
» Gelangt demnach mein allerynderthenigistes pitten an
Euer Rom. Kays. Ulajt. die geruehen allcrgenädigst der
Statt Augspurg mit allem ernst zu beuelchen die erkhaufil^
Bibliothec hey so bewanten Sachen nit weiter aufzuhalten^
ynnd weiln selbige alfs principal Creditor dahin zu halten,
dafs solche mir alle kossten, ynnd schaden, welcher bifs
der Zeit bey i5oo fl. sich erstrekht , wirkhiich yor meinem
abraifs lassen zu bezahlen, neben andern wolyerdienten
•traffen , welche Euer Rom. Kays. Mayt. ihnen one aller
▼nderthenigiste massgebung yorzubehalten werden haben.
Euer Rom« Kays. Mayt. da benebens in den allerstärkhisten
ynnd höchsten Schucz , deroselben aber mich zu beharrli-
chister Kays, miltister Genade vnnd hulden aller yndertho;
nigist- ynd gehorsambist beuelhendt. »
Eurer Rom. Kays, vnd Königt. May.
Aller ynderthenigister Caplan
Matthäus Mauchter m- p*
Can. Yien. Bibliothecarius.
XIjIX« Nro« 10109.
Codex Ms. Nro. 10109.
(Bist. prof. 194«)
Cod. Hs. Chart, in Fol. s. XVII. (Foll. 07.)
a.) Fol. I. Aufschrift: Semicircolo di superbissimo
Colliseo# (Schöne Federseichnung« Gr. Fol.)
Digitized by LjOOQ IC
M2
Nro. 10109. .. Untcrtclirift: » CombatUmento a cavallo tra la piela
austriaca et rinvidia. «
L'in?i(lia fattaEinala allegtoriedeiraagastUsimacasa
d'Äustria, doppo varü tentatiri hostilmente tesciuti, viene
dalla Pieta Austriaca gloriosamentcdebellata: eposciadalla^
Vendetta divina impriggionsta oon etprnilacci« rimanesotto
perpetua servitü ; »infeiice essempio , di chi mal pretende
temerariamente insorgere contro i Destini del Cielo etc.
Inventione di Domenico Francesco Caliu di Marien«
berg , Conte Palatino et Historiograffo Cesareo. .
Fol. 9. Trioofo riportato dalT inyidia. Bappresenta-
tione d'on gran Torneo a cavatio, introdotto da dodieci
superbissime Comparse sopra tanti carri trionfanti, perso-
lennizare le gran glorie dell' augustissima casa d*Austria.
Inventione semplicissima Üumillissimamente dedicatä
'k sua Sacra cesarea real Maesta di Leopolde Imperatore de
Boniani etc. da Domenico Francisco Calin di Marienberg.
L'Anno i68o.
Fol' 3. Sacra Cesarea Real Maesta.
» Havendo osservato , che la mia seinplicissinia laven«
tione (cöme appare sptto Lettera a), AUa sacra Maesta Yo«
8tra avanti qaattro anni humillissimamente dedicatä , o per
Sorte, o per altro accidente sü stata publici^mente rapre-
sentata nel gran Theatro, col Titolo: La Mon^chia Latina
trionfante : per solenni^are la Gloriosissima Nascita del Se-
renissimo Gioseppe Arciduca d'ÄusIria etc. Figlio dell' Au-
gastiflisima Maesta Vostra. «
»Attrato percio da sopri^bondante desiderio di publi-r
care piu oltre al Mondo la divQtissima servitü mia« doruta
alle grandezze dell' Augustissima Casa d'Austria, ho preso
di nuovo l'ardimento di far comparir avanti Clemenl^simi
occhi della Maesta Vostra questi imperfottissimi abbozsi di
aemplicissin^a inventione, fondamentata sü TAuge di quelle
Eccelse Glorie , che yengono giornalmento serapre piü ac-
crescii|te dalla Benignita de propitii Astri all' Augustissima
sua Casa. «
» Queste mie deboli Fattiche sarano all' hora compa-
tite, quando la Maesta Vostra si degnera con occhio benignq
, , riguardare Tlnventionc d'un Famosissiipo Torneo ^ intrec-
ciato dal mio pov^ro Ingegno.«
»So bene, che non maneherano Critioi et Invidi, i
quali interprenderano can Dente canino lacerarmi ; ma per-
cid hö voluto intrecciare. it Trionfp riportatoi dall' Invidii^,
J»er. restringer il temerario ardire di quell' Orgoglio, che
al volta senza ogni raggione si nutrisce nelle persecutioni|
A me basta« che son nato HumilHssimo et FedelissimoVa«
sallo della Maesta Vostra : e p^rcid , a ben ^he sota ab^«
Digitized by LjOOQIC
443
donato dallft Fortana 9 non pero ^on priro da quel 'tdiitO)V«b.Voio9.
ch'il cielo m'hä contribuito, pei^ farmi conoscere con le mto
Divotissime Espressioni, che come ton nato» cosi son. an-
Gora « e restaro sin' all' ultimo spirito della ihia Tita, a
Di Vostra Sacra Caes« Real Maelta ^
Humillissimo Divotissimo et Fedelissimo Yasallo etc.
Domenico Francisco Calin de Marienberg i Nato
nella Contea di Gorhia« -
Fol. 4* » Introdnttione al gran Torneo rappreientato
da tntti gl' Ereditarii Regni e Provincedeir Angustissima
Casa d'Austria.«
nL'inridia fatta Emula alle Glorie dell' Angustissitna
Casa d'Austria, oomparira nel maettoaissimo Colliseo cor<H
nata da Diadema intrecciato da serpi etc. (5 Bh)
b.) Fol* q. >» Copia della semplicissima Inyentione. so*
pra le Quaitro Monarchie del Mondo , Hamillisstmamente
dedicata in Poesia e Musica con nn Dissegno di Gran Arafi-
teatro, a Sua Sacra Gesarea Beal Maesta, Tanno 1675, da
Domenico Francesco Calin etc. «
»DoTC si scuopre, che TOpera essibita nel Gran Thea-
tro, col titölo la Monarchia Latina Trionfante, per iolen-
nizare la Gloriosissima Nascita del Serenissimo Arciduca
Gioseppe etc. sü stata tutta cavata da quella, ö al meaO
aplicata nel medemo tenore. «
Fol. 10. 11 Templo della Felieita Austriaca. Trioofi
felicissimi delli statt Ereditarii d'Anstria; rappresentati a
Cielo scuoperto faori della citta di Vienna« per festeggiare
le gran glorte Dell' Augustissima Casa D'AustriA. Disj^ar*
titi in tre solennissinie feste « primo in un Dramma musi*
cale rappresentante le Grandezze dell* Angosto Austriaco
Impero. Secondo in un gran Torneo äCavallo, introdotto
da Dodieci superbissime comparse sopra tanti carri Trion«
fanti. Terzo — In un fuooo Artifieioso « nel qnale il Genio
deir augustissima Casa d'Austria come immortal Feniee ri«
sorge a nuovi trofei e glorie. Inventione Semplicissima; äi
Domenico Francisco Calin di Marienbelrg etc. Anno 1675«'
*'■"■■ ■■
Fol. I f. Compendtoso Argomento.
»Si rappresentano benigne Inflnenze del Cielo rerso
VAugusiisHma Casa d'Austria nel constituirla Suprtma DO'
minalrice del Mondo ; oue rimanendo depresse le Quattf'O
Monarchie ne i secoli trasandate, si yedde freggiata lami^
desima da CeleHiali Honori » de qnali inestimabiUnente Cüf
Digitized by LjOOQIC
4/i4
8ra. ioi«9. Ml^ta | .comp^rifce la piü GIorioM , cH'in aicun tempo mai
habbi f Otto il cjel dominato« «
b.) IpterTenieiitL
Giore yolante sopra anaAquila« Fuoco,
Eternita. Ana.
bo4iect SegDi celesti« Acqaa.
Felicita Austriaca. Terra.
ConsegUo. Maestoso Seguito della Feli-
Indaatria. , , cita Anstriaca«
Suattro principali yenti« Diversi Re e PopolidellaMo*
onarchia d'Assiri, 6 Babi- narchia d'Assiri etc.
, lonii* Diversi Re e PopolidellaMo-
Monarchia de Medi ,, 6 Per- narchia de Medi etc.
siani. . DiTcrti Re e popoli della Mo-
Monarchia de Grecl, 6 Mace* narchia de Greci etc.
. donii; ^ Diversi Re e Popoli della Mo-
lionarchia de Romani, o La- narchia de Latini.
Uni.
. FoL^3. Federaeichnnng mit Tasche« (Kaiserliche
Reitschale.)
Fol, i3. lotrodattione (mit Versen).
» Si spicca del Cielo Giove portato da an Aqaila gene*
rosa 1 che rolando per l'aria si ferma sopra il Teropio della
* FeUcit^ Ai^striaca etc.« (i3 Bl.](
Fol. 36. (Eingelegt):
»Prorocatio Humanissima Dominici Francisci Calinde
Harieobergf Historiographi Caesarei etc. «
„ \ «Scripta ad. D. Danielen). Nesseliumt Caesaream Bi*
bUothecarium etc» XXVI. die Septembris, anno salutis
MQCLXXX« Concemens primam Serenissimae Hapspargo-
Aastria^e Qentia originem. «
( . » Praenobilis« Strenue ac Clarissime yir« Domine mihi
aamma yener^tione colende. a
vCoinmanislitteratorum yirorum discordia est, sese
inyicem conoertantibas calamis, aat yerbis, amicabiliter
in arcnam provocare.. Quapropter cum Ta, Vir Eraditis-
jdmet praeteritia; diebus primaeram Serenissimae AastHa-
cae Geutis: origioem ex Regibas Troianis, Sicambris, fßt
Pharamundo ^^ Merovingis (antequam Praefationem meoram
operum legisses) omnino fabulosam esse, fervenii nimiui&
MfioCQiiaalta ore prononciayeris, sanctissime asseyerando«
prima Ipclytoram Habspurgensiam Comitum Exordia non-
niat ad Perlepnes Romanos esse referenda. Idcirco mone-
ris tat nnnc est« ut aententiam tuam sanis et optimis arga-
mealis oomprobesi comprobatamque pro perenni Augastis-
Digitized by LjOOQIC
44^
simi Stemmatis G1or!&y tollenditqtie tot Seriplornm ampU- Vmwioio^.
bologicU opinionibusi publico orbi comrounices* Nefaa
etenim , et sumnnm piacalom foret, si, qixös fienigna Prin« *^' ' '"^
cipnm Anstriacorom Domua snbinda nimit liberaliter alit«
ii I sepotito o^ni debitae gratilodinia reapectiii in promo-
Tendo ac ampliando eiusdem Honore atque eiDolumentOt
integros dies ac noctes otioai stetlerent; sed quod de pna-
deiui Praenobilis Dpminatioais Toa^^itgdOilKIto .n^.qiiidem
somniare licet.« ;|;^"m> m / t.oM
»Praestolabor itaqae summo desideria»#l7liQa.«3>octri*
na« t3M%e /undamentniOi qi^od .-ai aoUdiaaimis aftgjiliiieiiiis ful-
civeris, gratulabor animitüs, qnod (posf tfedifle .iam^Midi
cata tot Perleonistaruro Semiaa) T« iiQiooili.A09trift*t^mpo-
ribns Astra reservarint, qai intet tot in^i^feKsos Spartacoa
Bublimi tuo ingenio immarcescibilem LaarnnUb^ii^ Stf tampo
Tibi laudabili^r pl^ta^verjif, Yi^e; intefea* oplinpei y^r Em-
ditissime , et, quam s^arxaip.paptns er, j^^o^.piBagloriatai
quantocyus adorna : estoque certos , qnod (testor De)af{})
qaae m ;siii^plicissimo fivx^e'^lamq, *nQn tmrpia ei exo*
aoa Lir^r, sed oandidn^ sii^ei^iauimiTerbiadiatavMi^afliofi)^
Praenobili Strenuae ap (^iArissi9iiae.I)an)iaadoi»i xTii#f
Ad Öbsequia semp'er Paratissimas
DomiDicns Franciscus Calin de Marienberg«
Historiographas Caesarena etc«
Dabam Lincii ex augustissimo
Masaeolo , Die Septem brta XX Vt . - . \ ' , , .,
Anno Salutis ttDCLXXX. '
• . -Codex •Ms«."Nro.^94ak '»«^94.«.
(Hist. prof. «47.) •• •"••<" : :,:
' Cod. Ms. cbart. in Pol. sec. XVn. (f'öMiH^.y
Münzabbildungen« , '• '
» . . O "'Mr. » :■ • . J
*Fol. I. Portrat« (Kupferstieb von .^g«. ..8a4eler«)
(Strada Octar«) ...-,.;,
In If^boce meo reqnjes«.. . , ..i ;i
Wappen. A«" Ch., MJDC. aetatis L«; _.,.;,
»Admodum lUustri viro Dno, Octaviodp Strada a Boa*
borg, Rodul. II. Rom. Imp^NobiliAuIicoet AnliquarioetCff
b« Münzabbildungen , theils Federzeiebnungent theils
Kupferstiche. (Griechische und Römische.) Mett ausgeführt.
Meiat yon Römischen Kaisem. August bis Septimiua
Seyema.
Digitized by LjOOQ IC
A46
...... ..P ^. -.■■ • • LI/
»-•9439. ..; ' . Codex Ms, Nro.9439.
/ . . .' . . (Hiat. prof. «48.)
• ;' ''Cod. Ml. bharu in Fol. sec. XVII. (Foll. 1 \2.)
.;, . ICuiicobbiMangen.
/.i i-i^oL^. ^^tiu8 Operis^ alphabetici de Nummis Teterum
Idea Yniaersalis.
• ir .^Ide« lÄHitäid A.
•iw. iAa$'>)e^er Seite 2wei Haneen abgebildet, Vor- and
R«okaeite« (Roth.)
-< . Fol.a« Abderitae« 1 n. d«
FoL i-i^.-'A'xyritani sive Achjritaiii« (ft.)
ZaBatnnien €07 Nukntaiem; minder sauber als die
übrigen.'
Ohne ErlcKrang. (Auf Befehl des K. Ferdinand HL
ist das Opus selbst untemomn^en; 3 Bde. Ezstat in Biblio-
%heea Imp; Ab anonymo. Gentil.)
LH.
H~.943a. Codex Ms. Nro»9433.
(Bist. prof. 349.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVII. (Foll. 262.)
Fol. I . » Antiquitates Monetariae sire Nomina propria
/ ;v ^ • tam locorum quam personarum, quae in nummis ueteribui
tam Graecis , tum Latinis e^tant, «
»Np.tjs hisi^ricia secundum Alphabeti seriem illustrata,«
»Sub felicissimo sidere et auspiciis Sacratissimi acAa«
gnstissiroi Romanorum Imperatoris Ferdinand! Tertii.«
« ^ Literae ^. pars prima.
Fol. 3. Syllabus Numismatum. - ' ^
Fol. 6. v Breve oompendium de nummis -primae partis,
in Litera A 9 quae pertingit, usqne ad Nummos Aemilii Le-
pldi Triumtiri , inclusive, atque comprehendit in sese nam'*
mos distinctissimos nonaginta tres.«
' Seqnitur Explicatio brevis et eflfigies numismatum.
Fol. 6. Abderitarum nummi duo etc.
Fol. 63. »Explicatio Nummomm Primae partis, in Li'
Digitized by LjOOQIC
44T
terä A , quae pertingit nsque ft4 Nammos , Aemilii Lepidi
Triumviri inclusive, atqoe coAipTehendit in «ese nammos di-
stinctissimos i^^^^iaCa trfft.'f .^: .f.^ tHS .:.c,\..oM
(Explicatio eoromdem diSusior.),
..:-.!-./'n . /
iM
;\ ' ^ *'.. '. r^iCiMe^^ Ms./.jiTro- 9'4Ä''t .; i. "./..: ««».9434.
toi: Tlf[s;^cfhÄift. iti Fol: s^d. XVlt i(Poft. j^Ji?) ,
Fol. 1. »In Aii^iqinffl^ibkia^ üloiietariia WtWÄftAi Pars
secanda snb felicissimo sidere et Auspiciis Sacratissimi ac
Angnstissimi Bomanoram Tmperatöris Ferdinandi HL «
FoK 2. Syllabns Namisroatum.
Fol. 4* »Breyecompe90i^ii| deNummis secuodae partis
in Litera A. mßß: ?f^^i?£fJr Q^q^^ ^^, Numipos Alexandri
Magni in^)asiVeV ntqu>e conipi'eiteildit in sesie nnmmos di«* * ' '
stinctissimos octnagintb s^pt^tift;« ' '
FeU$. j jAs^il".^^?^^ ^yi^M^J (^onsulis» ri[pm.ip|is»unicus.
(Explicatio diff usior.)^ , . , ,
' ■ ■-"-'--'■ UV. 'vv\ ;:;.;
*^ * CJödex Ms. Bfro-M3S. Nro.9435.
(Hisci prof. a5i.) \ /
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec.XVIL (Foll. 184.)
» In antiquitatibus Monetariis, Literae A. Pars Tertia.
Sab felicissimo Sidere et Aaspiciis Sacratissimi ac Angn-
stissimi Romanomm Imper&toHs Ferdinandi HL «
FoL6. ^Jiritre conap^pdium de Nummis^ertiae partis«.': i. ."
in Litera A. quae pertingit, pisquead Nammos Anaphlystio-
mm inclnsiyei atqne comprehendit in sese Nammos distin-
ctissimos ^etoaginta duos. « '
Fol« 43* • f :ExpIicatio Nammornm , tertiae panii in li-
tera A. qaae pertingit usque ad Nnminos Attaphljstiornm
iocta«ive;eto.ete» (8s.)
Digitized by LjOOQ IC
0fo.9436. Codex Ms. Nro. 9436k
(Hist. proÄ Wi*') ' ^' > '»
Cod. Ms. Chart. iii^oT. sec.XVII. (F0IL71.)
Münzabbil dangen.
Fol. I. V Nummi Graeci qni ezUnt in S^rae Caesareae
"llaie&tatis The#a«ra'^TiennenBi^' in- ordiiib'm 'Alphabeticam
redacti. (Unten: Delineavit. Thomas Solar m. p. 1675. ,
Qlofa^ Abbildungen. (^Zeic{hnangeii m^ r.^Xinjte«)
(i.y Actiaens Bex.'
' Letste.' iZopyrns Apöiloniätäf (q63.) ;' »»' ' '
..■....;' -..i'-i/. -'M' <; ^, .- ...'i
(Hist.,,prof4.a6a.). ' m, •:,, -^ .. i
' Cbdl^Ms; chattr.*iii FdL sec. XVir. '•<Foll,69'.) '
Münzabbildungen.
Fol. 1. »Nammi Graeci, qai' extant in Sacrae Caeaa-
reae Maiestatis Thesauro Vienpensi , in ordinem Alphabeti-
cnm redacti. «
»Delinea^idt Tfaoinaa.Solar7üs, AnnDrD£Ei. i655»«
Fol. 2. (V.y Achaens Hex.' (Aer.)
Leiste. (372.) Zopyrüs ApoUoniata.
>" ■ '';• • '(Hist:pTfif. a53:) : "■ •* "' . '" * "^
CoÄ/Ms. Charta in Fol sed. i^VII.' ' (F'oi49VO : 1
Erklärung von Inschriften -Siglen.
• >' FM. v.^^Antiquarom Insoriptionoiti cito fntelligenda*
ram Compendiun» moTum dt'nooaratam. « r •, .'
Fol. 2. »Literarum Singalariam at yocamAbbtvnata*
ram nee non obscuriornm loqaendi formularum, qaae in
priscis passim Inscriptionibus oecarrunt, interpretatio anc«
cincta | et pro faciliore usa , in ordinem Alphabeticam re«
dacta, sab felicissimis Aaspiciis Sacratissimi Romanorum
Digitized by LjOOQIC
44$
Iniperatoris Ferdinand! IIL ^itmyeif Angntti Anno Christi
1657.« . • ' , ir . .-..♦ . . . ••
Gentil. (in Catalogo llssi)'^ 1» Desinfptae tttnt hae-inter-
pretationes ex Scaligeri indicibus Thesauri Inscriptiooom
Gruteriani, at er coHatione facta compertam habeo. Fncnm
itaque Caesari fecit quicamque illas tainqoam ingenii sai
foettun obtnlit.«' . •
) .... •»•• ; . |.: ; . .. »
• : LViu: ■; " • ;\
Codex Ms. Nro. 8183» . V >Hro8.83.
(Hist prof. s54.)
Cod. Ms. Chart in Fol. aecXYII. (Foll. 89.)
Fol. I . Conaideratio nova üagnae veteris Gemmae Ar-
chiducalis napur. ia Belgio tjpis «ditae prid«^ Idus Septem*
bris cnrrentir Anni llDCLy. • - - ' •
Anspiciis Sacratissimi et' AiigQStiasimi Romanoram Im-*
peratoris Ferdiniindiill. . f ...'.... \'^ .i-.:)
Titelzeichnang« Deline^ait ^Thomas Solarjas et In«
Tenit. " ".'-^'.v ; ••.
KefarsMte (Apn eind Zeidiuing mit Iniehriflibii- etc.)-
Fol. a» » Sacratissime Caesa^ Avgnstisriiike Impei^ator«
» Hoe notto metate anno, parest utiqne, ntvater cae--
teros labores ^ mihi a Maiestate Vectra clementissnne com-i
meadatoa, haue admtrandae onHositatis gemmam,- et Btiper
alias Antlqnomn» gemmas« expHoatu l^nge onlniam difflcil^^
Umam nora per me cönsideratiane , sab feiiet8i{roit'€aesa'^
reae Maieatatis V^strae auspiciis , «naminatdin , JiaiiiilHin«^
l«co Xenii altcaios-, praescntat^em. Et haue ipsatti' pröCeeto
Gemmam ante tres omnino menses £rttdiios ^ideiti Bolga
sibi publice considerandam sumpsit; a quo ^fuiW me ipsa
prope indobitata Veritas lortge laieque 'coj^it^'dissdfitiret
inde iam periibenter (credo) dignabviur, Clenkentisstme hiö
recognoscere Sacratissima CaoMrea Maiestas Vesti-a, quis
modo ex duobus inusitatam Gemmae httius clifiitioitaiem,
Graecis litcris iiiitialibus prope trecentis intricatam, melius
yeriusque complanasse uideatur. Deus Maieslatem Vestram,
et hoc anno, et aliis longe plorimis^ ordine seeuforis , ad
totius Orbis Christiani Bonum, ^oam dlutisaime liicolumeiii
GOnaerret« YieoMe Gal. Jai». i656<
«9'* . '•■ ' '
Digitized by LjOOQ IC
450
A. E. J. O. V.
Auttriaco Exlante Imperio Omiies Viaent.
Austriaco Expirante Imperio Opprimentiir Yniaeiftl
Snoratisaimae Caeaareae M ajeauiia Yesirae
HamilUmos serToa
Simon Wangnereck
Soc. JeaiL
1« (Contideratio priores Belgio per Goltifredam Wen*
delinam Canonicom Tomacensem.) (5 Bl.)
2. » Coosideratio novaLapidis Caicedonii, literisGrae-
eis longe plurimia ezarati^ qni nuper est depromptas ex
Theaanro Ret aniiquariae Serenitaimi Archidacia Leopoldi
Goilelmi, Gubematoria Belgii«« (29 Bl.)
H,«.94«9. Codex Ms. Nro«9429.
. . (Hi«l4 prof. a5&.)
Cod« IIa. Chart, in Fol. tecXYII. (Foll. 344.)
Münebeschreibungen.
Fol/ 1 • . » Saccincta Epildme Descriptienia Nnmmoruni.«
Fol. 3. » Succincta Epitome descriptionia Nummorttoi«
Areola 1« Ciasaia prima de Das« «
FoK3. Arc.L Nam.L
»Continet prima faeiOi caput Saiumiß anpcnie yela-
tum 9 com ioacriptione triam literarum i hempe SAT. qaod
ipitiom eat nominia 8ATVRNI. Infra oapat SATVRNI, ear^
miurfalsp at Inatromeotam Agricohorae per SATYRN VH
inventae. At in parte altera nammi, aignata eat uMa maiar
(id eat, pianeu SATYRNI) influena in lonam comoum a
latere poaitam. Paalö sapra Planetam, cernnntiu^ duaeitiUae
minore$, infra aero repreaentat hie nnmmaa, $BrptnUm on
aperlo « et ßexa non uno ie$e curt^aniem^ Deniqae id qood
aeqaitar lunam, est pars illa tarpia, quam fingitur SATVR-
MYS, in coelo patre auo abacidiaae.«
Arc.I. Namm.ll«
IL
m.
Non differant a priroo etc.
(Fol. 344-) Arc,3{.XUI. Namm. XXXIX et XL.
9 In hitce nnmmalis, nidetar miselloa artifex, noIaitM
tantam, npn aatem potaitaei aliquid homuli formare.«
Digitized by LjOOQIC
ArcXXnL Nimi.XLL
»In hoo qnoque nummo, praeter aoriuD nihil inett
preeii; Tidentar hie tarnen in prinio latere notae quaedam
barbarae Gothomm nempe X £ @ D X ($> At in «e<^9nda
mtmoii parte , umbra quaedam £qai cermtur, eoi immirnet
informe quoddam Monatrum hominis. Finia*
Omnia ad Maiorem Dei gloriam«
Codex Ms. Nro.9431« iiro.943u
(Bist« pro f. a56. sSy. i58. «59. 960«)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec^XYIL (Foll. 106.)
Münzabbildungen.
1.) (Cod.a56.) y Anrea Noroismata vetera. quae repe-
rinntnr. in Aureo ingenti Malluvio , quod extat in Thesauro
Sacrae Caesareae Maiestatis, ordine depicta. « Abbildungen
y. 80 (79) Mfinzen, welche um eine neue Münze KaiaerRtt<>
dolphs Ih herum gelegt sind«
1.) rRecens Kumisraa Rudolfi IL ist leer, Uo£s die
Rander sind angedeutet. «
79 alte Münzen auf 3i RL
3.) (Cod. 257.) a.)FoKi. » Consideratio brevis Numia*
malnm aureorum veterum , quae ingenti malluyio aureo in-
aerta conspiciuntur. « -^ (Zu oben gehörige Reschreibung.)
(39 fil.)
b.) Fol. 41 u. 4^« Figuren yon Edelsteinen aammt Ab-
bildungen Yon daraus zu verfertigenden Gefafsen. (Crnde
Zeichnungen.) (2 Rl.)
€•) Fol. 43 — 45« Verzeichnifs yon Münzen mit Angabe
ihrer Grofse (ital.) (SRI)
d.) Fol. 48— 56. Yerzeichnifs und kurze Reschreibung
TOn Antiquitäten (ital.)«
D Terra cotta con Yenere di basso rilieuo 9 con orna«
mento d'architettura. «
vStatua di terra cotta d'uno, che rappresenta muratore
con capuccio 6sia cucullo in testa, e 2 altre Statuette di
persone cucullate. «
»Stataetta d'un Gioue sedente con scabelletto sotto
piedi, e sedia etc.«
Fol. 55. y In nna caua a S. Giouanni Laterano si son
trouati dinersi yestigi d'antichitä, e tra gl'altri una Lncema
grande d'alabastro finissimo tonda, e che puö essere hauesso
seruito in alcun luogo dedicato a Raceo etc. «
29*
Digitized by LjOOQ IC
452
»Ha il sig. D. Leiiö Orsinb fratdio del CardinKlein
üna ialtra Cava par pooo discoato da 8. Gioaanni Laterano
troöato mariiii moUo belli, dico Statae e basBirilieui, e oasi
aHa giornata in piü'Iaoghi della cittä si uan trovando cote
aaaai'belle» Li 8ig^^ Golonoeai nel contomo di qaella lor
terra, detta Marina , antieamente YiUa Mariana banno ritro-
yato in pochi anni marini^ cioe statoe bassirilieTi, e inscrit-
tioni , ascendenti , si dice , a piü migliara di scudi« %x
3.) (Cod. 258.) Fol. I. » Aceurata Consideratio supei
Inscriptione Graeca ueteris Gemmae preciosae, qaae fuit
ante annos iam quingentos in honorem Caesaris Galo-Joan-
nis Comneni elaborata.« (7BI.) Schlafs: »Ita SalFO Erudi-
torum omnium Judicio« «
Pojit longam buius graecae Inscriptionis considerationem
Serio tandem censui
Suae Sacratissimae Caesareae Maiestatia
Hamillimoa Servna
Simon Wagnereck S. Jesa Sacerdoi.
4«) (* Cod. aSq.) Index in 8yllogeA Nnmiamatom elc-
gantionsm, quae diversi Imperatores, Reges, Principe&r Co«
mites elRespublicae dirersas ob caasas ab anno i5oo uaqoe
ad anniLm \boo cudi fecerant, concinnatam et brevi hisio-
rica narratione illustratam opera ac studio Joannis Jacobi
LncküArgentoratensis* Argentinae typis Beppiania A. i6ao*
aHmptibns ipsias antoris in Folio. (10 Bl.)
5%) (*Cod. a6o.) » Consideratio brevis super reperti
auper tumba, veteris alicuius belli Dncis (Talen tis?) inMth
garia.« (a.410.) (10 Bl.)
' Schlafs z 3» Itä salro meliere omniara Eruditomta H*
dicioy
»Hanc totam Antiquita tem recens exTngari& allatamEx*
plicandam. censui Sacratissimae Caesareae Maiestatis Veatrae
Seryus humillimas Simon Wangnereck. S. Jesu Sacerdos. «
LXL
Hro.948o. Codex Ms. Nro.9430.
(Hist. prüf. 261 et 262 )
.Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVIL (F0II.70.)
1. (Cod. 261.) »Numisroata antiqua Lansiana emptä de
tidua Hertangiana pro Augustissima Bibliotheca Caesarea
Vtndobonenai mille el octingentis florenis A! 1673. d. it
Julii. «
Yid. Lib»5. Comment« p.4i9.
Digitized by LjOOQIC
A53
Namismata aureA : » a4* •';/.:. f Br(o.949o»
~. «rgentea iioo« . , . . «./j
— aerea 1092. . !.j.,| ^.,, -^^
2216.
' Fol: 1 —St' VwxMehnisse vod Aasweise^r^Laiibecins)
fb^r äfese SaiÄinlttiig, ' * ' ...»
^. Fol, i^o; (i'Iter Canrantinvm primoifi A;>'i668 ab a
'Xäji hsqiie ad d.* 6 Maji.) Von dem AäiamieiMia dek Lam-
'fceerasi .... .-«■.'.;#
Von Wien tiach Hafmbnrg. Beiaeaoti». * . 1
' '^Fol.'ii. Keiae n. Aufsgab Ton Wien nach Falronell«
^tij^-L^so AugnsC 1668.) (Einen Stein abznholen.)
' -Fol. '1 2. Inschrift (desselben). i > . . : . ^ i ; ^ . , ,
Fol. i3. y Allernnterthänigste vnd' gehorsämiKlB -V«^
rechhürig deren 100 Reichscbaler, welche ich ehdtiunter-
achrib^ner aufs der Rdm. Kajserl. Majestät vnsera AUergnl-
dig^t^nHeri^nCftmnierearsa den22 Aprilis des ietzlanfienden
^668 Jähts cur Nettstddt empfangen.«- . i. .i..;i
' DaHn für einen alten guldenin Rtbg i5 fl.- ' • 'tSm.,;..
'It. flir 29 dlle silberne Nornfsmata, 90- gnte «lte>'ka«
pilern'e Nümi^mata 'io5 geringere vnd fast Tnkenbahrl». alte
küpfferne Numismafta it.* fUr 5 alte ateine mitloseHptidnaii,
ynd für Drinkgeld an vnterschiddKche t^erspnen, ^eloHe-ieh
in atiiftttchung der ietzgedachten sacKeii , ynd in* besehung
det* ahen örter gebraucht, 3o fl. • 3?bter vonLambeck.
* Fol. 14. Ausgaben v. 17 Adgi^st bis i^^Obt.- 1668*
(Zwevte Reise nach Carnuntum.) (260 fl.)
3.) *Fol. 18. Entwurf eines Promemorias von P. Lam-
becius an den Kaiser. Ex mnseolo meo d. 9 Julii 1672.
(Ueberreichung mehrerer büoher, it. von den Lansianischen
If Unzen etc.) . " '
Fol. 19. it. V. lo^uljr 1672 an den Kaiser.
Fol. 22. Numismata äntiqua argent^a genüina; (Wahr-
acheinlich ans d.'Lansiaiiisich^a Sammlung, (loö«) (3ßl.)
, , Fol. 26« Yerz. u. Reschreib, y. 8. Consularmünzen.
(Ebendaselbst?)"'" •■^•-.•— • .- -im-m.... ..-.t
Fol. 27. Quittung über '1800 fl. für die alte Müntzen
des Thora'ae Lansii^ welche yor dieaem/d^m HacCnngischen
Glückshafen einverleibet gewesen. ^^ Wien i>2Fltt))r. 11670»
(Von der Witwe und zwei VonBündern.) , r : 1
Fol. 5a.'(28.) Quittiing r« Lambecius über diese ^800 fl.«
die er erhalten hat von dem Rath, Cammerzah|metster und
Sälzamtmann, Herrn Peter ßonaventnra, Edlen Tön Crolla-
lanza. Wien 11 July 1672.
Fol. 3o. Beschreibung Ton Münaen. (Die Aufschriften
tind die Typen.) (6B1.)
Digitized by LjOOQ IC
454
^ Fol. 38. Detto (kleinere). (5BI)
Fol. 45. Listen etlicher AntiqnitateB. (Grofse Hüb-
sen.) (5B1.) ^
• • •4«) (Cod.s63.) »Dissertatio purlim historioa, partim
GOniecturalis de pervetusta arca Bepalchrali lapidea, Yin-
dobonaeisive Wienoae Aaltriae sab ipsis antiquorum moe*
nium fandämeatis A. MDCLXII. D. XXVUI Januarii reperti,
et de residuis intra et iuxta eandem inventis aDtiqaitalibiUi
qnae nunc adserranlur in Pioacoilieca Caesarea. «
'.... (itfr Seite: »Dissertatio haeo pars est epißtolae de se«
cnndo meo Itinere Italico , qaae commentarüs meis de Aar
gostissima Bibliotheca Caesarea praefigetar. « Von LambS"
•iui.'(I.XIX.M.) (91 Bl.)
• ' Fol. 81. Schlufs: » Qaando quidem igitur certo constat,
Pannoniam Uljrriei peterisß et conseqnenter etiam Celiicofi
f^elent parrtem esse, einsqoe iocolas eadem fere lingaaac
iisdem moribas, quibos reliqai Celtae olim nsos fuisse, band
absurde hinc oolHgitar , laminam itlam auream triplici in«
Toluore inolusam, qnae Vindobonae in antiqua arca sepol-
chrali lapidea inventa est, profunebri quadam epislola, con-
aiieio Celtarum more cum defonoti ossibus post oremationem
reisiduis defossa, habendam esse*
Yindobonae d. XIV. Maij Ita cenaeo
A.MDCLX1V. Petras Lambecios.
FoL aä-'^aq. 7 daau gehörige Kopfertafeln,
liXH-
Nro.8.s.. Codex Ms. Nro.833L
<EUt. prof.347 olim Cod. Ms. Bist. Lau N. in.)
Cod. Ms. Chart, s- XVL Fol. (roll.7«.)
Bationarlom antiqunm Archiducalis Aolae Oenipontanae.
(.665.)
(Fol. 3.) »Was Ich Empfangen hab TOn Ir. F. D. Im
65 Jar auff knehen kheler atal ynd andre haufs notdurft.«
Den 5 Julj Empfangen • • « lOOoDalsf*
' Mef den a5 Aagasto vom pfennigmaister
Empfangen • . • • • 4<^o »
' FoL 1. Eigentl.Sign. Aussgab des 65 Jars auff die ko-
chen, (Summa i35o u. 5 Daler 47 kr.) (3Bi.)
Fol. 12. Aussgab des 65 Jars Ynderbaldaog des stals.
Digitized by LjOOQIC
4«S
Ist anff den «tal ml filtMrqr attflisMigeii a45i Diler 40 kr.
4dn. (3BK)
FoLftS« Yndedfeahmigs das 65 J«n deaKelert. »Ist in
Keler auss geban worden tamnia • • sftyDaJer 36kr. Scbi.«
(aV,Bl.)
Fol. 3a. j»Bet«ldang rnd Väderhaltang des Gesinds
Im 65 jar. Ist anfi das gesind aoff gangen summa 1480 Da*
ler49Jcr. € (tBl.) .
Fol. 48* i565 jar. Was Ich von Ir F. D. in absohlag
manesArbodac (?)'£|Dp6ingen hsb. *
Den 1 o April des 65 Jar hab ich Empfangen «10 Daller«
i Fol.69'. BsOmordini^rf ansgaben^deabS Jahr.
Summa extraordinär j anfii^b - « . • • 83oDaler 38 kr«
(3VaBl.)
• Gegen Endb i Bt ' (si ptegiaial.) Aüssgab anff Ambris
des 65 Jars. sume was aufif amparns aussgeben ist worden
£96 Daler 63 Kr. 1 dn«
"■^■"■^■"^""■"^'^^^
LXVv
Codex M». Nro« 7954« bio-t^m.
(Bist. prof. 374.)
Ms. Cod. Fergain. seo. XYL ifol. {57 Bl.)
'^ Designatio Armamentarii Arcis Ambrasianae prope
Oenipontem varioram lllustrium Jlevaum et Generalinm in«
Strumen ta milkaria^ Arma, Galeae, Cassides, Baöculae,
Pectoralta feiprea, Ijoricae, Cljpei; Parmae, ete» descri-
btelaf. pFSgitienciim rnntilom.* <
Fol. 1. (alte Signatur 4.) Khönig.
V Ferdinannd König in Castilia
(Beschreibung.)
Philippos, der- annder König in Hispania«
(detto.)
' C^fbius der Aimder Khönig inFvaünckh-
reiek . . '
. (detto;)-/ • •.
Fol.«, ^alt^ Signatur «q.^ ^^^^^ ^^^^ ^^^^ '
' , Graf von ^annt .Flor. (Besshr.) '
Graf Nicolans von Salm. (Beschr.)
Nicolans Graf zu Serin. (Besehr.)
' ^ ^ ' Tjetater: Graf Joachim von Fnrstenberg (Besckr.)
Fol. 8. (alte Sign. 53.) Die annder Büst Camev. •.
•< '»Votgen hemath Allerlaj Harnisch Rüsstongen Cape-
rationen vnnd Annders»
Digitized by LjOOQ IC
Hro.7954. A i jDie^EfaMgetBbafl^SftflBlwigraftF AoTz.fimd & 80
Tom Raufmann Serebej Erkaafft worden isU etc.
T Di» Weife Häa8l:dngcViiMli2te«g'«tf:E9fev^
. i. .Fol: 9^ ^54.):b«^*Die.s€fariji:arte Bftsetu^.nmdZeogjMtf
Bofz vnd Mann.
F^l/ii^. (55:) BieRitüRfissiangiTiiiid^ragftiifRoCB
Tiind^lfano. .. .: ? -»B ^' 5 ■ '■''' '* '^■" ,; ^i^- l: "■ • . .
Fol. 11. (56.) Die Ascherfarb Ruuttmg .ynd 'Ze«§ anf
]&dih>^nd.Mann« "i s '.^ r »^ j f m i - : *
b. Die Plab Büstoiiffvnnd Zeug' auf Ro&Timd Malm*
■ 'P^.- 1 2. 't$T«) ^'Hbriegs Rfi^iungän« • - ••
Bis Fol. 1 7« b;* 'HieriiaekinaolgeR •alivriajrCatieiÄiitioiiea
mbd.Zeag*äof Rofz Tiind}^||aan*'/ '
Bis Fol. 3o«
'Fol. 3«. (6^»)-Ber4tfehiiplgetitAIiirlaj'^ttini TOl^Veld-
Zaidteo. "- » ••- -iH' o...-«.- . 'i .< . - • .*i. ■ - . •"'
Fol. 22. (67.) b. Hernach aolgG«Etlicke«'KüriGB;
Ferdinanndt Erczherczog 'za Oesterreich etc. Kkü-
rifs etc. -, ,
Fol. 23. (68.) b. Here^ogAu^astus von Sachsen Küri£i
t^ , ..211m ScharfF B^^ane^.V .; • , j^ , -^. /^**L S.'^
Fol. 24. Kaiser Ferdinfinndenetc
Fol. 24. (69.) b. Volgen die t^annozer.
Fol.'«6. iio.yh. Vrf^en* «Herhj? öpieflir -
, . Fol 36. (7 1 .) Jbr. AiaiTürggtiohec JftaM. , Aio SMohweitser.
i F0L97. (73*y ^oi^t AU;etla7.WÄ)Jir9. .. '
!;. Fol.28..(85.) 'Die Drit Rüst Camecw 1 Yolgen hero^^
«iUeriaj Bftstaogan.,'Spie£«, Püchaen vntid Anndecs. , ....
Fol.Si. (88.) b. Das Ro&iSo dttameitten 9pr|Uig.j(Qr
thann« .;...!.. < . .iu ^ •. :>.... .1 «'.
Fol.3a,.i(89»> Kaiser Maximiliiän des Ersten drejHar*
nisch. • .i'^i: • ".:. ;
MiiP.'^lÜiser Carola». btttvr.MAoa Ire MaiMat noch ain Janger
Herr gewesen ist. < . . ' „.
.. ! w£ol!3a.<<^o0. Jft.iir^6n(beniflfdiii}lerlaj Vberige ynnd
Ainschichte stückh So an d^nWendten hanngen.
Fol. 37. (94.) Volgen hernach alteriBj^i^hwertervnnd
Wöhren. ,, . / i . ' \
**61.3iB. (95.) bJ Vol^gon hernach allerl^y SpießE.
Fol. 4ov.. (98:.^ KJMSriig.Lud^ig in.Yongern so in ainem
Hofz Eictviinnökhen^i (Mit etwa*» neücfrei^ 6chrift.)
b. • y Vt^lgt was aaB Ir Fr. Dt..eio^ .hochzeitlichen haimk«
ftetfORgTon »Rcwem {gemaoht TnadflrtDt. etc.- selbst ge-
braucht habisn.«'^ ... .1' . . r1 ..i, > {
Fol^<4u (199.)' Volgc "wßs das'83 Jar tinidie.jRüaCcamer
gen Orobras gemacht worden« . .j.i... .
Digitized by LjOOQIC
MX
FoL43. (io6.> b« Voigt was der Hof Platmw^kTMilQlur
8t J«^ ia4io-R«tt,C«AeV':g«macbttiid Qaig#b'ea.
* M Eok44« (Voi70 Den-^w^lfilen Ug'BftaiotjtiAtfiaf JifcM
dieRuati;ämer;geaiiti(WoH)vporden, ab Tolg^^fatAktidv •/!.
:Foii46r (>iaO>Di«<fii»fft>JUH<ite^ jo i . -. ... .^
Yolgen hernach allerlaj Sad, Feden.taii4
-I '. ./'.;. . aimderaiafb^boto.;»* .../.»•' ..»m .-m';
Fol. ^•<A 1 6.) b« Yölgeti benmcbjkUerlaj Fedet P«a€)i«au
Fol.5i. (118.) b. Yolgen hernach SpielzTiuid' vb«Hg#
SfieTi.JBUen«'. - .;;... ' ; .' .. » ...>'i
F^L^i; (119.) Vblgw.kefMek aia lloflitfraj CUid«^
(6£Iv) •'■«■- ' ••' . ' -.' ,'» ..i ••." il- // .. .'•.. l'tU. »'.■•' j
.||'/'M' .i I'» * ■ .. i i 'i .i'i ^^ . »« '' .Ct I .f.i •!
«.'t't .»H>.ir j. ., , ,,/ .K.i'^iiL'i ■- ... .' *■••'• »4.
'•■ ;''..'^^0ödcx'M8r.'-NrjO. 8014.;- ■ '• ••'- •''»•^»••«'
(Hist. prof. 3^4 et 365.)
Cod. M$. Chart. ». XYII/ Fol. ^olL 85.)
1.) Cod. N.364. i^ipfyn
pibwla¥«ntarifuii «---.•. ^'% ,..,..
»Yber dleContVafaict rnd Gemahl so ans benelch der'
Hoch- vnd Ercz. FürsthrDt^-Sigi^undi Franoisci Erczheiv
czogen f.i^ Qfiftfrrreiioi^ e{c.ij^pD Ii|ii#pvoggt W das Erc«-
ffirstliche Sch|osis Ombras, Anno i663 seind transferiert
ir0rden.V '" ' '" ' ' ♦.••'•■• t . • •..'..,... . .;
. . ii:-; • i ui. ' . ;• "Tr?^ ; .■ -.' :.
^' ft.)'eod.ilf4 36A <68B1.) (worant^i* ineblr)9re teeiB.) -
> »Ii^MaH'allerlisiiUamötter TooGoldt, lielirlai icoptti
den f5 t«^ Septimibtria AianoiS^'^« in dem SohlofsOmbrala
*me»iietu 3i*ttrderii.t.' •'.•'.: ' " ■;«•>«•- ••'•*'
i . .: '!.</.;,: ^^■•■»* '''^ "■■' • , ' -.• !r<} '.;< .:-; -.m„
, ..„ ... -LXV.- ' -'V ........ ^
/.■...„igpdex Ms.., I^ro. sog'S.. :••." :',• ;. »«.•.«.
• i .. . (ßiu.,ffeft.,^^,y ....-.•
Cod. Ms. «hart. •< XTIi. F>»1; tSv. Bf. (raS.)
.(Inuentarluip iib^r ^ie Büst! Cam^r rnnd B.ibliot.^^ .zu Om-
bras Apnp i663..8. Iiittera,Pf Aoßichrift vop Aafsen.)
Fol. 1. Haubt Innen tarj anderer Tbayl begveiffendt,
Was «uf dem Erc«försUioben Scblqf« Ombr«s in der
Erstes s Aßi^xn 1 Oritian «IS^iertt: pder .Nie«eo.t; Mpb Ah#
Digitized by LjOOQ IC
teil! oder Turckhitclieii'Rdst Caneni, Rem in der Bälio*
tec , Aatl^oäirtb, so wie nieht weniger in der Capellen alda
Vcvkaiideii^ ' —
(FöK A5i) «Den lo llaj Anno 1627. Irat Hmt Fbfdi»
tiandt SihtiirfF ain Pickhen oder langen 8pief9 , so i^on ainer,
Kronebit8(;iiudeQ;zu Sile in der Graffsisbaffl; Tf rol gewacki«
aen, der Fr. DL Ercfiherczög Leopoldrs zu Oesierneioli etc.
Verebvt.«
Fol. 1 10. Yolgen die. Antifai toten, Conterfet Tnnd al-
leirlaya'Adere Sachen so in der BibKotheea hin iteM wider
^ruH^aMem»' • • .'•
Fol. 120. b« Yolgen die MarmorstaineneBv^'sAIakanler
t«k4^oA fiibag^formiercen ']^ctti]^ilder,/KdpflF vAnd der-
gleichen andere sacken, welche in der Bibliotheca Ferhandeib
Fol. isS, Voigt wafli in der Capell verbanden.
Fol. 137. Yolgende Kürchen Ornaten seind den 3oAo-
gnsti Anno 1619 von Günozbni^g aus der Fr. Hoff Capell
widerumb nac^er Ombi^aa gescbickht ynd geeifert worden.
Actum den leisten August! ib63. (Abschrift.)
. (His&K prof. 2^0.)
Cod Ma. Chart, in Fol. a. XYI. (Foll 3».)
Thumier der Adelichen Eem tngendt ynnd Herkhummen.
i.Bl. (s.sign.) Zwei geharnischte, zum Turnier bereit
atehende Ritter au Pferde (einer, mk hegitterten*,; der sa-
ldiere, mit ganc geschlossenem Yiaiere.) (Passabel :gemahU.)
^. t FoU».. .»Diaer Erst Kumsaer mii'seim ^elMigen "fod
yergitterten Thurnier Helm Yisier, wie die Alken Thnrnitr'
zeug gehapt haben , sollen vir. dem Ersten gebraucht Tond
furgemacht werden, wann das mann für das erst inn die
Schranckhen zeucht Tnnd.lnn der Schranckhen nmkher,
Tnnd wann mann siqh mit den sohwerttenim hauffen mit
' ' ' ' einannder schlagen wurt oder straffen rund ymb die Klaioater
ynnd Artickhel Thurniem, Des gleichen wann mann wider
abziehen wiirdt; ynnd Jon* der •Schraneken yubker 1 zenoht,
Da^ sieht etwas weitter ynnd mer Thumierisch , dann die
gemain Kurifshaupt hämisch yisier thuen, Dat'umb soft
man die geftogne yisier zu der zeit ^ so mann nlt mit'dea
Spiessen trifft Vormachen. «
»80 man inn denThurnierlthumpt, ynnd der anffzngkh
ynd ymbflteben ia» geacheen ^ so «oll man alladdun die ge-
Digitized by LjOOQIC
459
liognd TJiiid vergitterte ▼iiieir abthvii Tairfidie^miiäevii T&XfotfviiL
jier TerAiäoben « die an dem treffen gehdreA ^ wie der Kbw*
riaser mit den tpieb ist,- Fohd sotl denn den^ TLnmier air-
fahen, wie sich das gebort^ vnBd so ^die bayde treffe« mit
ilen apiessea» ror sein, so soll man wider das- gebogea
vnnd Tergillert Thnmier risier rerseczen, wie inn dem
«Ersten geachehen^ da man ist anffgeczogeik. «
FoL 3..—* .»Dnrehleicbtigister Qrofsmedbriger Behe4
jeyscber Hunig: «neb dnrcbletchtiger bochgebömer Fürst;
Gliedigste. Herrn; Dieweil Enre kunigeltche wardefn vnd
Fürstliche Durchleuebtigkait,' ans dem alten Koohloblacben
Jlaufs von Osterreuob, anch^anfs rnnd ven^anndern merea
Kunigreichen geborn, Tüikd rait'Gottes gnaderi, iait Kay«;
vnd Konigl. M.L etc. Tnnd wirden begnadiget Tiind darck
Gottes gnaden deren noch mer gewartenndseind, darlsm
idann auch grosse versehungen vnnd Regievongen von notteft
sein wollen, Dieweil nit zuuermutten ist/das soUiche grosse'
iVegierungen , Reich rnnd lennder on krieg nit sein khon^
^den, Dartaa dann E.Kon. W. vnnd E.F.D. die zniiersebefea
^eteEerUehe Leuth zu regieren ynnd zn Rathen vonnöteoi
vnnd haben müesaen, So ist gewifs dasSoHche Regierttnge
.durch den Adel am maistea will gescheen, Alts durch mana^
liehe statliche vund vertraute personen, die Ire Ehr in sorg
vnnd verwarung haben, vnnd diese! hige bedenkben werdeni
£eitmal auch der Adel von .Alters der Begierbn|;,' dein ge«
meinen nucz , vnnd der Pollicej zn guetem geordnet vnnd
^ewurdiget:Worden ist, auch die Kayser vnd Kunig diesel«»
ben haben furgeczogen sy geert vnnd begnadiget, vnnd vil
adeliche Rittöt'liche Ritterspil , vnnder sy geordnet, darmit
sy alls adeiiohe Personen sich vben, ynnd ge'prauchen sol-
len, vnnd aufTgericht die adeliche Ritterstifik vfind orden,
defsgleichen den Adenlioben Thomier, ivnnd also alles, was
den Adel vnnderhalten , vnnd Inn adelichen •dingen vben
mag , So ist..(Leyder) .ein zeitlanng solich adelfch vnnder-
baltung, delsgleichen die adeliche Stuckb vnndt tngenndt,
▼ait hart vnnd ser schwach' worden , Vnnd ao dem durch
Kay. vnnd Knnigl. Mt; £. Kö. W. vnd E« F; D. nit darein
gesehen wunde, so mocfat der Adel zu gronnd geen, ynnd
sich wider vnnder die gemainde vermischen Daruon sie her-
aufs genomen worden, zu regierung vnnd hanndthabung
der Pollicej s des gemaines nucises^ vnnd sich Inn alle die
vnadeliche. Sachen vnnd hanhdel begeben-^ Das wider Gott,
die Pollicej ynnd den gemainen nucz sein wnrt, Dann ein
yeder wurt. aein sachen vnd seinen nucz zli suebhen vor
sich nemon, wie (laider) zu sehen, wie gCschwindt siehe
ein reisset , Also wurden soliche Adeliche vnnd Mannliche
Digitized by LjOOQ IC
jivo,9<Ha]lNil;fa. idigcaii.:iidh avf Icftiki tnanaliahJiocbadelUoh«,' Berlioh
vntxd gemaiof nuisliche hftnadieliiiig'befleiMentiiöoh: begeben,
Sonfider -BÜe aaff Kavff beondel mnä banndtteraäge «^ Auek
ao.:geht alle.Eerliche nidgaete Regteruii^ dardureh sa
gvaod 9 yaad «janderlioh Inn den Stetten khaiae mehr auff
dea gematnea iiacs oder PoHieej , sonndec Mäia auff die
Wucherej Tond.liaDdttierang gerioht, Derhalbenaowaia'I<di
kbainear^trorft , >den Adel wider zoerliebenr, vnnd wider Inn
prdoong aubt^ingten, Dann d«roh>{!ar kmiigoKcbe •wirde»,
l^nnd ffirttlicbe Darchleicbtiglaitv alla die heben Adelicher
gebnrt: höpkHamaAen vnnd tagiBnt seindtV Das didaelbigen
^a^nge^sehaift anffrichten, dnrdi einen Thnniier, mit
aeintfn Aiienliohen Ardcnlen mnd Stuqkben wider anatellen,
i^nnd. hielten. Damit der Adel sieh wider wennden maeate
wnndisich ballten,« wie Adenlieben personen ameatebt. Ynnd
mm einem .'kleinen bericht , so t^I ich dessen verstee « vnnd
wenig tat* .So.häb ich ein verosaichnus meines ainfeltigen
bedenokhensv aUiie nacbnolgennd khurcs vercaaiohnet, nit
iler gestait, Ba&ea ganncsnoüarfftig, reeht geatalt, ynnd
^also aein vnnd bleiben aoli, Dann ailain E» Kda. V7. Tnnd
Fi D;' £11 einer erinnernng vnnd'an£ang anffderselbige aller-
gnedtgiate Torbessernng, ynnderthenigiaS-bttteli 9 £• Kdn.
|/F. Tnd'F.D* wollen solicbes mir 2a k^iüen Tmgnaden anif-
nemen, aointider meine gnedigiste Herrn sein , ynnd alleiv
gnedigist, iMsdenckhen , was allen hohen henptem an dem
Adel, Tnnd.gueter Regierang gelegen sein wilU YnndEnm
K.d..wi]rden vnnd F» D. erkheniien ynd erbietteü leb michy
iirie!der gahor^saoier'Ynndeithenigister diener aHoeeit
»' •;;: B. G. ZU Sohna.
.F^L3;^ b.>(Aals€hrift.) DesAdeils ynnd der Hegenten
ZThngenndt ynnd Herkhomenj
ar. •/ . EoL 9. b !a Wie der Tbnrmer solte' gebalten ynnd ge*
laadneb wecden,! yolgeth die Ordnung ynd bericht; «
' . FoLii4«i»Alhib yolgen dieArticul, ao inn denTomier
.an. ordnen' ynnd zu richten weren, damit der Tomier nit
dillao ein. klainä vngeachtea spil were-, ynnd ain jeder Dar-
imnkböndtei Gk>d göbwie'er berkbnmbti sonnder es were
fein >£rlteber!.ritterlicbeir ernster orden ynd SpieL c
-•■•M '. !• Artickel;. / •/
. ^Fol.'a5l' Rüstung des Torniers KAnsser»
.j > • :Fo1vk6. Berayttungdes'Henngsts, zvl deraTbnmier.
... *FM. 17; Strafi der Ardckel so ybeitscbridten ynnd
dirüehig weren«r • .
Fol.aa b; Noch andere Gesetae m^d £inriehtnngen«
Fol. 37. Turnier -Danke«
Digitized by LjOOQIC
491
Lxvn.
Codex Ms. Nio.7SiS2. ' »0.763«.
(HUt. prof« loo. oh .Ambras 34 u)
Cod.Mt. ebart (mitHolsschnitten) in Fol. b.XVX (F0II.61.)
Scheibenschiessen zu ff^iea i5fr3«
Fol«i« b« »Edel ernaesst fävtichtig ElfsaiiiHoekweiar
genedig md gebieinat kerra, heim Burgenmuster, Herriv
SutUiaoMrer 9 vad ein ertamer hochweiaer Rath der liochw
beriembten stat Wieno« meia gaacz willig vnderthanig ge^
boraam dienst aeiat ainem. eraamen rath alle 2eit beaor ^e«
neidig ynd gebiettant herm »' nachdem md mit Torwiaten:
ynd genedigister Bewilligung Born. Kha» Tnd Khi^Mt. alle
ynser all^r genedigisler herr, ansganaden erlaubt ?nd rer*
gandt hat, eur weishait ainem eraamen rath ain frejea tchiea-
aen auszascbreiben mit der aill pi^en rmb ain hundert ynd
soeben daller das gehalllen worden ist im 63iston. Jar vnd
ich aolicbea achieaaen gemainer atat md eur weiahait ge«
diennt hab vnd weill mich ana genaden Brom, Kha. Mt. ain
ertamer Rath der Stat Wienn, ao erlich ynnd wall mit der
abförtignng ana geaaden ao woU md erlieh geballten haben
das Ich mich aolicher er vnd wollthat zum alerhöehaten Be-
danckh ynd die weill die Vnndanckhperkhait ain gros laa-
ster vor Gott ynd dem Menachen iat^ ao kban ich der iguet-
Ibat die mir aus genaden Beaehechen istNimer mer pey mir
vergosalich seinaoll ynd die weill von an Pegendt der wollt:
alle Ricterapill durch die föder iai die Crahioa oder Liwellä^
gebracht werdea es sej mit renen atöohen.oder aohiessenäa*
waa maaaen es dan geacheehen aoUbah Ich mich mitmder*
thaaigkhait Bevlisen soliches achieaaen zu- beaebreiben Innr
Beimbweis gestellt wie Ale aaoh darob ergangen lat yem'
Anfang bifa anm enndt mit allem aier ynd gebey waa man'
allen hem ynd schiczen für Beverenczynd.er Erbodeii vnA
Bewisaen hat,' aolicbea Buech ynd liwei hab Ich zkEren
gemacht Rom, Khaj« ynd Khy. Mt. etc« atich allen Ered^*
hörtzogen au Easterreich Irer fnratlichen durcbleichtigkhai&
auch der khaiaerlichen stat Wienn zu ainer langwuerdtigen
gedechtnas. bit mit Aller ynderthaT>'gkhäut eur gnaden weis«
hait ynd ain Eraamen Rath der Stat Wienn wollet mit disem
khlain faegtgen spruch also in genaden mit mir als mit ainem
khlainen fuegigen fnvatea ynd Scbücaendiener yergnet ne^
men damit will Ich mich eur herlichkhaiten Beuolchen haben.«
Vnnderthfiniger Alter dienner
Lienhart Flexell von Augspurg
Prutschenmaisster» <
Digitized by LjOOQ IC
462
Hro.763i. Fol. 3. b. Wappen des K. Ferdinand 1.
Fol. 3. ~ — K, Max. IL
b, — — Erzh. Ferdinand.
Fol. 4. — — — . Carl.
b. »Die ordenndlich Beschreibung dea Grossen
rnd Ansechlichen herrn schiessen vmb hundert vnd zöchen
Taller des gehalten worden ist , Inn der khaiserlichen ynd
khinigcliohen bochberiembten ynd yössten 8tal 'Wien im
63 isten Jar was für herraynd schiczen zu Wien ackhumen
Tnd erschinen seint, auch wie alle saoh ob solichem furge*
nomen schiessen ergangen ist yon anfang pts an daz ent
Ala In ainem Reimen v^ryasst durch Lienhat Flexell Als
orentlich Beschriben wie yolgt. i563.
Fol. 5* »Hörtt Ir herrn, Frauen md Man«
Die göttlich Drifaltigkhait ruef Ich an«
Ifaria die Hjmlisch Khlnigin,
Dafs mir yerleichen gnadt wits ynnd synn««..«
Fol« 24- »LiennhartFlezel ha tt denn spmch gmacht.«
»Der Herrn vonn Wienn Fritzen mayster Ist,
Tnnd aller Schützen zu disser frist,
Yonn Angspnrg thuet er sich Nenen,
Fnersten ynnd herrn thnen Inn weil khenen«
Also hatt mein gedieht ein Endt,
Gott alle ding zum Besten wendt. « . . .
Fol. 25. y Volgen hernach die Edlen Emuessten Hoch*
gelerten Fürsichtig Ersam Hoch weis Genedig herrn Bürger-
maister, ynd die hochweissen herrn des Innern Raths, der
khayserlichen ynd khinigcUchen hoch beruembten rnd yös-
sten Stat Wienn mit sambt Allen Wappen ynd Irer genaden
Namen, die zu der zeit geregiert ynd im Rath geaössen,
wie Ir genaden das gross ynd ansechlich herrn schtessen
mit der Buxen ymb hundert ynd zöchen Thaller gehallten
ist worden im fünffzöchen hundert ynd drey ynd sechczigi^
aten Jare. « -^ (14 Wappen.)
Fol. 33. »Hernach yolgen alle herrn ynd schitzen was
ain Jedliche Stat Im Reich Ober ynd ynder essterreich, auch
das hochlöblich fürstenthumb Phsirn auch andere hochlöb-'
Uche fürsten Thumb der Römischen khaisierlichen ynd kha-
nigclichen ynd der Stat Wien auf soliches fargenoonen her-
ren schiessen , Ire herrn ynnd schiczen geschtckht ynd ge~
aandt haben Jederlicher herrn ynnd schiczen ynder Irer
Stat Wappen Beschriben sein mit Namen Im i5b3«
Wien , ihre Schätzen (25)
Prag, (fl)
Grätz (2)
Linz. (4)
Krems, (q)
Layvrach (2)
Berckhwerch Schwatz (3)
Recz (5)
Digitized by LjOOQIC
Pre88la (3)
Freystat (s) Anberg in der'Pffil£;^9)
Bettartdorff (4)
Die Frey- ynd Reichstat Stras-
btirg (3)
Die Frey- ynd Reichstat Be-
genspnrg (i)
Reichsstadt Nürnberg (ii)
Ulm <a)
Esslingen (s)
Barghansen (t)
Braanaa (3)
Dratfabbnrg (a>) ' '. ! . . :4nK.f6}.%»
Bnlzbach -^ -** > (i)
Sslaburg (i) •
Passau (6)
Waidthoflen (9)
Zirich (7) ' •» .^
Sudt Liechtensteig (a)
-^ . Pappenheimb (a)
— Rodtenmaim (i)
•^ Radstat (t)
— Eichstat (1)
FoU4<« D>^ Pritschenmeister etc. etc.' Von nan an
Holzschnitte (gewisse)« . • •'
Fol. 47« V fVännt^ Pradrteggelr ronn söhwac2 hat gewa-
nen das bösst mit 24 schüs wöliches gewessen ist hundert
vnd zöchen Taller. (2n. 3. zwey Tön Nürnberg) (20 ri: i6'fl.>
4 1 Beste. Kherab hat gewonnen Andreas Wolf Schützen-
maister yon Wien qfl. laicr.
Den weidisten Faunen haben gewunen die schicken
der stat Strasburg ist gewösseh 1 z j3.
Fol. 59. Pfeifer. Trommelschläger. b.Vecz^Deiser von
Pappenhaim hat gewunen im Nachschiessen den pössten fa-
nen ist gewest. 27 fl. '
Fol. 60. Der Magistrat hat zu einem KachscKiefsen
einen schön geputzten Ochsen sp'cndirt« (Der abgebildet ist.)
Lxvin.
Codex Ms. Nro. 7880. »ro.7B8o.
(Hist* prof. 48. ql« Ambras* 396.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. secXYl. (F0II. 4i.)
Scheibsntchieisen zu Prag (i565).
I B. b. » Von gottes genaden Ferdinandas Ertzhortaog
zu Oesterreich , Hörtzog zu Bnrgundt vnd GrafF zu Tyroi
etc. Mitt vorgunst Tud gnedigister bewilligung Irer Ffi. Du.
Ist Tiachuolgents Frejschiessen ausgeschriben worden den
ia Tag Jxmj Anno etc. Im ffinff vnnd Sechtzigisten durch
die gemainen Schutzenmaister vnnd Schiessgesellenn Inn
der khnnigklichen Hanbtstatt Prag -durch Ire FuerstHche
Dnrchleuchtigkaitt vergundtt vnnd znegelassemi worden. «
Grofses Wappen des Hauses Oesterreich.
Fol. 2. — >/ Solliches Freischiesen ist gehalten worden
Digitized by LjOOQ IC
464
Hi^ ^086; In der kfiniffkfidien- Ebiilitttätt Prag durch die SoMtzemnu-
ster Timd<8Sfaief8ge8e41eii;«la Hau angefangen den Seeh«
tzecheOnTegSeptembrisNacünials denn Sechs Tnnd Zwain«
tzigiaten Obemelts Monats läi fnnff Vrind Bechtzigisten Ja#
mitt allen freuden rnndluiertzweil soUichs Ritterlichs Frej-
schiesen yoUändt worden«« . .::.*.
Wappen der StfidtPrag (?). (3 Thütee, Thor, Fall-
gittert) ! - :.*.i ^ .'; ;- * . •
Fol. 3.. Die.Frfl Erwolliß Nenner von wögen der Kfi*
nigklicke Statt Prag^
Der Eüst Erwölte Nenner von wögen devKttnighliche
Hanbtstatt Prag.
Herr HannCz Hartter Ki^y. BiJtt. liäntzpnai^jßrynd Er»
woher Nenner. (Noch a.)
b. Die sechs frembte Erwölte Neuner^
. I)er Erst Erwölte Neuner yofi wögen der .küpigklichea
ßtett ii^ der Cron Böhaim.
Benedict Fligel von Gerlitz Erwölter Neuner.
Der ander Neuner von wögen Ober ypud Nider Oester«
^eicbische Landt der Enfz
Sigmundt Lew von Lintz £rwöljter Neuner. ...
Der Tritt Neuner von wpgfsn defs Churfuerstndumb
Sachsen
Georg Stiber Churf. Ge. zu Sachsen, Blpffdiener rnd
Erwölter Neuner. ,, . . ., . , i
Der Yiert Neuner yon , ivögen der cbqrfQerstlicben al-t
ten ynd junge Pfaltz
Gabriel Blech von Amburg Erwölter Nenner.
Der Fünffl Neuner von wögen des Römischen Reichs
Albrecht Wölckher ron Mfiemberg Erwölter Neuner.
Der Sechst Neuner von wögen Füratudomb Schlesing
mitt sambt Ob^r ynd Nlder Laildnitz
Jacob Neidhartt von Schönfeit Erwölter Nenner.
Fo^.4. Hernach yolgen die gelösten Lob.
Dafz Erst Lofz.
Die Füdrstliche Durchleuchtigkaitt vnd Irer gnaden
Hoffgsindt mit sambt der künigkliche Hanbtstatt Prag.
Dafz annder Lofz
Die künigkliche Stett aufz der Cron Böham.
: : Dafz Tritt Lofz
Die Churf üerstliche alte ynd junge Pfaltz auch Ober
▼nd Nider Bairlandt mit sambt dem Rom. Reich.
Dafz yiertt Lofz
Ober ynd Nider Oesterreichische Landt der Enfz.
Dafz fünift Lofz.
Dafz Chnrfüerstndnmb Sachsen.
Digitized by LjOOQIC
m
Pol. 4* b. LeggeU in idleSflbe» mtid gebej dorch diesM.7MM
a4*8cbiilji. • > ^ . - ^.-^ .. • .^ , .,^
Ina Dopet oder Uanbtscbieseh gelegt i fl. 4« xn
In Krauts gelegt* « - ; • ' • • « • -— v 16 »
I Auf die.er»t9D 3rSefai|f«. # .u. <* ; « 4 — .* ^ »mc.
Sania alles LeggeU « •..*-.* • 6 * ^i »
FoL5. b; bia'k^ol.is. a« Verzeichnirs der Schfisae.
Daromer — *(6) Statt Atnberg^ (fr) Die Beitehtfttatt
Nneniberg. (a) Die Statt Manieheif. (f) Die Statt Barck-
bioaeii. (i) Die Stau MaMorfi. • . i
Die Statt Lim« (3) W^ Slät^Wien (4) Did StäÜ
Knmbi(i) DIe-Statt FVeistatt (4). Die Statt WaidKbflF^* (^
Die Statt Steae^ (l). Der Mar^Üht Meltkh (4). '
'. :K:e Statt Le4btsig(a) Die Statt Preiburg in Meicardn(9)i
die Statt Zwiekhaw (5)f die Statt Meiasen (i) Die Statt Et»
fnertt (3) Die Statt Piem (a). *
Pol. «3. b. bis Äi. Fahnen. (Oemablt)
Darunter — ^ (FeL i6. b.) Der-Ktantz Fanfl* "' '' '
Bernlin Wechter ron Erfaiertt hatt gewntrgeh deii
KrantaPann, ain gülden Bing persofl. 9 Schnsinsschwiiftr.
. PoKi6. (Fahne.) Dals -Best anf dem Freischüessen zü
Prag hatt gewungeo HannPs Baonngarttner Von Wien Erti^-
hörtsog Caroloa m Oeifterreich etc. PixnschifiVer'iöoiTalläi!'
BiiCt 94 Sohafs. e
' Po4; 19. (Der 18 Fan.) Gallns Wisser ronit St^nf
6fl. i5xr. mit 94 Sohns. ^' ^ ' '' .,
Fol. ao. b. (Der3i Fan) Haonfs Kiföhmaif aus ^fif
Frejatatt s fl 3o »r. mit «3 Schufs. ' * ' '"
•Fol. 93*^33. Hernach völgen Ul« Silber bäergtiböy
wie ayiMD Freischiesen zu Prag' traf häfftig darch/diea^
SeMrsgemeffrvnd gelegt sein wordeh " """^
> ^ <Fot.33. b. Goldener Becher abgebildet. ;'•••*• ''''^
Fol. 34^. Register ynd Buchhaften defs |Pa^ftTf<!1leJl
gnllen Beehor «nitt sambt aim Fderstli^hen Fanevr^ d^ hä^
f^ewaDgenfiannraKirchmairaurs ^er Prej^statt fnit SS^tift^
'. ' Pol. 87; Gewrngeter in den rergulten Becher! (iW^
-.-' Mpol/'3o. Remach rolget das Nachschiesstn i^rgllftjHta
jgebal^efr taabeh die Herren vnd Schfitzen zu Frng/HriljLr'an---
^faiigeil don aySept: Nachmals den a8 rdfbenems'Mohata
im 45 Jar vollefitet. (i Bl.) ' !'* ' -
' Danii 9 leere Öl.
Dann 3 Bl. mit Fahnen. ' ' ' * *^ •^'"•^'"
■sar w
I.
Digitized by LjOOQ IC
466
Kro.8o46. . Codex Ms-.Nrp»3,045lv
(Hist. prqf.241,) v... '
Cod. M«. Chart, (pictor.j i* Fol/slXVL (Fon.34.)
Freysclii^fsen zu Präg* (i665.) ^
FoÜi. b. Wappenschild, gema^U: ...
, ., ...7»]^axiiniUanus .de^, ^ndier, yon Gottcis genadeii£nrol*
ter Romischer Kaiser , zu allen zeittea Melif «r derz.K«ichs
In Germanien In Hnngieveii yuA Böharii .Mtigv Ertshdrtzog
SU ÖQS(erreich, HörUog.zu Burgundj yndGraff zn Tjrot
etc. söUiches Freyschiessen Ist In seiner kayserUcke«: B««
gierung In der.Haubtstaltt Prag In Böhett.den »7 Septem-
l3ür^'lm.i565 JTar gehalten worden,«..
Fol. 2. Wappenschild.
»Von Gottes gevaden Ferdinjanda$ Rrtehortsog zo
Oesterreich Hörtzog 9u Burgundj vnd Graff zu Tyrol etc.«
,,..' jFoLä. s>Mitt Yormssen vnd gnedigister. Bewilligung
def| Durchleuchtigisten Hochgebornen Füersten T»d He^
XGti Herrn Ferdinande ErLzhörtzogen zutOeaterreich, Hört-
zogen. zu Burgundj, vud, Grauen za ,Tyrol . etc. anch raitt
T^rmssenn der Erbaren rnd Fuernen)^ «auch Hochweiisen
Burgermaister Tud Bathmanne der HaSbtsatt Prag (m Ko«
nigreicJX Böham etc.. haben alda gen¥iin9' SicHötzenmaiiler
vnnd Schlefsgesellen denn Drejtzacjkenden Suntag nich
.Trinitt^tis^f das Ist der Sechtzecfaent tag des. Monat» Septem«
bris diJTs Lauffenten FunfF vnnd Sechizigistien Jars aio Ril*
^erlicha Freysohiesso^i, mit der ^il) vnpd Pierscbpix^n Inn
dje.S^ei^dt des Beicha vnnd alle.vmligentc^OftentMdomBö«
hämischer rnnä D(E|utsch^r Nation aufag^scbriben , Ihm?
nach Herren vi^nSl Schützen ObemeUiMon^HBlntt deilntref
8tfft,tfi\ zurPrag.ankuipaen Irer F. D.; auch. 'dem- Kunigretch
BcthjS^n zv^ ^hren* ynd wolgefallen geschickihivandgesannA
aetft worden, Dieweill bcy Maus gecleohCnuA aufs derCree
]^9|ifl^ kiiin sollichesgewaliigs Freyachie^seft aufsgeachrie*
hej^ wqrdc^ Ist, haben alda • verornUe üetiren zu Frag^sa
4fi]}.^chte}pen gebauU habenn alls NemUiab Geerg Lander-
^C i^h I^en F. D. Liecbtcammerer,. av^h Meli^lfaor Bitter
Tqpd Aspujs Hilger bede Schützenmajajt^r tnittuan>bt Sj«
mpn.Hf^ynle. alter Schüizenmaister allfs^gaFr OrdoliUob'fOBd
Xinstig Bauen Lassen vor der Statt PragB^y denl!alteflTue^
gartten , Erstlich haben sich mijchen lase^on vier schönner
Stendt vnnd Hütten darin dann ain JedMcher Herr mod
Schutz hutt Schiessenn rouessen vor,yngewitter gar woU
Tersorgeit| Nachmals hatt man auffgeschlagen zwo schon*
Digitized by LjOOQIC
461
ntt Zdt, Aummien die Bebfltwn *||«vkelitMTOMi^t4e»l6Mo4li
habea, sein, gar ereilt rnndlaiBkigJgMveatöii, da^ «& Aebl
handelt SdifUsea «i^it 'gänci«g gtliiiA hetunt ObJeAIicb^r
ZeU ewen >Osierreiebiaohe i^neo geateckkü, auch «aiHt
annii bej. Fünft "Alt «««ffgeichlagen. geVcst, »fßKrüihonm
vnnd Lustig damebea Istgosläaidmidie ScbreiMiifteofwdU
lip|i6 gar LuBlig gebauU waa; 'QhßU aufftain'ZyifaiDer ger
mÄebU Darinidi« £tw6lten Harmi ^rnftd Kvoner st inii^v^RReaA
va» 97 was ^itueiiriahlettfgebabt:hafcem' aobhhakcwaldajUa
Herren 2a Prag ain.gläckhsdo^.tid6tfeäfibn gehabt« Wolh
liehea das fiMfiain>MMii|ieff'ßief(i :Aflkiiflr ; . 46> TaHte 'Weni
gew08t, denn halt ^aä InlkenaitadinlSSTaiuiicr IlnEr^^aeU^Sp
aen: aiiCigervieffi, nad TerlesWi bilato Borb.gar guiBlIig^Sah
made TewioK 4ii0h^ 8aiii|hde;kiiketjbadh:daa Taffloa.fiiUSa»
mafU bedeafcbl r ialda^wan Ire'iFoIk! Ueraoaean U%^ geirest)
Ea sirarent ^mk rül - Kochlen «uftgeidblagenil «aatatner. halt
jßfpllen Haben veü'WUbirett Vrid Fisch ynnd aliitrla.}r . speifa
Yiebain zyibbtich^ Pfenjng tii behanuBn^- Eaeo ^9[ind])rtn«
ekben Ist alda gewessea, Wielati' aim F^Uleggec Knd,g«r
\4ifi iinangel i-, Es wakrent auch vill kctfaaen anfigaaeklagfM
TPPA Silber ynDflZifnn, was; einer bat wölkai.babeo .^mb
23reibHcb Qejt.co hekumeB^iMaobiiiala dem iveyUetKetea
Senrug Qacb:TYiQitfiftis,'das>Iit dMrSeehuecfa^nt/tdg. Sept-
iQfnbris« Haben, sieb die ScbiMzA^iaUa ifu Peag aufi dem
B^eg.Inn aine«'.g:^^ltigen b^lMyaseungtrersafliblati iliv^'ainer
Qrnitng mit exUichen ^errcB des.Baii>S'mtir dera.Beaiee^Fa*
n0ni auch Kr^ta F^nu., Aoff.diisibidinblce Sebiefssia&i.attG»*
g^Uftgenn , pit ^JKaKej^en Spillon ,i..aiiöh h^tt man alle J>iea-
nqriigeklaidt Pmuenbiajster SpiUaiidt vnnd Ziller Ion Rott
jvond Weifa imvÄ >Yie man Jikiaaüi.'IatikutDeii, sein alda die
f«iersUieben::Tr»9neiter mit ZiagUien PttssäuAen.! Schalr
m^j^ß eufilAWipUesea den Freaabtert 'SebAlzen «a Ehren,
JS^i^mals hett ns4mytaiblasaeA ^oblagen ^ die MenAer ««Er-
wgllen« die^StendtfäbgemeaseiiTTiind Lofs gemacht 1 denn
anifdcrn tag aip Montag Ist man :wtder Ifin zitier Ornnog
ai»fsget^ogenn.dDrch..d]aa Fuerstliche Scblosae« haben aide
angefangefi la^rSc^iesaeun aeeb'vtfrniiigenlreauseehr^benk
Es; Ist auch Ob S4»ttiefaem Frjßysehkseen alle Knerta^eiU
Cfifigelaasea worden Hannen urerfien, Keggelplat^>aii«e)vPnen-
dins 9 .dartaue babenn die.Herren TnndSchätfeiieuaie^.Jed-
]ücbem gwyngeter geben. Datm.die F.D*Ertabi$rteog:Fer'-
dinandus aa Qesterk^eicb aeiba Peesonlicb geacheasekii^lBitt
Hambt etlichen .Grienen vnnd Hemen^ auch haben Ire-F« ^^
j^m Haubucbie^aenn ain vergnke Schenren allen Herren vnnd
Schützen zuuersobieaen gebeiif welUebebej 40 Taller werlt
Ist {^wessen, Darneben bid»en aickire F. D. erbotliai^ miU
3o»
Digitized by LjOOQ IC
«6S
▲rn^, 'Er füng Im yon Qolt Silber OdenZjnp , - so hact' er
flolIicKes nht aadgeAcUagen mitt Im Ritterltcb getohoMeo^
das sich die .frembten Sohötsen Ferwvnderft- «Haben ab sei*
■erDienoittett, dann alle Eboba^t man- AtnifirembtenSabfit«
jBen'hewis^en, auch haben. aUa die Herre« Tiind Schüraen
jsn Prag deii frembten Schützen aanKosti^cbe^Maltaeitt ga«
l^tt'Tnjdsygar wtttlDvackfadiertt jniU-Essehn rnnd Dm^
kbens Toon Wilbrett^ Fisch!, JLoppanmwnd ¥egel auCF
Abs Best s^ mans hatt knndeijL bekvme^, Hotten vnnd Weis«
ien> Wein -denn aller Besten Ihn guldieneficbewenn einge*.
achenekhL' • Darneben iiabei». ««eh 'die<'6dilll«eii zu P^g
deAn fiMMubten Herren vnnd Sehfilzen Mffgetra^en vnnd s«
Disehgedienntt , audi'.idnHA dasi^anntvttakaeitt die 9l»lc-
pfeiffer garFuersdichgähaffiertt^ aoehlals Offkman aoff-
getragen hatt Ist TmmblfBn. «rnnd Pfeiffen deW» Essenn'vei>
Sanngen, auch sein be^ soUicher^MaitaeitietlltebeHeiTen
es Rfathsgewessen^ 'vnnd Wie solliches AlaU rollens'lst
ll^denn, Ha^it aldaHerv Hannlä Hanter-Bön. Kays/MafTt«
Mont^mayster die Danckhsagang getlMNi, von ^dgebder
Herrn rnnd Schützen. zn Prag gegen den fttembten Sehfit^
sen, Nach soUiehem halt man deaflnren i^ramz verehrtt,
Erstlich vorher sein gannigeti i die S t«tt]ifeiffar , Nachmale
ain Knab Wöllioher beklaidt ist- geweiuian :Inn Hott Vnnd
Weifs, den kraatz so von» Gdlt vnnd 1 SIrlbe«» Ist gemacht
gwessen ann ainekn steblein getragen.^ utrackhs daranff <lid
Herren zu Prag, vdd denJCrants der Statt Gerlttz anffge-
aetzt, s6 Christoff EdbantF. D» Hoi%v«C6fs gegen denen
vonn Görlitz die Bett>g«than hatt solliohen Ehren Krants
so Benediet FUgel v^itn Gerliszanffgesetst Isi^N!«ordenn, dM«i
mit grossem Danckb an s.ud seiner Herren '^n- Gerlitii an*
gennmen vnnd aineni ErbAreo Rath -zwvbei^ifntWortteny Aht
Sforgena hatt man vmb das'Best abgeteicha^sMn Ir m vmb
4as Best ZB stechen kamen. so die Sehdfs all getroffen hac
ben, vnnd Hatt Hannrs Baumgartnervonn Wien F.D. £Hz*
hinzog Carolas za osterreich Pixensokifiler'das Best'ge*
^ungettF reo Taller, aach hatt alda die >alcstetter an nrae
anff denn selbigen tag den frembten doÜIHzen ain grofs^^Fae
mtrWleindiis aller besten anoh Drej PafsWeir» Bier, vnnd
ain Sthoekh grosser Ksrpffen verehrtt vnnd gesohenekht^
so die Danckhsagang gethon hatt Albrecht Wölckhervomt
Nnernberg vonn wögen des R&m. Beicbs vnnd analatt"aHei^
Scbttaen, Also Ist das HanbtschiesaeiNianhallelrnngTmid
Zwytracht mit allen frenden vollent worden^ -Denn anndern
tag haben die Herremi vimd Schützen zo Prag den fremh«-
tsti} Schutze? za Prag anfl bemehev Zileiait «ki Naebs«biea-
Digitized by LjOOQIC
469
mäh g^lialkm; Wfillidies das Bast gewongea kalt Yeht Kim- jiMii»
gensehintdi To^-Borekhanssen x5 41.' mit 6 Sohns*, tnnd I^t
flsitt aUen BVettien^den aS Tag -Sopteoibria ImW Jars mitt
Gott dem Heimsen ToHtat wordon. a
Fol. 4« b. f Hetoaöh laolgenfatte HerreatttdSckfiUen
so aaff dem gewaltigen Frejschiessen zu Prag gMchosleaia
haben ain Jedlieheir Herr rnnd^Soliau rndor aemor Sutt
mit Namen belditiben. « . *
Fol. 6* b. WapperiseUId der Statt Prag. (Gemahlt.)
Fol 6. » Dafs Erst Lofs dio faerstliohe DarcUettehtig-
kaitt rnd Ir Darchlenchtigkaitt Hoffgesindt. mit sambt dto
Kanigklichen' Haublstatt Prag. « .
Dafs Annd^r Li^feiDie kunigkliobenStett aofis der Cron
Boham.. ...
Fol. 7* Dafs Dritt LoFs Da<a^R5m.Reid mitt sambt der
Chnerfuerstlichen Pfaltz auch Ober ynd Nider BaTrlanndt.
(NAmberg, Ambarg, lllftnichto, Bnrkhansenj Hiddor£F.)
Dafs Viertt Lofs. ^
' Ober ynd Nider Oesterreichisehe Lanadt der Enfs«
. Die Statt Lintz.
(Sigmnndt Lew Erwditer Nenner
Herr Jacob Segger Kays. Mu Diennen
Damjan Ziegler.)
Die Sutt Wien. (4.)
Die sutt Krembs. (1«)
Die Statt Freistatt. (4.)
Die Statt Waidhoffen. (3;)
Die Statt Steor. (1.) '
Der Marckht Helokh. (5.)
Da« FAnfift Lof^< ' •
Dafz CkorAierstndamb Sachsen. (Leipatg« Frejb^f
ittMecPlisen, Swickbaw, Erfnertt, Metsseni Bi^m;)
Fol« 9. a. (3 Gemfilde.) »Hernach Tolgen dj«f Ftterat»
liehen Pritzenmaister so Inn lander Taffet seinBeklaidt ga-
wessen. «
b. (Pfeifer nnd Tambour.) Dafa Fuerstliche Spill In
Irer faerstlichenn Beklaidang.
Fol. 10. Fähnlein, (je a.) (87.)
Fol. 14. »Dafz Best Im Freischiessen zu Prag Hattge^
wungen Hannfs Bauingartlner von Wien etc. F.D. Erta-
hortzeg Garolus zne Oesterreich Pixenschiffter. Hnndertt
Taller mitt a4 Schafs. «
Fol. «4. b. (Becher.) »aemach uolget die TWgülte
Schenreo so die F. D. Ertzhörtzog Ferdinandus zuOesteiv
reich etc. aUeo.Hevrea vad Schauen aunerscl^^^®^. 8^^^
Digitized by VjOOQIC
4t0
ntßMti* batt I den ^^^g Qept« nrfif b. Im 65« 5m auth Ire F. D. telk
Pärtonhoh mit Nachaol^ntten Herren getokossenn haben.«
Fol. aS« » Brizhöruog Fek'dinandns'vcte-Oesterreieh.
Herr GraflPFrantz vomrTuem Irer F. D. Hoffmaiater«
BerrHaaars Albxiecfat von EiUenbürg li^rF. D. ynn«
deriater Sialmajaterv ■
Herr vonii WolekKenstaia F. D. .Stebelmayater«
^ Herr Graff Tonn Ajgrol F. D. Moiultachetieklu
Hei« Petler Bajrr F. D« Oberister Silber Camaierer.
Hehr Dietterich vom Sehwendalm Kunigreich Boham
Oberiater Jegermaiftter«
Herr KnobeUtorffer F. D. FnerachheideiLt
Hbn^ C^ol Wehsei^ F. D. Cammer Herr«
Herr Friderich von Kittlitz F. D. Camer Herr«
Herr Hanafa Gvieftbeekh Fi B. Cainmer Dienner.
Herr Sigmandt. Taotzel F.D«. Trnckhaea.
• Herr Hannüa: Hanwiu In Irer D. Silber Camer«
Herr Niclaua Mirschkofsky Schlofa Haubtman«'
Herr Hochowartler Ina Kaya« ML Boechhalterey flatk
Herr Krcineczky ^
Herr Mallowicz*
Herr Kasenowsky ' Hoff ^Jonokherren«
Herr Fotzepitzky
Herr Schysofsky .
Herr Hannfs Hartter RSni. Kays« Ht. Hünlzmaitter.
Herr Jacob Segger Bonn. Kaya. Mt. Dienner«
Junckherr Paul Wytha yora Täb^r»
Georg Landerweckh , F. I). Liechteamerer«
ChristoflPBöham F. D. HoiFprofofa elc««
Fol« 97« b. (Fahne.) »Die yergülte Sehenren mitt
aambt aim Fueratlichenn Fannen halt gegangen Haniifa
Xhrebnayp anFa der Freyatatt mii 3 Schna* eie* «
Fol. «9. Hernach rolgett dafz Naehaehtesaen ao ang^
fangen hatt den «7 taj; Septembria Im 65 Jar ete« (16 Fall*
nenJ)
•LXX.
ir~.fo.a. Codex Ms. Nro«90!93.
(Hist. prof.. 99.) (oK 8. n.)
Cod. partim Ms. partim imjpreaa« in Fol. ». XVL (Fol!« 4s.)
Scheibenschieasen zu Innabtneick 1569.
Fol. 1. Bild. Ein Schütze schierst auf die Scheibe.
«Das Schiessen ist gehaldten worden mit der Büchsen
inn der füeratlichen etat zu Inaprogg Anno im 69 Jar« «
Digitized by LjOOQIC
4tl
FoK 3. BSa. Wappen Erth. Ferdinands. - '
< Die FÜri^ll. TH. Ertzhertzog Ferdinanaen 211 Oeat^f ^
reich hat genedigist äiner ^rliohen Bvrger mdGeselscbafft
alh^e zn gemeldtem Büchsen Schiessen ain yergaldt drinckh-
geschfirr geben,
b. »hieaach Tölgt die Ol^denlt^h Beschreibnng des
Freyschiessen so gehaldten worden ist inn der Fnrstlioheta
Stat Inspmgg ännö im 69Jar. wie alle saoh darob Ergan-
geh ist Tom anfantig bis an das enndt Reimbweis rerfasst««
' Fol. 4« Fangt das Gedruckte an:
» Ewiger Gott in deinem Thron
Bit dich da weist mich nicht rerlan ete.« (11 BI.)
Fol.i4. h.
» Gar kurtz hab ich die Saeh betracht
Valentein Fiäxl hat den Sprach gmacht
Der ^seiner gnaden diener ist
- ' Britscfaenmaist^r aft diser Frist
Ton Augspnrg thnet Er sich nenen
' AU Schützn thoent in wol erkenen
Also hat mem Gedicht ain Endt
Gott alle sach zum bessten wendt. c
Fol. i5. 1» Hernach volgen die geminchten Lofz sambt
den Schützn , in 'welchem Lofz ein jgklicher Schätz ge*
schössen hat, wie hernach yolgen thaet. (Bild. Wappenseh.)
(a Bl.) Ebenfalls gedrackt«
Fol. 17. (Blofs gezeichnet und geschrieben«)
»Hernach volgen der Fr. l^lt. etc. hofgesündt, sambt
andek^ii herrn rnd Schätzen. Taa£F md zuenamen , sambt
deren Bchfildt ynd Wapen. c
Fol. 33. (Wieder gedruckt n.Holzschnitte ?) (NB. Hr. y.
Bartseh halt die aufseren Umrisse wenigstens ffirHolzschn.)
»Hernach rolgt der Einzug der Schützen , mit sambt
den Fanen znm bsehlafz des scfaiessens. «
(Fol. 37. b.) Gregor) Korander zu Innspruggi dasBessl
mit 18 schafz a5 golden«
LXXI.
Codex Ms. Nro.8039. ' ».•.8039.
(Hist. pro f. 377.) (Ms, Ambras. 877.)
Cod. Ms« Chart, s. XYI. in Fol. (Foll laS.)
(Becensio et Descriptio locorum Archiducatus Anstriae, qnae
TenatiÖBi exercendae prae* caeteris aptaetutilia sant.) (Aus
IL Maximilians h Zeit.)
Fol. I. Vermerokt den Wilpaä in der herschaft Steyr
eto. (11 Bl.)
Digitized by LjOOQ IC
M9^M9f Fol. t8 Vermerckt die Ib^ ronj pqrg "die da Hgen
inder'^ei'Achaft Pernnstainf ?ond stöst die h^rscbaftan die
yorgeschriben herachaft Steyr. (i £1;)
. Fol. 91. Termerckhi den Wilpan ia derhersehaftSejr«
fennbtirg« die stost an die herachaft pernstain« (iVi^I«)
' Fol. 24* V^rmerckht die Ihaid Tand perg die da' Hgen
Inder herscbaft. Klausen, die stopt an St.e^r Seysenburg
Schärnnatein ?nnd a^ die. yon Spitall.etQ« (i Vi ^^•i
Fol. 27« Yerin^ckht waa perg. ynd jbWd i^ .der ber*
achaft Scharnstain ligea ynnd ßtdat:ap Seysenborg. ynnd
Klansenn. (37« BL)
FqL34- Yerqierckhti den Wilpan ind^rHeraebaftWil-
denatain ('i Bl ) .. »
Fol. 38. Vermerckht den YVilp» in der heracbaft Ca-
ner eto, (1 £1.)
Fol. 4o. Yermerckht die jhaid ynd perg die da ligen
}n der heracbaft Kogl die atöat an die grafj^cbaft Ortt tnnd
herschaut Wildenatain. (3 Vi Bl.)
Fol. 46.) Yermerckht die perg. x^^ jhaid in der her»
achaft Frannkhennbnrg die atöat ai| die heracbaft kogL
(a'/.oBI.) . ^
Fol. 5i. Yermerckht die perg ynnd jhaid die da ligen
in der heracbaft Starennberg, die atoat mit ainem ortt
binaoa an daa Bairiach, ynd mit dem andemn hinauf an daa
Warttennbergisch etc. (a Bl.)
Fol. 55. Yermerckht den Wilpan der gelegen tat ymb
Wela. (iV, Bl.)
Fol. 56. b. Yoi*^i^i:ckht die awen die da ligenn ron
wela hinyber yber die trawn ynd ynndter wela nach der
Trawn hinab* (1 Bl.).
Fol, 58. Yermerckht den Wilpan deaHaaengehegaanf
der Welaer.haiden..(aV4 Bl.)
Fol. 61. Yermerckht die yorbdltaer die da ligenn ol^er»
halb Wela neben der haid hinab biaan denKürnperg, daran
* ea gemainoklich Wilpratt hatt. (1 Vio BL)
Fol. 64. Yermerckht den wilpan der gelegen iat ioi
lanndgericht Ennaa. (1 Bl.)
Fol. 66. Zu merckben waa die yorater in derherachafk
8teyr yon iren yorathuebm ainem lanndafnratenn an thnn
achuldig ynnd yerpflicbt aein , ala aj aelba ansaigt bahn
Dabej ir frejhaitt. (6 Bl.)
Fol. 75. Yermerckht den wilpan dea Wienner Walda
eto. (4 Bl.)
Fol. 80 Lanndtgricht Starennberg etc* (a Bl.)
Fol. 83. Lanndgricht Pottenatatn etc. (9 Bl.) auch d««
bejr andere bia an die Donau« (5 (11.)
Digitized by LjOOQIC
Fol. 100. Veniiergkht.die awea so ligenn sbbchoiuiHM^Myi
Aer Newosutt rtnA NeirkUrichen. (97, Bl.) '
Fol. lo^« Yermorckht die awen die an der Piesting
hinab liegelfi. (i Bf.)
Fol; 104. Vermerclclit die awen diö da ligenn Töia
Enntzfelden hinab nach der Trietting (P/t Bl.).
Fol. io6. Vermerckht die awen die nach der Scbwe-
chat rnndterhalb Traskiriebn biiia ligeo. (1 Bl.)
Fol. 107. YMraerckht den wUpan desHaapanambUmit
dem haaenngeheg gelegen rmh Wien etc. (f'BI«) *' "'^^
Fol. io8. Lanndlgrieht Vischermind (1 BL)
Fol. 110. Lanatgricht EUnrnbnjrg» (t ßU) .:
Fol. II». Yermerckhi die Ihaid dea Tnndtera Leüler-
i>erga etc. (5 Bl.)
Fol. 118. It. d. Oberleaterperg. (18.)
FoL 120. Vermerckht die awen soligen in dem lannJIt«
gricht Hawnburg vnnd zn aller ?nndterist an der vngeri-
schen gränitx angefanngen rnnd nach der Thon'naw herauf
gemacht. ( 1 BH , * . .
Fol. isa. Vermerckht die auensoiniSasLanndtgerieht
gen Eckhertzaw gehörnn. (i^/, Bl.)
Fol. laS. Vermerckht die aaen, die dem von Crana«
]perg 2negehorn , raichen an die herschaft Ort vnd ap die
TOton £gkhertzaw..(i Bl.).
Fol. 197. Vermerckht die awen die da ligtan in
lanndtgericht Ortt. (a Bl.)
Lxxn.
Codex Ms. Nro.7417% »••.74.7».
(Ol. s. n.)
Cod. Ms. Chart, in 4«^ see. XVUL (Feil. 1^.)
F0I.1. JOAnnis Cofpiniani V« cL Diarinm res aetaife
sna gestai complectens, — (Eine ganz neuerliche Abschriftf
TOP Heyrenhach.)
Fol,a. Incipit: MDIL ;
r» 8 Jttnü. Hoc die Unia est tempestaa orta in Vngaria,
qnod mniti homines in domibus mersi , pecades oqines fere
in campo extincte fulmine; agri et rinee ita depo^iilatei^at
nosoi facies nequeat, ita yites penitns excisoi lapides miro
magnitttdinia lapsi.c
a6 Angasti. Ivi ad D« de Polhaim in thermaiu
Pesiqit. (Fol 10.) UPXl^VU.
Digitized by LjOOQ IC
Ä74
• • • • r , ■ » . • r f
^ ' 19 Januarii:Fordixianda8 Bex iuit in Boehemiam aji
coronationem.
Enthalt Viele interessante Notizen sowohl über s. Ge*
aandichaften als aach Wienerisobe üa^sereignisso.
• ■'■ ■ i ■ 'I .
H.^«4>9-^ ; .Codex Ms« Nro.8419«
.(Pist, profk 77. oL Amb. »96,)
Cod« Ms. Pergam. in Fol. seo. JLY. (FolL iS.)
»Diue Maximiliane Cesar Sacratissime. Orio et Se*
ries Angustoram Cesaram ac. Tjrannorum, qui Imperium
innadere ausi sunt« Cam annotacione quo qoisqjae tempore
et qaot Annis Imperanerit. Ex sapputacione Euaebij« Pro-
aperi« et Palmerii» ad Maiestatis tue iussa subnotatar« Cuioi
Clemens equusque cönsor lit sis: Deuotissimas Johannes
^nchsmag Doctor , per dextram Yictricem Imperialis cnl-
minis toi. Supplex orat (roth.)
Iniperu
Caios ^ulmB Cesar Dictator Anni Menses
4 ?•
Octauianus Augnstns qni paer. Etiam
Thurinus est dictus. Teste Tranqalllo 56 eto,
Fol. 7. i3i4. Lodouicns banarus 39«
(NB.) Fridericns Dnx Aastrie contra
Lodouicnm eligitar qai et ab eo yictua.
i347. Carolas Dax Lucembttrgensis
Johannia 9egis boemte filioa 89«
i486. Maximilianns Friderici filiaa
Anstrie et burgnndie Dax.
(Die Begierungsjahre K. Friedrichs. 5o. also geschrie-
ben 1490.)
Fol. 9« 'Imperatores Orientis
a. Tempore Caroli Magni«
Fol. 10. b. »Diao Maximiüano Cesarilnuictiasimo Va-
ria hec Yeteram Namismata : priscam Romane Vrbis Maie«
atatem teslancia : Et Angastomm et Cesaram atqae Mag!«
strätaam nominibas Inscripta Johannes Fachsmag Doctor«
dono dedit.
Anguitorum atqne Cesaram nomina.
Cesar dictator etc. « (1 83 St. ?)
»Et qnamplara alia Externa.
Digitized by LjOOQ IC
47»
Codex Ms* JiTro. 9199« ■ »«^m»*
(Bist* prof. 673. Olim «S?.) ' '\ ' ..
€od. Ms. clmrt. in 4*» 8. KVL (FoII; 3i6«> '
Loco L Fol. i -^ i8. LoeberiAüft»; (Jacobmt Locher Phi«
lonrasiis, EhiBgefiiiist Foeta laareatut et in Fribargenti
Ofmnasio proflssspr.) •• *• •
Fol. 8— 10. »Beclamatio.m. genere deliberatiro , pro
Bomanorain Bege nt bellom Gallis el Cjmbris moneat eto. «
Incipit: Postqnam audhesunt Hagnificoram ac Sapi«
entiaaimorum principum Sententie etc.
Fol. i6. (b.) »In Iai|dea jaa^U Romanornm Carmen
Jiacobi Locber Phi1oniau.f . . ^
Incipit: »Ordior, at|'«ire8 prohibenti tibiCärmine
Cesar
Et sont heo meritaa nix similanda Inis
Digna ^nidem non sunt: nisi grandia! nam-
que per orbem .
Nnnc geris alti^ona getta lonanda cbety
Magna decent reges qnomm sc gloria celo
Terminat: et saperis se.capit esse parenu
(7« Verse.)
•♦Loco XXIX. Fol. 338. (eig.aS?.) Aufschrift: Indio-
tio et convocatio generalis ConciliiPisani per novenioancte
Bomane Ecciesie Cardinales intimata et edita Mediolani«
vBe^*'* Egregiis patribns Beotori Caiicellario deputatia
consiliariis Magistris et dc^etoribus alme Yniversitatisstudil
generalis Inogestaldensis amicis nostris cbarissimis '
tng^staldii Qiio et fideUten
Dat Mediolano niij May M.D.Xj';
LXXV.-
Codex Ms. Nrd.3834. »«^•w.
(Bist. prof. 149.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVL (FolL 191.)
Fol« 1 . » In das Bnch von den E^lanchtigen Tnd Ciaren
wejrbem dea löblichen Hufe Habspurg an ka^ser Maximi«
lianen des Jacoben Mennels vorred. c
FoLa. (Eigenhändig.) (Mennel.)
»Vota wean> die Hvstor vf» ist, 80 kom ich damach vfF die
Hystori der Bumrichen n*owen Amalasuenta die herr Dietrichs von
Digitized by LjOOQ IC
4^6
8flo.tS94«beni vnd Andetlede de» vor|trticlftfh eegemalid doeliter^ dochter
Swesen ist vnnd also für Vnd ^r. Ich muM aber furwar wie
ainem prtea nuu Vnd ^lArttt rader afnfeiider mischen, dann
es wil sich dem geblut vnd der Ordnung nach Qit wol lassen, aon«
dem Es ist och des vnkmts also wenig das kain sondern garten
geben mag y Darumb weit Ich gern Haj» Mt. liessen «ins mit dem
andern hingen. Doch nit wie ich sonder wie Kay. Mt. wil, das
aollen yryrikaj^erlichenMuafgenclidlanaaigen, Ith hab Phi-
iippttm߀rg9mMttspm ifmi imdcr 4fJIUuUihm$ .muiieribms geaefce«
deren aber kainer von den weyber de una d^mo schreibt wie hie
S|ei|9he^,h,en ipl ynd förwar gott g^b mirs gut Ich frow mich daraff;
amit' gott befolhen vnnd schribiT mir bald herwider. Datum |i|
supra» • ' • '
Fol. 3. Annales. . , .
An Puntawennde iat'änfgehSrt wordta ka Augsporg»
1« Der gbelderisch raUch rat.
' fl. Di6 Belegetnuss Arham mit Egmondt.
3.. Die slacht poml zvk Herwerden«
4* T^^^ bdegernuss VVagiiiügen.
6« l>as Sloss Tön Safinlya zu Cemeregk ablawffen«
b* Streit vor Terwan.
7. Der 2ttg TOr Sannt Paul,
8. Der zug zu Gewyn Darby«
"9. Der gewyn räilndl.
, 1 o«. Das Sterben ynnd kSstlich beg^ngnois Fraw Maria'
it« Die Ab'entbewr auf Sannt rerlisa platz.
. ^ 12. Desa vonReemond zag für prüssl, Vnd die
l^oss verraterey , die darino was, aas ay den weyssen ka*
liig gefanngen weiten haben.
i3. Eroberung TerramnndL
14. Slacht von Swynadrech oder Anntdorf«
i5. Slacht ron der Schleyfa.
16. Seharmuczl Tor odenar.
17« Slacht Tor Geimt, die manhaistdiemflllnerslachCt
fingen müliner an.
A. 18. Veberfall dess-Eannda was zn Offermer.
19. Die Eroberung der Schi0ang zu der Sleyaa«
*■' •" -' so. Da» kdpfen zwischen 'Sleysa Timd -Pmgg«
21. Das Köpfen zu Genat.
Fol. 8. Conoept rom Weylaknnig,
»In dem Erhnebet sich ain grofs Römer, yonpartheyen
Vnd sonnst dann die aase der Statt zoben. beten gelaytt
von dem weiften käsig etc. (sar Seile) die zweii grofaRo^
merer ?or Ttrich rnd in Ttrioli. «
Fol. 9. (Ifax. Schrift.) it FoL 10 «tc
Zw« FoL 76 «nd 77« 2 BL (Af gitter Kaya Hl. poeclier.)
Digitized by LjOOQIC
•ff
'NtchaotgnafttertMlelMnAiEtKBliftterPteckttrcinifen iO< ««mm«
Ertsnej
p*. r ,. .
1
Paw :•. . ;.- > ....'
.'..:; .' '
i
SwartskMaft ..
.:...;.• .!
i
StMi&ire^' ' <•
' ♦ '1 ■. . i
•..,.I.:j:;..';
SailitUt ' .
,*:; j . .
, ..:; • .., :,
t . '
BoUrfier..; i
:.T*j*i .y* ' »
. ;i >J ^i • •
farsilich RMirang
. i^ /. "••
•.'>'! "t*'.
AdU .-i...'.. ^••.. r
*.:fMcii; ,'./
t* ^ «< ..'t' f .1 .l't
/Pr0l«ima> - . . i
ii .i . 1 • »
; r»"««;; r-: ••
M ^ J
P»rg«r. . .
i.:,.u.u, .; .
'-*li 1' ril •!■«•• •
J.lf
Kaufflewtt
.,;,,. ^,1, ; .- ,.:
..;;..^
Pawren
' ..:.t; .' ■ '.
. . ) i'.»., : " ;
incftin fislWt fi. :
LI .; :,; • -.
. Mi'-J - .
der Frawen wessen
\,/.i,f. l '.
v' . .^
Turcken «waj
A :-.■ •; r •:•.,
. ../ .. .1 .i- *
'Hiurnli»ebiDaf«tei^j die UtiiddikaitC»!
s" VonAbeiat^frYep» ■•'..> i:' •. .i . ^ ^t....; in. ;, . /
. .1, Die fiacbee in 4ea MAil^ejrian. draoben.i<a1iiy»veh
Mindt-bejr;*)..- •• .' • . •..it"- < '3 . |.---f ) [\:-: .uy» - ..'tA
- . . .G«rn.tiieiie7 Snob* '.■• i .•' , : l' i. 5,/ ..ji..w ...;» hf
Birsih buch vnd Jager Bucb. ^ ,. . i.ka
ZmT9y.Bi9^ ,"ji,\i ,v.// ]■:•.( .••.'' M'ji.'..
Die XXX bficher die gemacbt seindt. . .! a . /^ . .i{
P>M.G*K(?).B»0h»J. : ; ! , ,!;:!:.
I)ie ;rjfCMrotiiiek Bttcber« -i !. i \'.:>ll:'l
Der.'ivLdenern Buch« ^ .... 3». . / : ;:>
Dea groasn Kayaaer Karl bacb. ■ - . In .{ J:, . ,. 1:^:}
IKeJ).at>kcar«n» . .•,} 1 •? .'»'• - :< \^ ';...":
DMJDaloutBiicki > ; ,• ■• «r • •••• .j'. ..'-v^-i jci .' i)
her Dietrich yon Bern buch. /^.a
; . . DieoqioMCk irber dad b^UtibMb.ze.»B4ieklMain^
, . .Die B«f(HrniaGs. dea slum^uüam: Ifm^k^u^*- n'u\ • ' :'b
DeB-Henen.fcaleadeo^ / ^ . :<< .^ii «i-iin« - ^ olli
t CCaffLaaloiiiij.bfieberA . . > i l< < <: .^..1 tt..;
.^"fialien.SfageL > .. •. ;... * ■ ' . -.. ,..,.. • .. . »: •-.;
Das Lerchen bocbv :...: .; . . . :> ^nir .'j-i.-ox j ;#
. . Die iSomar.'d^ alt^ftlbirabftiidischea KriMlItlk :.,. ..:.*{
Dif^Befoinmningi dtti .elto».^tesreiobiiehisibfloh Jin»
nainsapta. > :. .1: , ...1
Da2 bacb Rodolff gesacz in Stejfr; . . • • i: .• j r /
Doctor Peuttinger ij bücher.
Das Buch Ton den gutten Schiffen die niiMff Tild^rgan«
, FDeil.Jü^wea 'wejaßenkunigs.bncb,*] ;. ' ,/ , '<
[Des Neuen Deurdachbucb« *J
*] Die eingieklahinierceiif Zeilen shid cuägestHcböiK.
•
Digitized by LjOOQ IC
47«
■m^mH - ipol« ^Af'y Y0i3« Nmu* wMtoif 'BU6fhiittcwil '
i5i6. auch weite£ zu erkundtn*. •
i6i6. Der ander ^üttichisch krieg«
i5i8. Noch weitdr saerkundtA/«
(Bezeichnung mehrerer Bilder zum w^ Ki} (it Ad-
Tersaria und Entwürfe) , (gröfst^ntheils Max. f Id.)
^ 543 Ist da die yier kuni^ zu der Thfit aasgiengen«
545« Ist Erobrung Pressti et0« '< ..' < i' «•:' -
Fol« i3a. » (Max.) 8/ ine4cli(er weyCi kunig dohimbder
historicus genent hat den dein, u f. hat gebofllibli in *n9jt%
ynd merer tael hej.. in planken| weissem harnaachgestriten
gefochln ynd gestürmt hat.« Ji* t.,
A? Ergo poetice Thewrdanekh« <
Kaeser Fridrich andetj Id lest andeöhtigi (Adrersaris
zu Teuerdank.) : ' • «»h^ i «
Fol. i35. Wieder Weyfs kinig. .'^ 'i - '
Fol. i5o. »HieitinÄ^'Hgen'CoppeTen gemfildteinden
wejfzen kunig gehören In den Ersten tail'AMpiieelisi Aber
iev l|ai>s/haristijAatemberg'aüi ^wn- am' tffj«tag<Febraari
Anno etc. xiiij (1 5 14)9 das gemal dauon die Cbfipeyen sein
in das puech geordennt , darumb das ' ^imjfA* «ibhaa -Nacs
mer ist.« '' » • • -f» •. ' ••• •' ■*•- •' -
Fol. 1 54« Memorial was Doctor MeMel^zu Augsporg
handien sol.« » • • '1* • » - i " -
T Erstlich sol Er mit Stabio sich Terg^eielwin mit dem
Stabio in den zotetn Mendln'iyis auf zvekoiift 'des x»otn too
dem Cuspiniano [ynd aus Brabant^j ton Httügeni yndycm
Cttfrio aus Brabant. « **' "*^ ^ '• .-»..-
s« sol Er sich yergleichn mit Stabio • der zal halbn
darinn ist Kajs« Mt. der ma jnnng datf' die' ilierir z«l bleibn
»ol. '/ ' : r : : t ; .. . .*•: -.
3« •#! Deieior Henn'el-di# Gi^nioen der sotttnf Mendl
atelln in ain sunder pueeh ISettAlich dasGmet'befsanderynd
die Cronicen darzue yon eins yater auf deniander».'
Darnach sol Er die CoIlatM'dles >ynd die- id rvcto Linea
auch zusamen setznin ain sunder puech **^Viid'8olk puech
der zotetn Mendl mit den ^ Collateraleii aol *£d in runde
acheubl aieiieadie tiit gmult sein*, ynd die* wap^n darzoe
sdla Oe4tevi«ich, wo Oeeterteicli- tftf «yndhebipurg wo
Habspurg ist«
Vnd auf Regal pa^ir. : •. .»
."•, FoLr5S;> •* ' >■ ■• »" •;...•.
»Die weil in der orderilitihen stellutig der gemalten figuren,
*] Die ci^eklammcrtcn yTorte sind ausgestrichen«
Digitized by LjOOQIC
in*deiB ewayen grossen puecbem Sd rot teder einfebimdeii, pot- BlN,t834.
giiet bedungkien , das Euer Mt. dieselben %way v
Ob- yud nachuolgenden vrsa<;ben'nrt mer brauchet , dann auch iin
grossen Sti^a^tifcenv desgleichen in dem grossen roten frag pu^ch«
ain vil pessere Ordnung mit gemeltenfiguren gehalten Worden ist.4(
y Vnd mögen demnach Euer Kay. Mt. on |irfipr4>nu^g des
Marxn , dieselben awaj pnecbe^ allein (uir sich pf mei^ ^nd nemb-
lieh am ersten das( frngpuetHy daHn^ all /igüren' geDnalt| vnd
noch TngemaltV iü Irer Ordnung mit' der sal versaichent seln^
vnd iifirdet daneben zu yeder getnalten vnd riöcH yngenalte'ii
ligur , in yeder 'frag anzaigt, dä^ plat im Swartzei) puecb wo dav^on
n&eldung beschiebt. « /....« i«' • -.c .'.t
Damit dann Eur Kays. M^ on sonnder grofs^l^few' mue vnl
arbali, all figtiren Irs gefafrens'tttögen ordnen^ ^1(id stallen Iks&en^'
bedeucht Doctor Peutinger vnd mlcD, der Rieh ttglstweigzAsei^I
das auf nachuol^und m^aynun^ tioch ain 'new Rdgistpl^ geniäch?
wurd nemblich. «c '- •• * ' ' * '" V " " " '''!j
»Die erst' Pf^r im Fragpuctih mit' j betsaldbSHt vnd.iiir
swartsen puech an plat begriffen ist von' veb^rÄn(vvüi-ttüng ä^i
pueehs also ainer yedenf figür. Vvle.die inlj'er ot'dauiig Ini ira^-
puech stet, Ir dtl oder Rubri6I^ aus dem Swiirtzen puech, sdr
claselbs nach Ordnung der jpletdt mitder gtossenii^clirTmboarifreii
ist, in bemelt new register zu'setteit Tst aiifsgeitfadht'oaer nit
ausgemacht,' wie dann der nit (insffemschcen iieuj'*ert ^Halbed albe-
ren an den sWärtziS pleter« , Sii bbftiehcm 'f^'^gbueclf meldun
in ausschreibung^'det ^itl^ ö'd'^f' l^übrti, desglri-
^ichnuft der'zal dei: figufeti yÜd ! dfer 'pleter ^m
swartzn puech, daran bemelt titl'begrinen s^in , gijö^servUls ge-
braucht, damit niichts vebersehcn , noch fUscb gesch^iben werd.4(
»Item, das der Regi^er zway g1e(bli';l^i!^ut;tei\'de gct/iactit,'
ains Westner behaHtn ^ol , .vnd das ander Vu I^o^tor'Peutfngefs
banden gestehtVt werd, damit bemiJIter Peutinger, desift pas ^iti
aufi^usebn, daYhit nit ain form» wie nör'beseheW i^t, ^Vifach
gtfschnitn )vnd Peutinger dieselben Vlelssig so1)ti;Uirn .linu^. vild
fertigen, damit 'dje formscfaneider nSt müessig gcdii*.«!'*'^
♦«ToLiVs. ''^" ' ' " '".'*/' V * *
»Dre Ka: Mt. soll anhhcfii. das liaimlicK rejVi^i puech.«.
•"" vpwRu. Von Ostferre'ich ,' nacli dem vnf 4««^ «o/vjlt w!aia-
nansehafft'mitt Jagen paysseü yud' viseben hast .solstu die nach*
gescbriben Ordnung halten, c * * .../•-.
y Am Ersten solstu stettigs biej. dier hab'en ettlich' Ü^uben
darin dein gejaidschwert rack, geschütz human armbrust vn«
stechlanpogeii fernblieb für wintter die burnan,. armbrust von der
gefrier, aber sopst stechlanpogen , in Svth (?) sp'.eS i^it gefriert
im wintter die Stehlan auch • . . « (& Bl. gi'dfstebtb. Max.) ^?) .,
♦«Fol.i84. • »
»Dwltunig von Osterreich mitt' dein erb1an4ea ^w dem
Haus Osterreich jgeb5rniidt solst dich Bwiclilich frejrenn des gros*
aen lust der waidmänschafft die für all bunig vnd fucsten häsl^aiv
Geschieht c
»Item daz
eben in der betzaichnuft
Digitized by LjOOQ IC
)tro,*te4. äeim gesuntt Tn^ ergetsllcliaitt , auoti fw trost deiner vndersas-
sen d^9 Ayf Inno .^ar4urch\))ekiihtt rpn^st werdQii wh aucb der
irm als der' r^ich .der reich' ;aT8 der arm tegliqliefi an ajolbem waid-
erch Iren' Eiigang mögen baben aicb Irer nott r.w liioklagen vnd
anbriugeii dW in äucb aollich» waidwerk nagst mittlustdiearmeA
lii'der £rgeU|icbaitt der waidmanscbaiTt nagst dannen richten •• .<
^f)Bl. Max,) ; .'. ■ * ,. . ... .
«•; Fol;i8{k '
'»l)ie Ka. "i/tt, aoll das puecbmitden wnnderbarlichen ^aid«
geschiebten: anfaben, so all liarb.aAtig Jbiiacbeb^ sein vnd die an*
CeJEangen aeidll berfUr suechen. <(.,,;.
vHeir Caspar Herbst b'att Vpaeben .das der .gros, waidman
mitt andern flirtolen Grauen vnd' Hern hattGembs^ gejagt an aim
ip^rg gen^nt.t. «um ßcbopka auff i^f^ll^ejicm pir(^ nabendt vnder den
gembsen da ist ain klainer se voll mitt klainen visch phrillenoi
vpd ee als.dfis geiaidt angieng da tischten die Edllewt nach den
Fhfrin^n mitt aiui pern der gar vill warn also worden die gemba-
aen'ffegen 'dem se getagt vnd eehott da hielt graff Hainrich von
]g^rdc^c/i ain^fifchpern för vnd, der .gembft lielf ia. den vischper
vnd wart also gelangen.«
»nota. Ich [Kab gesehen ain*] ain Er Jageten Hierschenin
^nslisaus fliehen vor den bunden vnd wardt ^e^ingen. «4.
»derfleicben mitt aim gemb^&en auch. «
n » aip Schwein, vnder ^n Jttu]lratt.«
r stambantt««
;enetc.«
_ _ „ aim Tot.
tfSfi .hnntt beschul» auff Tanbain,^ a
'^ . .. n »mer a^ffUnW^m lat.a^^ gambs geschossen worden vnd
nitt tiroiTen vhd ist' auch gefeit worden. «
' n » afn' bfefsch in' beibessen des Heraogen von Gull ich, der
Ist durch den g^ Wen ^aidtmaö..[yn^ Bo.K- Ma^.iipilian *J geuelt
w^ifäCfn der ^y t' dep Jhicrsch'^wgQscJ^ossen vnd biitt linjidt gesehsa
Tifd hatt |ii).,^itt tronen vnd ist von deWi «chus gefeit vrorden.« ^
4 ; . ^Ä **?; "•^! ^'^^ grc)s"w|^iätman,in ain sqbi^euii (?) afs sia
blers^n ip ^9lt^n,|aufr^ufl( in ,ge1o/fen, drej. #clji|s in. allen lauff
•uif ih geUn'i^Tl dre) scbns ge^rq^^^vnd mitt^^in testen scbui
vor dem se&rein gefeit* £r wer sunst durch den schrein ausge*
lofTen«« .' ^ .'
»Item ^r«} frej^ schussw «i^n bierschen getfn^usainscherm
^d' all vieir getWfl'en aber der biersol^ ikf ni^ ^a^gen , £r ist nit
geTbften Er i^t nit gestanden vnd oitt getrabt , vn4 b|itt das £rt4
rieb nitt beruert vnd istnitt geschwumen.«
. .» Alberechjt vom Stain in 9ejp.(>ei bes^^n halt .ain Edllmaa
jjenä^it hrie am hassen' raitt.ainer angell ^ri^cttcn ^^efangen, «
... ^ n ji'trioman.Jeger hatt ain He^er mi^ .den J^cndea frei am
ßüg }n luftteiji aiiiF dem Bos gerftngei). « | '. , , .
' ' ' .£ » Lecbtaller hatt ain pawi'en aii^ rpsp|.a^'«]i/wolir ^nen
fux, vild ain anttfogell ^ufF äiner fertt in aiiner wolffsgrueben ge-
ftmgen.« .1 w< .' '
n r C^mermayster hatt ainßn Reger, In allem flfieg mitt ain
)porfcE*tw thodt geborfTeb. «
"^1^ • 1. » . ' > » ■ ^ ' . ■ <i. ■ »■ ' ' — ^
*]'Dre eingelilammerten Worte sind ausgestrichen«
Digitized by LjOOQIC
n y'mel* äln faIcE'iin äntfogU frej deti kopff aungeschliLgoa
▼ndalso abeg gefuert. « .. • .« f :. 'ifPtzi
• ' «''ff yÖei* ^bf$iß/iti\AhkUk b«tt kWei stucli ^iHdt I* itfii^ schus
§6MlM8Mn vi«l.«lB.£idk.pliNrU|iitfitft daiSaiiii^a^t gtliolsc 6m it^
nacb «in frisch stuck Wildt mit den swaien gefeit worden WßU
\l€fk$ .^ildjE nit,.wuad^,fi||yst. T^d /ripch^ geben* ,^Ea ,]iatt aber nft
laufTen mögen. < ' ' " "^ * *'/ "' ' • • /
' '' n ysvireh 'Hiefaclk*in der 'praUfft Bd!bendt mit aTiüind^f ''^6*
bempbffl vnd sittdf nAt'.'den ^efcum in «inander' kMneu Vnd* ttfl
voniainandoe moMitdae>6r am iüecs^.todt ist|iliabaniolaa>sln4t
ay gefunden wor^aa« Tjsd die*gebinrn'i|oci|:!sl60 m j^im^M^im. •
^^ £ »ain. grossen ^ssell den .ro^n.«iy, einer ails^tt «yraucht
der vön'selbs vnd au4 aim'hifsbhorn 'gel>6xenist oben die schauiQl
swm setaenTnd die ander Zurcken zw stapbffilen des g^b(jrn tfdeir
aeaiell. « ''' -' .' * '..'?, Jj* . .' . ...
II r. 2 9 m&lf abftaoi iMthenMffR famiüng Tiei-.regev gkhnkhnmmt
er ainen herab halt tragen von stunden wider hinauff vfid ai^lfH«
dens gffji)n^enf« _- . j- ., , . ^/., . » I '•
n » der gros' wäidman hätt niift seiner hantt Tnd inaim Jar
gtftH' rxiff biersch",'«} «emblseÄ yhd tt^/,« (»So) anltnog)!,'* ."." •
.t'fi i»4ler gftoft wkiimaii'iat'gabaeean-auirdtfm'boi^lMfeii^i^^l^
. ift JSura|ia.<vAa äat a«ffIaofliwm peiqg'kfim«i;daa.fiKda4ertrich noch
den perg beruert hatt , £s ist auch sider v^r .Mcb . aaab- Hiia^f
hoher vnd naher menschlich dem ixi|p^^, g^Ml als £rtfi '
& »Der grofs waidmann' hatt geschossen inr Ibund^rt vnd
•vier ■ schassen ahihündevt an tIfofill.A ' , i.
6 »Mer geseheasen witt ainn "pplit ki^j Msseii Srfcd' nid ' jj^p-
fOtU
.£iiie. Abschrift 4ff#. »wejla JinnAg « .ml» Note» voa BLaiier
•.. , ' w .-.'.• t. .■ IAax.li ■•• ?,^ ''; . "
' '" Fol.,1. »^'Vfctfer Herrzog ydif ßiiLr^uQdi [äem Kaiser
'^Syiv^ncb iviit kjrieg in seiii ßeicK 2ug',^ .Tn4 der K#7«er. Fii«
/ •^ .(.6. g«drnoktta Exi L pi vo4« BeyjpMet^t von Mttx;'IIaiid«
,hafi^^ die., in^di^aua Baiezten.« ^w^lbei^i^s^n i.hwf, ^uah wider«
' wertig warn, vnd mit kr^eg ^wn ^pdnrn Fürsten «i^ Baioh d>e
der, in mer gnaden het, dann aie anndern Im heiligen Reich. *Ja
*] Die./9iii«^Ubtf|i««rtMicWwrrfvskd4ttsgMtri^b^^^ .
!• 3t
Digitized by LjOOQ IC
4n
Sfo«»8at« «' • Ist tttigettridieii tind von Hm Iiinsngetetst:
' Notta ivie' es gericht War ?nd wie hertzo^ Karl wueht
in krieg wider Lottringen«
:■:, FoL4* (p. II 5 gedr.) Ludwig der funffl (st« XI.) (Max.)
[»der dann gresmechiig was, an Kriegsfolgkk vnd parem
gelf*].
»vnderstnndt Er sich an dem LnUrugen za rechen«
Als Er dann gegen Ime grossen aig bet. (X vnd gewan im
fein landt ab) vnd in- dem griff Er auch etlich Lanndt Ynd
gej^org der ten^chen an die mit dem' von L&Uringen im
pondt waren«« (Eingekl. Znsatz TOn'llax.)
' '"' Die letzten Worte (p. 16) [zu todt*J erslagen, ain je-
der, msg selbs eto.
Fol. 8, 9. Die letzten Worte (p. 17) »aber der Kunig
TOB'-Fraükreih eta. sind-. ausgestraehen Tim Max« '(»sein
krieg.«)
Fol. 10. »Wie die Alt ynd Jun^j Hertzogin, ron Bur-
gandi nach Rat trer Lanndtschafft naph de^ kajsers F. Sun
Afibiglihten , die Jung.Kunigin «u der £e zunemen etc. «
'• Der Anfang ist ausgestrichen,- aber am Bande ateht:
[80I piejbn sian*].'
Notta pleybt Stari (Iff^x.).;
Variante: (p. 117.) »$y. waren au^b. lag^daclilig» das Ir
herrj. der 4iartsiog Ka/U v^fi furgMndi in. aeinem laben«, zu des
Icäysers t, Sun, sonnder lieb vncTnaigung getragen, vndofft^rea
Ime gesagt het, vnd nemlieh so sahen sjr auch in die heyrat*
^rief, so kayfser F, vnd herczog Karl von Burgundi vor seinem
ableiben aneinannder gegebfn haban«das hatten Sy also etc. (es
fehlt also etwas) etc. « ^m : * f
y dann diejSeHi ijttng JEUMkogin' ket aalk* siA ftirstlicb geronet,
••' • • '' vnd beweget Ir^s vatters fverrümbt ieür^ticbevl] *(Max«) Sy wisset
wol wann Ir vatter aiiten Mf uembt bat jdasr* demselben also was,
vnd dise, swo H^rcsygin ^\e Mi^etfr .vnd Tpcbt^ b«sh>ssen also
miteinanhder das die Tochter Icainen andern [Man*J (Qemsbel)
(ttaib'.) flemea m^I^ daflih iden Jungen weyfseil'liutf^gl . . sywSsseod
Selbs wol, das Inen gros krisgvof äugen wer, vnd sy miteinan-
der beslossen das sy des Kaysers F. sun, , för.,al^ «apnder au ainem
man nemen wb)t,. vnSl inen auch daneben 'die'hcyratsbrie^ duBch
iren vättef* aufgelebt,* a/rgtieaigt doch wohen 9fy solfas mit. Ii^m
Rath thun, die Lanndtschaft namcn aiffieM b^da^ht , tad-vWistfcr«
redten sieb mi^ einsaud^r^ JVi^n was aln y<deraufdas>seyten, dem
•Er die Kuniein vergunnet (das folgend« fehlt ins. Ms.)« A)?ertlija
Semain Landtschaft oetrachtet clie sacb mit vleifs, vnd beslossen
as die Jung liunigiti des Raysers F. 8up vd Irem. Ee^icbcn
nemen solle , vnd giengcn au den swayefa hef csogin , vnd liessen
Ihcn nirhalten 'etc. « * •• < .,..„.
. (S-. 119 letsten Ti^ilen des i« Abs« V Ihm, was sefä sünlciitts
vnd pugelet etc. « hii eu Ende fehlen.)
*J Die eiogaUasHaerlen WotU sind anasgeaitHilien«
Digitized by LjOOQIC
483
FoUi4* »Wit^der Jaog wfjff )wdg •«> rff^nnenn^tm,
seines Vatters sag aaf den konig Tcm Yogerp.«
F0L24« T.. (Zus. T. Miau !• Hand.) »Wie W9I. ^ej^Jjing
W. Kö. Tnd die hertzogin gesjpUchaflt halten v^if Por(ugel
eiwaa nach gefreindt waren, so dj.si^bens^rett ^w;ii der
bebst mit in etc. das sol man ffir dasgegengescbrjrlinGfipitl
atellen.c 1,,
FoLsS. (S* 116*) Wie die Hocbzeit mit rennen » Stet
eitlen TndanndernRitterspilen ynd frewden volpracfait ward«
(Znr Seitei Max.) »«Dieses Cspiul .sol au.rnd. in.dee
Itieforrig yerzeicbenS eapiti gezogen werden. «(
i»Nem)iehen die swaj lannd hoebr ynd nida» {Ydnn«
grub*] (bnrgandi) die zway lantidt-fGrabmezul^jCLtflzen*
bürg) Tnd yuhsitt die drew lahfidt |[£t|iabarb*j (braband)
[Kcrieitol *] (Lourick) [redleg ^1 (Geldern) die fünf laiindt,
Yegineh (Henigan) [Ednaltoch*] (ho)andt)[EdnaIes*] (ae«
landt) Rednalf (flandem) ynd [8iohträ^(arthoyi) etc.
Fol. 32. (S. 1 i8.) Wie der Jhmg^ Wejr^s Kunig Flem-
iDiifcb lernet. . \ \'"'; -'/'/'
alte [Fürstin*], zur Seite (Ma^),., ; . ' . .;' '
» Am wejdt werdt hat der. Ja»g W» Kq. disie sprach
gelernet dsrauff sol dys Capitl gestek werdn. «' >
Fol. 34. (S. 119.) Wie der Jung Wejfs kunig Eang»
lisch' lemnet. , ' '
Zuf Seite (Msx.) »Nötta dys Cap^tl sol gesteh werdn
daji der W. Ko. die englisch sprach aflain geiernett hi^|.»ei
Terstan ynd nit za redn.«
f Kaniglichem *J dafür adenlichenb
Ynd die Ennglischen gaben darinn Ime für all anitder
4fi| Bnem« ^ . . : 1 oi «^ '
Fol. 40. (S. 1 23.) Wie der Jung WejrskuniA mit [den
Sifcen*] (Sein) Hanptleate|i [die.Sij^n Sprach*] (die fjl
aprachen) redet« ...
[der dann siben sein*] (Max.) sol gesecat werdn Ast
gelenstn spraehn«
I. [Dys Capitl sol auch gat> het* aus. *1
Fot.Si. (S. ia5,]f Wie sich kunig von F. für dSe «rtt
[dnnück*] (knnäj) gelegt, hat tnd dar jung we^^lsknuig
Toa seinem Gemahl yrlob nant « .ynd Auf den knoig yo» F«
mit einem beer zng«
(Zur S. Max.) 1. Dys CspltT ist fbr gemacht tptin %e*
nigau gesehen da'man es gewunnenh#t Aber Was^ das sjöhlä"
hen Feranan fadrj^t aol ein; ^qndurs Capitl atts gemacht
werden, das sol der brobstyenainandmrdeyllen ynd stellen«
*} Dia eingeklamnienea Werts sind aus|estr]cben.'
Digitized by LjOOQ IC
VrcMt. ' -9^.1)1. (S/i^j tVtlt Ait^gestrftftKieii (Gleite gebrock-
ten) zai: Seite;(Häi:.) Di(6 Insel' sorh^h'iitt gesteh werdn
itft nov^ nif^'zVytt I oütiin'äi^ schicküng'des hanptmans Tnd
Was '4^ran hangt. // " " ' i
'»'Sjini^'hr da)i ander ^Ks gefeldt, so) aneh ans gethan
werden/«:' ^' . "*l.- ' ' •
Fol. 99. (p. 1.41.) Wie dem Jungen wejfsenktinig sein
Gertiahl^tftät*!^ tnd'wa^ Vntrew der plah fctinig Ime'thet.
,** '(Von Mai.) » Dys HSapiill gehört kwiscKen Vtrich Vnd gel-
at&rtiV*^*^ ior*soiidemcli!' lÄt Vercösseö 'mrerdfi dae ^r w. ko.
nach dem Vtrisciien kl*ieg faftnaefai hielt fof"dem* thar vnd wie
die ;c1iiiE afagenon&ea' mvdti rNemliob lait #ihcr köstlich» proces
nad'at ni Sth>iUrc2' cTaydt die tlle Hert«en' drtigen, dai^nach
jM« yom «dl bl ih teh^nlsen clageapan. die<au|EdietjM; gingen.«
. yk. Graffen ri|d jßasserkarh ^rqgen« «die. 'pfir. «
' : .1 ."» A.uf^ (iHe J|pai; gpgoi^,]^ gVder h^r<^U vad jor derparj glydt
herolt viicl perseuanth. ^
y AufF die beroltt cii)gjen die jeross officii: auch j glydt' vnd
auf? der Seyth die Thtirfatttter , ynd aaff die grossnofHcir giengen
I) mft%y1llH0 kölbienV-'A^äieselbn:!) der^/k;, AuiTden w.k.
ain glydc mit furstn^ jdarnaoh ' aii) glydl füti^l^ die' der merer
teyl von Ir hedn b\^^ >var,f^^ viid darnach, bey v« (5oo) 'frawen
vnd Junckfrawen von, adl die ol in klagclayder geclaydt worden.«
, , » Parqach^bey J[ Mf b^rger ynd ii^M« burfferin, «
»Des gleichen vciii d^r Cemein man vnd Frauen, vnd son»
dertick voh dem' laAdtvt/Ick d^-ss hi die Stat was komeii vnt^elpar.»
» Damach lies ir der w. ko. gar ain schons kostlichs wey^
grab machn dar vuder S^ nfachauff defai. heyttigen tag noch be-
grabn Jy«U4^ , ,. . , ,. .
Fol« 100. T. Wie der wejs konig ymb Seine Ij Rin-
der kdmen ist.' • •' ' • *• « ' • ' • ' *
(Marx.) it. » Alfs' die 'flemlnget sfthn daxir Fiirstin gestorben
was , £edachten bj^ durch anweyssung des bloen K. sywolten^ain
bomam machen md woltbn'dem w. k^ndiescUiea iJ kinder* nemen
die im sein gemabel verlassen het ain Sun vp^lain doeh^apr ^md
gedachten Sy weiten So fyl ynluat dem w^Ji. .J>eweysn, das er
.wurdt verlasseii die ländt vjid wurdt sieben su^ hitff Seinem Tat«
ter der da ain grossen krieg hett mit dehi' ko'. von Vngern* dan sv
Westen wöl 9 daii der vatter het naeh im geschickt , vnd handelet-
Se» S6 fyittit den andern landn, das 8y. ih sv ftellen^ -ynddrän-
gen den w. ko. das er müessett verbeiratt^.aei* docbterilijtli^-
rfft ^r j^ Isndt^. das doch «it not wer^ gebest, bin widemmb so
jb,er rededenth sy .d<*n W. ko. vnd erpotten sich chabl. vnd borg
(?) im SU geben, er solt zu im k'onien vn<f's^in^uh mit im bringen
vnd versehrcybto sibfar wbar'er in haben wölt's<^'wolten sj fan den
wider lassen 9 das isbei^taat kesekach«4L "J 'ioI> !••
Pot«iOi, — " ' ,
»Sonder da in der w.'li.' wider Tarcdt da wölten Sy iiai den
Digitized by LjOOQIC
m
nit wider geb£ vnd da der w. koy %t> ftrenglioh den foderett , da Vton i
wolten 8j in gefangen babff Tnd dan^ft in dringen aus dem landt
SU sieben vnd in den-Mn lassen. « '« /. . |
It. V. T die wejl fyl für der Vtrecbiscb krieg wie for gemelt,
da er den mit ern vnd \6b' erobert bett , zürllet er sein volck vnd
bielt ain grossn bi^ff ^eineptEdellejtb n^ob :deni drauren indgros-
sn briegn nacb ab'gans ^eins gemaliels; viid solicihei' b'on weret
1} jar lang vnd der w. ]|.^l^d ob ijo» (»po) . fragen yoii/»^Ai\] die* dft
vmb in der nach gesessn waren, al in Seydin claydt, djfe also zu
seytten ab vnd zu rytten. «
» Nacb sollobem mstett ^\th der w. ]i6« wide/ aa den krieg
▼nd wolt Sein Sun beben , vnd scbieket där^uff f^in^otfecbafft su
den Plemingen vnd fodertSeia Sun, den.woUQi^ay im njit^goben
▼nd schickten zu dem bloen ko/vihb bilff 'der schicket in SM«
(8000) man su Ros vnd fus vnd fyl gescbncs'mit, Vndf empot in
•j solten hart ballen vnd dem w> k. den Sun nit geben, Oan er
wolt sy nit verlassen. «
» Also nam der w. ko. den krieg mit in an, [vnd legert sieb
für ein Stat genant Termü.ndt, die gevvan er in ab. c*J
»Vnd machet ein anschlag gegen aii^er Stat genant Tera-
mfindt mit etlicM -wegen vnd erobert di^ «fl^^bernaeb in einem
anderen Capittl angezeigt wirdt.c
FoL iqq, soo, flioi (sbfl leer)', so3. Max. Schrift.
(F^o1.'i99.) Thangem* Dys Cepitl adl ^estelt wdiräo'nach
dem ersten flamiseben krie^« . . /
Fo).so7 v.| ao8, 3091 310, ^iil,^Vi, bi^, fti4^, ti5.
Hax. Schrift m ....
Fol. 230. »Wie der. Jung weyfs Iciinig an ainef tnech-
tigen Stat 2WO rorstett abstürmet rnd abrehnet. c (Blax.)
Ist Geont da der Humhaimer erslagen was«
Fol. 331 , 333. Max. Fol. 394« ^^S, 336. Ma^. •
Fol. 33 1, 333. Max. Fol. 33S, 33b. Mai. Foh 389 r.,
340, 341. Max« Fol. 35i V., 353. Ma£ Fol. 356,' 387; Max.
Fol« 360, 363, 364, 3^65, 367, üMf, sfyo, ^73, 3-y3| 274,
ä83, 384. Fol: 339, iiX 334, 33g. i
(Pag« 38 1.) »Wie des wevfsen kunigs, [des l^ntgä de^
Cronen] vnd des [ScWerczenj knnigs ron Hispairia (0. 3o6.)
Yolkh den kunig vom Tisch sohluegen« * -^ (Stacht yor
yicents«)
,, - — - --- .^-^ — -^
*] Die eingeklammerten Worte sind ausgestricben.
«i; \
Digitized by LjOOQ IC
486
Lxxvn.
irro..8a8. ^ Codex Ma. Nr.Ü838.
, (HhU prof. i46. Ambras 33o,)
, Cod. cbart. (Holzschnitte.) in Fol* (Foll, 109.)
Holsschtihl^ zumThenerdank, ohne Unterschrift , schSne
Abdrücke.
Hie ud da mit Bemerkangeiii s« B» XXXij«
»Die Scbilee Ion -Ist schön
»geschnidhen , Aber Ich hab dhain Tmckh damon
.f dann im'lpuecb.
109 ätucl^e,
liXxvra.
vr^M^sB, Codiex Ms. Nro.38S8. >
(Bist, prof* 147. Ambras 335.)
Cod. Ms. Chart, sec, XVL in FoK (FoL93.)
»Yariae antiqua^ Jabalae Geographicae, ad res gettsii
Imp« Maximiliani I. pertinentes. «
Handzeicbnuogen« Yiele ohne Bezeichnung. (Plane.)
Fol. 4« Feitenstain.
. Fol. 5. y. Leichtenberg»
,FoK6. (8.) Gutemberg Sattl gegen der lecz«,
Fol. 9. Bofereit«
FoL lO. Fortenow.
:Fql« 1 1« Leatzner clanssen.
. :'. Fol«. 19* Hollenstaia.
.. FoKiS« Doblacb claossen*
^Fol. i8. Kaiser bürg gea laadeck ob aohroffenstain*
(Hviaen.)
FoUai. Der pfawen schwancz. (Befestigangsart)
Fol, 92. (19,) Der bw in äem Silber.
tLXXDC
irfo.9B.T. Codex Bis. Nro.3327.
(Bist. prof. Sil.)
Cod« lis. Chart, in Fol. sec. XYI. (FoU. i5.)
Fol. !• Seriptnm Joann. Stabij super Conclasionibos
genealogie Hlnstriasime domaa Aostrie. (YergL Lambee.
Lib«9. Comment. peg.467.)
Digitized by LjOOQIC
- FoLä. .... .VtQ.n%7*
»Soriptum' Joalin. Stab!) super cottolmioniboi ganealdgt»
Illiutrissime domus Ausirie, Mirari ^oüaet quispitm et me Xadioai«
temerarium , et proprii capitis opiniones fouenteni, Quod post
duas conclusiones super arbore genealogie lUustrissime domus Au-
striae, terciam superaddere andeam — Si autem causam qua me
ad hoc impellit perspexerit, spero quodnon teroerariura, sed bo*
nis et necefsariis rationibus impulsum Id fecifse censebit, Sa.
Caes. Matas. iplM mandavitf at eam gen ealogiam Porte honoris •
(que arcus triumphalis Imaeinem prae^et) inseram, Imprimi faciam,
ac in publicum edam , Et dum eam in duabus diversis condusio-
nibus oblatam accepilsem, utramque diligenter periustpr^nf, neutra
mihi suificiens visa est« Ideo meam propriam sue Maiestati, et de-
putacis a sua« maiestate super bac re commissariis examinandara
offero, yel admittendam vel reiicieadam, videndus eisern prefecto,
si minus considerate posita«. indiligenter discussa, et quejniillis
bistoriclsVationibus sulTuIta, ab aliis negligenter conquisita « mihi
asscriberem et noraine meo cderem , Et quis' tales conclusioaes
Hon ad gloriam, sed potius Infamfam Ilhlstrisslme domus Austrie
regerent, Dens pmpipotens a me avbrt<il«.quod in id c^oA^eneifAii»
l*aceo quod buiusmodi editionis autor fierem. Igitur ad priman^
conclttsionem me converto, eam dis^ussuras ^ ratioae^ peas ex-
pHeans, que me ab ifla recedere cömpeUtiYit , 'qua tati^ tst ot se-
<{«iltar^ et est Viennecenclusa. «
Sequitur Conclusio Genealogie- Tteiina cinielula*:: !..««•
' <Cöntfa Ma^IiWet Abbatem SpanHemenidio.) ^
Fol. 6. Federzeichnung : £in' Mönch mit Scepter^
8idh wert und! drei Adlerkdpfen; ' * "':'*. "
sj^ppiter Abbatis Spanbamle^b', Caius attCtoritate .
libris suis Chronicis fidem fadt. « ' '* '
Zwischen Fol. 12, u. i3. Ist ein Entwurf des' DS'pIoms
KTei^dinanalfät^lXoctörLassitis. (lOO il« Pronaiott ftitb dem
SakemteO Wie« 17 De«. i565. • . 1. .
, !;:...
^ v-r ■ •• LXXX.' ■ ■ ••■ •••I
^ (HisL prof, SIS.) .. ,.» ....>., I,:
Coa. ohart. (mit,Hblafthiiit!«i) •. KYL (FbH^t^i.)
. : . Gefiealogia. Mf^x^iUeai Cftaris, incjjpienp al) f^egali
Stirpf Hectoris MagoiTrqiani per rectem hnei^miSl^ilcy^iClor
dotiei Regii descetidena. .
Schöne Holzschnitte T. H. B« (Hanns Barendaic) .77»
1. El. (Bea«CXVl.) Hector Friami Magni Regia Troia-
i$.) nornm Fil. Handschriftliche Untertchrif t : Hector genoit
j^ Francionem primum.
TiV F0L116« Maximilianue. (Hs.) Qui MeztmiUaiiiie Bo«
Digitized by LjOOQ IC
48»
manam Imperiom tenet omni etc. »Fk*efati qnldeift imnei
qtioran LXXVII. namero saat fuerep«iU«re(r£UiRegaaqiie
•t pronooiai» pateroas eotttinao porsidentes. a
LXXXL
iiro..8oo-. Codex Ms* NrOiÄSOO*.
(Hi3t. prof. 2a8.)
;; Cod. Ml, Chart in Fol. aecXyi» (Fo!1.48.)
1.) Series Rom. loip. ab Imp. Carolo M. usque adlb-
siinttianom etc. (Mennel.) (6 Bl.)
s.) (Fol. 7.) Marchiönum et Diicum Austrie ex atirpe
Babeabergica Series. . (2 Bl.)
3.) (Fol. 9.) Serie» Dttcnm et ArchiducmnAoatriaees
itiMe Habsburg, a Rciäolpbo Imp. os^ne ad CaroK et Ferd.
OB'.) \
. 4.) '(FoKii.) ArBor Genealogica Oomus Habsbnrg. a
Harcomiro Francorum Rege deducta aa4|tte aA Alber^L (et
Agnetem fiL.).Imp. (liBI.)' • • : ./
5.]^ (FpL aa.) » Ci^^ca domoa I^jfpXrifi jEt^Camitam da
^ba^orgLaii3gi;aTiorum allsatie ab originali eoraifi princi-
pio iiaqae aci annos de incaraatioiie domini ^Y^,, vij ei^, diB
mz^lliani ^omf norimn Cesaris inap^atji^. iqnfj^ fidi^lusime
« cooatracta, a Jacobe MenneL« .!/:,...
., .r.^S^a^m^häume* . i , •• . • . : j . . . ,
^.. ^^ > Anno dila^vii 85o ho<^ ^^^ daobiii^ ;miIMI^uft aoQia.qeii*
tamque et Septem ante natmiatem Cf iat^ pritn^ domus Ai^
atrie coins initinm foit paganus milea At>rabam nomine etc*
(laBK)
6.) (Fol. 35.) Lerchen apiegel. (Leer.)
Fol. 36. Spiegel der.Kajrs^r tnnd Kunig.
, Fol. 37, 38.. Smgel dfr Hef teoffen, . ,
/.•^/ j p^l j^ «Spieg^ oer ttarchgranen , liandgranea yand
Bnrggraaen. i ^
7* (Fol. 4a,) Pfawenspiegel (leer.)
' ;:\Töl.43'— 48. ---' »Da» "tierd biftA' diMr FaMlichea
CroMfcl: darihn cfttliche ^eschleeUt iler Kajter rnnd Rfinie
desgleiichen der Hertz ogen Fürsten vnnd herrnn* etö.« (6Bt
V^Henhel.) Entwarf. . '
J-;. •.•..;. :i:./
Digitized by LjOOQIC
m
Codex Ms. Nrö.3799. ' [nto.^
(Bist, prpf, .i3<v) . . i
Cod. Mft. Chart, in Fol. a.XVL (B'oll. 171^.) » *
Lucubrationea genealogicae.
1. Bayrische (mit Wappen) Genealogia .T« Miramun»
doa angefangen.
(Margrafen,Ton Obern Pannonia.)
AU Bayrisch Slam FoK i. et deinceps.
Phalzisch ynd Herzogen YonBajm Fol^ai.^tdeincepSf
Alt Nurnbergisch ynd Bambergisch Stam Fol« 71«
Habspurg Fol. 74.
Frankreich : Bixner Embolus TndO.Hacbf Marschaloh.
F.76. b. . —
Schwarzbarg 8o. b. 99«
Zollern vndMargrafen zuBrandebnrg wegRixner8 98.
Bajm ynd Braanapbwei^«0b ij^« 11s.
Saxen vnd.Engnm F. |i8.
Behem Ft^ao; . . ' ^
Brandebnrg F. isi. b«
A^ba^F. 192.
Brabant F. 1 24.
Belgia ynd Frialand P. i34.
Hessen F. 144, i56. b.
Thüringen F. i54.
• Otting F. 168, 174.
Abensperg 178. b.
(Register t. Reichard Btrein daza gemacht ; Von ihni
Hegen 10 Blätter Adrersaria bej.)
Ton gar keinem Belange.
'; . Codex Ms. Nro.8365. nfo.vM.
*' ^ (flist. prof.'N. i4s.)
Cod. Ms. Chart, in EoL s. XYIL (FolLifa.)
Oesierreicbischer Forsten: l)erH'aidnischen Jndlschen
Vnd ''christlichen llerr^n als der marchgräfen, Hertzogeni
Ertzherizogen ynd Künigen difs Landts Oestervieich Folg,
wie aeinther detz Sfindtflufz Sie zn tierrschang nach einaii«
der ankhommen seind, auch Ihrer Wappen, Weiber, Kin-
djprt, j^grcbnoateat J^r^ B^dna^.yn4jemai)ch ft«^enckl)*
Digitized by LjOOQ IC
490
irr«.8M.wfirdIger Mcheo, so mdertobaUt der Nahmen Kartsltle
Yertotiehnat Aafs rielen gtchichtbfiechern Tsd altliaiuea
•oaill was immer gefauden — werden md nach wifslich
•ein mag in richtige ordoang der seilt verfaatet doroh Jo-
hann Ra«c|i Yon PacMam«
Fol. ä« Dedication an Erzherzog Matthias etc.
Anhang. Genealogia Serenissimorum Archidacam An-
Striae etc. (Gedruckte Tafel.)
Geburtsbaam oder Gescblachtregister, der rralten Ed-
len Grafen ron Altenbarg vnd Habsbnrg , Ton dem reichen
Grafen Gnntram an, bis hieher auf das i548. jar, gezogen
ans Johan Sta'mpfs Schweitzerchronic. Vnd gehöret diso
tafel in JoJiann Haschs StammbQcheli defs löblicbisten HnoGi
Osterreich
GetmckC zu Ingolstatt, durch Wolfgang Eder.
liXXXfV.
sro.7Ms. Codex Ms« Nro.7555^ ,
(Hist. prof.ly« 143.)
Pod. Ms. Chart in Fol. sec. XVII. (FoII. t5i.)
1.) Bejgebonden: Zuschrift an^ CobenzL
9 III. atque R"*<* D. Dfio. Joanni Cobcozel k Proseoeo
8ao. Tent. ordinis Eqaiti, Coromendatori GraeoeuM» Per-
cenisi, ac Patanino, EcclesiaeMilstattiensis Administratorit
8act Caes. Mtis Illustrissimique ac Serenissimi Archidacis
CaroU Austr. ab arcanis, einsdemqne S. CeUit« Cameraet
Austriae inferioris Praesidi, Däo acMecoeni^ti Suo Col.«-^
{Dedication eines Anonjmus einer Paraphrase des 5q Paal*
mes, Dat. von Patanio Anten« AnnoLXXX snpraDM.(i58o«)
XCaU Mai. (3BU 8.)
Fol. 1. In Ligni Vitae Arnold! Wionil Belgae Dune.
Benedicti Ord« Mon, Dilucitationem. <^noniodo principes
Anstriaci originem ducant es Anicia Romana fainilia qnne
erat D. Benedicti.
Ante Aniciorum Libri tres«
Bichardo Streinio , . Barone Anstrio domo Snnf rzena«
uis| k Cons. Aug. serenifs. Archid. Mathiae ab arcanisi anp««
que Curie Magistro Auetore, Pars Prima.
Fol.a. (Yorwort.)
. 3( Nunqusm in anlmam indaxissem meain , Inyictisuroa Im*
peratör, Rex potentissime , Serenissimi principes, scriptis meit,
elsi Bon aliqiia in adfcrsariis baberem« in pnmlennr prodbre, ne
Digitized by LjOOQIC
49i
in hvlii» laeenllt nl iu dieam, doetfialmo lliealroi quod ollm ittSM.9lMi
proverbio fuitf coram tot Rosciis agere ineptvs ▼idcreri aeA «i*
cit indignitas rai ▼oluntatem meam. Incioi eniai perpaaci auit
menses , et qao de priua etiaoi nonnibil aoditiene acoeperam , is
librum Amoidi Vuionii Belgae, inacriptum Hgnum vifae : mirabar
primum tituluiii t mos ut boc cpioq«« vidi , aecaaait dilucitatio,
Somodo principaa Aaatriaci origiaam ducant es Anicia Romaoa
nilia:- mirabar iterum rem novam insoUtam, peregrlnam} in*
cessit itaque tanto magis legendi cupiditas: legi atqne relegi dili»
genter, Sed quid tandem ? nisi quoa ultra miratus sum, bominem
Belgam, clientem Auf trium, uirum dictum^ in tantum sui oblitum
aaae, vt quoa illuscrare debebat, obscnraret: quoa euebeve, de«
priroeret : quoa ab iniuria eiuscemodi aliomum defeadcre ia ijfm
auapte opera, prae caeterig omnibua, qui aliquid earum rerunt
Jruandoque conati sunt, inferret roaiorem. Quapropternullomodo
erendum putavi, eam Augustissimae serenisfimaeque ueatra«
genti inuri macularo, quam nuUa post bac fiicile bominum, «el
memoria, TeLaetaa, elaere poaaets aed Tindicandum potiua onuii
atudio, labore conatu, eiua utl par est dignitatem, glorian^
aplendorem , amplitudinem , vel ut reetius dixerem , maiestatem i
nihil praesertim ä maioribus meis, iam antö « et tunc quoque bao
in prorineia, eins quo nunc ordinis, elienti Teatro, eua primum
Austrium nomen, magnanimitate Rudolfi Gaesaris iaclltao veatrat
familiae auspicatö, benignoqu» plane numine iliatum« suseepistis*
Nc^ quo roe parem huic oneri eustimem, neque enim tantum mibl
arrogo, »ed ut ils, qui melius et possiht et velint« studio nea
Don exemplo praeirem. Duabus autem partibua rem distincuer«
placnit: quarum prima baec est« quae M. M. V« V. ab AnkSa el*
uibus Romanis, nulla fere re, quam opiboa elaris« aperte tage*
nueqne asserit. Altera propediem ac paulo post, Oeo opi. Mas«
vitam largiente, proditura^ quaeve regiam vestram originem, muU
tis nominibus illustrissimam, eam qua proprio uereque Francicamf
(rumpatur licet invidia, ouisquts rumpitur), baud dubio firmilai^
qne oemonstrabit. Qua ipsa in ro mihi videor baud perpera«
ipsitts Vuionii usus consilio eaae, qui, ut auae deAniciia opiniooS,
uiam quasi quandam sterneret commodiorem, älterem deFraacia
.tanquam obicem prius removendäm,* vel potius penitus, uti sibi
uidetur extermSnandum duxit : Hoc ut nunquam euincet, sie Ulud
de Anictis muUo minus asseqnetur iinquam. ifuod reli^um t%%^
uestrarum omnino crit partium , potentissimi serenisaimique prin^
cipes, familiae bnnc vestrae dignitatem, uestro potissimum ^tro*
ciniO| aaluam, integrem, atque ut aiunt, aartam tectam tuen, de»
fendere , proteaere. Quos omnipotens bono reipub. Christianae,
auique ad nomuiis gloriam diu felices atque mcolumes conaerret»
uictoriis augeat, trtumphis Coronet, c
Fol. 3. Ricli« Streixiii Bar.Swarzenarii Antianicionni
Lib. Primas«
De dtneraia Habiapnrgia* geutb origiaet opmionibnss
AoioioaDon fuiaae origineBemanos, neqae patricioa: minaa
Troiaooa aat Aegjptioa : aeqne tanti » ut aUqoid aplendoria
^ Anatriis principibua afierre qaeant : nullioa eaae f qoae de
eoram inaigniia tradantari tnomeBti: tum qnalea Anieierom
eob repub» IL geaii magiatvatM« Cap. L
Digitized by LjOOQ IC
492^
Hn»7M» ' • > I>tt«e*ftianiiil lieclonut detlabisporsUe inclyUe. gentls qri-
gUe, praecipuae hooiinum opiniones, vna, qaae ad Romanos eam^
rerum quoiiaam, ut lUe ait, dominos referret, aUfue haec ouidem
in diversa scioditur ; sunt enim qui a Romanis tantum deaucant,
■utlo certogeoeria auctore: alii.ab insigni illa Scipionum familia:
»lii denique ^ et quörum major eat pars, a Perleonibus i posterio-
rnm t^mperum « civibua Romanla « Altera quao ad Merovingos«
illustres rraacorum reges etc. «
Bia Fol« 44 nnyollendet (Abschrift, reine.) Das erste
Buch».
F0K46, 46^ 47- Noten von Sireia's Hand, Aas Claa«
flUtias 9 Baronius etc.
•(F0I.4O — 5i leen)
Fol. 59. Fängt das obige Werk noch einmahl an; erste
Abschrift mit Strein's Gorrecturen..
I BisFol«is3« £in höchst unerfrcaliches Aggregat ¥on
SSetteln und Noten.
FoL idS. Schreiben des B. Strein «n Erzherzog Mat-
thias. i6oo. s* Bejlage.
Fol« 137. Was ad Genealogiam Habspnrgensem 2a er-
kundigen wer. (Kl. Hori.) (KL Otmersheim , St Tmtpert
im Brisgan.)
Fol. 1.29, i3o« Adversaria des Streio snm obigen
Werk« (Alles Entwurf des ersten Baches.)
Fol.i3i- Schreiben des Landschreibers Ludwig Ha«
bersackh an B. Strein , Dat. Wien 6 August 1599. Er habe
die Abschrift eines alten bairischen Instruments zur Confe*
rirung etlicher zweifelhafter Worte nach Baiern geschickt,
^die hätteii auf sein Anhalten geantwortet, die Abschrift sey
Verlegt, wenn man die Ahßchrift nochmahl schicken würde,
wolle man die an geaeigten Stellen gern yergleichen. (Orig.)
FoLi3$. Wieder Adversaria. Fol. i5i.
Beylage ZU N«-«- LXXXIY.
Dorohleuchtigister Ertzhertzog
' ' Hochwürdigister Fürst etc.
Gnedigister Herr etc. .Mir hat derselben Camrer, Herr
tAndre Dooai, Frejherr, an seim herabraisen nit allain von
EiirFfirstl.DiirchU gnedigtsten grues rermeld, sunder auch
von derselben wegen ain bueoh Arnoldi Vuionii Lignum
jvitae iolitulirt, Tb«rantwort, mityermelden, das Eur. FörstL
Durchl. meii) mainung dariibar, weUl der Auotoe dje.Hec-
Digitized by LjOOQIC
knhei diero booliloUichetiH*4r8.n denVeMmvItdhibiiffgt^
gnedigist g^em verneinen Wolldbv dahn dieBttibeviSBisetb«!
dergestalt ntt darfar halten klmnde»* hettfeiv aberler» bi^
chen, zu diftemgeh5rig)-i^»t b^jteiehu Wi^ lei). nun 'gegeil
Eor« Farstl. dero wo • gnedigfboan oiidenokbeii^*^ '^aneäs - g«^
boraambtet mich bedancleh.. ^ko heifiohft ^aeib-krh itf'dwn
Tbrigen vnderthenigistfdäslcfa imfanf« vtIgWißMrItoh Ter aidi
Xar, nur ain^Absefarifit Ton-detaihetiigen beklHubeb/ ao Gv
düuciäationem «nennt » guomJQdo prin^iper AtUl^i9^ii'0rigih0J^
du'cant eaf Romdna familiä '^uäs'irat D. A^nMi'dflrO'.WaAn 'leb
dann atrackhs befunden ,*'(wieWoH iloh'kfik« bef^eh '«eiii
ganc2 bueoh' von Venedig biib'bringen>4tfM6by-»^a»'dia^^
Hfinicb solohea seih Ctmwem to^ sbin'4ift'B€fff#Ai0linep;df^
den, alla di-fsem hdchloblicbenkauf» 24 «k^eS^ g^rieht, 6kh
Ich ancb v^ritierckbt, dfrs'Ir.etti^^heJes'b^hedmmm w«rK
teri, bab lob mieh ynde«*8tandtdhr| dtfrtvidef'^elb^r etwas M»-
echrelben, vnd desin dre^'^fie^cher ai^ffUtüitt^nt;: ^lA^ dc^
ersten famemblich! dei «« wtderhfgen, dtfS'i3i«'Abtoij'ivit-^^k
Ihenigen bey den Römerri, «weider amb befkbv^tnM ynd -tbli^
. ten, wie ers weil sohier*lfi hfmel za bebeh fWttfitni, siiii^
der plebigi homifui, vnd weder an' wfirden mägiHPälihui g^
stii noch freuttdschafft det^leielien bey weilten itit ge^eVM
wie Er fftrgibt, Item was Er von Iren tirs^][^n^ diirs W^
ches aitt lautter gedicbf ^ in dem die Bömer dttmiiHen dcÄP*
gleichen :niC' im braueb- gehabt-, darbey audb^ie recht het^
khuroiSt' der Wappen angezaigtwirt, darmk Si<:K euch aufist
Ir^ill bifsher geirrt Eaben, Item> was Er f&if'Vnnderftchi^
liehe Irthutnb in Genealögiü^ ArtidtLnh ^^tfA sutasubbgtfnge'rf,
breVorab euch das Er AieFetriUonei comite» Üperiiiiti iH&ntk
nennt, sododh zu denselben i^eiten, ita^Ratn-khaibeV^inft-
tes weder dise noch andere kbunen erwis^b-werdeii', sofider
auch sunst fn'ltalia lang herää(sh 'dise-%%A^tfl'i 'a)V^t>em
dorch die^tentschen Kaiser eingefbrt wefde^^' vnd 'solches
alles wirt in spede in etlichen sanderlichefi 'täpiiuUi dedu-
cirt, aHea dahin gericht, ' damii augenscbettldlMh gesekbb
werde, das bey disen Anibifs ^dem höchiobifcheA hauTi^khirili
rbuenib' zoerjagen noch ainiche-snndere eht^'betrorstiendii,
alfs dali'Sy lestlichen zu grossen 'Reichtbnmbkbiiflfetir/'wet-
' ches da' es gdtM soll, so Wurde manigs Kaufmans geschleebt
mit söitier herkhunfft vill^b fürstlichen h^useini fdrosnirf^-
ben sebi'e^tffHp/a sun^ oätHa, *-^ '
; ^ IVas äiHtt Büech beir itt sieh dte Widerlegung alter
deren inainung, so die gietttVinto GraUeb >dn Aabipurg,
yon detrRtorisehen P«Wifo/ti1S[Ur (dann dfse solleii itiher inuf-
nung nach von den Anicüs h^tlthumen) dedMiM, sittiddr«
Digitized by LjOOQ IC
KA aber, ••in^to Tiitoiiii, der da will, das Künig Badolf
film Petrv« tertiaSf Petrus Leo der erst graf ron Habaporg
aey» so doeh aiit genuegsamen Zeagnassen zaerweisen, das
dessen E^ graf Audolf ron Hanekenberg (dann also kombts
in alten briefen ein) genent worden, ynd nit Feier. Wirt
aneherwisen, das AUberti Argentinensis Zengnns, daraof
Er sieb am meisten fandtrt im glaubwürdigen manuscripiU
«it SU befinden, sunder das einer darczue gefltokht bat,
liarbey aber die recbt Genealogie der Granen yon Altenburg
Tsd Habspiirg eingefflrt , Das dritt buech belt in sich die
kttniglicba Franckische Herkbnnfft dises hoehloblicben
Hatirs, wie dann aolches Hunig Rudolf mit seinen Grafiacben
Sigl, vor dem alls Er Kunig worden selbst bezeogt, in dem
Er gleichwoU den Leben, aber au ancaaigung der herkanfft
auch fflnft. Lilien gleicbsamb pro symMo gefürt, der wurt
TBSW eiflicb seines Ena berkhunfft woll gewüsst beben, ynd
4o dieselb R6miscb, sieb tUI lieber einer Bömiscben alls
Franekhiachen dinisa darbey gebraucht beben. Mit den er-
sten awaienBAechern.bin Ich fertig, wer bedacht dieselben
dem gai^eaem hochlöblichen haufs augleich au dedicim
oder yilleicht (wie es fär besser mdcht gebsllen werden)
Bur Ir Kays« Ht. dem herm gehrfledern ynd yettem, beb
£lir Fttrs.t(, Durohl. in diser eill allain Episioiam dedicato-
riam iwollen gehorssmbist fberschickben. Bej.dem dritten
buacb dorfft loh etliche bericht ynd nachriobtung yon etli-
^en Cldsstren droben im Elsafs ynd der orten , hab woU
4#rwegen- ein Veraeichnus Ir Kajs. Mt- Camerdiener dem
PercbtoldeB.?b6rscbickht, ob IrKays.Mt. allergpedigiat ge-
fsUig wer, an dieselben ort schreiben au lassen, bah aber
darauf ron ime Berchtolden bifsber khein antwort bekhii-
men. Weill. Ich dann Eur Fürstl. DurohL etc. one das zn
dergleichen Sachen begierig yod geflissen waifs, hab der-
aelben Ich aolche yerzaichnus hiemit auch gehoraambist zua-
kbumen lassen wollen, ynd wolt nit zweifeln do Eur FfirstL
Durchl. ete. an die benante ort (wie Sy droben guete gele-
.genheit darezu haben khünea) achriben , mann wurde Eor
Fürstl« D.archl« darbey gehorsambist gern willCsren, .daa
Worda nun- dise Sachen aebrwoll erlenttern, Laaiua in aei-
Her Gsnealogia AnUriaca (den aber Vnioniu^ gar yerwirift)
bat sich woll etwas dergleichen ' ynderstanden , aber diser
Sachen nit eigentlich nachgeforscht , dardnrcb Er gleich-
woll auch etliche errorei begangen haben mo€b^ Hab Eur
.FfirstL DurchL leb gehorsambist zu berichten nit wellen
vnderlassen ,.'ynd wer mir nichts liefere, alls derselben in
diesem yud. anders geborsambiate dienst meinem, yermügen
Digitized by LjOOQIC
gi»t b««rfh«od> ' . : . / i
FMjAeg); st Febnuri) A. 1600;
LXXXV;
Codex Ms« Nro.948Ö« mm^m
' (HIsr. pfof.'395.)
Codi lfl.^^litfri. »eo. Xyil. in Fol. «niü. (s6 iM.)
F^Lfw. V8«iiinarbeliar*l3erielil Tai Anseig ä^er^n we*
gea dei HodiWMi#heD' Kaa» Habibarg gefhrligteo «Ilgeik
meinaa Stamm Tafel Oaraafs zu ersehen Aifa '^^roselben
HoeMSbK Oeatet^reieh mJlBiaf anniacfae Herrs^bainen ron
ni Kayaer vod Königen Enropeiaeben geaoMeehta Inn ynd
•neinander rerbanden, vnd dardurob deren xn gegenwärti-
ger Zeit Begireiiden Römf Kaj.-Miiy/FeirdiMkidi 9. Stamm-
flegfater/ gerader anfsteijBeAder4.ini bia ^ Caröli Mägdt
Feraon Tn4-poateritet g^bra<Af^ Verden ka^V«'- - -" ' ^>
BeatelU* md nnaanitten gebracht ddrek Leonhartt
tVnrffbai« der AeelHeB Boelorem Bnrg^m^Tflid' Adroeatnm
sn Nflrnberg. ^
Fel.'ä. aWelober masien der Libe Allmfieht{|;b Gott
inaonderheit durch den heyligen Prophefeil^ tliftiMem 'deir
fftnese* weitM'Vnd traiiM irem/iSis zbe dei^efbM endt-
lldiöm vndergiiAg vier Hanbtflegtment anktlndeir Inaien ece. ii
'Fel.«ft'. wBeaehlna.a' • »^ . -n
»Vnd'dM iät die aiginitUehe Mainmfg ynd dei* feelib>
M^faige T^Mattd' deren gefertigten « trnd Mit 'ni'Kayfset<-
Tnd H^nlglltftett geaebleebten Inn ein ander \Tei^nde«ie4
SttrBämiilM^'''i^T0n Innbak ent t^bangcfeogenlMr'ViatOrioitf,
Chronologfa,"Oeneak>graphieiay vnd änderrt'ge^ehrt ^r0f(-
den fcah j Deraen Verbefaernng d>ocb aHerfaandl Standta Per-
aohnien ?nbenoniihen( aondem biemit ällerdtngsTorbehaflten
aein aoHe; Dea reraehena man wei^de Ihme diealB fi^eyirit-
li^e, ynd ynangedingte arbeit gefallen, ynd sich daranff
dev Antfteveni^ ynd die eeintgto^ an dero Feriohn ,' anch
haab ynd gnettern , cue guetem Nahmen vnd befordemng
seitlicher vnd ewiger wohlfart befohlen aein laden , De-
ventwegan anettsnm bnichlns Ton. dem Albnaehtigen Gott
soebitten, damit daa hoehlöbUch hana Oeaterreieh, dem
Digitized by LjOOQ IC
liejrli9te\BMkfac1ien^Rfaioli wmhihmitani »md bv defrilbeft
frieden ynd rohe noch ferner erhalten werden mifffe.m
Actnm vnd Beschlpb^n . z^e ]!)^ai!9>l>«% dea i^.ivli)
A*.i63o.
Leonhartt WarfiFbeift DMi m.^.
(Hiat. prof« loSo'.^l^ioSi*)
hoflQS;S4>h 1^ TT 6u:p^d<i«f3o»rp(iieii|C«il0gi»f.Aii8tna«
Jßibliotl^e^i^iiim Cac|s« «*^ • i,u^ II t , i- -•
P ., ..Ii9oipU:,»^9K>balea.iF«id€riai.iII iBon». )iiq^ejr«lorui9i
Leononn JUnvtp^oiaeliegiaf^iUaigi I . . . ;< («n •«• >
.; ,.,!*■. ChrUtophorus; Mi, ... i» ;,,.-. .....!••/ n- i
. Chi:istppb^iMTrimogeiulas.Frtdemi<;fk##i9^
memerAti,;SUi|i^ J(fa^a#. ie%t.ai|oa. i^SS« M^nfi^^NaiieniirfB
die i6. Maneai^e.ttpl«.^tiiipar 'g4b,h0ram<{iN7t«#?p(Wm.
T 9I^i|ttt«»,Äluiati4£i6..JiQ«iaif.Uai)Ui dic^2i;; «i ^
fiep9ltiMi[ia.poya oijrUftl^ifHM« MiialiHmFfi^^
altare etc. ^ i*« . ^
FoU'£fu. ß•rQl^s PMhiiiiMi$...AM]kidittrAastriie« (i5.
KiDd.4M.E;iTl»!>.CiirL)/> ....:..,.• .:.,..:».;.■<.. ...
. ^ $^HiA:.i>^P«!P«Q4«.<9F..wp^ori^ittrfiWst%t. fo^d eü
J»«Niln)4i(|mMmnpa> 'tw^iMimi^ijf^JfriMipaw Amlri«9oni|i
inprole gignenda foeounditätem at hoifuoi ^V^tjap M^ F^i^
.#i^di|«aiimn?ain.l(vhtt|p. U:a^imi)uiiia8lf.iJAp*.e((.h|iiu8 fra-
ter ^Cavtol^a^lMrchidax tpaocia .annia ItibetM.^^QMlino 46 iß
liano Incfm pvod«i^erintet'dMnidi«m.£|^ cf^oMrianijCQmpl^
:ferint> ifpvia eerte eantiPM^aaa Imi4*d|ib*q .^i^oipileni^iaa^at 11
avohidm pwoltta pluaeu^a afmoa aiiperrmMeWiE .,
. ' »Al ^e^ Ferdioanidjas hinQe.trikia/'^ÖQMena. qnarMib
jBon tauilfimhaffi^ di«iidiam Ube^riim |}ea4wiMl#4*9ViAbitf
T«v«iil«etiamleiig< supeaabi^^iLT* ; ) *' »^
.: k/ :....Fiiuf, , . - : .« f -i - ' . . .
y. HerrBo^t, HU|^Crti^f»kg..Aa8tiw4. PMUp>i9uy.IU.
' NB. E» «l«d amb »r. - K/ Fei^iMsd ^aagetegen dio
'''€oiBp«itffe0Mg)E%ebeB«: .;-u-' .- ft . *u./^;. , r^
LocolU Fol. 1 —85« Cod. io3i. Jac. Manlii libelliu
Digitized by LjOOQIC
U9t
de stirpis Avstriacae maioribus y sepaltorisi templis, coeno-^'<^-749««
biis ereclis etc. — usqae ad Budolphum II. Imperatorem.
incipiC: (Fol. i.) D. JacobiMenlüLibellus deinajorum
Divi Maximiliani II Born. Imp. vila defunctorum monumen-
tis, sepulcris, templis, fanis, coenobiis, aliisqae fauiusmodi
ab iis exsiraCtis, de nativjtatls item, roortisque temporibns,
inde usque a Clodooeo primo Cbristiano Gailoram rege ad
DIvi Maximiliani IL obitum.
Vorrede (ausgestrichen). Fol. 2. Ad Serenissimum
electum Poloniae Regem. Maximilianum. Archiducem Au«
Striae etc. von N. . • Parenter Librorum glutinator.
Fol. 5. Vorrede des D. Jac. Menlius.
V Cam mihi Doctori Jacobo Menlio hoc negotii dedis«
set Angustissimus Rom. Imp. Maximilianus IL semper Au-
gastus , ut lustratis universis monasteriis et coUegiis, evo-
]ati4 Omnibus annalibas, inspectis Cunctis sepulcris et epi-
taphiis, aliisque variis monumentis , observatis, maiorea
8U0S in unom veluti fasciculum coUigerem , ego officii mei
metnor, diligentissima habita passim inquisitione omnes
magnificentissimae atque Illustrissimae domus Habsburgicae
atque Aastriacae Principes , ac Dominos , a quibas tot Im-
peratores, Imperatricea, Reges, Reginae« Archiduces, Du«
ces etc. proflaxerunt, et nominis sui fama totum fere ter-
raram ?rbem impleverantf compendiose in hunc libellum
congessi etc. «
Von Fol' 43 — 85; sehr ähnlich mit dem Loco I. ange-
führten Werke. »
Von Hago Biotins hie und da corrigirt.
V. Herrgott, Hist. Genealog. Habsb. L Prolegom. VHL
p.LXVIlL
LXXXVII.
Codex Ms. Nro«7867« <rr<y.7^'
(HisC. prof. 44.)
Cod. Ms. Chart, sec. XVL (Fol!« 89.)
Bilder ?on Kaisern, Königen und Fürsten, mit ihren Wap-
pen und Aufschriften. (Ziemlich schön gemalt.)
Vorher t Bl. Index Imaginnm hoc libro contentorum.
-^Hugo Blolius hunc addidit indicetn.)
Fol. 1. Clodo?eus der erst Christenlich Künig der
Franckhen.
Fol. 2, Albrecht der Weyfs £rczherczog zu Oster-»
reich«
I. 39
Digitized by LjOOQ IC
498
Vro.7867. FoL3. Albrccht Fürst 2a H^btpnrg Ton D.«.
Fol. 4« Ferdinandt Kunig za Hjspania.
Fol. 5. Philipa Kunig zu Castilia Erczherczog za
Österreich.
Fol. 6. Sigmund t Erczherczog zu Österreich,
Fol. 7. Kayser Karl der Grofz«
^ Fol, 8. Odobert Kunig zu Prouantz«
Fol. 9« Buedolf Romischer Konig.
Fol. IG. Artus Kunig zu Enngellandt.
Fol. II. Gotfrid von Bulian Kunig zu Jerusalan.
Fol. 12. S. Steffan Kunig zu Hungern.
Fol. i3. Johann Kunig zu Portugal.
Fol. 14. Ottobert der Erst Fürst zu Habapurg.
Fol. i5. Fridrich der drit Romischer Kaiaer,
Fol. 16. Albrecht der Erst Romisch Kunig.
Fol. 1 7. Albrecht der Ander Romischer Hnngarischer
Tud Behamiser Kunig.
Fol. 18. Lauslaw Kunig zu Hungern yndBeham, Erts-
herczog zu Osterreich. (Die beiden scheinen Torwechsek)
Fol. 19. Karl herczog zu Burgundj.
Fol. 3o. S. Leopold t Marggraf zu Osterreich.
Fol. 31. Leopoldt Erczherczog zu Osterreich.
Fol. 32. Emnst Erczherczog zu Osterreich.
Fol. 33. Leonora Romische Kajsserin.
Fol. 34. (34.) Bianca Maria E. Romische Kajsserin«
Fol. 25. Johana Kunigin zu Caatilia Erezherczogin sa
Osterreich.
Fol. 36. Maria Ertzherczogin zu Oaterreich ynd he^
czogin zu Burgundi.
Fol. 37. Margrecht Erezherczogin zu Osterrejch rnd
Herczohin zu Burgundi.
Fol. 38. Zymburg Erezherczogin zu Osterreich«
Fol. 29. Kunigund Herezogin zu Baym*
Fol. 3o. Ita furstin zu Habspurg
Fol.3i. Elisabeth Romische Kunigin.
Fol. 33. Virida Erezherczogin zu Osterreich.
Fol. 33. Gysa Erczherzohin zu Osterreich.
Fol. 34. Haug der grofz Fürst zu Habspurg.
Fol. 35. Radepoto Fürst zu Habspurg.
Fol. 36. Otacker Herczog zu Steyr.
Fol. 37. Friderich Erczherczog zu Osterreich.
Fol. 38. Dietrich von Pem Kunig in Italien Hiapani etc.
gechorizer (?)
Fol. 39. Philipa Herzog zu Burgundi.
Digitized by LjOOQ IC
m
LXXXVHL
Codex Ms- Ni-ö.7890*.
(Bist. proL 69^
Cod. Ifs. Chart, in FoK aecXVL (FolL io3.)
Fol. I. »Bescbreibong Kaiser Maximilians deaAi^nderrt
Bömiachen, Hnngetischen vnnd Behaimisehen kbnfgctichen
Cröniraged » wie dieselben dei* zeit nach änf alhanirdtef ge-»
neigt sein.«
Fol. «. (Dedieation.) ^Dem ftllerdafdhleQcfatlgiiteit
Grofamechtigisten vnnd Ynüberwinticlttichiftteii Fürsten vnnd
berm, Herrn Maximilian dem anndern,'£rMretteli^^niischea
Hajaer etc.«
• Meinem allergnedigiaten Bettu ctc.a
*'ö''4. .;... '^ ,/. / ' '
^ »Danti ob Ich wol bey bajden. der äuxt^erischeii vnikd Bqf«
haimlschen CroüUngen, mit Ewer Rays. *lt, gel lefi listen firueJer^
der fürstlichen Durchleuchtigkhait Ercsbercsog Ferdtnändeft ktö.
ncincm gnedigistcii berrn, Alls ain Vimfirdfgar menei', gegen«
wurtig gewesen, vnnd vas« alle iQereaaoniaJia selbsten . geaehen«
So faab Ich doch In solchen Beschreibun^^H^ nH ai|aiA.4ei|isAlbej|
memem selbssehen, vnnd was Ich derselben seil aufgesaichnet,
Sonnder maistentbails, furnemblicb souil diePrannclchfurCischeRo'
mische Wahlhanndlong vnnd Crdnbng bStrfffC« dentfn ^ ^6n aon«
dem ansehenlichen vnnd solchen Paifsoneii, dk Iffcja'Qannaul
gehabten Aembtern vnnd diennsten nach, von allem grundtlichaa
wissen haben hhfinndcn, erlanngten mthtdtlichen vnd schriiTllichen
glaubwirdigen Berichten geuolgt, vnnd solches alles Jecso, von
ainer seit beer, in oacbuolgende solche form vnnd Ordnung ge-
stellt, vnnd susamen gebracht, Alls wann es gleich sur seit Jedei'
geballtnen Cronvng, oder doch bald darnach bescbriben were. «
»Das vntidter anndertfi ditf g^balltne vil vnnd grosse PannC^
bhet vnnd Ladschaiilen 9 auch die 1 hahnbsuechungen bey de?*
Frannclihfurtischen Wahlhanndlung vnd Cronung beseJ^riben wer*
den, vnnd etvro anders dfefgleicben ATef'^Cd. Möchte fnin villeichC
für ain Vberflufs hallten. Die weil aber solches alles bey ainef
to gewaltigen Herrlichen susamenkbnnfft^ vnnd swiscben so vilcn
hohen erleuchten Personen, auch mit solcher grossen Vertrew-^
Hch- vfindAinmuettIgbbait bescheberi, So Stehn meihes ^rSchfen^
derselben Sachen Vermeidungen aucb nit YnOlegHcbeA darbi^. «
» Welche mein Beschreybung Ewer Rö. Haj^. Mt* Ich bic
^«»17890«
▼snd mich ki ellergnedigiaten Bfeucfcfr Sa halteil. Der AltMechlii
Gott welle Ewer RÖ. Kays. Mt. gemainer Gbristenbaitf Vnnd dtftil
Hochloblichistita Hanfs Oassitreith m wolfart, nuaz vnnd anfne'
8»*
Digitized.by LjOOQ IC
^00
ffffo.7890. n>en , In guetter Leibsgesundthait , Ynnd glickbseligen Begienug
lanngwürig erhallten. «
Ewer Rö. Kay. Mt.
AUcrvanderlhenisister vnd
• •GeborsaiiitsteV
Hanns Haberaaglih,
flf^cbstgedacbter Fr. Dt. Erczhcrcsog
Ferdinanden etc. Ratb, vnnd Hof Se-
' '*' " ' crctari.
Fol. 6, » Antiennckhlioh rolgt die Beschreibang der kfi*
nigelieben Würde süBehaimKünig Maximilians aajnbt der-
selben geliebtisten Gemahels, der Künigin Maria Einzagi
ZVL Prag^ zu Irer Jbayder künigclichen iiürde Behaimiscben
ipxoonng«^ apno etc* im i562««
^''oK.dS., » Der Khünigin Behaimische Crönang, «
'*Po][.32. »Beschreibung, welcher geslalt die Khi.
Würde zu Behaim 9 Khünig Maximilian, zu Frannckhfart
am Majn, im Monat Nouember anno i562. zu ainem Römi-
schen Khfinig erwehlt ynnd gecrönt worden, was sich aach
sonst derselben zeit alda vast täglichen gedcnnckhwirdigei
ycrloffen. «
Fol* 77* »Beschreibung Hhünig Maximilians Vngeri«
sehen Crönung so geschehen zu Prefsburg« den achten Sep-
tember, am t^g Murte gehurt Anno etc. i563. «c
. NB. Cod« Hist. prof.70» (7891.) ist ein Duplicat des
vorbeigehenden Mannscriptes. (Fol. io8Bi.)
Vro. ioo46.
liXXXIX.
'[ Codex Ms. Nro. 10046.
. (Hi4t,..prof.45« oL s. n.).
Cod. Ms. Chart, sec. XVL Fol. (Foll. i u)
Fol. S;' »ThrenodtaGermaniaelamentantis propter fata«
* ' ' i^DiviMaxiniiilidnilL'Rom. Impcratoris semper Augustl
Germaniae ^Hangariae et lÖohemiae Begis. -Arohiducis As-
striae«: DujCis Burg^ndiae« jLüQeburgensis y atrivsque Sile-
siae,. Marchionis Mora^iae ac Losatiae, C^tmiitis Habs-
purgi, Tiroiensir, Gorieeilsls etc. Sacr^tissime menioriae
Principis' Clementissimf, PÄtHs j^atriae, .pii, felicis, illiique
sui tammiam unice di!ectis$i/mi efc. scripta a Des« derioJoanse
Tei^k^o, ii^bäcensi CarniolsAe elo.« . .1 •• <
n I Fei. I. b« eia. Vonwdemid Dedicatio«;- '
Saoratissimo et Invictissimo Pfincipi Rudolphe eioi
Digitized by LjOOQIC
5af
sampeü A^u^wlo.iMc. Dominotiio CUttttnimiaii^^^CI« *
... » Qaa»d0<|«ideni non ab^qitflfsmgslari BeiiOpt^tiiixiflii
f«?#9te gralUSejReiiftiilima Rndorj^e Caeta« senifWAiigaste«
H^roica,peolora.ate. c i ! . ;• »j • ;• -.i
Uaterfertigl: Icinaa« XIL €alead. Ueoembri» Anw sa*
latitad Virgikifli;:paniia,MiUeana» . qoingeiiteaiiiio: 't^plttagc^t
aimotftexto«, ,• : o: • • » .'v-' .-• • >»
.. jSaorae fiooiaaae.Ifnpfiratorlae ^ > >
Ma^ttalia/TeAtra^ : -^ . .]>..;....•
r dototiaaimiitot UeKbBMMip " "i
- ■' . . waav^iunir i. - • •'•
Labaoai|8ia:G«miokai«$)!<h' • i.-
... .n.j ' :- Nobilinm dbfiFaabKirchpetfgUnnaii'
.. 1 ibidem 'Praäbaplor indignisaimafc
Fol. 3; Das Gedicht fangt an : ' ' /' . ,
>Hett funesta dies, hea Umentabil^ tempus ' * ^,
•' »O Dirae, et mortis fata seiiera nimis ..*''»
' y Qms mihi torrentem lachrimäriim funket ocellis?
»Attt satis ad geinitum pectora foeta dabit? "' ^ - '
9 Maximus ille meus, mens Aemilianut Adaactor,
».Ramani Imperii gloria suinnia jac«t. eto, i .« > -7
Desiait: . ♦ ..« ' ■ ' :r , . .i;;
»Praestita si qua satis nondani est me gratia, poathao
Reddetur moior (sit mora parya) tibi
Interea felix 6 Sol ter maxime mondi
Vivas, et longum Diva Rudolphe Tale« «
Flnis. ' ^
;
Codex Ms. Nro.79&7* » ««».7957
(Bist. pvor*iis.)
Cod. tta. Chart, in lF*ol. ^ecXVI. (FoII.flS.)
Fol. I. Aoademiae Veterit et Novae adDivttn'
liannm RomaaoranBohemiae.eto. R^gem Gratolatds« bo»
ronationis erg&. Legatio qna vtroram eraditioBe.illttstrimi :
divina SSTMItASElA proponitnr. Aathore Joanoa Ve«rtW>
aio Praeposito Daventriense. . • .- V^ > ••
Fol. 2. Incipit: r Felicem te MaximiliaDe q««leV' etque
Leatunii ^aem «enGemiaiiiae aolnia malto lUnatrbaiini&irp« .
Digitized by LjOOQ IC
M2.
il>«>99&f« ttamirit atqne fi«N»p0: ^end^. totitU oontemieiit oplnlo, %i
hanc Aagüstindminis fidnorem^ et aequMam DtU imiaorta»
libds toter jnoiniBles potestatem, suis snffragii« exttrKt etc. «•••
. \ Sfiklvfi^. (Eq1.28.) »TidesRexloiiiotiMme, ^irinnm
hoc illud et admirabile, quo coelo redditaoaaetati» aareae
foelicaftai sefti.TetustA ac venuUa« bonae W Aincerae antiqoi-
tatirenidUtio'f'.qiii^'aacroruw nomüiaoa'''0«acriiifttttie, qao lo-
coram circamiluae singeniae expreasae sunt, quo Itteria
Tita, ingeniia genius, studiis'fpiiritiis^' anibtti anima, di-
uina ab ubertate affusa est. Libmle profeeto*'et diTini no-
minis 'praeidankm dononi ,. ' mioiini diu, eo tanto beneficto
frui , diu hoc tanto oMuiere , Tuae maiestati gaudere liceat
Utinam'lbngo^lropferiof ilödgüm arttbus praeaideas, Dtinam
diyinam lua» sobelem -quaieboibornm ad vota foeliciaaimam
auoceu^t,' 'f*utiiii R«diolphaaai, Team Ernestam, Tnam Mat«
thiam<f «-l^Qute'BfaximtliMmain^.'lWttin Albertum, Tuom Yen«
ceslaum, Tuttin Fredericumr-Annaeqae tuae et Elisabethae
Maritos, ipsius orbia guheroaculis adoiotfctiia, Ytinam natos
Begea excelao insplio sedentes, longaeVus, foelix, et mag-
nua Imperator, ac Begum, Pater, aDn9«a,, foelice et foe-
cnnd«^, Augiisti cum filia , Augnsti cum nurn, Auguata tua
Cum coniuge, et Augustorum'matre Ifaria a^piclas.«
Edita. Franeofwti »068« 4^ tcüte Franeisoo Sirertio
in Atbenia Belgicia« V. Yogel Spec. IIL p, &35t
•' ..' A«. 1 .•', .
Nfo. .•..«. Codex Als. Nro* 10118«
(Rist; prof. N. iSq.)
Cod. Ms. Chart, aec. XYiL in Fol. (FoII. 73.)
Acclamationes gratnlatoriae DiyoMatthiae IL deigratisi
aerenissimo ac potentiaaimo Hungariae ac Bohemiae Regit
Archiduoi Austriae etc. Sacrae.
Cum Maiestati ipsius , divino fato et voto ita regentei
a ReTerehdissimis atque Illnstrissimis Romani Imperii Elec*
tortbus,^ FvanoofVirti ad Maeiium, Dominica primk poat Trinit.
(fl Juni!) Solennia Imperialia,' faacea, seeptra atque coro-
nae'Baeratisftimi einadem Invperii ac Regni Bomani, vna-
nimi roto' stque consensil auapioatissime et digniasime ai«
mul conferrentur.
Qoibaa annexa est oratio laocratis, maximi Graeciac
ovatoTMi de Begno adminiatrando ad Ntcociem Salamiiu*
Digitized by LjOOQIC
505
Gyprique Regem olim scripta, nunc paraphrasiElegiiica red- Vro.ioii8«
dita » ac plaribua recentiorum ac retustiorum cam Chriatia*
norum tum Ethnicoram Imperatornm, Regum Principum ac
Dacttm Exemplis rerum et verboram hinc inde illnstrata et
Eidem Di vo Matthiae IL Imperatori atque Regi Romano
receoa electo atque coronato, tarn felicissimi ominia atqae
aaspicü gratia , quam hamiUimae aobiectionia ergo conae-
crata atque dedicata a
Joanne Guilelmo Rosapachio, Fridbergenaii Eccieaiaate
Anabachiano , et Poeta L. Caeaareo.
YiTatMATHlS Caesar: Reginaque vivat
Caeaarea: 6 iaoiaa vota valere Deua«
FoL I. Dedicatio. (Ftosa.)
Fol.a. Aoclamaiio I. Heroioa«
Incipit: Hie est ille dies; baec Optime Maxime Caesar
Hora 9 diu sperata piis , Falriaeque Tibique,
Quam gem^tus , quam tot nostri suspiria eoetua
Extorsere Deo , Christi sab nomine fusa eSc.
Fol. 3. b. Acclamatio IL
Incipit: Si juste acinit quondam memoranda retusta^
Heroum laudes , et fortia facta virorum- '^
Qui tibi Tel virtute, yel arte, aut IVIarte frequenti
Grande paraverunt nomen , famamqiie percnnem:
Hu)us cantabit roerito praeconia laudiim,
Quem Deus e multls delegit maiimus unura.
Imperii ut digne Romani praesit babenis etc.
Fol. 4« Acclamatio IIL
Incipit : Exue tristitiam , liigubria carroSna mitte
Thespias : affulsit laetius axe jubar.
8at (postquam Divus Caesar Germanidos orao
Bodoiphus nitidi cessit ad astra poli)
8at puto foedasti guttis turpantibus ora:
Fletibus ao lacrymis sat reor esse datum.
Fol. 5, Isocraticae Orationia adNicoclem Salaminia Cy-
priqne Regem, Eyagorae Filiura etc. Paraphrasta Poetica«
Incipit: »Cbara ferant alii preciosA, munera, dextrd;
^ Aut longa merces d regione vehant.
~ Sint Tyriae Vestes» et sint argentea vasa.
Arte laboratum dcnique vel sit opus.
Begibus baec dedant , etcuim commercia subsunt
Seu vendant lucrum turpe perinde subest«
At mihi , qui Ducibus Magnis Pracceptor honesti
Frodco, ilorentesy Numina, ferte rosas
Numina sylvarum Dryades Faunique Ministri
Este, dccent istos grandia fata libros
Qui cum doctrina toll florente referti
In magnum tendunt et reforuntur opus etc.«
Digitized by LjOOQ IC
504
Kro. |dii8. Fol. 73*
(Desinit) : Haec condas suminaque tibi dicetur in bora
Tbesaurus nondum deperiisse tuus.
Et regnum fei ix in secula multa tencbis
His actis tandcm Rex pio, clare,'VaIe*
Dixi.
Auf ein«iii beyliegehden (nngözählten) Blatte eine
dentsche poetische Widmang an die Kaiserinn, von diiesem
Jlosenbach:
y Aller Durclileuchtigste Kaiserin,
» Zugleich aucii Römisch Königin';
»Kaisers Mattfaiae treuwes Gmafil, '
V Selbst mit gekrönt in dieser Wahl:
yMeins Lebenszeit hab Ich gehört
1^ Beschaffen Glück bleibt vnerwcrth.
y Difs sindt kurt» wort, rnd ]«hrn doch vil«
V Wenn man aio \yq1 erwegen wil.« ,,, (3 Seiten.)
J. W. Rosenbach
Diener defs Göttlichen Worts tu Anspach :
vnd gekrönter Kais. Poet Im Ghuriursten-
thumb Trier.
XCII.
Nr.,8..,. Codex Ms. Nro.8299.
(Hist. prof. 921.)
Cod. Ms. Chart« in Fol. secXYlL (Foll. 184.)
Kupferstich* Malthiaa ^^^ 4 t Rex Hungariae*
Fol. 1.
Incipit : » Matthias Secundus Rex Hungartae XLI. «
» Recreata ex niagnis dlssidiorum tempestatibus , magnoqpie
timore tantisper Eungarla est, nondum interno animorum afTcctu,
(unde magna incommoda extiterunt) scdato. Caesar accepto de
induriisTurcanim Pragae nuncio, gratulari quidem specie atque
approbare , tanquam aequis et honestis conditionibus mitas atque
litiles omnium prope iudicio, praescrtim quum tributiTurcis pen»
dendi, commune odium atque dedecus commutari, in vinculum
mediocre mittcndorum pro arbitrio munerum, legatique continuo
Bizanlij tcnendi onus sublatum abrogatumque esset.« —
Desinit (Foj. i84«)* vVixitannos 62. et dies i5. Sunt qui
Memoriam sacrai^iuius magni Imperatoris (Matthiae II.) post fata
vcllicant^ ob Libcrtatcm in Religione conccssam , non conceden-
dam profecto: si cum paoe civili ipsa quoque Religio pie secure-
que acceptari ab Haereticis coliquc potuisset: Scd redimendum
fuit hoc quoque pacis Studium Optimo Imperatori hocPoliticorum
quorundam diffidcntium crrore, ne aliter veritas Gatholica trium-
phet, luec nimirum concessa a vicino mendacio. Ecservandus
Digitized by LjOOQIC
&05
nimirvm cratTriumpliusveritatis GaUioHcae, cujoa ea^vi^^ fst: nt
ornncs vel invitos in sut amorem et sequclam traberet, ' tempori
Ibc1ick>rj , et Dni<> F^rdinando Secundo Iinperatorl Pfo et Victd*
Tfoso^ cmi Qotdium'hunc nodma» id«st syncretiadiuai fiaarctoiiiAC
iiiultipli«ium u«a «alutari victoria, dextra reaecult«. . [-,
[Finis Malthiac Begis»] i .. . . ,
Mehrere Stellen sind angestrichen.
xciiL : .:.
Codex Ms. Nro. 7647* \; -^ ,ifr-7«47.
. /[Hist-pr^f. ii6. (lt. loSi)] * ...^ *!
Cod« V^. cbaru in Fol. nt. XYIL «t XVL (FolL330
I.) Fol. 1. Fragment einer Beschreibung 'und eineH*
Diariums der Reise des Erzherzogs Mattliias nach Mfihren
und Böhmen, vom 1 5* April bis ij. Juny iboB; ' • • ' •
Incipit: »Als die Fürstl. Durchl. Hern Matthias Erczherczog
XU Oestcrreich Vhser genedigfsterbcrr etc. entschlossen nachMöhr-
hern vnndt Behemb eu ucrruckhen« also sogen aia in* der na^h he*
scbriebener Ordnung aufs der Siadt Wien wie yolget. «
vAnno i6o8 den i5.Aprilli$ vrab, halbe S Vbr nacliioi(ag al^
nun alle herrn Canimercr vnd .ofTicirp. sich h^i hoff versamblet
hctten, sogen die Furstl. Dt. In hernach henander Ordtnung von
der kayserlicbcn Purgg aufs, durch die herrn gassen ; (Tem Schot-
tentbor eue,' Al(^ Erstliehen «uRofseift Chaudlrisa *oder Bofsbe*
reitter in sein^ lilaidung alleia« dem, Tolgeten naeheiiMndtr..ft
Stall oder Bcuttknecht etc. «
Schlafs: (Fol. la.) »Vnndt nach Verrichtung dessen A11ei\
die herrn Hhays. Gommissarien vngeferte viph ii Vhr in'der nacht
von dannen nach Frag wendeten, die KhunigT. "Würden aber Rit-
ten sambt dcro Selben Herrn Rethenr vnndt €amtneiiierrn in ge-
>vönlicher Ordtnung sambt wolbestelder Quardia,. auch tn-ih^
honigU Wur4cn Leib, a (Cetera desunU)
Es werden auch i6 Gemähldo (^Vorstellungen ^es Zugs und,
der Festivitäten) cilirt, welche aber fehlen.
2.) Fol. i3. » Verczaichnus der Pildor zu Weylennd
Kajser Maximilianen hochloblichis^cr gedcchtnus Grab ge-
hörig, so gegossen sind, [weliiche daiwnder ▼nuo^'^QDdert
bleiben, vnnd weliiche in anndere Namen yorkbert, waa
auch sonnst daran yerenndert vnnd darczue gemacht *J, ynd
wie yill noch darczue gegossen werden sollen«
Fol. 14b. i5.) 1.) Fridericus Tertius Romanorum Im-
perator— dises pild bleibt ynuerenndert. '^'
3.) SanndtLeopoldt Markgraffzu Oessterreich. — di-
ses pild bleibt ynuerenndert«
Zu diesem Pild maeli die sobrifil gemacht werden,
*] Die eingeklammerten Worte sind ausgestrichen«
Digitized by LjOOQ IC
506
»
nto.y^7. 3.) rCIoäoaent Rex Frannckhoram. •— Dises pUd mag
für Rttdomeo Rom. Imp. gebraacht werden. Ann dUem
Pildi mneta der Schilt md Namen verenndert anch ander
claidnng die Gilgen herab gestembt, ynd die Cron so ainer
kayaerlichen Cron gemacht werden.*]
Fol. i8. i5.) Eleonora Princessin von Portugal vxor
Friderici tertii Rom. Imp. Mater. -~ • Disea pild [bleibt in
der zall *] ist das in dem lanngen har ynnd Maid i binden
hinaus ganncz schlecht on alle sier mit plossem haubt ge-
gossen , ist yast löcherig, ynd am Gafs vbel' gefallen, ynnd
das har nit aufsberait , mangln die hennd , Cron, Kerczen,
Schild ynd schrifft, dieses pild soll der Kays. Mt. genedigi-
aten'Enntscblafs ynd benelcfa nach, wider annderst gegos-
sen werden.«
, Fol. aS. Hernach yolgenn die Pilderi so noch gar Ton
newem sollen gegossen werden.
9. Henricns Placidus , dax Austne Abpatmas.
10, Budolphus Ingeniosos dux Carinthie Comea Tjro-
lis (it«ao, 27, 3o, 3a*)
Fol.-sö. y Die Nachnolgennden yier Pilder sollen ror-
nen am Chor steen , ynd sind schon gössen , [ynd gehöm
nit in die zall zu den andern Pildem beim Grab*].«
Ferdinannd Knnig zn Hispanien.
Herczog Philips yon Rargundi , zu Rrabandt zn Gel«
dem ynd zn Flanndern , herczog Carls Vatter,
Herczog Carl yon Rnrgnnd zu Rrabanndt zn Geldenit
Graf zu Flanndern , Frawen Maria Yatter.
Fraw Johanna Kunigin zu Castilien etc.
[Dises Pild sol genennt warden Isabella knnigin yon
Hispanien*]«
3.) Fragen fiber die türkische Macht, wahrscheinlich
f Qr einen Kundschafter oder Gefangenen sammt den Antwor-
ten nebst Fragment eines Diariums der Relagerong Wienf
1529.
Incipit : Zum allfilen
vWieuill der Tfirckh Camelthner hab| ob die auch
sterben, vnd was man darauf ffiert.«
Antwort.
Er hab 23 tansent Camelthier, ynndt seindt damnder
wenig gestorben, ynnd fuerth daranff fnetter, möll ynnd
Waffen. «
Zum zwolfflen«
9 Wienill der Türgkh Wasser sehüff hab« «
*) Die eiDgeUammertcn Worte sind ausgestrichen«
Digitized by LjOOQIC
507
Antwort» Vro«7d47*
Yierhaondert.
Drejtseheiidteii.
Wie weit der TOrckh mit teinem gewölttijgen hauffen^
ein tag sieben mag«
Antwort.
Beschwerlich Tber ain halbe Meyllf dann die Bob
rnd Camelrhier teindt yatat mfletb.
Zorn Tiercaebendten«
Wammb der Tfirgkh mit teinem anfiaieben so lanng
rercxogen bab.
Antwort.
Es sey die msist Vrsaeh i das Er das getraidt fimcht
¥nnd nncs, aaf dem veldt erwartten Wolle;
» Weitter am Ersten Oot^bris difs a9isten Jahrs, habea
etlich baubtleatb , sambt den Niderlenndischon fchnechten
in Torstötten, ob 3oo Tfirggen erifüergt, ynnd tnen gros«
sen schaden gethan ••«••• etc«.
Item Ton dem is. bis anf den i5. Octobris ist der
Tfirokh still gewest, hat man «ich — (febltVrfickwarU.
4.) FoL3o. (Infentari Zedell Dietrichsrainer.) »Aller»
lay Kay. Mt hanndlang Copeyen in der wejssen Trachea
EU findn.
iFreydal md etlich ding so daan gehört
Die Wappen zu dem Newen Königreich so kay
serl. Mt. anfs Iren Erblanden machn soll.
Aller Gentolomen $o sa Venedig sein irappen«
Lustgarten, Waidbnech ynd Waidsprach.
Die Bayrischen F&rsten so sa Manchen gemallt sein,
in der wejssen Trnohen.
Die XXiiii Bild avf das grab in der swarcaü
IVachen.
Wasarin geschieht in der schwarczenTruchn«
Freyhaitten des hawfs Osterreich ynd Bestetlung
in der schwart«en Trachn.
Triamphwagen«
Valknerej«
Stalpuech,
^Praet Qfen zu den h venera.
It. die Reymen , so ob den bilden Kay. Mt. ge«
siecht steen sollen«
Bargoodi ynd annder gesiecht«
Item das Register was pffaff Lasla gemacht hat«
Item das pnch der hailigen so K« Mt« im Nider»
land abmallen hat lassen»
Swarti
Traben
SwarU
Trachen.
Digitized by CjOOQ IC^
soft
Kro.7647* Das Gemell Kay. Mt, gesiecht in cler^ejssenTjrachen.
Die Copejen Kay. Mt. Gesiecht in Biiderlendisck
Tewtsch vnd frantzosisch , auch Inder wejssen trachen«
Item Gr/)rs Cronicken.vnd Gemell der weyssen rnd
^chwarlzeh Kuhigil auch in der weyssen truchii.
Item die Fraatzosisch schrifll wie Kay. Mt. aufs Iren
Erblanden ain kanigreich iT^achii soll.
^ Itenfi 2^0 Copeyen des 'weyssen vnd swartzen ktmigs
aine in der weyssen , die annder in der swartzen. Truchen.
Item das Gertt^U zuiti Hawfs zu Wcyssenhorn«
Itieih.'die Strafs auf daz phisitein.
Item yinczentz vnd perner gepirg
Item den Flitsch.
Itam ;Periiner Clawften.
Item die Liufl^> he w«eir pobingn. •
It€>m die ValkhOn parchh« •
lf,qm Xiignago« .
Uf^itt; puxearßy 91.
Item padua.
It., Bayrisch panla.
^It^Kaysers heiligen gemallet vnd. geschriben«
5.) Fol. 32. Fragment eines böhmischen Chronicon'a
(Genealogie).. (Schrift des 16» oder 17. Jahrh.) von i3da
— 1428. (Sophiae ux. Wenc. mors.)
Incipit; »Öelena filia Karoli qaarti Qesaris Begis Bo-
KeQiie vxor. iilii .regis- Angtie. « • .
» An.no. dpmini M^ CCC. xxij Natus foit Johannes Hein«,
ricus Marghio Moravije frater karoli qnarti Cesaris Bohenaie
filius. * . . .
., . Sch.lufs. (Fol. 33.) Ei anno qoo sopra oam domina Jo-
hanna filia Alberti ducis bauarie Comttis Hollandie etc. co«
rpp^tiis^rp^^ntibu^ ^omino K«rolö Impcratore Romanorum
gcnitore suo. Wenczeslaus. (Cetera desunt.)*
In der
weyssen
Truchcm;
wro.7988, Codex Ms. Nro.7988.
(Ol. Hist. prof. i36. B.)
Cod* Ms. Chart, s. XVII. Fol.
Locol"»® (Fol.4i — 44.) »Eiobeleylhurig der kdnigl.
Drauth den Ersten December difs 1611 in Wienn beaohe-
hen.c (4 Bl.) (Annae, ux. Matthiae?)
Incipit: Kach Mitag vmb Ain Vbr sogen ihr kbonigl. Halt«
in einer scbonn^n wol aufgestaiHrter Ordnung von hungern vnnd
Digitized by LjOOQIC
sog
ttmstdlicnf z^ Bo(s aüfs* ()er IcOnlgl. Burgldi zum Kärilerthor vbcr ^ro. ^988.
den €ricfs für St. Marx Iiinaufs . . « «
>
**Loco II. (Fol. 45 — 62.) Landtagsproposition^n von
Seite S' Majestät (K. Rudolphs II.) an die ost^ir^sicliischeii
Stände unter der £nns. (w. 1596?)
Im Einbinden ist ein Yerstofs:
Die Blätter gehören in folgender Ordnung xnsammen :
Fol. 45, 46, 47, 66, 67, 58, 59, 54» 55, 60, 61, 61».
[Die Blätter 489 49« 5o, 5i, 52, 53 mit anderer
Schrift gehören auch anders wo hin , sie enthalt,en auch
Land tagsgeschäfte, aber sptitere (1598)*] ^
Die ersten sind vollsiändiger:
Incipit: »Die Rom. Kbays. auch eu Hungern vnd Beheiinb
Khnn. Matt. etc. Erczherczog zu Ocssterreicb etc. vnser AUergne«
digister Herr Embietten derselben gehorsamben vnd getrewen
LandtscbafTt dii1s Ercsberczogtbumbs Oessterreich ynder dcrEnns,
die ohne Zweifel auf die zeitlich Publicierten Landtags aufschrei-
ben in guetter Anczahl erscbinnen sein werden. ler Kbaiserlicho
vnd Landtsfiirstlicbe gnadt vnd alles guets, vnd Lassen densel-
ben hiemiC gnedjgst vermelden ... 4t (EigcntU la El.)-
xcv. ' . \
Codex Ms. Nro. 7855. »f. 7355.
(Uist. prof. 14.)
Cud* Ms» Chart« s^e. XVll.« in Fol. max*
Fol. 1. Nexus Multiplex inter Augustissimani Domuni
Austriacam et Serenissimos Mantuae, ac Montis Ferrati Du^
ces , studio ac elucubratione Hieronjmi Fabriani , Lib. Ba-
ronis de Bekett, serenissimi Ducis Neobnigi, com« Pala«
tini Bheni ,- Ducis Ba\ariae etc. consiliarii et intimiXame-
rarii, yariis tabulis, luculenlissime demohstralus , Augu«
atissimae Imperatrici Eleonorae, huius nominis tertiae,
Perpetuae devotionis ergo huroillime dicatus.
Yiennae , ipso Augustissimi Ferdinandi HL natali die
XllL Julii Anni MDCLL ' '^
Fol. 2. D^dication an die Baif^rin Eleooora II. (i Bl.) .
Fol. 3. b.
3» Praesens Tractatus in Duas Partes dividitur.«
y Prima Pars continct XHI. steminata exhibentia originem
Ferdinandi lU. Eleonorae HI. Augustae, Ducnm -Mantuae et IVlon- -
tis Ferrali ,* ab Imperatorfbus Austriacis, ßauaria Öccidentis, et
Comnenis, Angeiis ac Paleologis Orientis. a
}»Secunda ParscöntinetVIL stemmata exbiben4ia universam
posteritatem , tarn ex filiis , <iuam ex filiabus Ferdinandi I. Impe*
Digitized by LjOOQIC
5tO
tfffo»7066«ratori8 XV« Llb«rorum Parenlis, qaemftdmodiun «t X^simllinMii
II« et Carolus eius filii , unusquisqae eorom XV« liberot procrea»
▼it.«
Fol. 4* Index primae partis. (XIII. ttemmata«)
Fol. 6. Annotationes in Stemmata.
Fol. 6 et 7. Grofsea Wappen des Kaisers und der Kai-
serin. Mit der Dedication und Unterschrift«
Fol. 8— 30. Stemmata. 1 3 Bläuer.
Fol. ai. Pars altera et Index ho jus IW Partis.
Fol. 39 — 39, Stemmata. 8 Bl. (YII StemmaU)« XX
Stemmata.
V, Herrgott, Hist.Geneal. I. Frolegom. YIII. p. LXIY.
XCVI.
H~.9^ Codex Ms- Nro.9900.
(Bist. prof. 9^1.)
Cod. Ks. Chart, in 4^0 (6 Folia.) aecXVIL
Leuus iuper praemalurum, etinsperatum, ae doUndwn
Bummopere, et beatisiimum obiium GlorioiUümae» ei ex nunc
Feliciisimae Vominae D. Leopoldinae Mariae Dipoe Jmpera*
iricisp Hungariae aique Bohemiae Reginae etc. Donunas
meae clemenliisimae ad Jni^ict(s$imum , iu;cia atque Glorie*
sUnmum Dominum D* Perdinandum tertium etc. Dominum
meum Clemeniüeimum herum eheu. Dominum Fiduum longe
moeeiieeimum ; eeripUie a me Chrietophoro Agricota^ Equile
auraio^ ComiU Palatino.
p. 3. Inc. »Solatium a Salatis Fönte perenni:
9 Sic humana flaunt : miscentor Tristia Laetis etc. <
6 BI. (zus. 6 Bl.) in V** Vom Y erf« eigenhändig geschrie«
ben. <(Nicht bey Vogel.) Im Catal. Bibl. (Hist. Prof.) auf*
gefuhrt als Oratio.
xcvn-
Hf. .•...• Codex Ms- Nro. 10111«
. (Bist. prof. 140 et i4i*)
Cod. Ks. Chart in Fol. sec. XVII. (Poll.4et40
1« (Cod*i4o«) Fol. I. Ad Leopoldom Caesarem
In Obitum
Margaritao Austriacae Coniugis
Consolatio«
Digitized by LjOOQ IC
Incipit :
»Froh dolor! in vacuo moeren«, Leopolde, eubill
Turtur ut amissi coninge, aocte getnis.
Quaeque leuet fessum curis , quas machina rerum
Imperii tanti postulat, uxor aoest etc.
Desioit: (Fol. 4.)
Jam lachrymis impone modum , jam comprim'e fletut,
Postulat hoc lactns quae tibi canaa Ibit
Intuper afHictum tiniide te anspielt orbia»
Teque sibi reddi noce gemente rogat.
Faciebat Joannes Pellicicr de la Forest.
in
Mto.ioiii*
s« (CoJL 14 lO Epitaphia Comitam Flandriae.
Balduinns caluns filius Balduini ferrei
iacet in capella beatae Mariae
9ui legis liec tu nosce quod hie tumulatus habetur
Marchio Balduinus culmen bonestatis
Begem traxit arum Carolum cognoniine calvum
Omnia magnificans moribus et meritis
Effulsit quarto nonas cum sol Januarii
Exuit hunc dominus coi^oris exuTiis etc. 3 BI«
Fol. 3. b. De puelU Franciao.
Virgo puellaris artus induta viril i
Veste, dei monitu properat relevare iacentem
Lilifemm regem , suosque delere nephandoa
Hostes etc.
XCVIII.
Codex Ms. Nro.7983.
(Bist. prof. 187.)
Cod. Ma. cbart. in Fol. %. XVIL (Foll. i3.)
Fonerale celebrato nel Duomo di Torino Da Madama Reale
AUa Haeata deli Augosta Imperatrice Claudia Feiice
d'Isproch.
Fol. 1. L'Apoteoai ouero Le auguate Tirtn dell' Impe«
ratrice Claudia Feiice D'Ispruch Conaagrate all' immorta-
lita della gloria. Apparate fonebre esposto nel Duomo di
Torino dali' A. Reale di Maria Gioyanna Battista Dncheata
di Sanoia, Regina di Cipro etc.
Relatione dell' Apparate etc.
Hit eineir Abbildung des wirklich majeatatischen Ca<-
tafalks. (Tuachirte Zeichnung.)
Vro. 798t,
Digitized by LjOOQ IC
512
XCIX.
vr..aoos: Codex Ms. Nro«8005^
(Hist. prof. 107.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVII. (F0II.72.)
Fragmentum Historiae Imp. Leopold! 1. abN (?) descriptae.
Fol. 1. Liber tertina. (Anno Leopoldi 3o.) vPacem
Septentrionalem acribemus bac libri tertit prima parle et
belli Turcici initium. «
y Et vero nova Heroum gcsta scribemus hoc^ libro Historiae
tertioy Aano saeculi Seiagesirao : qiii uti e Septentrione paceiii,
ita ab Oriente bellum advexit. Pacem promovil Fax ilUf quae
in Pbasianis InsuUa Hiapanoa inter Galloaque anno «uperiore coa-
luit , tum et Regia Sueciae buius anni Initio subsccuta mors. Belli
cauaa Ral&ozsius fuit« quem, quod sponienollet ccdere, viTran-
ailvaniae Principatu deturbandum castigandumque sibi sumpserat
Ottomannorum Porta : Malo deinceps per universam acse Hunga-
riam ad ipsos Auatriacorum fines diffundente : uti paulu post re-
feremus. Nunc ea quae pacis sunt etc. « *
Fol. 73. (Schlufs.)
y Id quldem bactenus penes minas stetisse , scquenti auteia
die, cum montem, qua transeundum erat, pacificae cohortes as-
cenderent, aliquot centenos Rusticorum expanaia vexillia, obmo*
tiaque armis obvioa, cum verbis aliquamdiu uUro citroqueesaent
altcrcati , iureiurando quidem afTirmaasc , nihil ae adveraua ipsos
ceu Caesaria ac Regia aui militca roolituroa: verum. qum angusta
roontia cava (qui penetrandua erat) iiitrasaent Cacaarei , Bustici
post terga anteeuntium impedimeutis intenti, citiua ea ad pedum
montia diripiunt, explosis in Custodes Slopetia, quam verterecum
auia, aigna in monlia cavitate passet et accurrere cum arniatis
Omnibus vice Capitaneus ductor, dum autem paucioribua comi-
tatua accurrit, et fortiter tuctur, ut poteat, ^lande praedatorum
traiectua, glorioae occumbens, Ille quidem ünivit vitam, et noa
annum.
c.
Hro.7599. Codcx Ms. IVro. 7593.
(Hist. prof. 73.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. aec. XVII. (F0II.46.)
Fol. 1. Austriae Augusta Felicitas. Quam inSacratis«
simo atque Inuictissioio Romanoram Imperatore, Leopoldo
Primo. Ter Pio. Ter Forti. Ter Felici et Aygastissima Se-
renissimaqae Claudia Felicitate, loiperatrice et I\cgina.
Caesareo Regioque Augustorum Sponsoruiii Hymenaeo, Se-
cundantibus Vota Ciuium , et Spes Regnoram Numiniba»i
Digitized by LjOOQIC
519
▼elut Secundäe Pronnbaa Laureae Orbi, Spectandam pro-Hre.7598.
posuity Ingeniosas Amor. A« I. T.
Anno Millesimo Sexcentesimo Septoagesimo Tertto
Die XV. Octob.
Fol. !• b. Ad Linorem.
Despice parue Liber« morsus Liuoris edace^, .
Nam tibi Gaesareo contigit ore legi:
* Maxima perpetuae rcferes praeconia landis,
Oarmina, judiciO' ai probet illa tno*
Fol. ^. Augustisaimo ac Innictissimo tf omanomin Im-
peratori Leopoldo I. Fio. Forti. Felici. Domino Donrino
Cienoentissimo etc.
Httmilltmns Serttns
Alexander Julius TorqYiatus
LB. CG. G.
Fol. 3« b. Ad Augustum Caesarem.
Pro Facibus , versus , quos fert pro munere , Caesar,
OfBciosa manus, dumTuusardet AMOR etc. (Roch 8 Verse.)
Fol. 4. »Austriae Augusta Felicitas. «
9 lam So! Oceano caput «ondiderat et inter purpureos co-
lorea occumben», Vcnustae lucis defectione mortalium oculos non
uno spectaculo' delectabat etc. . . . «c
Schiufa. (Fol. 45. b.)
)^Cum annnus eonfidettiiA Pelicitatia plenus etiam iii medio
eopore non cessaret ; et, haud yana cogitatiQne firmatus, gemeret
lantum temporis suae apei Interesse, quantani morae, Icnta Nox
opponeret : excfaraaui. « '
» O Noctem augustam ! quft nunquam purior ulla,
» Aurea puniceum lux tulit alma dient :
»Unde ucnis? nox felici, nox lucida LAURU,
9 Nox mihi pcnpetuia lucibus una prior,
»t'ene Venus Paphio vexit pulcherriroa curru?
v^Tene Cytheriacis pauit amica jugis?
y^ene in Acidaliis aluit Gbaris hospita campis'?
»Pectoraqne ambrosio pura refensft agro?
9 Unde garis^, facul^sque novas « rarosque Hymenaeo« ?
y Undfe g^ris gemino lumina fulta dje? ,
»Agnosco: liquido crebrescunt sydera coelo.
»Noxque frequens tacitis ignibus iidä micat.
» Ut quaeounque Venus , gemini noutstia amorea,
y Gaeca tegat taieitd NOX vigilata 9 face. <c
»Veluti aiaesae mentis inaomniis a^atus, triumphabam de
tranaactis doloribus , donec mecum qoietior : Tandem juuat Ga-
8trophi]e> e fluctibus eiferre pedem, et in littore sisti, deque
naunräga rate Austrum adorare: )uuat in boc sereno lustrare
oceanum cautesque et uada , aut quaecunque iniquior tempestas
urgebas errantem , grattssimo borrore contemnere : donec spe ac
metu, in gaudii ac moeroria confinio lactantom secum Animum,
lassatosque <;um corpore sensus, gratior Somnus in quietem com-
poaoit. «
L 33
Digitized by LjOOQ IC
5t4
CI.
Hro.94«7. Codex Ms* Nro. 9437.
(Hist. prof. 219.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVI. (FolL 1 13.)
V Simbola Romanoram Pontificom , Cardinalium , Ma-
gnorum Dncum, Ducum, Principum, Marchionum, Ar«
chiepiscoporam , Epiacopornm , Comitum totia» Regni lu-
liae et Germaniae, atque aliorum Illustrium omnium natio-
num Yirorum. «
X Per Octaaium de Strada Mantuanom S. Caes. Mtis,
Nobilem Aulicam • Ciuem Romanum et Antiqnarium. <
Je 4 auf einer Seite (Rüekflieite leer), loo Blätter. (400
Simbola.)
(Zw. 83 und 85 fehlt 84 Bl.) Schone Federzeichnangen,
i3 BL alphabetischer Index«
CIL
»'••^•' Codex Ms. Nro. 9421.
(Bist. prof. 88.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVI. (Fol!. i630
1.) Simbola Imperatornm Romanomm, Regumque,
Principum Electorum, Arciducam, Ducum, Marchiooom,
ac aliquot illustrissimarum illastrium Nobiliami formis a^
tificiosissime delineata.
Tomas III.
Per Octaaium Strada , Sacratissimae Caesareae Maie-
atatia Aulicam et Antiquariam , Ciaemque Romanam.
(»Ex libris Sebastiai^i Tengnagelii L V«D.Cao8*Matii
Conail. Senat. Viennens. Praes. et Biblioihec. «)
Fol. 2 — 1 s6 ; immer 4 Stficko. Sehr nett geeeichnet
FoLs. Imperator Julias Caesar, Dtetator
perpetas Consul III.
Adler ober einer gespaltenen KugeL
Diyisam. Jungam.
Bttdolphaa I. Imperator Caesar Pias
Felix Aagastus.
Gewappnete Hand hält Scepter n. Lorbeer.
Vtrum Labet.
Octavianus Aagnstas. Pioa Felix.
Pater Patriae
Anker am den aich ein Delphin windet.
Festina lente.
Digitized by LjOOQIC
51S
' Albertos L Imperator Caesar' Pitts;* • ih«»94«t<
Felix Augustus.
' o R5m« Krieger im Siegesläufe. ' -
Fügam Victoria nescit.
Pol. 1 36. b. Ein sehr schönes Sjmbolam wahrschein*
lieh für K. Rudolph II. : '
(Oben) Haud fmitabile.
(Ztor Seite y Dissipat. (Jt.)* Uttumque, ' "■
(Unten) Vires acqnirit eundo. ' * .
Oben 3 Statuen zu Fuft.
unten 1 Statue zu Pferde.
Fol. #97. Noch* 9 verschiedene Sjmbola. Anders ge-
zeichnet.
CXXIIH. .
Ootamnus de Strada 'Rudolphi Imperatoris Anlicut
delinearit hune Kbi^tn. .i .:.
itb. NoeK '6 aruf' FergamMt gezeichnete (weniger
hübsche).
Fol. ia8— i«84 Ein a])[ihäb^fcisches Register.
Auf dem Fol. 16a und ^68 sind noch 8 SjmboIa auf
K. Rudolph IL angebracht. *
it. Fol. i63. b. 3 allegorische Vorstellungen.
cm.
Codex Ms. Nro.5346« v».6a46.
(Juris CaDonici N. 5o. Ol. i3o.)
Cod. Ms. ehart. a. XV. Fol. (Toll. 209.)
Diuersi tractatus diuersorum yidelicetde ecclesiastica
potestate de ecclesiastico interdicto de permutationibns be-
xiefleiorum de earceribus. (Aufschrift auf dem Deckel rcfn
Aufsen.)
Von lunett (auf dem Deokel) : » Hunc libmm monaste*
rio Canomcorum Regularium in Noua ciritate Serenissimus
princeps Fridericus Imperator tercius eiusdem monasterii
fimdator. «
Vor FoL 1« Omnia infrascripta eontinentnr in isto
libro.
Item primo Tractatus de potestate ecclesiastica Cardi-
xialis Cameracensis Constantiae editps.
*i. Item Quaestio, an mandatum Imperatoris in quo
plnres sunt coustituti absque dictione in solidum sit suffi-
oi^nftf iu qtiod unns ex oomiDalis in eodOm poasit sine alio
33»
Digitized by LjOOQ IC
|ir<^6346. exercere que ii^ 01404} Ato «ontinentnr, pam'^as solucione.
(F. 16.) ^
*3. Item certe lege« in cari« metejo^KP^i^ diuam Ka-
rolum quartumRooMnorum iiiiperatoreni*promalgate(i356).
F. 17*. . / .. . -..••• -^ l •
Item Tractattts de ecclesiastico interdietp domini Jo*
hannia Caldrini. . >
Item Tabula remiasoria domini Jehanoja d^ Lag snper
tractatu predicto. • .0:1.' <:
Item qaldam alius pulcl\er paM!^,.d|^*9i|it9ria supn-
dicta» i .
Item Tractatua de cenauiia eciJeai^iaiioa dckiatai Joh. d«
Lig.
Item Tractatua de perfautatiopibus beneficiorum.
iL Tractatua^ de i'e&e.rrajtioniL^a; beneficiorum. domini
Caaparta de Peruaio Episcopi FrequeoünpuaiA*
It. L^ctMra arbonji^m. CoAsanguinita^a ,et .efiinitatis
Jo.iAn.
It. T|*a<c^to8 de qmes.tiQfi^l^us, , domini« Anto» de Butrio.
liU'B^peritio. capitMli p^;-pendipi«^ de sen. exertione
(?) per B. d. dominum ArcbiepiscQpuj^.. f^anpirnilao. olia
Abbatem compoaita.
It. Tractatua de Carceribus.
It. Repetitio G. Cum esses de Testa. domini abbalis
etc. (Repetitum fuit per roe Nycolanm de Cecilia decre-
torum Doctorea Anno domini 1411.)
It. Repetitio C. Si palicio dbtoini abbatia. (F. 184. t.)
It. Repetitio G. Ecctesia sancte Marie de Conati do-
mini Abbatia (F. 191). (» Compbsita fuit hec repetitio per
me Njcolaum de Cecilia Abbatem maniacehaeib anno dal
i435,in ciTitaie Senarum.,«)
3« Item Bulla excommjiiniaationia qiia.Sixtpa pep» ^sr
oommunicat V^netoscum inyectivaantetHiUafn.poaiUL Aaao
domini 1483. Et fuit Sixtns quartna buius nominia.
Letzterea Stuck feblt. Daf(&r iat d«: XV<Ai^ob. r.)
locipit formula de ceremonii^ miaae.aeAnAdfiaaniodaa
iiiooaatet*ii aancte Dorotbee (3 Bl.)
CIV.
ww.906.. Codex Ms. Nro.9052.
(HIst. prof. i65.)
Cod. Ms. cbart. in Fol sec.XVL (Fol! 38 1.)
Onuphrii Panvinii Yeronensis (ord. Eremitanmi S. äjt
gustini).
De comitiia et potestate Imperatoria Libri trea hacte-
Digitized by LjOOQIC
517
itQS jneditt cum praefatione ad Imperatorem Haxiini1ianamNro.9o5i.
If. aliua omtiino a parvo illo de comitiia Iikiperatoriis libro
edito primüm.Infine librorum quataor de Romanis Priaci-
pibua Baaileae typia Uenricl Petri Anno i558 in foi. et ae**
paratim Argentorati anmptibus Lazari Zetsneri Anno 161 3.
in e»f *
(▼• et. GoIdasU Politicä Imperialia. Francofurti 1614.
Tom. I. a p. 2&.)
Gentilotti : »Opus istnd «rulgare conatituerant decesso»
res met Lambecius et Nesselius^). «
*) Gandolfus d. dissertat.' pag. .281 • » Autograiilniin huiu»
libri est in BiblioCheca Caesarea inter Codices M. o. Historicos
ao6 quem edendu'm su^ceperat 'famosüs Petrus Lambecius ut ipse
testatur in catalogo librorum a se editorum. An editurus sit di-
gnissimus succe^sor Daniel fTesselius ignoro. « GentiL ai Ncsse-
lius triennio aute quam.dlssertationem suam ederet Oaadolfus ab
jhominibus demigraycrat.
Extatque in Caesarea BibUothecaezeroplum ex arche-
tjpo descriptam a Lambecio recog^it,tQjni et briai^ibus notia
adaperaum atque adeo ad prelpm pamtum, Ego vero cum
raaioris sit moUs qoam ut commode huie catalogojnaeri poa-
ait, editionem integrem in aliud tempus reiiciens epiatolara
dedicatoriam et summa librorum <^apita dumfaxat adpo-
nam « Gentil.
Späterer Zusats: »ExenTpIum quod memorat Gentilo-
tius recenset in Auctario Forlosia, cui exempio/adiecia
sunt iam tjpis edita PraefatiQ.hAecBdlmp. Maximiiianum 11.
et operis priora capita 7, «
De comiliis et poteatate lonperatoria Libri IIL
Pol. 1. ' '
9 Invictisskao, Caesari« Maximfltano IT. Aostrio Impcratoris. - "*
Ferdinandi« Augusti. Filio Onuphrius. Panvinius. Voronensis Fra-
ter. Eremita. Augustinianus. 8. P. t>. «
»ScripsÜräM olim Magnaatme^Bel^ tantum aA^uSum meum
parviim de comitiis Jmperatoriisjibruin» quo carptim qu^ad id
ai^^üm^ntum pertinebaht aifnotaveram , eum quum' aliquot annis
iacuisset , ubi primum audivi te Regem Bomanorum feficiter eWc-
ttim essa'j it^rum in «länus sumpsi, cursiln legi, et ftiulttf in ipso
yalde seit«, digp^, d^es^e animadverti. Maxiiao igiUir in Maiestn*
tem tuam , cuius eximiis in omni genere laudibns omoium . aurea
personant, studio incei|sus facqre non potui, quin eundem librum
ita mnitis rebus notitia dignis auctum et locupleta^m,. ut In tres
libros diuidi oportuerit, sub M. T. nomine ini lueem ederom.
Mtdta enim erant quae me ut id conatlH - ca|»erem •, ätque adeo
captum antea retinerem faortabantur et monebant, sed illud prae-
cipuum , quod quum patri tuo tres libros commentariorum totius
Beipublice et Imperii Romani iam pervulgatos dedicaverim, ope-
rae pretinm duxi , libros de Imperatoris Bomani Comitiis , iure,
offieio ao potestate scriptos , ei potisaimum nuncnpare , et tanqae
gratolatum mittere, qui modo £aeaar incredibili cunctomm prin-
Digitized by LjOOQ IC
518
Hfo.9o5«.cipum coittenrione, oinniumqne. bonorum Uetitif, erqatuft » Imp»
ratorque designatus 9 unus prac omnibus christianum ipsum I»
perium ad ruinam praeceps , et undique discerptum sublevare ac
tueri potest. Plane enim ita eiis^imo futurum fdissc, ut tantae
potestatis deous nisi Maiestati T. tanquam nobilisatmo praestaiii
tissimoque patrono commendatum tradicumque fuiaset, orcvipe*
nitua extingueretur. Ac fore quidem sperant cuncti , ut a Haie«
State Tua exemplo divorum patrui et proavi tuorum Caroli V.et
Maximiliani Augustorum , patrisque tui Ferdinandi pientissimi,
et fortissimi Imperatoris in eam restituatur amplitudinem , und«
saperiorum prSncipum ignavia decidit. In bis porro libris Maie-
staa tua accurate ea omnia cxplicata intuebitvr, quaead Impcn*
toris Bomani munus 9 tarn antiquis quam nostris temporibua qua-
cunque ratione pertinent , Quae si quando a gravissimia tanti !■>
perii curia, paulisper auocata legerit, non dubito quin tot tanti>>
rumque rerum lectlone , eiua animus.non modo recreari, ueruB
etiam ad maxima quaeque perägenda, quae natura suadente Hbes-
ter animo cogitat, tot exemjplis uehementer mcitari possit. Qnaa
Deu8 optimua maximus'ad Christianae Beip. sälutem diu nobiaia-
columen conservet« Bomae Kai. Nouerobris MDLXIIj.
Schlttfs. (Pol. 38t.)
3» Hunc autem proficiendl modnm in premissis ponimus ob-
servandum, ut relinquatur optioni'par^ntum ih filios, si qaos bs-
buerunt, aeu proximos qoos in^principalibaa sibi ereduiic, veii
similiter successuroa, a.d. loea dirigant, in quibus de huiusmodi
possint linguagiis edoceri , uel in propriis domibns paedagogos
mstructores , et pueros consocios in bis peritos eis adiungant,
quorum conuersatione , pariter et doctrina in Unguis ipsia ua]^
ant erudiri.«
cv.
V'-M9^ Codex Ms. Nro.8699.
(Bist. prof. 179.)
Cod. Ms. Chart, in FoL 8. XVI. (¥611 7.)
Herrn Beicharten Streins hochzeit.leut gefallen mni
b^esehädigt.
(Fol. 1.) Incipit: 1. »Herr Landtmatachalc hatt sieh
an Ort dirs Podenfs so nit eingangen wollen erhalten etc.«
Desinit :
Fol 6 /^^' ^^^° Hern Jörgen Diner so ynter ihres
* \86. Herren gelegen.
S. Hoheneck. Tom. III. In praefktione p. XI. — XIY.
Digitized by LjOOQ IC
519
CVI.
Codex Ms. Nro.8707. b-.«707.
(Hist. pro f. 171»)
Cod. Mi. Chart in Fol. s. XVL et XVIL (Poll.65.)
I.) Fol* I. Fragmentum descriptionis Magni ducatas^
Lithaaniae. (174 Bl.) (Ab AnoDymo.)^
incipit : Magnus ducatus Lithuaniae est regio latiasima 9 in
ea sunt plures duces Lithuaniae et Hussiae vnus autem .praeses
et monareba cui ceteri subsuni nagnua dux Lithuaniae vulgp nunr
cupatus etc. «
Fol. 9. Desinit:
V Colebant ab prigine Lithuani Ignem , Sylvas aspidea et
8eq>entes quos domi velut penates nutriebant et reverabuntur. c
3.) Fol. 9 — sa. Methodus conscribendae eccleaiaati-
cae hiatoriae. (Ab Anonjmo.) (Sehr gut acheint ea.)
Ineipit : » Totum opus distribuetur in tomos quatuor aut
quinque prout vel copia rerum , vel etiam varietas tulerit, ita ut
primus tomus forte usque ad Gonstantini tcmpora vel usque ad
Nicaenam Synodum eitcndatur , seenndus usque ad Carolum ma-
gnuia, Tertius usque ad Etenricuni' quartum autcirciter, quartus
usque ad Wiclephum aut Hussum, q^uintus usque ad nostra tarn-
pora. «
*3.) Fol. 9} — 3i. Diacorao della Möscovia. (Ab Ano^
nyino«)
Incipit : » Fu gia la Moscouia uno Ducato fra i molti nella
quäle era divisa 1a grandissima proufncia di Bussia« compreso ne
i terrarni sui bora assai ben cenosciuti alla- quäle et alla citta- sua
di Mosca diede nome il iiume Mosco<ete. «c <tyeyl§u€g^ i56o?)
. Desinit (F0I.31.) i»E il presente- Dtoca d' anni 3o di corpo
robusto della cui grandezsa habbiamo detto di sopra et del cui
iralore non e aicuna maggior proua delle predette imprese da lul
In gran parte in persond fatte. «
» Questo ^ qtiapto che delle cose df Moscouia dalF* historie
proprie' da queUe de vicinr da persone ch' banno militato- sotto,
eaao Duca et da i principali di quella corte ho potuto racoglieret
riddure in questo« Ixreye discorao. (Vielleicht von einem Yenetia-
niaehe» Gesandten ?)
4.) Fol. 35. »N<* 4^. Joanrna Gobenzl Legalio Moaco^
oica <
Fol. 36. »Epistola Glarissimi viri JoMinh €obenxl a Pros*
aeck Eqnitis Mariani , Arcbiducis Austriae Caroli et Cancellarii
etc. de legatione sua nomine Maximiliani IL Imperatori» apud
Magnum Moscouiae Ducem obita; ad N. Drascouitium etc. Arcbie«
piscopum Golossensem , et Episcopum Zagrabiensem scripta , et
eins ittssa ab homine quodam Hnagaro ^ex lingua lllynca seu
Croatica latina facta, anno 1677*« •
Digitized by LjOOQ IC
520
tffo« 8707. 3 Illiistrissime ac Reverendissime Dom ine etc. € ^
»Ego accepi in Polonia literas, qoas octava April it pToxime
elapsi Dominatio vestra ad me dedit etc.« (B'/^Bl«) (Vergl. Wicb-
mann.)
5.) Fol. 47. Eine andere Abschrift des yorhergeheo-
den Briefes (älter). (107.^ BI.)
6.) Fol.Sß. »N.23. Vtrum FralriClemcnti Heult Hein-
rienm Yalesiam interficere?« ^LicuitlJ
» Quo minus licuerit multa vulgo alferuntur , quibus et alia
addi possunt etc. c (8 Bt.)
Desinit (Fol. 65.) : » Atque bic mihi faerit respondendi mo-
dus « parato interim melius sentientibus cedere , eorumque »es-
tentiam complecti. Laus Deo , super isque» *
cvn.
tf«K9a46. Codex Ms. Nro.9045.
(Hista prof« 179 1 173, 174« 175.)
Cod« Ms. Chart in Fol» sec. XVI. (FoU.Si, 3o et 5 et 6.)
I.) (N. 172.) Aus AFcntinus. (8««« Buch.)
(Fol. I — 5i.) »Dafs Buch beschreibt das leben mnd
Erliche thatten defs hochloblichen Kaiser Ludwigen des
rierden ditz namens. So ain geporner Kunig in Bairn ist
gewesen , vnnd zw Bomischenn Kaiser erweit wordeno.
(In fine mntilns.)
%.) (N. 173.) Vita Caroli Quarti Imperatoris (ediu s
IL Frebero inter scriptores Rerum Bohemicamm pag, 86.
HanoTiae Anno 1609 in folio.)
Fol. a, Proemium. Secaturis in thronis meis binis^ bi«
nas mundi yitas agnoscere, et meliorem eligere etc. (s8 Bl.)
*^^3.) (N. 174) vSatjraRegniBoemiae in Regem Hutt-
gariae Stgismandum. «
» Audite caeli quae lomiar ^ audiat terra uerba oris mei« an«
ribus qnaeso percipiat concilium creaturae totius, quae conia
supremi Judicis iustissimo Tribunal i ego nunc orba, et Tiduita-
tis maesta veste uestita, Boemicae gentis Corona, cruaeruloae pro-
ponam in et adversus Illustrem Sigismundum (91 ras est dicere)
Begem ete. 14 p].
Schlufs. » Ac per hoc totus mundus cognoscat, quam diseri*
minosum sit tuae 6mnipotenti virtuti resistere, et contra stimv*
lum tuae rectitudinis calci trare. Et conuertantnr universt ad tnae
legis obseryantiam salutarem« a qua nunc senescentis mundi ca-
duca cupiditate retracti , dahinabititer reoesserunt. Datum aano
Nativitatis tuae Domine mi M GGGGXX. dieque XX. Mensis Julüi
frimogenitae meae et excellealioria charissimaeCommunitatisPn-
Digitized by LjOOQIC
521
gcDBls met Ifonoria predpuae aehitricfo sigillo, «fuid ad^ptteaaiii Vrot^H^
proprio, ticiH »olalio sum bostili manu fravdaU etc««
Deeal hie altera Satyra in eundem Regem clanculumhabita«^
4») (Fol. 5.). » Archiepiscopus Pragensia scribit Begi
Yngarie renuncians omnibus Juramentis ,' qüibus se illi
obstrijixeraU «
j» Serenissimo Principi et Domino , Domino Sigismundo Ro-
manorum ac Vngariae Regi etc. Conradus Pragensis Ecclesiae Ar*
chiepiscopus et Apostolicae sedis fjegatüs^ paratum obsequium
prout presentta «reqninint , Keet a Serenitate TestttEi pamm gra-
tum et pensatum . . . a (i Bl.)
Schlufs : 9 Scriptum Pragae Sabbato e^c, «
5.) (N.I70.) aSchwartsen Haondlnng vnnd yrgicht.«
»Des Scbwartsen verhanndtlung Ton Augspurg im 147^8 Jap
adv 1 1 Apprill an ainem Sambstag ist der Scbwart« mit seinem
anhang gefanngen wordten, durch geschafft des Reichsyogt vnnd
aines Radts au Augspurg, vnnd ainer ganntaen gemain daselbs«
(Bürgermeisters?) 1 81. «
» Darnach so hat yrtl vnnd recht geben , da« man In soll
auch seine gesellen an den galaen hennghhen. 4 (Darfiber ein
Volkslied.)
vNun merchhenndt all sw diser seit,
» Was dise redt sagt vnnd bedeutt,
» Das Niemanndt in dreye oder vier tagen
9 Nit alles hhan schreiben sprechen oder sagen,
9 Warumb sy hanngen vnnd wie sy hanngen
»Vtz SchwartJs vnnd dafs (?) tag lannge,
9 Der Schfvartz was so ain listig man^
» Mit seinen auefliehten er began,
» Sich also maisterlich halten
» Das sy in aue ainem aweliTer erwalten etc. « (4>/2 ^^*)
Schluft: »Das verieiche alle der wcrdtc Christ,
9 Der dan yetaunndt ain clains hhindlein ist« .
9 Das selb Schennchh ich Euch allen sum Neuen Jar,
9 Was hie geschriben stat amen , daa alles werde war.«
cvni,
Codex Ms. Nro.8694. Nro.8694.
(Hist. prof. i83.)
Cod. Hs. Chart« in Fol. sec. XVI. (Foll. 96.)
BeschrciboDg der Mnacowitterischen BaiEn H. Nicias
Warkou Ac iSq?. (93.) 29 Julü.
Ineipit! Fol. 1. Beschreibung der Baifz in die Moa-
eaw» so Herr Niclas Warbotach damals Born. Khay.Ht. etc.
Gesandter gelhan, Anno etc. qS« den 2a Julj.«
»Den aa Jaly Bin Ich Aofs der 8udtBre£iUwt neben
Digitized by LjOOQ IC
52Z
H«o.8694*clen Andern d«f8 Hr. Warkotsch Dienern vndt geferden, so
defs tags eines theilfs Voran geraist, nachgefolgt, Ist die
erste iagreifs gewest, Hundtsfeldt, i klein Meil Wegs etc.
Desinit (Fol. 25.) : y Dem Hr. Gesandten Nicölay Bar-
kotsch ist In der Moscau auff Ihn yndt sein HoflTgesindt, so
In Allem 33 Person, teglich In sein kachen zu verspeisen
geben worden. Erstlich ist Er In defs Moscowittera Landt
gewesen i6 wochen, alle Wochen 3 Ochssen Auf alle tag
3 Schopfs. Alle tag i5 Huener Alle tag ein Ganfs. All
• tag zwo Antben. All tag loo Ejer* AU tag 3.Pfundt Boet-
ter. Meb: lo Elendt.
Samma Allea vndt Jedea.
Ochssen 48. Eyr • . . iisoo.
Schopfs 336. (Pfundt Butter) 336.
Huener i68o. Elendt ... lo.
Ganfs , 113.
Enteu 394.
Ex libria Sebaat. Tengnagel L V« D« etCaea.Bibliotb.
Vgl. Wiebmann Gesandtacbaftsberichte. (Kl. Schriftettf
Berlin 1830.)
CK.
Hf.87P.. Codex Ms. Nro.8701.
(Hist. prof. i89.)
Cod« Ha. Chart« in FoL sec. XTL (Foll. ft.)
Fol. I. Epiatola Gnilielmi deCrojr fliarebionta Arach^K
tani. (Tengnagel.) (Orig.)
» Illiistrissime Princeps doinine observaiidissime bumilem
commendationero. Accepi Litoras Illustrissime Do. V. quas ad
Dominum Comitem de Nassau , et me dedit xiiij presentis ex Al-
ttat, quae mihi grattssimae fuerunt, Habeoque Illustrissime Do.
y. ingentes gratias de Novis, que ,ad me scribere dignaca foit.
Quod vero ad rem Lutheri attinet, dou dubito quin nunc Illu-
strissima Do. V. Literas Gesar. et Gatbolicae Maiestatis Domini
mei clementissimi accoperit. Et postea alias quas ad eandem ex
, bac Vrbe dedit , praesertim ne Lutherum huc « nisi certia condi-
tionibus adduceret« quod etiam paucis tarnen Gesar. Maiestas soa
iterum repetrt. Geterum Nova htc nulla sunt, nisi leta iTIa, quae
Illustrissima Do. V. ex Literis prefatae Majestatis etiam intelli-
Set Scilicet Exercitum Maiestatis suae depulsls Rebellibua Oppi-
um Tordesillas ui cepisse et serenisaimas Domtaam Beginam
matrcm ac sororem suam Dominam Katherinam Libertati resti*
tutas , ac iam in manu Maiestatis suae esse. Ita quod in dlea il-
linc meliora speremus. Praeterea quia Caesar; Maieätaa pWrimnm
deaiderat Adventam lUoatriaaime Do. V. bortor eandem etiam at-
Digitized by LjOOQIC
in
^oetiuB, utll«r smam ommno qvampriaittni ftuo ftd IGoivvmi«' V>«*Sf*»
tum Imperialem maturet, quia tunc Maiestas saa omaia'aaaNe-
gotia cum eadem communicabit , et eins prudentiBsimo Gonsilio
confidenter utetur. £t Illustrisaimae I>o. V. me iterum atque ite*
rum commendo et totum trado. c
»Datum Wormaciae Die xxiiij Daeembria. Anno domini
M.D.XX.«
£. Illuatrisaimae Do. Vrae.
Aufschrift : » Illnstrissimo Principi et Domino domiaa
Friderico Duci Saxoniae etc. Prineipi electori, Dooiido ob-
•eryandiftsimo. « .
FoU a. (Litera N. ad Episcopum N. ?)
Reuerendistime Antistes.
»Redditae mihi fuere literae tuae, non tarn gratae quam
iampridem a me expectatae, excraciabar enim non mediocriter
ahimi , quod neque Hispania, neque Italia de te iam tot mensibus
quidquam nobia nnntiaret. 8ed cum te iam Italiae tuae ineolu-
«m^ reatitutum inteUigamua , non possiimus , quotauot bic tibi
p.Ici sumua, auraus aatem omnes, nisi de reTiquis reous tuis beiie
tatis addideris quam ab co accepcns, Tanta enim semper tibi
Ibit gravitaa comitati adiuncta, tanta prudentia et in rebus agen*
dia industria, ea in omnibus tua ofBcia et benignitas, ut neminem
maiori splandore , munere suo functum neminem Sedi apostolicao
plus ornamenti attulisse, neminem unum Rispaniam plus amasse
•tudiosius coluisse at magis invitum dimlsisse crediderim , baec
tarnen obseero ne a me in adulationem dicta existimes , a qua et
te maxima abborrera scio, et me alienum esse semper cognovistl.
Seribo tarnen baac , ut scias quibus argumentSa onuiea tut duea-
mur, de dignitate alüsqua omnibus rebus tuis optima sperare,
praasertim cum Romae sis « ubi nuUa clara Ingenia , neque ob*
aeura , neque ignota aase possunt. Licet, ut scribis, te a nemine
istbic cognosci , nee ouanquam etiam cognoscere. Ouod Symonis
in te fidam perspexens gaudeo , sed magia gavisus faissem si in
Ulis dixisses, in quibus maxime perspici opportuisset. Omnibus
quibus scribis , salutem dixi, Tudensis autom conqueritur, cum
jLr^illensis tuas atiam babuerit, aa sotum praaterStum, rem Ben-
rici Brandis diligentissime curabo. Hactenus tuis respondi. Hine
quid scribam non babeo, nisi GesaremaliosqueomnesrecteTalere
omniaque wse^' quemadmodum dum tu aderas; Saltefcurgensis
adest non medioori cum gratia et auctoritate , admittitur enim,
quod nunq[uam futurum putavi , ad Jovis arcbana consilia* Is in
aaa gratus fuit, et plusquam sperabam. De reliquis quid dicam
DM» lartOf ut Symon, nondum nata referam. Arbitror autem ne
mei Judicii expers sia, Nos ad primum ▼er, urgente ita rerum ne-
^essitate, in Hispaniam navigaturos. De Germanicis rebus boc
maxima est , Lutnerianam sectam vel potius pestem , ita uniTer-
$ßm Germaaiam invasisse, at omnium animis incnlcatam, ut bano
unpiam pemitiam Baipnbliee Gbristiane , aliquid mali allaturum
▼erear » non aatia enim luit inpostori ilU , niüta perperam et im*
Digitized by LjÖOQIC
VK«»87*i*pi« w Sodem itpostoHcam seriptitte, uom omnein pietalem et
neligionis nostre Sacramenla e medio tulitse, nisi apud Saxonts
summum Pontificem sacris interdicerel et eiua Diplomaia quot-
quot habere potuit et Decreta Patrum et pleraque alia imo ipsam
Pontiiicem solenni more x«»«» die presentis Mensis Wittenberge
combureret, babita prias Goncione ad ranlta milia hominum , qui
aderant , cnius summa erat , omnes sacria initiatos Pontifici eqiia-
les , nee sibi in eum quam ei in ae minorem esse potestatem , li-
cereque sibi eque illum Sacria prohibere , quam ao illo prohibe-
retur. Non pudet etiam stölidum et impium vulgus asserere An-
geAos Dei dum hec fierent in Nubibus visot et hoc preclarisalmum
racinus spectasae probasseque , minatur etiam egregius ille legum-
lator vel potius perversor Septem Prouincias cum eo conapirasse,
Et Boemos quorum hereai assertor est , sibi quinque supra tri*
ginta Millia hominum, et Saxones aliique SeptentrionaYes Populi
totidem pro Italia et Roma invadenda Gothorum Vandaldrumque
exemplo pollicitos; oppugnant hoc monstrum Gesar inpHmia et
deraum alii omnes Aule nostre Presules, et Prooeres et praaer-
tim Tudensis, qui luculentissimam orationem ad Germanoa de
bac re scripsit* Jecit tarnen hoc virus tarn alte Radicea aoaa « «t
vix absquß maeqo malo tolli posse existimarero, quod Germani
omnes ordini Sacerdotali infesti , et Rapiais dediti , se in hoc bo-
mine iam ansam nactos putant, qua ordinem 111 um alioquin invi-
sura et opulentum subuertere. Et omnia sursum deorsuni facile
miscere posse arbitrantur. Gesar tarnen habito solenni coaailio
quatuor Gardinalium Sedunensis sciticet Saltaburgensia Ifogunti*
nus et Toletanus, duorum archiepiscoporum et totidem episcopo»
rum et Principum Imperü secularium , duodecimque Doctorum
multorumque aliorum virorum magnorum etgraWum omAea vires
atque auctoritatem suam pro hac virulenta vipera toUenda noa
minus pio quam Cesareo animo promisit. Quod tarnen ei mmk
minus Negotii futurum puto, quam Herculi Lemeam HidraniTia-
cere- Vaie. « (Scheint e. Abschrift su aayn.)
Am Rand« .steht die Bemerkung: vHec qnidam adCn-
riam Romanam scripsit, nomine N. Sed non niti aliqois
nebulo. 4
cx.
H".934.. Codex Ms. Nro. 9341.
(Hist. prof. 188.)
Cod. Ms« Chart, in Fol. aec. XVI. (F0IL6.)
(Pol. 1 .) Dialogns Marphorii et Pasqailli , de horum
Tempomm Stata. (Editas in Comitiis Aagastae» Ao, 1548.)
M. ^ Salve Pasquille, Cur adeo es inbamaous, ut* te aia-
plius nemo .audiat ? «
P, y Eicusatum me babeas rogo t si te soKto rariaa iniiso,
Hbpani enim linguae meae libertatem formidanies .| adeo me dill-
genter custodiunt, ut ne routire quidem posslm, nunc aute«
e^essi aufit animi causa alio , vnde gaudeo me posse tecam libe-
TiyiM colloqoi, at tu unde veais ? «
Digitized by LjOOQIC
6ts
M. »£ Vallcanori uhi ou«» PeftlHba Mtainio^ ist;ini|$iio 1110^ Il««»'.9a4ii
sapienteque adolescente Cardinale a Gnisa famlliariter a^^^^l**
egi ctc- « .... .....
S^hlttfa« (Faf.4.) '...>-.'
M. 9 Faxit D^us , iit bona' sit inente praedUu$ Caesar ^ alio-
quin pereat , ut Pbarao Chrialiani populi* növüa ho^tis, noiiti'cnifen
pAiquilIlie , me seznpiir folsse alaiiaiiiiv ^mri hones^ii.'et i aecfuUatia,
aed die tu de bis, ^ae a^tnlit Tri4^n|ji|iia ,. «i. ad te tH<I\2fdfp#fv
venit , "kt quidnam in animo habeat Imperator. « ^
P. »Quid in animo habeat Caesar, ant quid novi adferat
Tridentinua, nescio, aed boni e$9e aliquid iratfo persuadet, Di-
cam tarnen pro veteri nostra amiettia, "ä qua loA^ssinie semper
abfuit adulatio. 8i pontifex Ma<z. qui^^mni öffietoy cbaritate, im-
peijsts, «t labore semper rempublieam «f universale bo<iuih pro-
movit, caeteros Ohristianos in arPiiö^Cia c<^ntinutt, exerdtus suöa
tetra mariqiie sidyerMns iivftdeles, i^iig^^^is nostratf' höstt^'s txhU
buif, errantea ad veitae religionis nöliciftmreduxit, 'pacrsipublicae
author fnit, ooneilium «nit'ersefe semper indixit et p^ati^feöSt, baie<-
resibua et abusibfia extirpandts 6pera^ dtfdit, OermaBOseirAng^s
ad priatinam et veram relifiionem reveeare tonatua est y exerci-
tua auos Caesari ad domandam superbam Oermaniam misrt, nt ea
perdoniita sedes ApoatoUcaa veneno et iracundia eiusliberarettLf,
et Gaesaria Imperio maneipata , confcilli authoritaVe pH^tiham sa-
uf tatemrecuperet, atque liae ratione munita -pro'^UgnäbUlüm'r^?-
publicae Cbristianae adversus imminentia Turcai^um pericula et
turorem y cui Germani proximi erant , existeret. 6i inquam Saue-
tftaa sua invenerit parem, ut aequum est, Caesarts 'aniriium et
aifectionem erga sedeni Apostolicam , rempublieam ' ChrlsHanam
et coucordiam cum Heinrica Oalloruih Cbrislianisslroo stabilieh-
dam atudiis moUo ardentioribua cutn mai'estat^ sua coalescet. $ln
Gaesarem in diversum ire intellexertt , sentiet pontificem ad coni
aervanda ea, quae dtxi, animosiorem, potentiorem, fortiorcmque,
quam fuerit unquam antea, et Deus opt. max. iusticiae rei Cnri-
atianae, et sanctitati suae favebit, Bono igitur animo simus, spe-
remusque rationem vanis opinionibus superiorem fore Deoque
aspirante succeaaura denuo faelicia illa tempore qutbus principi^
Ima iapi (sie) sese tanquam patribus libenter tractandos et regen-
dos subiicient, atque principes serenisaimi aeternia laudibus et
gloria triumphabunt. Age igitur Morpbori , attetrti ad haec ai-
mua, in quibua divina yoluntaa perficiatur. Vale, Kam tecum
manere diutiua uequeow «c
CXI.
Codex Ms. Nro.9059» Nro.9069.
(Bist. proF. 186.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. aec. XVI et XVIL (Poll. 24.)
Miacellanea.
I«) F^iL !• Programiui AcadMMCBma Nicoiao Agricola
propoaitam prima feria poat Hichaelia i556 iovitatorium ad
DigitizedbyLjOOQlC
Si6
B«^9o69«dedanurtioneai, quam potcridie qmdam Scitolastiens habi-
turns est.
Incipit t y Scriptum Hodle Publica propositum. « '
y Halcyon avis est paulo amplior paasere ^ nee alibi aisi in
littoribus maris, et quidcm raro cernitur a nautia circa brumam
etc. (ecciesia Dei). « iy,o BI.
t a.) FoK3. Litterae Gniltelffli Meohorii ad D. Leopol-
dttm I;.lnip., occaaione coniugii cum Principe Oenipon-
»Imperator Auguste,
- » Caesar Invictisaime, . ■
» Domine Clemontissime. «c
tSiquantuin ab omnibua Gaeaariae Maiastati debetur tan-
tum quisaue erogaret, non ipifiore bonore 'suiaroa aoDeoproaima
fotesVaiS frueretur , quam ab altera parte yi|(eret obsequii indii*
atria. Verum quae nostra infirmitas eat , quis tantae Maiestatil
apiendorero digna veaeratione poasit proaaqui ? quis taatam For»
tunae indulgeotiam aequa pietate ac veaeratione poaaitcoropleeti?
Ego ex Seneca meo didici, quod in Deos sola voluniaa confera-
tUT} dtdici ex alMs, gratiorem esse, qui delubrls puram caataia-
que mentem, quam qui meditatum carmenintulerit; baut praeter
rem itaque videar fecisae , si utrumque praeatiteriin et pietatem
et Carmen, quamvis levidense, ac propter teroporis penuriara de-
properatum. Si enim boni farre ac fisilla sunt, ai mola tantum
aalsa litant, qui tbura non babeuc, supplicea animi mei aenaui
quantulosamque Augustissimae Maiestati offerre nondubitaW, pra^
aertim quum nibil aliud nobis sit, qui Profesaoriam1inguamexe^
cemus , tum quod habeam bonorum exempla , qui idem aaepe f»
cerunt. Martiam Venerem roitco , Invictiaaime Caeaar, id eat, da-
plici nomine gratulationem meam consignavi , aemel de felici efr
peditione militari, in bostes Imperii , iterum de auspicatissino
coniugio Celsissimae Principis Oenipontanae; Deua utrumqua
bene ac feliciter velit evenire, prosperet omnea actionea Dominus
ex cilto, fortunet expeditiones militares multis victoriis, felicitet
aerenissimos Tbalamoa numeroaa sobole , beet Sereniaaimam Do-
mum laude ac gloria aempiterna. Feliciter, Feliciter! Imparatar
Auguate f Vale feliciter. «.
.Augustissimae Majeatatis Gaeaariae
DaTOtiaaimüa
Ouilielmua Meeboriua«
Lynenburgi in Glostro
Ad Divi Michael,
Idib. Sept. Anno MDGLXXIII.
Imperatori Leopoldo I. aemper Auauato. aemper invicto.
Patriae Patri. Optimo Maximo. (Carmen aeeat.)
3.) (Fol. 6.) Sixti Y. Pont. Max. Bulla Indnigentiar
proiia, qui Chriatianorum (qui inaerantar) Imperatomm
nnmiamata, deyoto animi affectu penea se tennerintf aot
aliia fidelibas accommodarerint , Tel tandem Eccleaiaa , in
quibna ea ftteriiitaaa«rvata| Tiaitayerint« DaU Aomae i Dec
i587« (8 BL)
Digitized by LjOOQIC
4«) Fol; i4. Dntonnehang Übei^ die Bew^rkfetdügniig vt*9^
einer Union zwischen Katholiken, Protestanten nnd Befor«
mxrten. (2 BL)
Incipit : Qaaeritnr etc. >
»Ob nic&t IhrB Ron. Bayserl.. Mayt. vnrser Allergnedigster
borr, nach anleituog defs lostrumenti pacis, nunmehr sich mit
Ernst «u bemühen betten (mafaen .derselben solches höehlich an-
gelegen seye , mann gnugaamb vnd wofalversicbert)^^ wie nach dem
gröiseren Theilis erlangten PolitiachenFriden In der Gfartstenheit
auch In consciens vndt reliaionssacben , vnder .den" Obristlichen
Hirchen» alCs der genanten Catfaolis eh en, Lntriscben Calutniachen
«der reformirten eine Käbere verein - vndt Concordanx auch be^
seres vertrawen , roogte gestiift aufgericht vnndt getroffen wer-
den etc* «
5.) (Fol. 16.) Epitome rerom Yngaricarum JPetriBao-
nani Episcopi Looerini, apud Regem Mathium olim trie^-
ninm Legati.
Nunc primum in Incem edita , nna com appendice,
Opera Joannis Sambnci Tirnaviensis , Pannonii.
Cam Prifilegio Ad Sexenninm« Anno MDLYIIl.
(Blofser TiteL) (Y. SS. B. Ungg. Francofiirt. 1600.
Fol. p 199.)
Fol. 17. Joannes ListinsTranssjlvanusCesaree et Begie
Blajestatis Secreiarius. (Carmen in laudem Sambnci.)
»Aatorum Monimenta qui bonorum,
»Altis Abdita noctium tenebris«
y£t livore sublata , vel sepulta,
^ » Indagat etc. « (a3 Z.) Gedruclit.
6«) Snmma capita nonnallorum Taticinioi^nm (de Imr
perio Bomano Orientali et de Imperio Tnrcico). i* Genna-
dii Scholarii Patriarchae Constantinop* etc. >
Ganz neue Hand. YergK Lambecii comment. T. Y»
p. 16 etc.
cxn.
'Codex Ms. Nro.9135. «-•»•ss.
(Bist. praf. saö.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XYII. (Foll. 90.)
I«) (Fol. I.) y Beschreibung des Lanndts vnd Ertz-
berisogtumbs Oesterreich Ob der Ennfs. « (Yon N.)
V Boiohemnm , das ist der Boyr Hairaat , daraus hat
ler Teutschen khunig Maraboduus die Boyr vber die Tho«
law in Bayrn getriben ... a (10 BI.) (Alte Grafen, Bomi-
^che Städte etc.)
Digitized by LjOOQ IC
828
]|v»^a»88w 2«)..PoL i3; Replik des Ersherzog» Itatthias im Na-
men des Kaisers Rudolph U; an die Scäade unter der Em»
auf die auf dem Landtage i5q6 yon den Städden überge^
bene Antwort über die kaiserl.Propoaition«
» la dem Kamen der R5m. Kays. Mt. auck sue Hangm
Tnnd Bebaimb Hhün. Mt. Ercsberc&ogeR sue Oesterrcicb, Tnoscn
Allergnadii^istcn Herrn , Lassen die Fürstl. Dcht. Herr Mathias
ErcsbercBog uie Oesterreich , vnnser gnedigister Herr N. denca
ffehopsaraien Timd getreuen Lanndatänden difii Ercehersogthiimbi
Oesterreicb vnter der Ennia genedigist anscigesy Sie haben Ir
Jüngste vhergebne Landtags- Antwortt rber die HbaiserliGh Prä-
position in allen Puncten vnnd Artickhla abgehört, ▼ndtb^esln»
heiles rernbmbcin.elc. « (s6 BK)
3.) (*FoL39.) »Ahraittang der Hochfrstl. Dht. Ercs-
herezog Led]^oldten zu Oessterreich etc. Gobemaments
Depatath vftdd Annders betreflmd^. De anno 1619, so
vnd 2J. «
• V All'68 .Erstens 3o«^ tf. Ir Dht, von Ersamenr Tyroliacher
LaandtscbafFI» srtifb i6i9< Jar gehersambist' bewtlligts Regiments
Deputat V tfo 'gleichwiol ba]ba.fiir .Teutfi(cbe Tnd annder halbs xn
Welscher tverung gerechnet s85oo^ fl. vnnd dannenbero i5oo i*
lafs betrifft. Dennochc für voll Id est Soooo fl. «
y So bringt aollicbes Tyrolisches .Regiments deputat aufs
ganhcz 1620 Jar in teutscher Werung auch 3oooo fl.^
» Dann so ist an solHchem Frstl Regiments' Depatat ▼ob
16a I Jar, der halbe tb^iil verfallen, so trifft i5ooo fl«
Latus 75000 fl. etc. (1 ■ Bl.)
4.) (Fol. 55.) »Rechnung vber die Eckhartzwejleri-
sehe Confiscation was ane geltt daruon , aufs beuelch des
fierrn Cäftttzf^rs mir Johann Heinrich Cheus Secretariea,
zur- Cantdey geitifibrt WoHeh , wegen ' Heinriebs Hanfsen
Burger vhd defs Gerichts daselbsten so sich selbs strangn-
lirtj Tnudleiblofsgematilitin A<^ i6rt denooMartii (5BL)<
5.) (*Fol. 63.) » Leges bellicae (sub Ferdinando IL
Imp.)« «
Incipit: vOmnes ac sincuii Serenissimo et Potentissimo
Principi ac Domino Domino* rerdinando II. electo Romanonua
Gaesari , Hungaiiae et Bofaemiae Regt neo. ntfn. dtercitus eiua cel-
sissimo Generali' et Supremo Capftaneö, huiusque generaHbaa sa-
premis Locumtenentibus et Oampi Marescialchis et quibualibet
8inp;ulatim constitutis OolonelHs et Capitaneis promittetis ac jura-
bitis, vos Majestati ipsius fidelissime militaturos , • . « (711 Artflicd.)
y Formula Jurisjurandi. «
» Omnia ^ quae modo largius explicata et proUxius Cüurciai
sunt, ea.accurate satis percepimus, intelleximus , perpendimus.
Proinde pollicemur juramusquc per fidem nostram , nos omnia
ista fideliter servaturos, vitam nostram ad eorum praescripfiun
infallibiliter conformaturos , constanterque in omnibus peraevera-
turos, Tam vere quam tor mazimum nobis adease et sanctum ejas
▼olumus Evangelium. <i (3«/, Bl.)
Digitized by LjOOQIC
s;
529
6.) (FoL 67«)' »Madrid I f Junie a 17 de 1671««: * ar<i.8i3i.
. » Breutf relecion- del infeli« streesse del incendio de la ma«
ravilta celebrad« por tbdo el .mundo, ajuatada con )a verdad se*
un las cartas de! Prior de S. Lorenso et Bval , y otras noticlas
ie los muchos desta corte, que haji ido y vciiido de alla : de lo
quäl, por aora, y en el Interim de la relacion ajustada, que
träerä el Prior , paVä* su Magestad escriuo estas noticias. « (a BL)
7.) (Fol. 69«) aKurtzer Sammariacher Auszcsug der
ansehenlichen Tnd gancz yenvunderlichen Baifz, so der
Edl ynd Gestreng .Hei*r Georg Christof!' Fernberger yon
Egenberg etc. Au(s Oessterr^ich ob der Enfs in dieTüvkej
nach Constantinopel ron danneo nach dem Berg Sinay, fei>
ner nach Babylon, ynd entlich in die orientalische Indien
Terricht , vnd folgents durch Persien , das gelobte Land,
Poln vnd Liltaw nvider in sein. Yatterlaiid angelanngt ist.«
»Im Jahr Christi i58d den 2. 7^» Ist Herr Georg Cbristoff
Fernberger von Egenberg, von Constantinopel in Compagnia Hr.
Hannfs ChristofT Teufels Freyheren etc. auf einem Alexandriniscben
Galeon ahgefabreh etc. (bis 9 April 1593 su Cracau)€ (4 Bl.)
8.) (Fol. 73.)
9 Salomon Scfa weile er Sufzentis Virtenbergfcns Anno aetatis
99. Concionator aulicas Lfcgati Caesarii Dni. Joachimi a Sinsen-
dorf ad Imp. Turcarum, sie peregrinatus. «c
vAn. 1^76. 26 Sept. Tuhinga abiit Rati^bonam et Lintsium
Austriae atque Viennam. Hcrenalsii concionator factus. «
T> 1577. 30 Nou. cum Domino Lcgato Vicnna abiit in con-
sortio D. Wolfgangi Baronis de Hofliirchen, D. Septirai Baronis
de Liechtenstein , Joannis de Sevelliz, Christophori de Yiccdom,
Joannis Scharenberg, Gcorgii Caspari de Neuliaus, Bcrnardi de
Baitcnbaus, Sigmund! Steger, Bomani de Frank, cum 8 famulis|
Aulae magistcr erat Wenceslaus de Budowi/. , Secretarius D.Bar-
tbol. Pc£ , Nobiles Juvenes Gregorius Hob de Danbacb, Helmbart
Heiden sum Dorf, Hans Ferenberger zu Egenberg, Christof Fie-
ninger, Philip Uannibal von Ebeistorf, Nobiles , Veit Hurtich
stabulo prefectus, Jacobu« Kbober Scriba, Jacob Borer^ Ambrosi
Eisler Dauid Meme Cbirurgus. Numero 68 pcrsouae etc. Viscba^
mundam etc.«
1578. 1 Jan« Constantinopolim appalsi.
id8i. 3 Mart. Circa YesperamNavirnintrabat^Sooper-
aonarum capacem etc«
— 20 Oct. Landsberg. Augspnrg. (i7% Bl.)
9.) (Fol 77 it. 78.) Decretum curiaeParlamenu, cuiüs
aedes Catalauni est, in quosdam iniuriosos scandalososque
libellos, qui inscnpti, Bullae inonitoriaies etc. Übeniis
excusi*
loJunii 1591. (i Bl.) a Abschriften. (Zeitung. Gal-
lica nova.)
10) (*FoL8o«) »Lettre a Monseignenr Ie Marquis de
L 34
Digitized by LjOOQ IC
xiro«8i66«Fonten«7»Mariieil AmbirMde^rd« ftaMajeitiHojrale iRom^
r— par Fr. Serwhin do Jmus , Beligttoak , Carme reformj,
Prooaraor Soindio d« 1« pi*«vinoe do l-ouiraine« «
«8ur le trespas de Mön^eigneurrEmintatiiiime Cardi-
nal Duo do BiohelioU, it (3BL)
1 1«) (F0L84O »Acta Torgotilina 6c<tMiono coatroro^
aUrani, quao intor Monialoi O« 8. B. in moiiastorio delU
Colla proptor noraitf Abbatiisdo dooiibii«Nnr otu^ fttoront,
Commiisariii Dyoniiio Eplioopo Modruiion^i nbmiiio Le-
gati apoatoitolioi do Jaoobi Catnpana Goritiae CanoelUrio
nomino 8oroiiiiiiini Boinanoroih Bogii A«, i555« monie Oc«
löbri, « — (i — 7. Oot ) (.7 Bl;)
cxni-
afo.i6o9. Codex Ms. Nro4 560d.
[Hiat« prof. a34« (oK 117 ot a8o.)]
Cod« Ma. cbart in Fol aoo«XVL ot XTIL (FolK36.)
a«) Fol. u Exoorpta tx Arontino do Lolhariagiao et
Franoornm Bogibua. (»Ex acripto Aaontini ot «vroypa^^.«)
Inoipit » LtttharinglA
»Oeobltbua Arehiepiacioptta WormatUe (quam Ptolomaeua al
Antonidl aempor VangionuiH Borbetoraaeum nunoupani) bUbuit
aub ae XII Epilcdpatua« Pater oiua Ooroidtta Uidem Vanaioaam
Archlepiitiopua 8uoceaaor diui BupertI oodaua prelio 4 Saioai*
bua I etd. H
Dcalnit) (Fol. 11«) »Anno Corlat! 1009. Hehrtcua imperator
Metia urbcm obsldet« proptor Thoodorloum fV^atrem uxoria auaa
contra, ao rebollantem , qu) Epincopatum urbia invaaerat« Dax
onim MoadUanorum Thcodoricus poat (Vatrem auum idboronem,
dato Epla.oopatu tnetenaiüm illio auo ädhuo puero, tutorem ei aub*
atituit i ipaum Theodericum fr^trem Augustae« Hi^ puei^ ürbc
excluao et Epiacopafu uaurpäto, ipaum etiaro Thetfdeticum ducem
belle codpit , Vrbe pene per obalaionem imperatoria deaolata taa«
dem pax oonuenlt. « — (11 Bl.)
bO Fol. id« »Eatratto breuo dVna lettorai dol P. Aloa*
aandro Valignano Yiaitadoro della Coropagnia di Gieaü dolio
atato della icjigiono nol GiapponOt ioiitta il p; (1) di De-
oembre 1S79.«
»Nol rogno di Arima Tanno del 76. oaaendoai falto
Chriatiano 11 Bi oon gran parte delU nobilit4 eto« « (a Bl.)
0.) Fol« 14. » Yeridicua Gallioua, Ad Saori Boaaani In-
porii Prinoipoa ablogatoa. >t
»Surgite mortui, venite ad Judicium! feralem tubam Inao«
natOalluat extremum libortatia diero Impcrio« BelgiOi totlque
Europao nunoiat Oallua, Heua iteruin ad iudicium mortui» Rei^eai
Digitized by LjOOQIC
551
PräicipflSrespablloMOEios omn«s quls nomnoftuos dixerit^ siqui-sro 66«q, j
dem ad extremum GaUiciiiium , neque expergiscantur , nequo ex-
sur^ant, silet eniqi — aquila^ stupet Leo, marcessit rosa, oculos
liabent et non vident Imperü Principes, nonnulli atfri scilicet ful-
göre —7 excaecati , caeteri ceu enaem stringcre minentur. «...
Sehlufli. (Fohto.b.) »Gauete igUur ä faUis prophetis, £go-
nistas dieo, rumptte moras, resistite fortes, imo obviam ite, et
an sub Aquila Aquilae ^ cum Leone Leones « Vel sub Gallo Gal-
linae esse malitis. Eligitote et valete. Gontra Galloa« (K^Leopolda
Zeit? Schrift des t8 ;Ubrh.) (7 B1.)
d.) (^*Fol.aa.) »La Volpe amascherata Traduttione
d*anft Lettera di Caoaliere Franceae acritta da Vienna ad
Amico ano in Paiigi. (Scheint Original za seyn , Tielleicht
Toa einem Yenätianer, Contra Gremonyille » frans. Ge-
sandten zu Wien , bey K. Leopoldt.)
» Monsieur. Ghe io ui dica ^ coaa fk GremonviIIe ? Volon*
tieri. £g1i fa da Mathematico menando tutta la uica in disegni^ e
auiscerandosi il ceruello come i Ragni^ e la panxa non fabrica ae
non tele da pighiar Taftoi , e Moscbe. In soma egli qua) Nabuoo
aon lasciara d'esaer besda, fincbe n6 Tdiuenta: Inciampando sein«
pre piü egregiamente nei oentro de apropoaiti piü massicci. « . • •
Schlufs. (Fol. aS.) vGondadOi che ae il fi^ nostro non risolve
di leyare rimmerso Baratro delle mal' opere Gremonuille Ak Vienna,
uedra intrauenirsi la diagratia di Tbeseo , che postoai ä sedero in
una pietra d'Inferno, non potö lovarsene« aenaa laacianü altaeca^
te le naticbe. Adio Monsieur.
Vienna XI Giugnio 1671.
Vroi. bumiI»o Ser«*
JS.IS. (4B1.)
e ) (Cod. 980.) (Fol. a6.) Miacellanea Hangarica, Aa^
Striaca , Bohemica , Polonica« (Ein Fragment einer Chro*
jiik K. Friedriche IV»)
» Die absag des Kunig von Polen beachehen den Hunnig von
Hungern. «
»Hoftmirus von Gottes genaden, des aller durchlenehtigisten
Arsten vnnd berrea berm Kasmiri etc Geben tu Kraliaw yin
Ixxj Jar.«*- (I B1.) (Ist auch im Cod. Jur. civil. LXXXIV. FoLft5.)
Fol. 97. Zusammenkunft swischen K. Friedrich und
dem Hersog Carl von Borgund. (t473.)
» Wie wol mein genedigcr berr von Bnrgnndj , mit vAserm
Barren dem Bomiscben Kaiser in hanndl vnnd auuersiebt,^ auch
mit Kren 9 Gepter vnd aller ander kunigklichen klaidung, vnnd
gesirdt mit merklichem grossem kosten genta darnach gericht ge*
irrest Ist , kunigkliche wurde sw empfahen etc. «
* Dosufriedenheit des Bargund. K. Fr. bittet für den
Grafen v. Mors. Bnrgund antwortet hitsig.
* 1478. K. V. Ungern mit den Poiacken (Söldnern) im
laande in SireiL
*** Fol* a8* Aiu verschreibung Herren Crisioff Yngna-
34*
Digitized by VjOOQIC
532
Hro.56o9. den bescbehen herren Jörgen von Pottcndorff, Ober den
Türkeneinfall in Krain.
»Geben sw Suneck am niontag vor aandt katherinatag
etc. Anno domini etc. Ixxiij«« (i'/a Bl.)
CriatpflP Yngnad*
her zw Saenegk.
♦ Fol. 39.
»Anno domini M. iiij9 li^üij (i474) In den Wejnacbcfeier>
tagen , vnd darnach gieng gemainclclich in dem land Österreich
weise münt» die geschlagen oder gemunts ward in der Newstad.
Tnd auf das maist Achter das dann grossen mangel bracht armea
lewten, die manigveltiglilich nicht liaufeo mochten vrob ain pfeniag
oder swcn , wen liain klaine munte lange zeit nicht waren ge-
achlagen, also des selben Jar ward grosse irrune in dem gemainen
voick von wegen der muntx, wenn ötlich vnnd viel wolten nicht
nemen der münts so geschlagen ward durch den Müntsmaister vn-
aers allergenedigisten herren vnsers Rom. kaiser, wen sie auch
aefb an ir guettat gar schwach was. Auch so sagt gmaincklicb wie
der von Graueneck vnd dy PÖsing auch muntsten. Auch so ward
vmb aand Thomastag davor durch ain Kienberger abgedningea
ein geschlossrl mit namen Wolfstal des dan des Recker aina edel-
man was , darin gefunden ward münts pfening , helbling gülden,
die durch den vorgemelten Reicher gemünta ward, wan deraelb
Reyker gefangen durch den Rien werger vnd all her den Reten vn-
aera aUergenedigisten herrn des Raisers geschikt ward. « — .
»Anno domini M. TlTj Ixxiiij des mitichen vor der beiigen
drey kunig tag sindt aufgebebt worden die tatz, die genoroen
worden fünf Jar in der Stat zw Wien vori allerlay kaufmanschatit
angewandt dy dadurch geschwcrt wsxrd gemainer mann, des auf-
hcbens alles volck sich freu dt vnd worden dy vorgemelten tats ge-
nomen von wegen der zallung vnd geltscfiuldt , so dy Stat Wien
schuldig ward, zw thuen etlichen den ir guctt genomen acholt
sein worden, iu der stat, in den zwitrechten etwan zwischen dem
Romischen Raiscr vnnd erzherzog Albrechten seinem bruder be-
scbehen. «
i>Anno domini i474* ^^^ Sambstag vor Antony, ward be-
ruefHt dy Müntz davon vor gcnielt ist worden, das die nemen der
solt alfsvnser berr der Romisch Raiser an sein nutz vnnd rendcn ym
huebhaus nemb also ward von gemeinem volck zwlauf in das hueb-
haus darin man dan schanckt ain Wein daselbst dan genomen
ward ain achter vmb vj pfening, vnnd ain Creutzer vmb iij pfe-
ning der münce vnnsers herren des Raisers aber ein Creutzer der
erstlich vmb iiij pfening in steuern (?) vyerd das dan groCs Irrung
macht in gemeinen volck , wen man vnsers herren kaiser munts
voraus sein achter nicht nemen wolt vmb v] pfenning. «
Fol. 99. b. » Q"^^^'" plcbanus in Schratcnstain attulit exHe*
berstorlT de domino Stephano de Hohenberg. «
»Notum est vniuersis quod pacienter in aduersitatibus et in*
tollerabilibus calamitatibus est herba guali&sima cuius seroen eeu
superhabundantissimeallatum est per nepbandissimos teueres epa-
sia Saturhi in Graecia radicavit in romana et bulgaria pullulauit
in albania et morea transpiantatum in Ralachiam et Raciam, viret
in RoMia et 8er uia , crescit in Dalmatia et Croacia. ik>ret in Scla*
Digitized by LjOOQIC
635
ifontft et Carniola, ilagrat in CarSntliiam et 8tirlam, iructifica-lfr9-6€o9»
bit in^ustria et proflctet inllui^garia quia iam bumectatur in po-
lonia et putatur vel scgrcgatur m Bohcmia, sed metetur ex Da-
da, extirpetur ex gallia tritiaabitur ex anglia, uentilabitur ex
hispaaia, quae non prppinatur in alamania ut deuoretur in Italia
In töta enropa et 'alfrica. Adhuc nemo potest hoias berbae tantum
colNgere, quod babetur- vendere vel alten impartiri. Ideo suadcn»
dum esse uniuersis, ut vohintarie pacientiam assumeremus et per
•am »malitiam iosidiam cam uinceremua, iramque dei placaremus
unanimiter ne nostris criminibus occasionem tantis plagis dare-
mus quia invicem uires nostras exhaurimüs quod infidelibuB nos
inpuffnantibus etcrudelitet* flagellantibua resistere neqaimua et pa-
cientiam coacti assumimus per quam deo obsequium ingratum red*
dere arbitramur, etc. Anno i479* <IuarCa Marcii Aug.a
Fol 3o.
»Anno domini Mccccixxiiij des Sambstag vor Quasi modo
geniti, das ist gewesen an dem abent so eingieng die kircbireyzvr
aand Stephan xw Wien warden an all l&ircutier Zctel angeschla*
fen, mit ausculp^rtcn Instrumenten aufsgangon von Marco einem
eb^tlicben Icgaten vnd patriarcben zw Agia dadurch dan crmant
wurden etlich Jandbe^rn des Landts Oesterrcich , als herr Iiain-
rieh von Lichtenstain, iswen von Sternberg bcrr Vlricb von Ora«
iieneck her Jörg von Fottendorf vmid Graf Wolfgcn von Scham-
])urg die vngcnatlicher meut vnnd aufsieg die sy beten in demland
Oeaterrcich ynncr djreyen tagen abzulassen bey der peen . dea
bans etc. «
^Fol.So. b* V Schreiben des Probates Georg vonFünf«
kirchen an N. Geben zwm Kefsmarckt am montag vorm
Taschang tag Anno etc. Ixxiiij (14^4.) Ueber die Taidigong
zwischen Ungarn und Polen. (1 Bl.)
Fol.3i.
» Der Patriarch bat dem Orafcnecli bey hcrren Jörgen oder
ainem priester zw empqten in gegenvyirtigliait des oficials, vnd
vill andrer das Er gedenk , vnd die vngcwonlicben aufsieg ab-
thue,'Vnd yon andern seinen Sachen vnd verwerriing lafs, vnd ge-
denk das ym der kaiser vcindt scy, so sey yni der Kunlg nicht
boU, dan so vil er mues thuon. Auch sey im gemainUlicb landt
if«id'lewt feindt, so sey er nun alaer vernemb ain alter man bey
Ix jaren« vnnd muofa aokir sterben, dan so werden in nififat bei«
fen-xioi'h die fest^ gcschlosser , noch die grossen puchaen^ son-
dern sein Kinder werden vertrieben , vnd er wir mit den sundcn
fharen in abgrunt der hell, wolt er sich aber an solche warnung
nfcht keren, vnd fürslen vnd yderman'verwerren vnnd Vnrecht
tbun', so muefs er v6n Ambtswegen daraw tbuen, das eii doch
lieber vertragen wer, das wist in warheit das er im geleith das
«\v empoten bat, des ist der man erschrocken , vnd bat ym bin«
wider gar eitendt vnnd vil geschriben.a
Fo1«^i. b. Uebereinkunft awiscrhen den Bevollmaohtig-
ten des Königs Matthias von Ungarn und denen des Königs
\uii d^blen -^ «lir ü^ylogMig der Streitigkeiten.
Digitized by LjOOQ IC
534
Vm.66«9« IncipU; »Nor-Gtbriel Albenak Tran^eruentit Otwal-
dns Zagabriensis eccleiiarnm Episoopi eto. Datom etc.
Fol. 33. )> ArticuH conceptt inter reverendissimos pre«
latoa aQMagnificoa Baronea regnorum Hung^riae etPo)oniao
qaad regna Hongaria^ et PoloniaQ««-^ Datum etc. (1474*)
(«Bl.)
Fol. 35. Uebereinkonft, von denselben (1 ^75.) ]>«t. In
antiqua Tilla« (i475«) (1 BL)
FaU36. Noch einige Notizen toa i479« Von denTftr^
kenesnßiUeii in Krain , Ungarn eto«
»Anno domini 1479 des sambatag vor 8an4 Philipps Tnnd
Jacobstae ward aufgeworffen ein Newe gri^be munts , die geschU«
gen ward durch die haufsgenossen der Stat Wien vnd aoU aia
pfening geilten der yordern Haursgenossc^n wfisa^f drey heller,
vnnd'wort grosse Irruns' das sie vert^mplit ward vnd verwrorfen
in der wirdt als sie aulafferufft ward , vnd gicngen mit die ^weia-
aen hausgenossen etlicher Kreutzer vnd die vngor cxehen dreyer. «
»Anno domini 1 474* des PhlnUtags vor St. Osbaldstag vmb
drey nachmittag ist gössen worden zu \vienn äin grossen glockhen
sn 167 Centner dabey dan vill volckhs ward der von Tolknatorff.
Muluelder vnnd zumaist der ratt daaelbs vnd ward darnach des-
selben Jars herab von Sannd ßlarn gefürt mitt grossen Schall vnd
vil menig des Volkes vnd mit rossen zu 8t. Stephan des Mlttiehen
nach Luoie vnd darnach in kurzen tagen aufgehangen in St« Ste<
phans FreithofE bey der Stuenhuetn. «
CXIV.
Vfo.85S9. Co^ex Bfs. Nro.3539,
(Bist. prof. 749.)
Cod Ms. Chart, s, XV. in 4«» (Foll. 38.)
Locol. Fol. I — 34. Joannis Regis Pöiemiae et Carol^
ly. Imperatoris snccessus et actus« (In 18 Capiteln.)
Incipit; »Secundis sedentiboa in thronia meis biniaBi*
nas mnvidi vitas agnoscere et meliorem-eligere. Cum binam
faCiem in enigmate respicimas memoriAm de ambabas ritia
habenms etc. «
Oe8init(FoI. 34): » ExpUcit Snccessus et Actus domini
KaroU Imperatoris quos habuit et feoit .temporibua suis et
ea soltts diotavit. Deo gratias amen.«
(S.M. Freheri SS. ReruniBohem. (i6oa.) p. 86— -107.)
mit Varianten«
Logo U. Fol. 34. » Ineipiunt exoerptade diaerais Cro-
nicis*« '.
Incipit : .» Anno dmnini Ixxxo flomit PioniaittS Ariopagita ele«
Digitized by LjOOQIC
«33
»Inno d£t. D.COJxxi« Studium gtnerale ab urbe Qomaaa Vm*B589.
Parlittls est traiuUtum. «
V Anno dorn tu iD.^ OCC.XCUn. Boralwoj dkix Boemle bap«
tiaatttt est. Et iate est primus nrinoaps in Bobamla Crlstlaniu. «
»Anno Dil. DOOCCXV«» sanctut Wenoaeslaus oooisus est.«
y Anno dÄi QCQCQLXX« Adalbertua martirio oovomtur. «
. »Anno dnfi. MG^Ito Laupoldui plus Marohio Auitrlo acoln«
ctttt est gladio mltltarl. & ' « •
vi Anno d4fk M»Qv}«« Ilemi L^np^dua Marobif AustKif duxlt
lOArai«! Agnatem ftliaia ImpfratorU. i^ . . .
»Anno dorSI. Mö CXlIllo Inceptä est ftindari Nuuenburgen*
sU Basillca et dominus Qtto oiusdom loof prepositas lapldem prt<
marium posult quod Leupoldus faoere noluit Jtfarehlo Austrfe af>
ArnaAi id ad Gierleoa pertkiere««» i
»,Anao domi M«&XVI<» ^i^M^^nonaa.Jai^narii terra motna
l^etn^ est magnus per untversam Thootaniam et Itallam.«
» Ai^no doi$» Mo CXXXIII; Querto npnas Angustl Eccllpsta
Solii fitcta est et tsücbre fkcte suntr i( '* '
» Eodem anno Canonici seeularea a looo Nuemburgenal am«
mi|ti «ttUti el regiitayea i»eatl Autusiinl subatiinli ibidem eto. «
(NB. — »0 »Anno dorili. Mo GC. XXXVlo Frldericus Impe-
rator sententia principum ademmiavit Friderioum ducem Austrie
ao*^od ad curiam venire oontemj^sttV« • ' ''
» Anno domini M» OC. XLVo. Frideripus di» Austrie iuterr
leotus est'ln prelioi posi puius ebitu^i Hermannus Marebio-de Pa*
den intravit Austriam,.et duxlt uxor.em filtam ducis llonriol de
MedJik et dus^ esse voluit sed non valuU»«
»Anno doinl. Mo tiCXGVIIto Adolphus Box Bomanorum
fMoidltur per Albertum Ducem Auitrie quf sibi suoeessit.«
' f»ABno demlMo GCCXViio Exmagnitudiiie IVigorls etnlrls
(bete «sjb enriatia manma et pestilentia bpmiAum et brutorum.ani;
inalium infinite et fkcta est miseria Inaudlti^. a
<Bis iSt8i dann.vfiedor darauf v, ia7J.)
Scbiurst »Eodün\'etlam anno.(iso6.) Wti Hain. 7uiill obflt
iTlnstris femina domina agnes loror rsgls Boemto ducissa Austrie
reUoia ducis Budotplil Regls Uomanorum flUii Mulier multe be-
nignttatis erga pauperes e^ que specialiter iargitatem. suo.rum pro-
genitorum heroditavit, ouius corpus, sepujtum est in eccIesU aoro-
rum, Sancte Cläre Ordinis fratrum mino'rum apiid sanotum Fran-
cisoiim InPraoa. Cor vero eins in Anla regia est aepultum Anno
donTii Mo CG. jLC.yij{ Duodeoimo kalendaa Junil nau est etc. «
Die Chronik aua Aula .regia. (Rundet, huiua oenobU eto.)
Daa Qttob gehört^ U, Ferdinand I. Yon Auüi^n mit ge-
druckter AutsohviftV
Ser^nissimoi neq jion ^t pqtentisimoPrinoipi. DomiiiQ«
Pomin. Ferdinande. De} gratta Bohemiei. ßegi 6to.
Domino suo. Graoiosissimo 8.D«
AnnoDni. MCCCCC.XXVa
Digitized by LjOOQ IC
536
♦ cxv.
Kro.B.36. Codcx Ms. Nfo« 8136^
(Hut. pror.3a9 et 3t9.).
Cod Mt. Papjr. s. XVIL in FoK min. (FoIl.Si.)
Locol«** Cod. 328. Fol. 1 — 5i. Chronik ran Cilly.
Fol. I. fncipit: Der wejs Seneca schreibt in Boech
von den vier Anngel tagenden etc. i. Cap. Legenndt Toa
Band Maximilian wie der ron Cili hurtig vnd auch gemar-
tert ward eto.
Fol. 5. V. Hie geet an die Cronikhen der GrafTen von
Cilli vnnd hebt an, an'herreto'Friderichen Freyen TonSann-
cgkh etc.
Fol. 48« BandbrieF der österr^ Landschaft gegen K.
Friedrich. Martberg« i45i»
MB, »Danielen CuPits€b Statlchreibensu Cillj gehdrig.t
L.ll. Cod. 339. Vitae Triam Archiducuni Austriaebre-
riter descriptae, Ferdinandi, Matthiae, Alberti. .
Fol. I. Incipit: Matthias Archidax Austriae, Dax Bar*
gundiae, Prorex Hungariae ac Austriae, Sacri belli Gene^
ralisDux, Maximiliani IL Rom. Imp. ctMäriae Imp.CaroIiV.
Imp. fiUae, proles utrique parenti roire dilectus etc*
Desinit: Natasannorecuperataesalatisb«manae, i55j,
nanc caelibem adhuc vitam agens, hoc eorreiite anno i6o'i«
aetatis 4^ annum ingressus est.
Fol. 2. Ferdinandus Arcbidux Austrlae etc.
Fol. 3. Desinit: »Obiit anno iSqS. 34 Januarii. Sepul«
tos Oeniponti, apud S. Crucem in Sacello B« filL V« nonu«
mento , quod virus sibi fieri curavit.
Fol. 3 V. Albertus Archidux etc.
Desinit: vCuih ea (Isabella Clara Eugenia) adeptas
ilorentissimasBelgiae pravincias, quas nuncj etsi in turoore
magno rerum ipse pacatus firmusque regebati annam agena
4i. hoc anno Christiano 1600.
Fol. 4. Ejusdem tenoris. (Alberti.")
♦L. III. Fol. 6 — 10. »De Solenni celebritate, qua Se-
renissinius Princeps Maximilianus Archidux Austriae, Vien*
nae se se in cum auratae militiae equaestrem ordinem Teu«
tonicum quem Marianum vocant cooptari passus est, Hugo-
nis Blotii Sac. Caes. Ma^^* Bibliothecae praefecli historica,
brevis et vera narratio. etc. (Concept.) Mit vielen Correc-
turen. *y. Vogel Spec. IlL 64U, vide Kollar. in Lambecü
Commentar. I. 663. «
L. IV. Fol. 12. » Oratiuncalai qua excepta est Legatio
Digitized by LjOOQIC
^3?
TransyWsiia,. d Jtfiraafti 95. (16^) Vientiäei "pidb Hätthiatti lin.BM.
Archidacem. (Entwarf.)
L,y. Fol. i3 et 14«-* ^««pOQtaniL^gaiURe^omPer-
sarum datain. Pragaet altim. Seplemb. i6e5. . - ...
Ineipil-: Qaem ad noa^ Serepitaii V«aira legaUtm mistt,
Zj^inel Chan .Beg , aane qaam libenter v^idÜaiiMüeE' compitai
aainas.b« ^ •:,••.'.• 1- .*- ••' ••»•.*
L. VI.. Fol« iS* Fragmr ev hiat^ Boni^ «ce«- Jri postibu$
portae S'* Laurenlii t^rg^^ 4 ' » ^. ,,;,,* .'
Incipit: i»P. Ispanus Lentulus, et QNapos. II ^* iov« dia
V. T. F. etc. «
L.yil. Fol 17. (et 18,) Legati Tranailyanici de nova
motatione TransyWaniae. ' '' -*
£p. ad Ma^atatera Caea. (Ririolph^ILy pat« in oppido
HodoHn die 16 Aprilia i599« Demetrius Napragy £1* £pi« . •
acopna Transyl.
Steplianas Bochkay« Aluehrlft; ifidtkMeni ihre'Un«
sehald an der Veränderimg'.. . . c *
FoL'iQ. (et 20); Legatia Ti^ajlrimicii Jg^eaponsam,
£p. Rudolphiil« Imp. Dat. Pragae, die ao, ApriJ« 159^1 etc»
(Ermahnt sie cor Treae ;
vAd te Episcopam qnad atlinet ]il>ernm tibi' peranittinuUf
«t ubicunqae maxim^opportnnumipse iudicabts subsistas^ utenim
benigna tu» pro menitis ratio babeatur^ curatari .sttonus. Tu varö
Stephane Boehka^ cupimn« ut ad bona teanaprope Vamdinum
ubi opera nobis tua inpriinU tum re frumentaria inde^Varadiensi
praesidre oe({Tio' iri^etio suppcditanda , tum rerum TrÄn^vanica;
i*um successum obscrvando nobisque 8i^nificando.O|^parttfnafiltura
Sit, confcra«, consiliisque ac studiis tuis quantum possis praestes.
Onctera ci Gonsiliario nostro Doctorc Peissio quem antequam ver
sXras accepissamus ad vos per dispositps equos misimus audiotis. « • ••
L.VIII. Fol. 31. Ep Badolphill. adGeörgiumBaatanu
Dat. Pragae, die 19 April. A^ 99* (1599.) Wandert sieh,
dafs er durch ihn von Siebenbürgen nichts erfahre; fordert
ihn auf, wachsam zuseyn, verspricht baldige Unieratütsung
durch Geld und Truppen. Will seine Mitwirkang beyder
Heraaafdhrang der Prinoeasin Maria Chriatietnar (patruele
nostra).
Fol. 2a. Ep. Budolphi II. ad Capitanenm m Hast. Do
eod« d. (19 April 1599.) Fordert ihn zur Treae auf,
L. IX. Fol. 23. — »Litterae Ludovici Regia Yngariae,
{rro Hele^flf Martini Sibenburgeri vidua intercedentea apad
(Ferdinandum 'Regem), Dat.- Praga , 10 Decembria Anno
domini i522. (Copia ) ' *
V Quo acilicet inconfiscata demortui bona clementer restitui
possint. «...
v • « • Gommisimus etiam Oratoribna iatia noatrlaut negotium
Digitized by VjOOQIC
1
?5t ,
vo'ant et pomniendent. « • • •
. £ib,^'CMU;f4 et sft; TotnpU et BaoelU pablioa Pragu.
(In ynivertam.Qt«) . •.
, ; ; L.aCL Fbl. ft6 ~ 3o4 ^ (5 fil.> Ex teec. XV. (Neuere Aaf-
iehirift: >QeiiftitMiUonet' ijiiüedam TyrelenM« Cemiutnt mli
Sigiamando Aaatriae Archiduce)* EJnt^if urf der Tyrol. Laed*
eekAftt\Stgiamwid'fttti der'yornmodabhtfk ra befreyen. —
Gedrackt (aaa dieaem Codex) in Chmeh Materialien fvr
Hfii.90i7r ' iv,:i. (Hht.Vbf. 91/01.411,) !
> qodk:Me>LehiAct«?aedE:Vlet'XVIK Fet (FelL 198.)
Viacellaue«
:. A*£»Mo!t JPViigtti. 4nt ^iiU ^ttätriäoa ab Aaonymo oon-
Oimiete. (Genafoeti.y ' ^^-i- '
Incipit; » Ouo tempora primun gubbrnicula Betp, Ladlalaui
res a'ttbitrat^ ih^^a Prealia^aeditid'eKorka eit etc. «
. Am a6V9l* ^ a^Nondura ^äiroa' eiieritt cj^uem diiimna a Nato
Salvatore peocaatiii« aeiagealmuid tarkittia aupf e MUleaknum qua*
dniageiiteaiim^m' emn 'Pontifex Romtaitt. «i «*^ Deautit reUqna*
, %^ ^Lvoi^ einer anderen Sobriftj Wiederholnag der
lotsten alZ^itMu > .. ^ . . .
BI; 80. laciplt t y 9^^* ^' ^^ usttua iurgla progreaaae etseat^
Tnde aua .serenf tc^a liquldo paraploore posaet. « eto.
DMinltl yCongregati in undtn otfcttpataque MedYingum op-
]}id,:alti|Q^:f^yioi^D4 milliartq afqna dupibua mdo.Wac8la/Dne...c
« ' (Nfi/'E«4at weder Aen. SyU^ noöh Binderi>aeli| noch
Haielbaeh.)
•' ^ 't; Abttttrl (1 •— 4.) 4BI. peainUt »Suii( qui aorlbunt Diol
llBxilllUIaqi loci mär^yre aervatum tum Gaesarem f\iiaae; Idaoqua
biaomnio edbectiun quod ea nocte viderat per mii^tem, Fllio noa«
dum in lucem edito Matimiliani nomen indidiaae qui poat aufli
^mani Iipnffjjl, ^aa9ibua magna ^ ttn^ laude praefuit. a
6B1. incipU: i^Apnetebat iam tempua illnd ftineatum quo
profectiohem promiaaam, Pragam inati^uere d6be)>at.« —
L. iL Gregprit Taronenaia Eptaeopi Hiatoriae de Ori*
gine et geatia Fraqcorum fragmentnm, (Fol« 3a— •44«) <n*<^^
* recentiori acriptum eine omni valore« (Mehr Exoer|ii.) FoL 49
iat yerkehrt geb. it. Fol. 74.
*L.ni. W. Lasii oratio in fnnere Ferd. Imp. 10 EL
(FoL$o--T^> Zweyerley Sehfiflen» (Vgl. Vogel U^ 606,)
Digitized by LjOOQIC
as9
n9bip mlscris .mortalibu^. « «
i , . • •
L. IV, » Chronica de lanndt Cyly von dem Edlea tdhA
]H)€hgelertea Wolfganng Lats Doctor aufa warhafltiger hi«
•tori besohribaii Ai|M i546« (FoU60|'6i.} ' r
Exordiu
PriMipMtai deittaeparai paM bello^oe gaatai «to. — «
• £).' (Eniworf.) •■"....• .. -
L. V. Vrtprang des Edlen yralten StaaMOf dei Gra^ea
Tön Aneodorjiafoa^ie firatliehenGraTenl T^nJICT^ndisperff
AUenbnrf^ tÜ^t heciiogen voii Reyafeldeii^ Zl^fiiigaarTnS
Deckh dercleichea die E4iTa1tm.D11robIejabti9iaAeo.Erta«
keruogea aa Qeierreieb. Hertadgen so: Stejr IILbarhtaii
Bhrayn die Merggraaen an Isterreioh yndPargau etc« Aueh
^ Qreven. w Babtpttrgi.Iaiiiadgiwaaa ta Elaea/Tod Bris«
gav|i an Tirol vnd Gorts bergeüossen seindt, « — ^ 5B1. (Fol. 6i
^^bf>. (NB» 6a ist eigeatlfch das laute.) . . . .. ^
h^ VL 4 BU Eipe Art Caleadarüim 88. ^ ^haa Westh;)
. . Jt(,YU« F0K75 et 76. Exaeopta ex pi(|t« Bool (Aasa
inianus^?) . ^ .' , . J ,./
i:<*V]()r Folt'77~86i inoLFragmentoiti Eist. Garali Vj
Inei^i » Attioaes frimo Aprilf apud Aegram in Oampis ex^
ponerentque staue istic se operirentur. Ipse nihil cassaas ral ob
Ya1et^dilleln yqI ob anal tempvs ^od.milllam aoad^usn ferra vi*
\lebatur elc.^^ ... . '. . . . ^
li. IX. Fol. 88. Ad L. VIL Ex Hist. Bfoai«
* li. X. Fol. 00 -* 1 0 1 • y Ordenliohe Baschreibaag tnnd
Vert2sichnüs der Schönen ynnd lobreichen Prooession so aA
dem ^eiligen, Festage Corporis Christi , den a^.Maij defs
Secbzehenbiuidart foad Dritten Jahrs ia der>Flkrstlichen
Haabistad MOnge«, in Obern Balera ist gehalten worden.«
L.Xt. Fol. ios«io3« Musterong des Lichtensteiniscben
B.egii9fntj| ,vor 8' Föritl Darchlaticht, (?).,,.
»Inciuit: Den 7 Juoi 1608 kamen vor Böhamiscken Brodi
an dasXjieonto«stainifl(cbaIUgiii^aat« sammbt dar Wanition wurden
auf ainprü6.be ia dise Ordnung gesialiet» die den die Fi\. DL aaeh
Vitug in disae gestalt yisitirtan st».
L. Xlt . Fol. 104 — tu. Döctrina de Safactiofmo Ea«
pbaristiae Sscramento, publicata in .tertia Sessione conti«
noati t>id. Ctonjp^lii, sab Jalio papa UI« die XI. Octobria
Aiioo MD.LI. '
*^L. XflL Fol. 1 1 a *-• f 99. V Maximiliaai eins nominia
Imperatorls Bomanorum Primi , Scripta quaedam ädversa«
ria ipsius manu, jnerooriae caussa, rudi qaadam Hinerra
exarata, ad yitam pie et innocenter transigendain pertinea«
Digitized by LjOOQ IC
640
l«»«*9W. tja, menseNÄteinbr! A; iSyg. ex aatoigrapliis descnpu. (Ab
Hugone Blotio , J. U. D. Consiliario ei Bibliothecario Cae-
Inci{tit; »Am Bhrgten des marg^a 'Segen didk also i pat«
f fiHus t Spiritus aanctus benedic^t ;me ImpoViaHa' Maieatas coa-
•ervet me etc. c ' ' ' ' . . '•
. Fol« 11 9« T« Vita honiinia hricalia et Meehantei in omni
gradu non poenitentiali comprebendendoc-^ (aacfa achoa
1*7, et* »a8.) *^
L« XIV, •.•Fol 1^6-^-1617. Fragment einer Genealogie
dea Hauaea.Oesterreich ron (?) (Anonjrot. Herrgott.)
'N' 'lnoipi(; 3^ Von den Kinden Clodoud Vikd Iren Hunigneich«
ileiBgletchen wie Ynd su weihen iseiten Er gestorlwn md begr»
\i^Bej.,f, „. . • . / , .
* DaEwiaolien F0K145 et 146. »Oenealogta Dominoraa
dd Teck :etö*« '
Letztes Capitel: (Fol. »66.) »Wie rnd aas was Traa*
eben Hertxog Hanna von Oeaterreicb, den obbeati tobten
Kunig Albrechten, seina vattera Broeder rmbbrachc bat,
att»h' wie Er geinueast, vnd Wie-aein helflFergeatraflk aind
worden.« (Y. Herrgott, Hiat. Geneal. Habab. I. Proleg. VlIL
p»' LXIIL vinhititttr Auctor Actis ac Epitaphiis Tmdperiinia.«)
*^ < : L.XV. Fol. «70^-*- 17^. Fragment eines Leben t Carl
des Grofaen;
y'Werembierti Säncti Galli Abbatis (sive monacbl) librl duo
de Ecclesiastica doctrina Caroli M. et rebus ab eo in bdlia prae-
clare gestis (ad Ludouicum' tertium eju# nepoteai Boiariae ae
PrancQr^IIl' i:Qgein scripti ac nuper adeo) inventi et a sitn eruti
a Wolfgango Lazio Vien. Medioo et Homanor^m Begis Ferdlnandi
J^istorico. « —
^ IVote; »Perpcra^, est enim Anonymi Sangallensts Monacbl ab
H. Ganfisia'tom I. 'Attt^;. 'Lectiönam «diti et' Ma. Bavfr
. . .riep IIb« II* fragnuentum ex melforisnotae Codice deaerip
tum, cuius ope Caaisiaaa editio plurimis in locls emaa»
dari potest. <
RB. Es ist ein ' Brucb stück dea at«o Buches, bej Ganislaa
(ed."Bdin*age) 11. P. S. p. 7t.
Ad L. XV.)' Inoipit : y Praefarf io in hos übroa a disoipulo Wa-
remb^ti quodam operi premiasa. — In praefatione huius opuacuK
tres tantum autores me secutum apondeo. 8ed qnia praecipuvs
Werembertua Octavo die de bajs vita recessit, et debeinua hodit
tertio die Kai. Junii commemörationem illius orbi filii discipulique
ägcre bic fiat tcrminus libelli istius ex Sacerdotls dusdem ore de
religioaitate et Ecclesiastica doctrina' ac cili-a domini Knroli Se-
quena vero de bellicis rebus accerrimi Garoli ex narratione Adal«
berti pa|ria elu^djein Werembertr qui cum Potaino auo Helibarda
et Hunisco et Saxonico et Sciavico belle interfuit: et cum iam
valdo senior parvnlum me nutriret, renitentem saepiusque effn-
gentem et tandem coactum de bis iustrucre aolebät. lacipit Fri*
mua Libcr.a
Digitized by LjOOQIC
541
»Ex rdfttlone aeeularb bominit et in tcrlptmrb mS»iig eru* ifro.^o«?,
diti serjnones facturi, non abs re credimus eto.«
Desinit: »Quae (Desiderii filia) non post multum tempuSf
quia esdct ad propagandam prolem inhabilis, luditioSa^ctissimo-
Tum Saoerdoium -relicta velut mortua erat, vnde iretus pater iu-
raniento aibi proTinciaIcs adstringeas. « . . (est diversa ab bae m
Canisiiediiione; finis bic noa invenitur.) (Vg. Peru $S«1I« p..73i
— 76S; auch nicht darin) ,
** L. XVI. Foh 1 87 — 1^6. y Notanda qaaediim pro 8«
R^?a (»Nune Caesarea«) M»>estai«, contra Yenetos ciren
liaranttin» Belgradum, et alialoca qaaedam coATicioia«« 1
Die 7 7">>»"* j569. In oppido Guntiae pretens ex.*" exem*
plari ex exemplari CaacelJariae ad perpetaam memoriani*
Fol. i88. » Sammariam aliquot articulorum pro Serenis^
giino Roma. Rege Contra Yenetos, ai per eorum Agentes
circa asarpalionem Marani pro eorum defensiooe quicqnam
propooeretur , quid eis reapondendum exiatat.« —
9 lilnd qaidem in primia aciendum est, inter olim Di*
Tum Caesarom Maxiroilianam etc. <
Fol« 190. T. »PraecepitCH^D.tna, utcapitola qnsedam
memorialia, qoae aliaa de Anao i543. Jassa ettam Clariaa«
D. Commissariorum descripseram Cl"** D. tuae darem, qaod
labena et obediens facio. « » • «
Fol. 193. y. Oratoria Yeneti ad R. M*«* Contra D. Cm»
pitaneam Gradiscae. «
S.CR.Ha«*«
^ »Besiderium, quod Dominium habet, non solum con->
servandi reyerentiam et amicitiam , quam habet cum Maje«
State Y. sed etiam augendi omni ratione est in causa, ut
aaepios ad Majestatem Y. etc.«
FoLi94* y* Responsio. »Domiui Yeneti« uti Attjci
Adyenae etc.«
L.XYIL FoL 198. lostittttum Moschonitamm non con«
temnendum. 7 Zeilen« (Notiz.)
»Qtti millitant Immuniute yectigalium gandent, et
caeteris paganis prafstant, Regiaeque gratiae omnibas in
rebus potentes exislunt. etc. «
CXVII.
Codex Ms. Nro.90;SO. »^„.„.
(Ilist. prof. i5a — i54)
Cod. Ms. Chart. s.XYI et XVII. in Fol. (Foll. i5i.)
Loco I. Cod. i6a. Fol. 1 — 67. Aeneae Sylvii Hist.
Austr. (Abschrift des 17. Jahrh. a Lambecii librarto.)
Incipft : V Historiarum acriptores , qui veraces sunt , reipu»
blicae maxime esse adiumento, nemo sapiens inficias ibit. «•••
Digitized by LjOOQ IC
5äl
krto.9otoi
bealails »Bobis penufttum Ml«rmisRegna aequirl non 1egibiit.t
Logo IL F0K69— 7d,inFöK(i3oppelteBlfitter): Genea-
logiaDaciiin BaTariae (a Pippino Aquitaniae Hege ad iSo^*)
tncipit : » Daa ist der pam dea haa^ der Herren ta
bamtin. (a.XVI.)
*Lo^olIL Cod.i53. FoUl-*-io, [18-^67 (alle Signt*
tur)] (a.XVI) »Cod, Ma. llist. N. 91. Vita Imp. Henrici IL
tognomento Glaüdi , eonftcripta, ut ereditar, porAdelbol-
dam, ex Clerieo Ldbienti Epiioopum Trajectioinii.c (Aut
foraan NonttOsom Mooachum.)
Incipit i' y In gesris scribendii düö sunt vläendä, ut ei senp*
tor Toriutem in prolatione tenaat , et Jaotor fiructum In Icoüate
capiat Sed scri^tor verltatam teuere nequit^ nisi baec quatuor
aut potenter devitaverit« aut aliqiiantenus a nitnte doposueriCi
Odium et carnalem dilectiouem. Invidiam ek infernalem aduU*
tionem.K.t*
Desinit (Fol. 10.) t )»Interea fttina volitat Bolrälanute i Pn*
geasibua cenapirationia Yineulo coUigatia esse inferemptuni) et
quamvis Ihendaxi fidelea tarnen B|iUalavi e^^terWuta r^
(Diyeraä proraua est kh Ula« quam edidenooit Hemr. Ca*
liiaiiia tx Jacoboa Gretaeiraa«) .(Ist?« G«ntilatti in a* Catalog
Copirt)
LocoIV. Ood. i$4- (oI.438.> FoLi~69» s^XVI* Aa-
balea ab A^ 740. naqae ad annnm Sitq«
Incipit: Hoo anno Karlusmaior donuis dleitti^iit«.tresfiii«9
baeredes relinquena. Barlomannum aeilicet el Pippinum atq««
Grifonem etc. •
Desinit^ »Qua transäctä« ad biemandnm Aquisgrani rever
ans est « tibi et missam sancti Martini ac festivitotem beati Aa-
dreae Apostoli « Nee non et ipsum sacrosanctnm Dominieae nati-
vitatia diem eum magna laetitia et exultatione eelebravii. «
Vgl, Hermanne Cornea Nuenar «^ (nil certnm kabeas
de anotore.)
Marqaardna ^r^b^ir (Adelmo Honacko Benedidino at-
tribnit.)
Andreaa ^nercetanna vero Eginhardi 6pua eaae contea*
dit tnprologo liadem praetezto tom«II» 8€riptt.HiaL Frane.
pag. n39«
cxvm.
s^^ Codex Ms. Nro.SOOai.
(HisU prof* 391.)
Cod. Ms« Chart» a, XVI« FoU
Hiatorii^ de Imperatoria Caea. Friderici Anatriaci
' Itinere italico quo Leonoram Portngalliae Begiasa
Valrimonio aibi innxiti et corooam Born, accepit eum eiai-
Digitized by LjOOQIC
64*
dem tdMi uliitlbUieiii getll««' iTMejprffnfattidfTragiBeritOfrro»«^
quodam nianascripto , qaod Plifl II. rontif.'Rötn. jpriü^ At^
aeaa SyWiiia diotfeia eotaporaermt, ooncfinnatä et«'|>iüril^aa
aendia porgauu Fol«t — 87» -
Dedioaiiom Ep« (Fol. 4.) WühelmoaBernkArttiä'* Fri«
deahaim eto. Hugtoi Blolio V« L Dooli «t Oa«a. Bibliothe«
oae Yienneniia Praefaotö iimiod huo aingtalafri 6to« (Blot«
hau« ihn aar Radaot aufgdfordert) '
Deaiiiit : Vale Yienne Auitria« «z tfoaeo' meo* Aiitio
ChriatiHDXCU.
Fol. 5. Hiatoria de ^rideirioi C«ea. rektfifbibttadam in
ttalUi oiroa anoaiii Ghriati 14S0 gaatii, et frAj^lhenio Ae*
nea« Sylvu ezcerpta. (Cum tottjeotaria lecüoAum) (Per
direraoa acripU aunt äx6erj>u haeo«) . * .,
Fol. 88, at. Gopia Miaaire DominipIpeFiiieooadi, id
Imperelorem Frideriotim. . < ' r-
Dat. R<Mii#9 19 Aüguati 1488. PoiltiC 'n. amao^j^rimo;
(Naöhrioht yon a. Wahl cum Fabale.)
Am Rande dea letiten fil. atahtnooh: Qaarta Septem«*
bria aepelitur aona horaFrideriei Gaeaaria eonthoraliaLe<H
nora 1467.
fii Hb« Praedioat..Vienneiia« eontinent. Hiator« ...,«.. vi
Aeneae Sjlrii de IVid. Imp«
Tgl. RoUar'a Anal« Yindob. IL 48S. f. l
CXDt. *
Codex Ms. Nro« 2986a Ui..t^
(Bist pi'of. 781 «fc 78a.)
Cod. Ml. ohart., in 4^ «eo^« XY« (Foll. itt.) . '
1.) Cod. 781« Fe)«8e» (qnorem ^loanalla yicint^)
Wappen in elphabeliaeher .Otdniingi einige blofa mit
der Feder geieiohneti die meiiMa iUnminirti aber atem«
lieh roh.
Aragonyen« regnnm« Aldeneer. Arbnreb, Arboroh
Amaboroh Arrja» ilof Arde Alflen Arbaeh, Argbna«
t.) Cod. 7Öt« FoU. 8o. Wappenbaeh« (A«f jeder
Seite 40
Inoipiti FoUi. a. »Dia alnd die vier ana .Beiaaor .Harolna
dea Tiardn der aln Konig ao Becbeim waa ate. « . .
* Jobanni der Blind ain Honig au BacbaiaA waa
ein vatter Keiaer Harolua dea vierdan yoaa BejibeiiaL ele«
Mit d« Wappen» (Doppeladler.)
Digitized by LjOOQ IC
SM
fffo^«9S«. b* DI* •Ind. JK« Yicir ann^des Btoitol^eii Bomii König
Wennczi^ls. v.Qqn. B^icheiii» eic;
Fol. 3, JOiiB pin4 di^ vi^r Mn Konig Rnprechtz der ein
palczgraffe Bey Rhein was etc, von TerBckiedenen Regenten.
Fol«; II« b. Bild eines Herolds« t
. ^ Ick hcifs Jörg Rügen- perMeAnndt
9 fr^de laad »ind mit Bekannt
' 9 des Edlen haufs su Beirnn Knecbt
9 Ich wolt das all krum sach wem aclilechf. «
Fol« 19«
»Hötdieh du Edlea RSmischea Reich
»Daa dir. deiner glider kcdns Entweich'
» Deine fttrsten Bringen dir grofs friunen
9 Wie die mit irn an bernach komen. «
(Krone über dem Reicbs-Adler.)
Von Fol« 54. b. bis Fol. 80 aind die W^penachilde
nOjDh leer» aber die Aofaehriften der Ahnen sind da.
cxx.
ffta.9.». Codex Ms. Nro«9331.
(Hist. prof. 963 et 164.)
Cod. Ms. Chart, in. Fol« s. XYIL (F0II.84O
I«) Cod. 363. Yariaeinacriptionessepnlchrales« (Meist
ob der ennsische.)
Fol.-'t — 67.
Ist eine Abschrift eines Werkes ron N. (?)•
Fol. 1. Incipil: Epstaphimn asscriptnm sepultarae io
Taohakatnm illastrissinii Comitis Nicolai Zriny.
Fol. 3. V Follgende Grabschrifften hab ich den 19 An-
glist A. i638 im Closter zu Wj'llering abgczeignet. «
FoL65. Epiuphia Taria. (< Bl.) (Andere Schrift.)
»Epitapfaia qnaedamsitnpHois admirandaeqne antiqui-
Ulis t584 Mense Decembrr Pragae a Secretario Eratenber*
gero accepta. «
Fol. ^7« Indek super- tioihina Locorum. (a Bl.)
Fol« 64. Index super nomina Famtliarum. (5 Bl.)
3.) Cod» 264. Liber secundas historiae Hispanicae (ab
Anonyme). 9 BK
IncipH: »Liber secundns. «
»Paucis superiore libro ostcndimus ut Uispania quoadam
Monarchia fuerlt et deindc propter Sarracenorum incurslonfm
Sit in plnra Regna divisa et quo eorundeui principia fuerint. Nunc
Digitized by LjOOQIC
545
SQpvrMt utet Bomina «C getU preeiarioni Reguin qoi in ea im-Mto.9tft
perarunr persequamur. «
9 Atiianartcus primus Gothonim Reic. «
YAthanaricum fuisse Gothorum B^rem primum postquam
patriam suam reliquerunt (nam et anCea Reges babuerunt) Ui^t<H
rie traduDt. Multa bella felicitcr gessit, qui tandem Borna va«
atata.et mvlti« Italie cladibus illatia in GalHam et Hispaniam con*
cessit Honorio Cesare confentiente cum Tbeodosio deinde Cesare
fedus iniit ac ab eo Ci^nstantinopolim Invitatus honorificentissime
eat receptuA. «
9 Alaricus secundiis Gotbonim Bcx. <
Desinit (Fol. lo. e.9.); Rodericus oltimiM Gothorooi
B«x etc«
»fait ista.snprenia Hispanie clades, ex qua solua Palagliis
cum parva Christlanorum manu superfuit quorum auxilio deiada
aeu^im ab bostium polestate Hispaniam liberavic quemadmodum
scquente capite docebimus. «
(Von anderer Hand) Finis libri secundi.
CXXL
Codex Ms. Nro.!3733. iif..^».
(Bist. prof. 91 5.)
Cod. Mb. Pergam. aec. XIIL in i^^* (FolKitJ«)
Foliam sparsam: «In tempore cum annus in tempori-
bu« diuiditur. tempas inmenses. Menses in ebdomadas etc.
(6 Zeilen.)
Dann mit anderer, jüngerer Schrift, ein kleines Chro«
nicon Austriae:
»Anno doraini i«3o. Leupoldus duz Austrie et Stirie Obiit.«
»Anno dni. ia33o sancta elixabet miraculis claruit. c
»Anno dfii. ia4i. tartari totam vngariam et cz parte Au-*
striam devastaverunt, eodem etiam anno in octaua sancti Micha-
helis sol obscuratus est. «
y Anno dni. 1^46. Fridericus dux Austrie et Stirie occisus
est« «
»Anno dni. ia5i. Gtakaras filius Regis bohemie possedit Au«
striam, et duxit Margaretam filiam Leopoldi ducis austrie inuxo«
rem , que olim Henrici regia romaoorum vxor cxaiiterat , Eodem
anao pelagtus rex vngarie possedit stirlam. «
»Anno dni. 1961, predictus otaliarus rex bohemie dux Au«
atrie et stirie inivit bellum cum pellagio rege vngarie et obtinuit ^
Tictoriam in Festo sancte Margarete; eodem anno circa nataledni,
venerunt Flagellatores. «
»Anno dni. 1163. predictus Gtakaras rex bobemorum repu«
diavit Margaretam quondam reginam romanorum, et duxit inuxo«
rem filiam regia ruscie.«
Anno dni. ia56. (sie.) Margareta regina romanorum obiil
in festo symonis et iude« «
I. 35
Digitized by LjOOQ IC
546.
Srro,t733. »Anno dni. i«69« in festo sancti Andree ApoatoH duo do-
micelli scilicet chunradus filius Chunradi regU et Fridericuft de
badn. intcrfecti sunt a rege Karolo dicto ottone. 4
. y Liber iste est monasterii S. Johis bapt^ in seycs Ordinis
Cartusiensis. «
Locol. Fol.i-^8« Descriptio (Anonymi) aifrtiqaorom
Austriae Hmitom. (8 DI.)
Incipit: (D)Er Hertzog Hainrich mit den Greim dinget dem
Marchgrauen Otacbern von Steyr sein aygen swaz des waz von
Longenawe mit vliezeunden wazzern vnd mit regen wazzern..*«
{Qum. J^otia W. Lasii in margine.)
Logo IL Fol. 9. Diploma Friderici I. Imp«, quo fine»
Attstriae ei Bohemiae inter Leopoldum Anatriae et Frideri-
cnm Bohemiae Ducea eonatituit. Actaat. 1179. Indict. XII.
aput Egram rengnante domino Friderico Romanorum In|-
peratore glorioaisaimo Anni rengni eins XXVllI« Iroperii
aulem XXY. Datum in ciuitate Maidbarch« Kl'. Julii. Mensis
Febr. (?) (iV^ Bl)
Incipit: vin nomine sancte et indiuidue trinitatis amen
F. diuina fauente dementia Romanorum Imperator et sem-
per Augustus. Ad imperatorie dingnilatis speclare dinosci-
tur yigilanciam etc.«
Locolll. Fol. 10. Privilegium Friderici U.R. Imp. qno
pri?ilegi«m Friderici h Imp. 11 56 confirmatur» (Privileg,
minus.) (3 BI.) 1245 Mense Junii. Dat« Yerone«
LocoIV. Fol. i3 — 102. yJoannis Ennichel , Wien-
nensis, Chronicon Austriacum, germanica lingua Rhjlh-
mice compositum. « (89 Bl.)
Incipit : » (N)v wil mein zung des nicht verdagen
»si welle von Ostcrreicbe sagen
»Vnd von dem werden Steirlant
» wan ich es an der Kronifcen vant
» Da von ich ez an wider streit
» han pracht vncz her an dise- seit etc.«
Fol. 35. (Note des Baron Enenkel) zum Yerae«
»icb hiez si dich pringcn luchsein
* so dir uertailt nu muezze sein u, s. w« c
»ut sensus constet, versus hie priori non respondet: rt-
atituo uero ex meo libro : su bringest du raier Ochsem. c
UEneokel Baro»
Schlafs (Fol. 102«):
y Dez morgens do der tag auf cham
»vnd daz der fürst das vernam.
»Do rait er scbon auf daz velt
y vnd hiez auf slaben sein gczelt
, , ^ Do zogten die hcrren fuer
» mit ritterlcicLer cbucr. «
Digitized by LjOOQ IC
54t
Hie destillt sex Tersas« ut ridere öst In Oodfce Ms. Am-Hro«i:33
bras« N. 3ao. (it. ^ledain j>er m. eoaevam in inargine inferiori.)
(^« Bauch SS. B)GU Austn LezCQd.l7..Bi« Hi8t.(proL Ambr.ato.)
XocoY. Fol« 104*
• »(H)eo est ibrma institntMiis (pie €tper Ciuium arbitfidm
aiinuatim tempore quo denarii renoiiaiilur« pro reriun ▼enaliam
qualibet emptione. Primun^ est quod Qurgenses meliores quo*
Tum consilio tota Ciuitas rcgitur in simul conueniunt conseden*
tes. £t in quocumque statu anni bono siue caro fore sciucrint
et TiderSnt Tnioerea ▼fetnalia sie iuxta modum eorum prud enter
fSevuin statuunt et exponunt« et omncm instttutionis inventionem
cuittslibet rei , quam eorum rationis ordo dfctayerit conscribi fa-
oiunt litera spcoiaU et missis ex eis duobue aut tribus civibus ctc.tc
Desinitt »Preterea quoeunqve spatio temporis anni Ciui*
tas ingruente necessitatis articulo dlefectinn patitur aut iacturam
ad informationis correctionem* civnxm preroisKorum reformabitur
it^ralo.« (i Bl«)
LocoVI. Fol. io5. Prinleginm Friderici 11. fmp. quo
Yiennensibus plores coacedit Hberfates.
»Acta sunt hec. Anno dominicein CarnationisM«; CC«
XXXyij« Mense Aprilis. Decime indicioois imperante ^do^
mino nostro Fridrico secnndo dei gratia. GloriosissimoRo«
manomm Imperatote semper Augustp. (3 Bl.)
Incipit: v(F)Ridricus dei ^raJtiaBomanorum Imperator sem-
per Augustus. Jerusalem et Sycilie Rex Romanum Imperium ad
tuicionem iidei et diuefsarum' gentfim moderamina per. eum qui
celestia simul terrestria moderatur filium summi regis qui condit
regna et firmat imperia summe dispensatibnis etc. «
* Loco. yil. Fol. I od — 1 1 6. PriTUegtam Leupoldi Au-
striae. et Stirie jpro Civibna Viennenaibos« a. d. (9 Bl.) (Sta-
tuta.)
Incipit: »In non^ine saijicte. et indiuidue trinUatSs Avien*
Leupoldus dei gratia Dux Austrie et Stirie vniuersis Cl^risti fide-
libus tam presentibus quam futuris in Domino salutsm et In per-
petuum. Gloria prinetpum Istius uberiusque, per pacem et ({uie«
tem subditorum elucescit quando faiha clementie et digenlia pro«
tectionis extenditur in.poateros, salotem quo^ue merentur a do-
mino cum eos quibus presunt .honis et honestts conswetudinibus
et institutis ab eiiormitatibus , quibus non solum corpore sed et
anime perduntur cobibent et ad lusticie tramitem conuersationem*
3ue bonam, et cuilibet proxtmo suo vtilem iuris seUeritatem per-
ucunt* Hinces^quod nos CiYium .Wiennensium nostrorum de-
votionem petitionemque affectuosam pia animaduertentcs donani«
inus ipsis ac posteris eorum iuxta consilium etammonitionem|ide'
lium ac ministerialium nostrorum perpetua statuimus donatione
Iura per que clementer eorundem providimus paci ac trauquüli*
tati. Statuimus igitur etc.«
* Schlufa (Fol. 116. ?.): - ►
» Ut hec autem nostra donatio tam a nobis quam a succcs-
soribus et posteris nostris in perpetuum rata et inviolau .perma-
neat presentem paginam super hoc scribi Sigitliquc nostri carac-
Digitized by LjOOQ IC
m
srto.t788.tere roborari, aubscriptioneque testium qnoruA namiiUL««itkee|
perbenniter lussiinus miiniri, « (Cetera desunt.)
LocoVIIL Fol. n5. T. — 120. Bulla Intiocentii P. S.
Dat. Neapoli XI. Haiendia DecembrU«' Fontificatas nostri
Anno XU. (Contra regularea iura parochialia tnrbantes, nor-
mfrin statnena , qnomodo deinoeps in adminiatratione Sacra-
nientoruin concionibua etdivinis' officiis garere aedebeant)
(37, Bl.)
Incipit : » Innocentius Episcopus aer«.U4 «erttomm dei. Di*
lectis filiis yniuersis religi^Dis cuiuscunque praiesaionia v«l mw
dinis presentes literas inspecturia Saluteni et apostolicam bca^
dictionem. Etsi aniroaruin afTectaatea aalutem viiMieraoa et aia-
gulos qui christiana professioske censentur» utauaa deo lucrifieeot
animaa cupiamus caritate makima «to. ^.
NB. (W. Lasina in opere suo: de niigratione gentium exee-
dice hoc varia depromait., JJQCO I,)
Hetfat 2tt-
aamnien .
Kol« I.
cxxn. .
■«•608. Codex Ms* Nro.MS.
(Bist. prof. 1009. Ma. Ambras. 17a.)
Cod. Ms. Pergam. aeo.XIV. in ^^ (FolL«6.)
Loco i"*/* Fol. I* (Liber productua ex Monaaterio &
Floriani anpra Anasam etc.)
Fol. 1. T. et Fol. .3. Tabnla genealogica poate*
rorum S. Leopold! lY. eitts nootiinia Marchionis
Austriae,
Foi.a. V. (Mit rothcn Buchst.)
Digna viro digno
Descriptio« meute benigiui
Mittitdr Alberto.
Virtutum Toee rrforto
Stto Domino spec^iali.
Loco IL Fol. 2. Bre?e Cbronicon.
»Anno XXX<* baptizatna est Christas ote* 1274.4t
» Anno domini Mo Ixxxvi); sanctus Njcolaus translataa est
de Myrea in Varensen civitatem. c
» Anno gratie M<> CC; xlj« aliquantulum post meridiem dam
aol esset in claritate stta subito obductus est mirabili nigredine
ita quod nulla eius pars videri poterat et atelle Tise sunt taa^pum
in nocte , fere ad üij«; horaa.«
Loco III. Fol. 3 — 12. Anonymi Chronicon Auatriacnm
Digitized by LjOOQIC
549
Plörlanense htcipiens a S, Leopoldo Harchiooe et cle8i-BrM.6^.
nens in A« C. i3io«
Incipit: Qeneratio. Leupöldi MarcLionls Austrie.
Leupoldus Marchk) cognoroento pius extitit fundator d^o-
rum Monasteriorum in Austria. Neunburch et sanctc crucis.
*Desmit : Circa idem tempus intra unura annum scilicet a vi-
gilia Beati Bartholomeiin anno do'mini M« OCC« viiijo uaqueinSe-
cuiidaio Vesperam Beati Laurentii et in anno domini M* CCC^ xo
ter eclypsata est Ltina et Sol scmel.
Mit Zusätzen. Gedruckt bey Bauch SS. Berum Austr« {«
.Loooiy* Fol. i3. Notae chronologicae.
vAnno domini M; CCCo xiijo Kjchl. Electip domifii .Hein-
Hcl domus santi Florian! prepositi. « .^
9 Aniio domini M» CCC; xiiijo ^ejan Bectificati9 in Omen-
pacli.«' " . * '
' »Anno domini eodem IM« Magd, collatio in walf ebircfaen. «
9 Anno dni. Mo GCC» xtr. Pasca. dvaconatos« «
» Anno d£i. Mo CCCo ^viij papca. Sacerdos« c
»Anno domini* M; CCCo xx. Purificatio , peregfnatfo. « '
> Anno dni. Mo CtlC; xxj. Johannia et Pauli bora tercia Sol
Cclypsatür. €
» Anno dfiii. Mo CCCo xxj.' dominus beinricus prepositus vir
religioaissimus et unitrersis'yirtutibus plenus Tbome mria. mori-
tur cui auccessit DSus Wernberua. «
9 Anno domini Mo CCCo xxij Vigilia MycGT Bex Fridericns
A«8trfe capitur *' Babarä (et iuime in qfttairtum imnum Tinculia
detinetur , et nqst hoc anno jdni» M» CCCo xax; infra Qctaraafi
EpAbanie montur in Guetenstaiii, et in Maurbacb sepelitur. m.
ap. 6cbrift , aber von Demwlben). a
V Anno dni. Mo CCCo xxiijo p^ iyi Crabouiam. «
9 Anno dni. M; CCCo xxiii)o secundario ivi illic afferendQ
Beliquias. «
9 Anno Mo QCC<^ ;xxvo ad Apoatolicum perrexi. a
»Anno döniini M^ tiCC* xxvij)o CollaU fuit Ecciesia in
Gmünd.« ^ ..
»Narciasi confess. in Zaiszenmaüer. «
9 Anno Mu M©. CCCo. xxxo Domino • Wernliero da "Wincbel
cognomlne, renunoianti prelatire in aancto .Floriano auopeaait,
dominu« Hnr. Pyber, circa Nat. btc. yirgini« (?). f ^^ ^
» Anno ^fii. Mo CCCo xxxij^' die aancti bricij CiuiUcula in
Qniiind qua antea ll>rte anno fanato tota oxasta fuit gratisaiaitttn'
incendium pertulit ite^ato. « .
LocoV.-Fol;i3. r. Notanda. Aäii^ domiai d. occo. »j
incepit ordo Sanmi BenedioH etc.
Ein'e Anfthrong toö 7 Orden.
£x' hoc ergo eolligiturr q^od ordo aancli Benedicti
preceaait Ordinem aancti Anguatini' c. Ixxj annis etc.
LocoYI. Fol. 14 — 25. »Kalendarium. alberti plebani
in Waldcbircben , apecialea auoa defnnctoa continens, di-
Digitized by LjOOQ IC
550
«ff9.M.leclos9 dilectioret dominai soeiot et.jmucas. Janinürivt
habet dies xxxL Tel zxx (sie). «
^ IIL Id. Magister Otto Murarioa.
Beym leisten Jänner : Johannes scHptor de Ghremsmuatter,
Alhaidis roater mea. Gerdrudis soror eins.
Februar. (XY. Kai. Mart.) Gundacbrus de Storichnwerch* Ca-
nonicus S* Flor.
(Xtl. Kai. Mart«) Soror Percbta S. Flor«
(ult.) Chalbohtts mancust Leopoldna dux Austrie filins
Regis Alberti«
Martins. (Nonis) Vrscbaicus preprositus sancti Flor.
(IV. Kai. April.) Johannes examinator de anese.
(III- Kai.) Unr. Senior de Volchenstorf.
April. (VIII. Idus ) Viricus cesar C. S. Flor, duarum eccla-
siarum ouondam prepositus,
(XIII. Kai, Maji.) Magister Wolfhardus pictor.
XXI* Kai.) Gerhardus aurifaben Wilwurgis axor sua,
(VIII. Kai.) Vlrici prepositi S. Flor, patnager dictus.
(11. Kai.) Albertus Bomanorum Bez.
JunittS. (prid Non.) (rotb.) Wemberus Givis patavienais gm*
dis benefactor domus sancti Florian! et vir cbri-
stianissimus operibus bonia plenissimua (Anaa
Mo CCC xxvij). .
* Augnsttts« (I^tEt.)'£ppo de Windwerg«
Kegundis uxor sua.
Octob. (VII. Kai. Nov.) HerniannI patris meS.
LoeoYIL FoKfl6. Hie oontinentarCariamici meiqao-
ram eertam diem Annireraariam ignoro* (lo Peraonen.)
cxxin.
•»'••»4o. Codex M§. Nro.540o
(Bist, pvol Cy%, o1. i55.)
Cod. Ma, Pergam« in 4^ aec. XIIL (174 Bl.)
Locol. Fol.!» a. (Mit neuerer Schrift.)
» Anno dni Vl^, CCCC XX? In rigilia Sanctoram Apo-
atolorum Perri et Pauli obijt di&a Johannes diotoa Fieoiing
quondam Abbas huius monasterii. (Melk«)
(Vgl. H. Pez. Scriptt. B. Auatr, L)
»Anno Milleno quartoque ai bene penaea
» Ac octigeno sunt orti Karthasiensea
9 Hi J8 ortum tribuit exceüena Bmoo magiater
» Conaul hie inde fnit ipse pariterque miniater
»Hinc heremam p^oUt divino pnewmate flant»
• Et per plurea adiit calabroa ybi yizit nt ante« a
Digitized by LjOOQ IC
561
»Annis nillenit cam trecentiiqne vicents Kro,S4o.
» Hijs tribus adionctis« Octoliris terqae Kalendis
»Reget electi Lwdwictis etFridericus
9 Sant ad pungnanduiii congressi sed FridricQS
9 yinoitar et capitar Castro Trawaenichtque tenetnr eto.c
Locoll. 1. b. Initiom scolastice historie cum quodam
excerpto incompleto. (Petri Comestori«.)
Incipit: »In prinetpio erat Terbum, et rerbum erat
principinm » in quo el per quod. pater creavit mundum « • ««
Bis Fol. 8. (Desinit): Nanm eodem tempore Xiiij"*rex
latinorum faitSiluius porcas, postqaem XY^^rex latinorum
Silniiis amulius. «
Locolll. Fol« i3. Incipit cronica ottonis episcopi I^ri-
singensis (fuit filias sancti Leopoldi.) (roth, später daza
geschrieben.)
Incipit: »De rernmtemporalinmmotaancipitiqae statu
sepe multumque mecam rolnendo, rario ac inordinatopro*
uentn. sicut eis inherenduni a sapiente minime eonsidero . « •«
(» Qsaue ad libri YIL cap. XXXill. plorimis in locis
partim qaidem diminntom« partim verQ interpolatam ab
AnoDjmo , forsan. inclinante sec. XIII. « Gentil.) ^
Aach einige Additamenta.
a.) Libr, IV. cap, XIIL (einige Zeilen.)
b.) Libr. Y. cap. XXXII. f» place t antem huie operi inse-
rere snb compendio ecciesias titalos et monasteria a
piissimo et sanctissimo Karolo fundata etalapide con-
strocta, cajas memoria in benedictione est, cam qni«
basdam aliis perpancis etc.«
c.) Inter libri YI. cap. Yet YI. in teriectam est addi tarnen-'
tarn bene longam , in qao aeriem Franciae regam in*
trodacit, ac cam ad Ludoyicam Germaniae Begem
pervenity haec narrat» »Iste Ladewioas neposKaroli
Magni Bex Germanie tres genait ilios etc.
d.) Inter eiasdero libri YI. cap. XY et XYI. lacetElogiam
Hermanni Contracti ab eins aeqaali ac familiari , qai»
qae morienti adfoit« confectam etc. (lang.)
Fol. 1 38. (desinit:) »Patram itaqae aaoram. j^ccensas
exemplo qai incunabaliscbristumadoraaeruntHierosolimam
ire proposaerat. Sed pretaxata caasa impeditas est. Ho-
jus iohannis epistola- presbiteri ad roannel constan tinopol i-
tanam imperatorem. tarn malta de saa gloria et diaitiis et
indice regionis opulentia continens. ut pleraqae incredibi^
4ia Tideantar. Sed et hec hactenus.«
LocolY. Fol 1 38. b. (Appendix ad Otton. Frisingens.
Chronicon. per Oltonem de S. Blasio.)
Incipit: »AnoodominiceinoarnationisH^ C^xl^. vit s«m^
Digitized by LjOOQ IC
552
Uns 64o^ fDus pootifex eTgeiiiut eoolesie Iransmariiie p«i«rne oondo-
lens« xniiUosad ierosoUnutaniim itejr accendit...«
Deainit: (Fol. 159.) (1309.)
»et qaia hec sine licentia apostolice anctoritatis fieri
BOn licuit congnatione. « Et fehlt das letzte Blatt«
(Vgl* ür»tUiu8, SS. a. p. 197.)
Logo V. FoL 160. »Des Lanndes Oeaterreich Frey hait.«
(Mit neaerer Schrift. Ende des i6« oder Anfang des
16. Jahrh.)
Incipit: Item In namen der hejiigen ynnd yngetail-
ten driuakigkait amen« Hainrioh etc,
I.) Heinrich lY. Coniirm. Caesar» et Neron. dipL)
(Deutsch.)
3.) (Fol. 163.) Friderioi IL Confirm. dipi. Friderici L
(Deutsch.) (Majas.)
3.) (Fol. 1 67«) Rudolfi I. Confirm. ejasd. pri?« (Deutsch.)
(i383. 11 Jani.)
4.) (Fol. 168.) Wenceslai Reg. Wien i366. Dienstag
nach Cantate. (DeaUch.)
5.) (Fol. 169.) Caroli lY. Wien |366. Sontag nach
Creatz Erfind. (Deutsch )
6.) (Fol. 170.) Caroli lY« BrQnn i364. S. ScoUstica«
tag. (Deutsch.)
Auf dem Deckels Anno domini M; CCC«; xriij«; In yi*
gilia 8. Johannia Bapt« facta est reformatio hujos monaaterii.
CXXIV.
Kt..ao47. Codex Ms. Nro.3047.
(Hist. prof. a5. Olim 76.)
Cod. Us« Chart, seo. XIY« in Fol. (FolL 319«)
Fol. I. vHye hebet sich an Krontken des edln lanndes
ze Osterreich ynd auch ander Kroniken dapey. (Ottokar
von Horneck)
' ♦) \Pez. Alber St. wer!)
y Wer selten gebert. des man an jn gert
» der yerlewst vmb die schuld, dikch ga*
» tcr lewt buld. Also Yoricht ich mir ge-
vscbehen. wie selten das wirt er&eba.«
Das mir so geling, das mich bofleicber ding
PegruesBe yeman. wann ich ir laider nicbt
encban. yedoch was icb vermag, damit icb
gern beiag. Der Lewt gruess vnd ir gunst* von
meiner cbJainen chunst • • .
In a Columnen jede Seite- 866 Columnen»
Digitized by VjOOQIC
Fol. 3 19. b. tfffo«8o47.
V Wie kinnig Adolf ainen potten gen Mejssen
»Sand das er im daz laad acholt antworten.« (Lets*
tea Capitel.)
Schlufi: » Vnd ander piscbof vil^, dam
V Chunig an aem xil* Mit trewn ait« dem
» Chunig ir half tailten mit etc. «
y nie hat die Gboronikch ain end aot
»vns all vnser laid erwcnt vnd geb
9 yns nach diesem eilend das ewig
» leben Amen. «
Auf dem Decltel (hinten) inwendig: Iste llber est lAefi
Donatus mi paulo Peesel Hcraldus Regis.
Vor dem Fol. 1. Auf einem Blatte, das aufgeklebt ist: (Mit
etwas späterer Schrift als der Codex.) »Anno domini etc. is6a
Jar geschach der streit pischolf phillip von Salczburg mit dem
graffen von tirol vor GreifTenburg vnd die tirqlcr verlum die
achlacht. «
> der von salcsburg hat den herzogn von Steir bekriegt vnd
im ain newe vessti an der Enns bei der Mendling gelegen abge*
wung, auch den tum im Steinach geprochn vnd hat im Ennatal
mit Buob vnd prant grossn schadn than , dem socb Hereog AI*
brecht Entgegn vber den pirch vnd kam mit seinem volkh bis gen
Luegn. da rieten die Swaon vnd pawrn des pischolfs diennerdaa
der pischolf flach den sy weiten mit dem hersogen nit slachn. c
V Herzog Albrecht hat friesach vnd VonstorfF gewung vnd
prochen 1 a5a in der vastn. «
cxxv.
Codex Ms. Nro.3040« m^o^m^.
(Hist. prof. a6. Olim hist. lat* 75.)
Cod. Ma. Chart« Fol. a. XIV. (FoU.sia.)
Ottokar's Ton Horneck Reim • Chronik, (Anf jeder
Seite 3 Colamnen.) (Mank.)
Incipit : y> Hye streit kunig Chunf at mit karlotten vnd ge-
aigt Im an. (roth.)
(Fez. Capl IV. p, 17, a Columne Vera i5L »Er engt yn
wasser vnd veld etc. «)
y Er vangt in wasaer vnd veld
9 sa rossen vnd in chialen
»Doch wo ir tausent vyelen
1» Da sant der pabst tausent wvder
»Dye muessen rneren ire gelider.
V Ob sy wolien genesen .
»Das must ot also weaen
»Auch was daa ayn groaac not
»so eyn pabat gelag tod
Digitized by LjOOQ IC
554
lfM»9o4«> »Vnd ein ander iiryder wart
» Der trat ea bannt an dye vart
»Da es der voder Ijes
»Das was nu durch genyes
»Dem man des Reichs gut het
»Her Karlot durch des pabsta pet
»Ghert 80;mit heres krafft
» Da seyn mit grosser herschafft
»Des Edel prince warte
» Der auch mit ernste varte
» Wann seines Schadens was er gerocht
» Im^ iach des man ig gut hoecht
a.GoK »Er w^r gar versunnen
»Wann daz Im was serunnen
» Gutes synnes daran
» Es was Kayn so tcwer* man
» Der vmb kayner siecht schulde
» Verlur des kuniges hulde
»Das er mit ichte mocht gedingn
» In must EU hulden pringen
» Seyner geyger ayner
»Das was eyn syn klayner
» Das er sich so lyes vermem
»Myt scynen geygern
» Den fursten soi für vnmut wegen
» Das sy kurczweyle phlegen ^
»Vnd noch mit cien messen
»80 daz sy des nicht lassen
» Durch kayner kurczweyl gelust
» sy hfictten stete Tor der TerlusC
»Ir lannd vnd ir lewte
»ynd gedencken auch was bedeute
» Der Zepter vnd dye kröne
3 Gol. » Vnd der Edel Aphel der so schone
»Aus golde ist gemacht
»Wye frolich er lacht
»Er sol doch stet gedenkhen
» an daa here schenkhen
» Das man Im tut mit dem ol
• Das der he^li^kait ist so vol
»Das sich im nicht geleicht
»Warumb mans an in streicht
»Da han ich ce von gesagt
» Danen so beleybt es nu verdagt
' » Vnd daa ich sein nu han gedacht
» Das machet wann der groze bracht
» Des der kunig princze phlag
»Payde nacht vnd tag
• Mit seynn vydlem
» Ich sag ew wer sy wem
» Ayner der was nicht ze iung
» Der byes mavsster wyldung
» Vnnd aynn alten man da sach
» Hjea mayater Bember von Bufiieh
Digitized by LjOOQ IC
au
Fol« «• «Bs ward aoeh pjnßr §Kt 6m mM** -
V Von VaUchenberg Mayster fridreiolt.
» Er was aacb aynem gar halt
9 Der byes Mayster Eamaolt
9 Auch oiert ajner da aain hab
9 Der was gebavsaen mayster pab
9 Es was auch, da mit igrosser ser
9 Von der SVttaw mayster wallber
»Aacb was da gar senoileich
• Von Wyercspurg mayster -fridrekh'
9 Da wareht auch roani^tom werdi' i
»Mayster Chunrat von notenberg
9 Der nach des pryncsen bynfart
9 Lang hernach meyn Mayster wart
»Es was auch dadurch seyn gepot
»Von ErtfuPt mayster Seybpt
9 Da was auch mayster Qtt
9 Des man vyl digk spott
9 Durch den boner den er heC
»Auch kom durch des kunigs pe(
» Von lanndschron mayster Haynreich
» Es ward auch ayner gar da reich
» Des byes Mayster gebbart
» Der selb auch da erslagen ward
» Er tet auch ^osse bilff scheyn
»Mayster Vlreiob dem Gleseia
» Dannoch was da nicht nies
» Mayster Walther ron der Swejnio«
» Im was auch gar haymlicb
»Von Mersburgb Mayster Albrich.
»Auch het da wol seyn stat
»Von Tyrol mayster Chunrat .
» Auch nam vil gern seyn sold
» Von Summeregk mayster percbloM
» Was ich ir nu han genannt
»An dyo was dye ere gewannt
» Das sy mayster warn
» solt ich ir nam varn
» Dye noch yydler hy essen
»Des mocht ew wol verdrye
»Ir was odt mer dann genug
»Vnd triben solhen vnfug
9 Das Im dyse stet wurden gram
» Dauon er Crossen schaden nam
»Auch wo der kunig lag se veld
» Da betten wegen vnd gecselt
»Ir yegleicher oesunder
»Des nam vyl dicke wunder
» Vyl manigen komenden gast
»Das Im der synne so geprast
» Das er nicht tag vnd nacht
»Da kegen traebt vnd gedacht
» Das er des vber were
»Das sevn lannd vnd in verperej
»Payde laster vnd schadende
Digitized by LjOOQ IC
886
MMo^S 9 Gol. »H^d t^IcihMttt der piTiBflfcs fn Ceeili nh seynen
Oeygem (rotb)!. « •
» Wann der pabst het geladen
» Den Karohen mit seyner chroik
» Wolt er den solt vnd den Ion
9 Dei pabita vdderttam
» So 8olt er sieh eu warn
»Idi wen da gehört nicht g^jgen su
» wan jn spat ynd fru
1^'Ber Harolt mante /
»Mit rawb ynd mit prante etc. «
FoLaia. Schlnfst «Dy nacht hetn 8y gemach
» Des nacbstn tags man sach
»Von Walsee den frechen
9 Der wyl iiirsten schadi? rechn
9 Den ym beten getan
»Dyeselbn dyenstman
9 Dye sich de \Vyder hetn gesacst
^ Ynd sind noch vnergacst
k Von der payr hem hercsog OttS
9 Des schaaen des mft seynen rottu
9 In ^et der von Walsse
»schaden ynd sm^ch me
9 Der potendorifer spurt
9 Vor Kirchslag Tnd Ebenfuif^t
9 Ward ym des tag Terprant
»Waa man des seynen rand
9 Sam .tet man den andern auch
9 D6 so manigen grossen rauch
»sach in dem land auf gen
»Do pegunden sich versten
»?u Wyenn die purger
»l>a« der von walsee chomen wer
» Des warn sy Tro
»Auf seynen trost sr do
» Furn aus mit Srer kraft
» Vnd dy sew schadhaft
» Heten vor gemachet
» Dy Wurden Ton ym geswachet
»Wann sf
» Guter purg
» Vnd prachn
» DeiÄ von Walsse
»Dem her^cogn
»Het erparben signuft
» Wolt er sich rechen pas
»An den dye im has
» Den fursten het ercsaygt
» Vnd yn woltn han gefrayt
» Dasue wolten sy im dyen«
» So dat sy ym von wyenn
»Wolten Dringen auf den plan
» Zwajfncsfg tawsent man
Digitized by LjOOQIC
SAl
y Perajt in lic^efi^Br s^afbat
» Vnd das doch ir stät^
»^Wcr wqI .pfeifet . ; ' -- . . 'j -
»Mit Warnung gut
» Vor den vngetreTrcit
tDy den weyren^newan
»Do gemacht heten
> In dam Und vnd fn d^ti atetrf
» Dycs ward nicht Tarswigen : .
. y. Dan Herrn .scbukLigen ,
y Dje sich do. hetn vercaigen .
» Achten vnd mezcen
wSf das dyng att^vttden
»Ob sy fcht erfUndto
» Damit sy pelibeh - •
• Aqs dem lant vnuertribn*
»Nu chundenby nicbl erfiBdett
» Damit sy Tbarw^adan
1^ Des laYituolhhs aorn '
»'8y hetff yeHom
» Vaat vnd vrbar ...
» Chamen yn ^ar
»Von
'» Vnd
» Dye sy vor peswärten
' » An Irn weyneartcn
» Dye sy» in ot k0ten (aalascA
» Welich ra( ir schold weaan
» Daran sy vercsagten
» V)i poten sy iagten
» In dem land her vnd yn
' »:Daa sy ebaman su.yA
»Vnd yn mit taylten drak
» Ir hilif vnd ir rat
» Ob sy mit chaynen dyngen
»Motbtan aupnngen
» Dax sy irer schulden
if Chamen su hnlden. «
;>
i
Xv».a«4»*
'iA
)
.1 1 :
oc'if \
Jl
wyenn dy purger
dye Newnsteter
.•11
: /
"Mi
.'I /» rl
Auf dem a Deckel inwendig: » late .lib|er- eit regia ro«
manoram.« (Priedricli's 1V< Schrift?)
(Möge die von mebreren Seiten yersprocbene neue
Anagabe dea interessanten Otlokar von Borneck,' der diea^
Handschrift zn Gründe liegen soll, doch von einem tüchti-
gen Sprach« nnd Geschichtsforscher geliefert werdeni und
iE war bald!)
Digitized by LjOOQ IC
5S8
cxxvn-
Hra.907e. Codcx Ms. Nfo. 9078.
(Bist. prof. i36. au)
Cod. Ms. Chart. »ec.XVI. et XVH. Fol. (FolL'Sa)
Locol. Fol. 1 --^ 4* Cornelii Gaalteri et CaMandri,
(Georgii) virae ratio.
(Ab ipsis ad Magifttratnm citit. Co1on{ensia directa.)
Dat. Coloniae. Anno i556 pridie Nonas Januarii. (ß*/^ Bl.)
Incipit : » Cum nulla $it Uun modesta virtua , tarn prudeas
simplicitas innocentia tarn cautfi qua£ malignomiii hominum et
Sycophantarum dentes semper et ubique possit effugere . • . ••
(^^Cassandri opp. Paris i6i6. FoK) (VVouters^f i589.)
Vgl. Sweertii Athenae belgicae. .
LocoII. Fol. 5 — 94. »Petrißami ^Teromandai (Elo-
quentiae et Philosophiae apud ParUios pro^easoris Regii),
Tita a Nie. Nancelio Trachjeno Noyiodaneiiai , Rami diaci-
pulo etpopulari, descripta. (so Bk)
Incipit: »Petrus Ramus, qui f^cto nomanis et cognomiob
auaypait{iaTca|iQ menis partus dici commode potest,. ^ Picardiaor-
tus quidem tuit, sed ex Eburonum gcnte oriuodus. «
Fol. 24. Tefttamentum P. Rami etc.
y Scriptnm mea manu , signatamqne Lutetiae Parisio-
ram in gjmnasio Praelieo A^ 1 568« Cal. Augasti. <
LocoIIL Fol.sS et 26. »Sacoiiita ac ttera deacriptio
expngnationis Smolensci primariae Arcis Severienais tractos
in Moacouia. c (17, Bi.)
Incipit: » i3 Junii Dens prepotens S. B^giam Maiestatem
Scmolensco potiri hoc modo concessit. Teroporq Comitiis prefixo
Regia Maiestas, ante ab arce bac noluit recedorq quam cum sa*
perbis et contumacibus obsessis fortunam adbuc periclitaretur . . • «
I ''— 38. Copiae guorunidam l'r.iYilegio-
) ■,.■,...
nlegii Heinrici ß. R. (Dat IV Non.
VLO diplomata (Julii Caesaria et Nero-
ir.
de Agmanspacb , Commiss.ariam Offi-
cialatns Pataviensia curiae , ex petitione Alberti Bucis Au-
Striae personaliter constitnti.
Dat. et act. Yiennae in Castro Dacali etc. in qnadam
aula commnni castri einsdem versus austrumsituatasub anno
Doroini 1417. Ind. X. die yero 12 Julii hora tertiaram etc.
(Abschrift dieses Yidimus.) 3 Bl.
b«) Pririlegium Henrici VI. R. R. datnm Leopoldo
Digitized by LjOOQIC
599
Doei Anetrifte. Acta apnd Ettlingen, is^8« Nono Gale« tfro. ^078*
Sept. Ind. h
Incipit : 9 Wie Henrich R. K. HerUogen Leopolden dem
El^isten etliche Frejfheitten vber die landt Oe$sterretch vnndt
Steyr geben , vnndt ibme vnndt s. nacbkhonimen das Voglein auf
dem Hertsoglicben buet antragen verüben batt. A. tertiom. «
»In nomine s. et ind. TriniUtia Amen c(g« « (1 Bl«>
c.) Fol. 3o. T* »Tidimns Ton Bischoff Leonhardenyon
Passau aafzgangen der hertzogcn von Oessterreich Frej-
beit Kajtfera Fridrichs des Enten vnndt Kaiser Fridricha
dea andern, wie der Erat anrzderHarggraffachaflftOeaater-
reieh ein Hertzogenthumb gemacht ?nd herteogen Henrich'
TOn Oeatterreich viil Frejheit geben halt. « (3 Bf.)
Dat. des Yidimus: Dat. et actum Yiennae, in. Curia:
DOStra Episcopali in Camera nostrae aolitae habitationis,
1437. 17 Aprilis etc. (Abschrift.)
d.) Fol. 33. T. »Wie khönig Ludwig Tnd konig Fri-
derich von Rom , die baid äuff ein Zeit zum Reich erwält
sein, sich der Regierung des Reichs mit eioander vertra« *''''v>''*^^
gen vndt veraint.« Münchea, Pfingstag Tor M. Geburt
i325. (iVa Bl.) ...
e.) * Fol. 35. Das Khönig Ludwig Köni^' Friderichen
Ton Rom verheisst, das er ihme an dem'Relca entwelchea
wöHe. Geben zu Relin i326 an dem Erchtag nach dem
zwölfften' tag.
f.) Fol 35. T. » Confirmatio , Ihnovatiö, et T&Testitnra
cum coHalione quorundam notabilium privilegiornm , facta
per Fridericum Romanorum Imp. ITI. super omnibüs et sin-
gulis iuribus , feudis, ducatui Austriae, ad presens et futu-
rum y et ut idem Dncatns Austriae ex nnnc in antea et in
perpettium Archiducatus dicatur, nominetur et reputetur.
Dat. in Novacivitate VI. Januarii A«" i453. (2V4 fil.) ,
CXXVIl.
Codex Ms« Nro.8839. v.».88S9.
(Recent. 81 9. Scbvrandtner II. N. 794«)
Cod. Ms. Chart, s. XV lU. in 4t«* (Foll. i45.)
Apologia pro Palignesio seu Animadrersiones in Yin*
dicias yindicatas Arboris Genealogici. (Abschrift.) (1734.)
Mit eingelegten Noten und Erläuterungen Ton der Hand
dea Spannagel.
Incipit : np09 «kStAq»
» Feclsti Tu sane , amici officium , Vir niustris / quando.
Digitized by LjOOQ IC
06a
&0.8839. quid In orbe g^ratqr IiUei»at«, son me eiTisir igiiorare. Concti-
bat mihi quidem, de' hello, an monompchiam potius dixeriia«
quod intor Vindicem et Palignesium exarsit, sed, ex relationibiu
•dmodum' Parnassi et eruditorum etd. «
Desiait (Fol. 146.): Pali^nesius eerte, non egit Tecum, ei
irerisimililudinis loco , sed c\ ti7s aicoStc'^cw? (in quantum eius n-
pax est hfstoria) Ticitque, immo profligavit sententiam Tuam: id
quod Tibi rabies eaft, €um tfiuniphom dicere debmsses. StUan
VindiciaruniTuarmn moderatisslmum dicis. QuQrsum yen> adti-
lient...« ((jetera desunti)
^ 8cliwai)dti|er in 9*Ilecen$ioii U* p. 149 •>£(•
. »Antigalerii Praecopcnsit , .«ea Russi (aimir. ficto nmaiac^
eiusdem Pa)i^i)e§M) Admonitione« in Vindi<}ias yiDdieataa vAlga-
tas per AujCtor^m Vindigiamm Arboris genealo^'cae Bayaricae,
seu Apolögia pr'o FaHgneslo,.8ub cuius nomine idem Spannage
Ihia latelT An. ^734. «
•' CXXVIII.
ifa.9o«6« / Codex Mfiu Nro#9025*
• • ' ' " (riist. prof. 107.)
Coa. W». Chart, 8. XVII. Fol. (FolI.a89.)
. Nicolai Croaenii Belg^e Ord* Eremit. S. Augastini. D.
f^erdinandi II. Iinp. Histpriogr^tphi (t loNoy« »639). Hulo^
ria SacrO'pr'ophana sui iemporis,
(Opua imperfcctuin.) Es sind meist Qonectan«eiiy aber
auch aasgearbeitete Capitel.
Fol. 1 — 5. V Prodren^us . Bistori.ae sacro - prophanac
Nostri'temporis F. Nicolai Cruseni. (5 Bl.)
^ Incipitx y £rupit tandem poten^asima Bei manu scissua
Carcinoma' qupd a saeculo pericul«.sissime Orbem GbrisUanum
exnfceratis aniinrs fatigavit^.vöiierunt hactenus et vouent adbac
pii omnea-brassicam propitif numinisad integram tantae plagae
obductionem , ut galfum Aesculapio tropheum Jovi , et praeteri-
tis bis vanitatibus supremo Beo Authori MaxuiT^o ^ Guratori , et
Restauratori, aacram aram cum munimento perpetuo exciteniits,
2aod dum a Religioso calamo relJigiose concipitur, dumque ad*
uc 8ub incude tantorum gestorum tuba malleatur, placuit srHe-
.^ , . tim aliquid praeludere, quo respirantium. fames irritata acuatur,
quo aliquamdiu post subsequiturae historiae veritas facilius inno-
tescat, quo nudifas eiusdeni apud ditissima gestorum acrlnia sti-
pem mendicet, quo deniqiie festipo scripto Bei gloria evul^etur,
moneanturque posteri aa intrepidc subeunda rcliqua pericula:
iliud autcm maiori fruetu ftiturnm mihi perauadeo, si boram me-
moria cottidie euriosis oculis aubjiciatttr, et a breyi «barta &-
miliariter in mpntem ipsam sali^^is. fortuoaequo s^a^ aoyicitaia
tranaferatur etc. «
Fol. 6* Nicolai Crusenii Hisloriarum sui temporis
Para i"»«
Digitized by LjOOQIC
56l
Incipit: »Imperiuni 0.cei4enUle ad Carolum magnuiii per Vro. 90*5«
plures gentes natiofi^ »c populos derivatum etc» «
NB. Fol. V/i'et 25« Eine Untersuchung über e. gewis«
sen P. Seraphinus (^* Verbrecher).
Es Bind di« Blätl^r auch nteht cwdcnllich Ausammen
gebunden^
Der Verfasser hat sich vieles nottrt« aber die Benfit«*
song ist äufserst schwierig ; verdient jedenfalls von dem,
dar, diese Zeit sich wählt, nähei* untersucht su werden.
.. X^on Carl V. angef fievue, dann besondere von.Rii«
dolph und Matthias.) v. Sweertii Athenae Belgicae^
. . .AU Probe:
Fol.tBi. trStatim a merto (Bndolpbi IL) Gaesaris Rna^Sui
ptaetiosissiroarüm xeruin custos « obsffvnatis cistis et coaclavibus«
custodiae traditus fuerat, quem Matthias biduo post fuAfvalia
caaminari voluit^ sfd Ruscius ad despcr^tionem redactus et ob«^
icctorum forte coniscius sibi ipsi vitam invidit, quare mox etians
frater illius in carcerem coniectns et utriusque fortunae atinota-«
t^a äd fiseum deveoeruiit.' Cadauer Ruscii subpatibulosepültum,
propter apparentia spectra erulum fuit, et in cinerea redactom»
Dteebantur Leo et Aquilae duae a Gaeaare ad decprem faitiiliae
pridem in aula educatac certo mortis Caesareae sub^eqpiturae
praesagio pauto ante deccssisse ^ vivis . • . «
Fol. 184, V. » ... Sequentca dies divjsioni baeredftat!^ de-
simati sunt— cuia's tarnen praecipua pars Matthiae Gaesari, nee
non Imperalrici minatiora etiam muliebri soUiciludine «mbicnti
cesait — sola pars Archiducis Alberti ducentis aureorum millibua
acstimaba^ur. Tyrolensis ditio Seren. Maximiliani habUatipni de*
stinabatur Alberto vero ut Juniori uonnisi annuus redditus cen*
tum millium Iinperiiriium servabatur. De regni ßohemiae suc
cessione levis fuit iniecta roentio, quae Regis Hispaniae iora tan-
gabaty sed fama uteri praegnantis in Sacra GaesareaMajastate«
etiam a medicis, postea non parum eiplosis« confirmata» penitio'*
rem sermonem de baerediariis regnis silentio sepelivit. Ferunt
tarnen 'Marchionem Spinolam de Regis Tlispaniae Principe primo-
genito in ßohemiam aut Germaniam tVansferendo egisse , quod
alii de sccundogenito interpretantur, alii tantum (de bis c.) con*
Üannt« et casum, occidentis fomiliae perUyapanamsobolcmhae-
reditati proximiorem restitui potuisse« sobrie quidem ventilakum
esse dicebant , vnum constat iam tunc Marcliionem Spinolam«
adiuncto sibi ßuquoio , egregios milites de industria transmissosi
non semel de Bobemorum constanti officio dubitasse, loca op-
portuna metandis castris despeiisse, ettempora quaepostmodum«
aeditione Bobemorum exulceratissima inciderunt sagaci mentis
oculo praevidisse, ac praedixisse. Gonstat etiam Spinolam tunc
obtulisse operam suam in destructione Mulbemiensis munimenti^
temerarie contra maifdata Gaesaris erecti , ibidem Aquense Ve-
salionse Marcoduranunf et plura bis similia negOtia discutieba(n)'
tur, omnia tamen ut immatura doctissime dissimulabantur . . .41
L 36
Digitized by LjOOQ IC
S62
CXXIX.
»«.Ml«. Codex Ms* Nro.3M3.
(HUt. prof. 536. 0). 454.) '
Cod. Hs. Chart. $e€« XIV« FoL (FoU;3i7.)
Locol. Fol. I — i3a, Historia de capta Troja etc.
^LocoII. Fol 133—146. ChroniconAu8triacoin(Zwe(*
lense).
Von F. 144 gedruckt bej Ranch, SB. II. p. 3i3, ual
auch ' stellenweise inserirt in das früher stehende Chroa.
Anonym. Anstr.
(Ist näher zu nntersnchen. Am Ende Fol. 166 alehei
einige andere Notizen, am Rande Hand des.Strein.)
LocoIII. Fol. 157 — 185. Incipit liber de geatia Alto>
sandri Regit. (Ed. Argen torati I4q4 )
(Ezpliciunt gesta Allexandri Regia Anno Domim
Uz CGC<! Ixxxxy^ die XYij mensis Febraarii etc.)
LocoIV. FoL i85 — 299. Incipit tractatua de 7 pn^
fectibua Religiosomm.
LocoY. Fol. sSo. Incipit Liber meditationnmaire Ort-
tionnm dni. Cardinalis et doctoria Boneuenture qui ymago
Tite nominatnr.
Loco YL FoL aSa« Tractatnt moralis de Indo acacoroai.
LocoYIL FoL 376. Septem pulchre fignre cum mort-
liaatione Talentes ad predicandnm.
LocoYlII. FoLSia. Abschriften einiger Urkunden. ^
a.) Yom Domcapitel zn Bamberg, Dat. i336. ferii
5^« ante Nat. Job. Bapt.
b.) Yom Bischof Berthold v. Bamberg. ia68. pridie
Idas Maji.
c ) Yom Domcapitel zu Bamberg. 1269. ai Julj.
d.) Von demselben 1270. XIII. kaL Martii.
FoL 3 1 4* e.) Von B. Berthold. 1276. 1 Febr.
f.) Von Gutta , Wittwe des Conrad yon Bickenbadi,
Dat. Holzkirchen 1275. VIL Id. JuliL
g.) Von Conrad d. allen Burggrafen zu Nürnberg u.s.
Hausfrau Agnes. 1 3o3. 2 Febr.
cxxx.
Kr*. 7709. Codex Ms* Nro.7709.
(Bist. prof. 937.)
Cod. Ms. Chart, in FoL sec. XYIL
Oesterreichischer Fürsten der Haidnischen Jüdischen
ynd Christlichen Herren als der Marchgrafen Hertzogeo,
Digitized by LjOOQIC
563
Ertsbertsogen rndKünigen difs Lands Osterreich Folg, Hc«. 7709*
wie seinther dfefs'dühdtflafs Sie'su Herrschongnach einan«
der ankhttiDinen seind , auch Ihrer Wappen, Weiber, Kin-
der, begrebnnssen, Jar, Bildnafs rnd je manch gedenkk-
-w&rdig Sachen, zvt YnderschaiJt der Nähmen« k^rtsiste
Vertaeaichnnfs , Aufs vilen gschichtbaechern vnd althaiten
souil, was immer gefunden werden ynd noch wiCelich sein
mag in richtige Ordnung der Zeitt verfasset (darch Johao
Basch Pechlariensem«) (War früher ausgestrichen dann wie*
der an den Rand gesetzt).
Kaiserlicher Adler« (Umschrift«)
. Anstria, Osterreich, auf dem Tentschen boden, ein
Ertzhertzogtumb , ynd Landschafit defs Heiligen Bomi-
schen Reichs« '
Fol. 1. b.) Sistori Schreibens gunst rnd befelhong*
Kay« Ferdinandi Freihait Doctor Lalzio geben.
Kay. Ferdinandi Freihait Wilh« Zenocaro geben«
Zenocari Leben an die gschichtschreiber.
Fol. 3. Der Rom. Kaj. anch zu Yngarn vnd Behaim
Khfi; Mt Rudolfe dem andern Regierenden Ertzhertieog za
Oesterreich etc. Leben gnad vnd S ig. (Torrede.)
" Fol. 3. b<) Oesterreichische histori buecher, vnter-
•ehidner <H*diMuig, die Ich aufz allen Scribenten zvoerfas«
aen angefangen kab , nach Gottes Willen vnd kaiserlichem
gefallen zu ooUetidon« (8.)
F0U4« Tabula excerptomm Erstlich der Haidnischen
Fürsten, etc«
Fol« 5. b« Jar vnd tag kalender defs Sfindflufz im iar
der weid i656. Noe alters 601»
Fol« 6« Noah allain herr der gantzen weld«
Fol. 7. b« Erste Fürsten in Oesterreich zur Zeit Noe.
(Tuisco.)
Azal auf dem Talnerfeld , sein Land hiefs' Azelland
die Stat^Azelbnrg-
Benno oder Wando hie zu Wienn , hett ain Land bifs ,
an die Rah oder Bfibnitz* Bannen der erst, «o in Fannonia
regierte.
Eber, Heber, wohnte vnderhaH> Krems, wo der Camp
in die Donau rinnt etc«
Fol. 8. TaisGons gsetz«
Fol« i3. Zur Zeit der Juden in Egipten etc. (Aventin.)
Alman«
Hercules Alemannicos. Erele, Aergle, Aergkhle
Hergnele, Arglewe, der herr oder heldt, «nifr dem bösen
Lewen , den Er an ainer Keten mit sich heramb(aoohznnr
Zaichen im Schild) ffierte« (Wappensohild.)
36*
Digitized by LjOOQ IC
S64
Nro.7709. Ypn da an ziemliob yiejc* ^ ^ • ^ r ,.
' Fol. 41 et 42. Leer/()E:$ fehlen ^i««J|i^rejiachCIitisti
Geburt ii5i — i35i.) . ♦ .. ,.
Fol. 43. HertzQgen'zu Oesterreich von Habtbarg.
Fol. 46. Successiones Folg'der ^m'^ainenden auch an-
derer Teutschen , Schwaben, Bairn, Behiper, Märher,
Tngarer^ Steirer fremder etc. Künigen ynd Fürsten die
Till in vnd durch difs Lan,d getzogen, thaiU darinnen hersch-
ten oder krieg fürten, bifs die Hömerdraufs verlriben wor-
den Ynd gewichen sindt. Welche ertzehlung zur Oester-
reicher Chronic ril berichtsam, zu bewahrang der seit
dienstlich ynd nottwendig ist* (ßairn ob der Ennfs«)
]^ol.48* b. Genealogiae Geburtsstamoi der Kaiser Kä-
iiigen Fürsten rnd trafen so zur Oesterreicber Fürsten
Folg vn4 Chronic nötig vnd vil bericblsam seind»
'^ol.Si. b. Historici. Autores. .' Die von Successioni-
bus vnd Genealogiis etc. ges'chriben haben etc. (10 Herr-
schaften.)
Fei. 54 — 98. Chronic Register.^
Verzaichnus aller namen vnd aacben die in disem Folgbaack
stehn, an welchen Blatt oder iar icdes zu finden seye.
F0L99. Chronic Bericht vber all Panct die in disem
fürstlichen Successionsbuech einkumen ztuierstehen was
hieuor gesetzt worden. (Zuerst 8 Puncto.)
Folgt weilter bericht (noch 9d Stücke).
9« Von t^utscher P^ation..
10. Von tentschen alten Völckern.
. 11» Von der Oanau.
13. Von der niappa Oesterreichs vnter der Ena«
i3. Von dem land Qesterretch.
14. Von Landsoamen
i5. Von Lands Völckern.
16. Von Forst enslindep.
17. Von glaubens Sortten.
18. Von alten Wappen.
«9. Von Regier ungs vnd Lebenszeit»
so. Von Begrebnussen.
. . fli« Von Heirat Ynd frembden Herrsoliafften.
32, Von Kindern vnd Erben«
a3. Von alten vnd neuen Land Propheceyaoi «hni
Oeitereick* Fall Praelic.
34« Vom End der weit vnd vntergang difs lands.
sA^ Von Autorn vnd Continaatorn»
A .3^ Spvaeben Art,. Ovthographia.ffid. Etimolofsta der
I Teaiaolifui.
Digitized by LjOOQIC
565
li7« Cdllectors iScIrozred ad dto weldwdisen. Mto^ifo^.'
a6. Collie tor^ scblurzred aq die Landschaflft
r.
. ., . Alle .dl#fe Kapitel find ami^lK'Uch belegt. <^:
Am interessaiit^terk .8Jin4 ^^^^7 und 9(8* • .
.,. . ■ Ang«fangieu iftii^d^ 1^65. :f, :
E!s ist ein mühsames , carioses Qemisch yoa Wahrem
iliid.Absprdei«^ \ .. f . . « ^
K M: Herrgott, ffyk. 00^^. Sal^sk. A Prfil^.JUk
p. LXIX.
* \'
4 cxjoa.
(Bi)^t. prof. 64 1,* aotea Hist. la(« 3ii.)
., ^'; Cpd, VfiH P^rg^ *ec. XV. in* 4*^ (63 Bh) -
" "M Anfttriae Prifucipüm Ghronfci Epitome triple^ H^ricl
Gnndelfingen Constantiensis , Artinm Magistri, Ecciesiae
^riWrgensis Säcellani, ad Sigi&mtindaiti Anstriae; * Stiriae,
Karinlhiae PHocipem, TridenliAonHiiqiie montiatn Domtnonf,
Fol. I.
' »Serenissimo IltU^trisaimaaue Sigismundo domus Austrie
Stirle Karintbie etc. principi /rriaentinorumque montium domino
etcelJentissimOf liosfreconfederationis jub^i sp^endidissimo, Heyn-
ricas' GttlidelfiKigeii de Oonstancia artium roagister Ecolesie Fri-
hu^gensls Öappeuafroiiim' ulümiis huiailem obedientiairi perscribit,
et presen« dedicat opusculum.«
y Cum tuam dictucatem atque amptitudinein aon eziguam esse
existimarem (Adagniacjentissime pnnccps) alienuroque a me esse
dicere, ne'si tarn ad verendum tue laudis, hoc opusculum, acce^
dere michi pbas esset Et si nullo aut exercitato indicendo iiigenio,
xiulla denique scribendi auctoritate preditus sim, qua in ce omando^
atque cxtollendo insudare possem. Tua tarnen dementia, ac sin-
gularis huipanitas Omnibus nationibua cognita, atque perspecta id
efTecit, ut te principem clementissimum, genere nobilissimum, lu«
•titia fulgentem. <b -r- > .
P. 2.) y Probitate refertum humanitate splendidissimum esse " '-
tiiderem. «... etc.
FoL3v ;,•...'..
vProcedit autem hec mea cooseripcio per tria Epithomata«
Fftrrium aütem continebit'primorum Austrie principum giAema-
men ac origioem. A primi Marchionis Abrabe gentins temporibui
ad^Sf ue uacatipnis , quo Austria Imperio^ romano uacanerat tem*
,pusV „Etiam magnam principum ac nominis mutabililatem lioc ijp*
suin complecti videbituir epithoma etc. «"'
Digitized by LjOOQ IC
Kfo. 616» Fol. 4 — 99« I« Epft». (0.6 BL mk 81 Wappeoi s Initk*
lent auber gemacht^
Fol. 3o — 35« a.Epitl (SVa Bl. mit 1 Initialen nnd 1
Wappen beysammen.)
Fol. 35 ExcIamatio'tiiiitabilitalU Ui'r^'^iifttrie quo ad
dominii et nominis alternrm mnttitioheni.
Fol. 37. Arbor ducum Aüstrie ex Ilinstri prosapia Co-
mttiini de' Anensberg,
Fol 37 — 5o.b. Terciam Epithoma. (1SV2 BL) Mil t
Initialen und 1 Wappen beysammen; v ' * ^^
Fol. 5i. Conclusio libri. (1 BL)
Fol. 52. Comitum Tjrolis saccettio (iViBl.)
Fol. 53 Schlafs mit einem Doppelwappen.
KM. HerrgaU^ Bist, ßeru HahJh^ L ProUgom. FIIL
p.LXV. i
Kollara AnaUcla Vtndobon. I. p, 738— 824. N. VW.
vEx historia Austriaca hactönna inedita Henrici Gn-
delfingii I^srs tertia tjrpis a Lambecip yulgato cum Appea»
dice de Successione Comilum Teriolenaiam.y« •—
. . (V. LambecH (ed. 1.) L. Il.Cap.y,!. p..4fr5. ~ it- (^Ä
a KoUar.) L. IL p. 6 it. p» ^ 19.. c. V L et Nota A.) .
Zuerst über den Author Bemerkungen f. Lambeciaai
Noten von Kollar.
Dann p. 73« —-740. Praefatio ad digistnondum Archid.
Dann r. p. 741 — 792. Auszüge von dem Epitome pri-
mum et secundum mit Erläuterungen , r. |t^amb* u. Kollar«
Dann V. p. 792 -^8 19. Das ganze »Tevtium Epitpaa.«
Mit Noten.
Dann p. 81 9 — 8»o. Ctynclnsto Liiyri. •'
Dann p. 821 — 824. Appendix, Comitum Tyroli». soc*
cessio. —
CXXXIL
nf..M.. Code? Ms. Nro-.808(K
(Hist. prof. 435.)
Cod. Ms. Chart, s. XYI. in Fol. (89 Bl.)
Des Hochloblichlsten Kheyserlicben Haus ron Oesater-
. reich Staipen Fnd Genealpgia«
Incipit (FoT. 4*) : * Es ximet sich vnd ist nicht vnnuts, nacb-
dem hernach Yolgendt di^ fursten dels Landes Ostereicb, Toa de&-
Digitized by LjOOQIC
I «ilbvfi Littl«s Afifmgv' wie waa'< vad dmnA welitb #• zu' JUnem Vn^M^.
FirüAen^aHbeifesobuj^et.ist worden, auch was Volckha vnnd '
Nation vor Ihnen geregi^ert vnd darin gewesen ist , wafs Iihürcs* ,
}ic\k dauon bu schreiben wän nichjt klaine Kucaparliheit auTs soli-
clien SU Wissen tlnisprlnget etc. «
' - Fol* 6, bt ..i .
. M •.»Hseiiack:vo%ett.4er 9bge<neUen Kbronigkh eins yegclSehen
^ Ffiersten ron Oesstemreich mit seinem, nanxen vnderschaiduicli Re-
giemng.«
y Leopoldua Serenua etc. bis Fridericüs IL Strenuas.
Fol. 66.
IXas i^t^ Hertsog Fridreicb
. ^ ' Von des*. Todiß Oosterreicb '
Soll itnmer wainen vnd clagen etc.
" ' • ' ' ** • • • JLL im^ mmm
( (Vera i4.) • Zu dem heilligeh Creitz er begraben leat •
Fol. 67.
^ » Hernach volgent der Durchleuchtigen Hocbgebornen Für-
i sten vnd Herrn Sant Leopolts des Heilligen vnd mitten Marggra-
I fen in Oesterreich gescblecbt gemahlen wer die von gepuert gewe*
sen, auch welichcb T'Srsten vnd hcrn ier töchter verheurath wor*
den sein.«
* y Richards uxor Leopold! sereilii«
9 Bickhardt ain w^ise frome andechtige FOrstin etc. <
' Fol. 83/
(Die lelKte.) » N. ain seuberliche gerade Fürstin i^n tocfater
ftines Hercftogs von Meran im Oetscbtiandt gelegen , die warde
durch ierenvatter vermehelt hercsoe Friedrichen von Osaterreieh
dejEn^trejitperii Anno etc. i%'i^ iar. dau doch vnbilHcb wafs Freundt-
acbaftt halo, auch mit £unst vnd willen Hercxog Leopoldts seines
yattcf vnnd Anno domjni i243- iar, achiedt Herc/,og Fri(ilriicb,sQin
ondor.gemahei fraw N. ain Uerczogin von Meran, auch von im,
lA.gegenwiert Pia^hof Eberhardt von Salzburg vnd ßischot* Hudi*
e^rs von Passaw^'vfid bat nit Kbinder mit ir, wan s^^'j^estorben
ist, ^ch ier begrebfLufs seczen die Cranickben nicht^. i . ,
Fol. 83. bi Gemacht vnd vollendet etc. etc. ; *
Vnder dier rogi^rung (Pabsts lanocenz VilF. K. Frie-
drichs III. K« Maximilian) ... auch vnder des Darchleucb-
ff^steh Fürsten vnd herril Herrn Sigmandts Erccfherexogs
za Oesterreich y^nd gräfen 2u Tirol, Khaiserlicher vndKhu-
nigcKcher Maysltii V^ttet; auch iniir hilf des Erwierdigen
geistlichen Herrn Herrn Jacobs die zeit Prebet des wierdi»
gen. GöUhaofs CJostemewburjp ah' man celt naeh Christi
' Ynsers lieben herrn gepnert aintansaeiit rierhundert tmI im
'^in ynd nennzigisten iai\« -— '
FoL84-*89. Kurse AnffthmiigeB der hababnrgischen
Forsten.
Digitized by LjOOQ IC
568
irrto.8k»8o. A. Albreckt Lmdgl^af la fils^» Hcmr tjDd 8affenlMf|.
B, Hudolf graf zu Habsparg wardi erwdlt za Römi*
sehen Khunig Anno etc. dfii. 1^73. etc.
Letzte. Margreth Erczberczogin SU Oesterreich vardt
dem Künig von Franckhreich vermehelt. .«
Schlafs. (Fol. 89 ) Das seindt die Oest ynd Frucht des
Panmes bifs dise obgemelte zeit, den'g^ in ewtgkhaidt
dnrcb sein genadt fruchtparr lang wSile behalten.
Gedruckt zu Basel«
Ab Anonjmo. (?)
K f^ogel's Spec. bibl. ä. Aastr. IL pag* 184.
f. Herrgott, Genealog. Hist. Habsb. L ProUgom^ FilL
p. LXIIL » Anonymi Genealogia D. A. Austr. • • plus promit*
tit in fronte , quam habeat in recessa. < . •
cxxxin.
iir..6M' Codex Ms. Nro.564;
(Hist. prof.699.)
' Cod. Ms. membran. s« XV. in 4^ min. (iiSBI«)
Älberli de Bonsteten Historia Austriaca,
(Ruhr.) Prplogas in bystoriam illustrissime domu Ao^
strie feliciter incipit.
locipit : T» Serenissimo principi ac heroi dotnino Rarolo Fran«
corum etc. regi Christianissimo, domino suo gratiosissimo, Alber-
tus de Bonstettcn ex baroxium gcnere cretus, decanus insignis loei
heremitarum, Sacri Lateranensis pallacii ac Imperialia aule c#me9
pallatirius nee non Cesareus Capellanus se humiliter dedit atqae
commendat. — Non dubito (Ghristianissfnie regum) quam pluri-
- mos fuisse posteaquam ex phoebis venisti dyademsque regium «a»
piti tuo imposuisti, qui inclitissimain prosapiam tiiam adoraaront
^ tequa plurima laude (ut fieri solet) aftecere, quos si imitart eni«
terer certo dcficerem. Tanta enim et tarn eto. «
V Schlafs der Dedication. FqL6. »Iteram Tale ex he-^
rema x Kai. Mayas Anoo M^ CCCC« IxxxKJ;, .
Fol. 6. De situ Austrie et nio.ribas ipsius gentis capi«
tubim .primüm.
,Pol» iji3. De PhiUppo adolescente capitulum^ioqua-
gesimam .4^^"* et finale«
Fol. 114. (Sequilar conclusio.)
» Habes nunc (Serenissioie re^pmi) regie dcMsus Austrie lu«
turi sobolis tu! materni generis primordia fasces atque amplia«
simum flumen, cuius domus nobilissime persecula merita preclare
Digitized by LjOOQIC
509
nint, mibiquecum multis dicere phas, MC etclaritale.nuiginBWTe-
nustale morum, gestorum magnincentia, inter priDcipi^ua.et regiui
velut sol inter sldm noscitur*^ftt1si9S^. Gahi» dFe'totitmiff ilnagna-
niroitate atqu« solevlia .|a«udiidimi.peridoirum'aokt'«aperau ad
ee«).a#i«m- negioi^ 'Vmrie tfMirM^.«^ redjucia..a^daU.'«Mkiiiiimta«
hejreses stirpatq r^s.^Uuti sediBus jQma^ pontifice^.adaa^BU.eoruif
patrimonia et defensa dotate varns in regionibus Christi eccleai^
privilegiis ac iuribus insignite'Warite'r et firmate ti quibus etiam.
midta* breTttatis studio prelerh 'H«- dicar aolem' factbus adiuvare
Naai dp bijs tt^mutum gcslis illuatribas pleni stanilibrfi plene ta*
pibateaa vo«es, ^kna exenploniaa vetvstas plana tfüM oamla'aat»
<{u# fwi^ tx jnvA%}9i proiceribna buju^.ragio dofm94^kpmm vmmotiom
regiisc^ue et arcbiducaübus fascibiia ioslgnito« etiam in. adibatior
iufvcu>usdam modum, ac Maiestatls. tueque dulaiaaimt Gontbovall
edt,nate in siunmam .cooplacentianii re^qnsiusse «K^« •
Abgedrockt, ans einer schlechten Abschrift von tSaj
des Klosters Nenstift in Tirol, in Mär imiFidUi-y Qdseh. der
Cleris^jr. IF, pag.qi «9, — • . '. 1
»Geniiltftttts in cemnieüterli» snis Hss« de bitrfiotliecä
Caesarea, iure meritoque testatum facit: ab auctore mnlt«|
iniiio prietncttai» .perqoainlabalosa na^ravii iUäqiie pauca,
qnae rera referaniur, exAeneaeSylrii bistoriaFriderictllf:
etfiobeinfioa potissioiam descrtpia eise. Stillte .queqae maxi-
mum partein Jbarharos onmiaQ #t incaltaa est« t -^
y. M. RerrspU^ HisL Gsn. Habsh. L proleg. Flll. p. LXIK
CXXXIV.
Codex Mfiu Nro.&43.. hi«.s4s.
(Htst praf. 678. ölita Hist lat. 197.)'
Cod« Ms. pergam. in 4*«» sec.XIIL et XIV« (318 Bl.)
Loeol. FoLft. »HionolantQr Redditus Sneii Aastrie
qaomodo qualiter et Tndecumqne habeant pronenire Et no»
tandam qnod primo ponenda snnt-.Ofiseia magafei videlicet.
Maneta* Mat^ et Jadicia. Ciaitatam per terram AiMlrie.
Fol» la b« und i3 sind leer; Fol« «5 leer; FoK s6 k«t
87, a8, »9 leer; Fol. 47 b,t 418, 49 leer; Fol. 55 leer«
Fol, 109. 8ch|nfs:
»ReddHus de Novo fofPi de Parchreht seminntar in teM ^
Micbabelis. IX sol.' Item de Molendino ibidem. Sil}g. V. 4^p.h^
anserem. 1. pullos 1111« in carnisprivio pidlos IL Soapidas U« in '
Digitized by LjOOQ IC
quo Hon sarntni*, iraä. JAki^i -...«. • «r* t
. (V^ JUttch SS. R. Aiwtr. IL p. 3 ~ i<ä)
Y» l4aQÜ>ec- 1. 9. p.79. (A.b.A««n7iii«i> - '^
: LoiBoIl/ Foiiii.- i^RiittottttfiamSl/riM 4b Holwico.
Thttritf^ö, f!Bs%a Bi'ano^is' E^iscopi OlotnuceniU compof.
'ia6S.tf ^ (y. ][iarabeciu9 tt. jf..^S.)
.) . IncijMl; s ;r.ln nomine donuai Amen. Anno d&LHi« GO«k LX?«.
. ^ »Äe^nante dno. OtUohera Iilcltt» Bom»or«m B«ge , Dms
J^Hftrie «t> S^yiOiOi *e Momu»» Marehione felidur el poceater. Ex
M«iidato; i*«ii«l<ahmt patHs et'dfrt Brvnonb Olbm. epi. ehisdea
däi« Be^^s per filljrrtam vielem fünc gere'Att«. Ego Heltrfcns NoU-
rwte (Not.) de't«t«ra Tlmriitgre natioois, trahens originem, rimatii
diligenter examlfifati« omnibas'predicte terre StTrte oIRciis prinei-
patui attinentibus omnes proventus corum in hoc volumine studtiS
COApilare. « «^« • , . .
•■. . . . . • \. ...."■ ;. : • I' "' . ,v
F0L187. b, Schlafs:
»lata vero omnia, pflT'tfmai's prenotatis Barrochias« ^seeoBi
^um diati»ctio|ipiii vnius ouiu#ljJ|^t viU^v n^ta h^Teoittnliir pio-
prip^ et eipres^jP.« — . . ^.,„, ,,,. , ..
,r FaL:i8S^ 189 l6er;>(V. Rliaeli 8& |L<Atiair; IL p. ii4
. r . . L«cft UI. .F0L1 9aw (Appendix ad Ratioiiariam Avatriae.)
Incipit: »He^e «n-fbi^Me «tiiMticia'Mtft^^rftorn In stein ob*
aervanda a Dnce Livpoldo et cunctis ministerialibus et civibosAa-
atrie firmiter instituta.
.' . •• n. '^ U' ' . ' ' •* ' • ■ •*'■ • « ■
(Mit anderer, gröfserer und weniger sorgC<iger
Scbrift.) (V. Ranch SS. R. Anstr. II. p. 106—109.)
LocoIV. F0L194. »(H) ec sunt bona, et redditos,
quos conoiparairit« Dax apia4 Chnnradtim de Suroeraw. (Hit
bedeutend jüngerer Schrif^, rielleicht um 5o Jahre, (aBl.)
j^; . (Fol. 196U i97-teeiC).(y.väaadiSS.B^A^lt'p. 109— ii3.)
LocoY., Fol« 198« if;I)ie .an ist geschriben Ton dem
lande zeSteyr. [cf. Cod.71^ Hist. prof. (Ambras. 3so.)]
»(D.y er herzöge Heinrich mit den graenn, dinget dem
l^i^ncbgraye^ Qtahei^ von. Stejt^ sin «eigen, avaa d^ .waavon lao-
gowe.«.».,-.
Sbhliil!ii,(Fol. 300.): *
»(!>) artaach stiffc der herso^e'Li^olt.haK chloster «e Lj-
reavelde 'vn gap daran Willebalmsptirch , vÄd daa irrbor das er
in der g^jeat bot. « — (3B1.) (Haunll SB. B. A. L t43 — a45.)
Loco YI. Fol. 201. b. »(H) ie 'an ist geschriben yoa
dem laiidei^Osterrich, mto das berohomen ai r* yon des
ftemercbe alrmbe« «
Digitized by LjOOQIC
. '.^
jpjeste'nicli jd^s ifazAei;.«»«. ....,.,.. .., , ,....?; / :t . ,/.$:
... , EoI;aoa,b^ (D) echecswgVTmOuem^tiAtTDadem
bistum Ton Begensparch dri Ivj^ce^ ,. ; i, .. ,^.. »t«
. F<)l-^o3'.«.(K>) er berzogeV TOB (>tt«i^cb,h«t«e leben
yon iem BÄßtRW ypa VrefÄippe. i ^ . • v. j c
»j(jD).^i: ^ TW P^powVftejrat aicb f9;StO)ob0roMreU
»(i))'er lifarchgraye LiraoU.Yfp QatecrUih*h0Ct.flwdl
., . li^p^p \IL , Ffil- ap7^ Jii^X ?^ )^*ft 8icb.«i| iple dirGra£»
achaft se Peilätain / rnd allez daz darzr gebf r| .ton fd«v
herachaft von PeiUtain den Bjch-at ledich worden.«
Fol. 909. »(H) ie heft sich an div herrschaft YonNim«
burch ob Pazzowe ynde ^«ijhe^ ^W ze deraelben pnrge bat
gehöret. < * , V T/ *^ >\
(V. Raacll8S.1V. Aul. IK^9— "flßeO t4Bl) (NB.V.f
YI. und VII. sindfified^r f^whnißl^n wie L« At|r etwas kleiner.)
hocoyill' Fol^SM.. Friden£)i 1« Imp^jDeefeliuik, quo
terminoB 'Äustria^ et'Bbh^miä'e Inter Liapolddm et l^rideri-
cum d«ce%'d^il»it. Dat. Vi 179.1 (acta ap*-£^rMi)' hi eiritata
llagdebarcb^ In Kalen^it Jalfil ^ <Baüc&' 88; R. A. IL
' Fq1«.*9 19.. Fcidertciia Dto< BMau coneedit Oadinaro 40
Chunrirtg^n leodom ini »»fw»» *»!*• i >• ^ . .. * »
} (v^paotäm .terce noBtre» Aoattie adiaoeatein -Withrt tfl
delicet cam Silva a fluoto. Lnanis «agnei aid ftiiütb flatiantf
qiii:dioiti(i8t)ropja}z.aii>i )i^rie b^iieficii coiioekMttitM, «) Acta
sunt hec in Bozdiz. 11 85. (Rauch, SS. R. A. II. p\9oj^Y '^
FplA&9.,b. !HfeiaHdfi9ilmp^« (.YL).tfe8lavior,«WA|fkeram
£p. PataT. Wichardo de Sevelde Maiori Dapifero Dacis Aih
atrie Castrum in Veldesperch cum i'i mansis adiacentibaa
pro qnodam predio quo^ situm est .in loco qni dicltnr Gnaa*
(in presentia et per manutn nostri examinis in concambio)
tradidisse • '
(Multi testea.) Dat. , Batisponae IV. Idus JanoarU.
(Bauch SS. B. Ä. IL p. 20». (Zus. 3 Bi.)
h^QolSLi Pofh^iii. FridAHiöus It eonfirniat Friderico
Pnci Austriae priTilegiq^ Fpiderict I. Inip, mno it5^. Au«
striae Düci dat.' (priy. minus.) bat. Verone, iS(4$» MeD#9
Janio. (3BI). (Alte Schrift wie N. VIII.)
Logo X. I^p).2i7, »Nota inquiaition^m, f^ptam pei;Do?
cem in Stiiua,^ - • •'
»Priro'o curiam in Jegerperg, cum duabas hnbia attt«
»entern Sagitario principis iure feudi C0fQiMr§rU dominoa
Marquardas. «
Digitized by LjOOQ IC
S7ft
talil tibi Rex Bohemie et pertincft aj ttarcliOQiain. «
»lletai-d^ei ftdda' AH in der Loozza, ^ue tenent pre-
dicti fratret , sunt Docirtc^ etc.'' ^ ... *
i: .'.•- (SSäkliiAySifthenitVnte'rcncfaaQgdesBerzogs Albrecbt
zu sejn , welche herzogl. L'eheh in dtererniark und cum
Theil in' OcTsteireich ( Hol nr ; 'l*ernberg , ^osena tain ) ia
fremde HiMe Mkömmen BiiiU; ^ - '^ '
^ '(Spiiei^ Sctirtft.) (V*. Banfeh SS» Bi Au4*. p.«oi
-^id£k Vet'dtent' mit der 'Bauctiisciien Ausgabe terglichea
lu'-werdeAj)'*'^ ' '•• ••^^'
rt'V';i '*"
Cod. M$. Wg. in Fol. s^Xlf et Xllt ^4 Voll.)
.Chrekiio^A'Garatenaei In ^ .Columrie« jede Seite.
.il . lWipk.'IXiCCCL.m« Bär^engeraarexitalieapediiQge-
atam Ottoni ad dedicationem uenit. Ignitus | lapis qaaai masaa
§§nfle0>tia'fiarri ab occideiM aeKiaaurenit, et-draco | oians
est, Otto rex nna cum filio taltam intrat, «o hupcie rega«
Iff p^pi^rfaoteanot. Bniite frabs^'^ regia cum ddeata lotha*
iringie eoloniensem epiacopeien aoeepit; etc.
^. , Abgedvabda bejRaaoh, 8S«ReramA«auriaearttni. T.L
p. 1 -i^ 4o«.
. VcL.H«. Pec; SS. B. Anatr* TAh Gel. 14t -*- 147*
Vr«. •78t.
*■ :;■ ■■ • . . .cxxxvi.
Codex Ms. Nro.a78!8.
(Hist. prof. 71. oliAinbras. 3ao.)
Cod. IIa« Fergam. in Fei. a. XV. <Foll.354*>
Fol. 1'« Hye hebt sieh an die Koronik , • der furatn Ton
Oai^reicfa. *
»Der Herczog Hainreicfi'init dem Greim dingt dem Ifarcb*
grauen OtacbvHi von Steyr sein aygen was des was vonLangenawe
mit Tliezsunden wassern vnd mit regenwasseren au peden aeyteil
T)ica in dia Mudr. k . • •
SehlttOu' Fol« 3.
» So ligent in dem forstSteintbartvnd darumb aio imd Tier*
csig buebe Tnd drejjr mairhoff vnd die vischwaida in der groaaen
Gel von dem Ine hmca Periohhaim etc. «
Digitized by LjOOQIC
(Roth.) » IX« h^ret ;fvie niwß iftn^ wayt» »«>^#^
3» Vnd wie es von erst* uti auf dbfo^en. « • • •
FoL3. (b.) , "^
»Nu wll mein sung siebt verdegdT
» $1 well von Osterreich cegen
» Vnd von den wevdn SteyerJent '
» Wen ichian. der Kronken vent etc. <
Fol. «8. (b.)
»Der Fürsten geschkehte '
» Das ist Pisefaolf GhtiaraiJ
» der erst pischof von- 6aiec|f>urch der ist pegraben | selih-
leieh in got dacs Agjmund^ Ynil hat erfoBel setn*gepol|. « —
V Genealogie Veteran .Mavehiönsun et DuoiHn Austriae atque
Styriae ex lilustrissiinn CoroitupiUabeBfaergeneinni Faroilia orun-
dorum , partim prosa oratioi^ «. pariim rhythmis gormanice com-
posita. « (Gentil.)
Schlafs. FoKSo, ^ . V, l
»Hye ist Chunigs Romans tochter die mit bercsogin Gedrawt
macht er. Die nam ein vnger der ein edel Hercr^og Waiä vber die
Tra* Et cetera. Amen.«
»Hye bat nu der van Osterreich geslacht ein end -wenn «s
gar ab gangn was vnd des stams nymmer was Nw furpas ist se
merku wie die Graffn von Habspurg Heresogen wurdn se Oster-
reich vnd se Steyr. «
» Nach Cristi gep urde Tawsent sway^imd^rt drew vnd siblT-
csig Jar Als nu erslagn was H^csog Fridrelcb von Osterreich von
Hunig Bela von Vngern in der seit liriegl£ vn^b das Römisch
reich wol funfcsehn Jar Ricbardus ein Graff Oorubie der des Ku-
nigs von Engelant bruder was vnd Alfoncins . ein Runig von Ca-
stelln, Do ward erweit sw Romiscbn kuaig Budolfus der erst ein
GraiF von Habelspurg durch s^a frumkait itreitperlikait vnd
fravdikeit der selb BudoHus aygnet Im sw Osterreich vnd Steyr
vnd verlieh das sein cbii|4a.vnd. erba etc.«
Schiars. Fol. 3s.
V Fridereich der elter Heresog se Oeslerreich Der Hercsog
Lewpolt Sun was den die Sweincser ersluefi fet gestorbn in der
Jarcsal M.CCOC.39. an San! Johanatag se Snnlwendn. se Insprug
vnd ist pegrabfi se Stams. « -^
Fol. 33 et 34 leer.
Fol. 35. Geami:
»Hie hebt sieh an^vnd sind gemerkt diet'uoher die hernach
geschriben Stent. «
y Von erst sind da die fumf puch Moysi etc. «
9 Hie bebt sich an die Bibel vnd die Roranik Von erst wie
Got hymel vnd erd vnd alle ding peschuff vnd darnach von allen
baidnischon chunigen vnd auch Chaiseren was die wundere vnd
landes habent gestift vnd auch von allen Pabsten was die in irr
seit habent getan, s
Digitized by LjOOQ IC
5T4
K^ «9e>» (C)Hri«t fietfü vber all« kraft
*^ Vogt bjmelUeUef herrschäft
Got huenig vber alle ber, , .
Dir dient f^ar an alle wer«
lYas in deinem ie
Geschepb vnd aygenschaft enpbte
Du pitt in dem gevralt dein
Der Tnerlosciien tnnnen scheiii
Die ymmer labt an endes cseik
Lieebt allem Hecht scbein geit
Got ainiger Tnd doeb dreyer
Vnuercberter Vvandels fireyer
Jbestt icb dicb dapey erkenne
Gbrist dureb bilf ich dich nenne
Ain got rikd doch drinalt
Got vnd mensch mit gewalt
Jheau drey waa ainer
Suescer senfter vnd rainer
Dein tugent vns oft chundet
Wie gar wir sein versandet etc.
Scblafa (FqK354):
»Daa ist von Caius dem vierden Chaiser «le Rom da dtf
aa das reich chom do was von christi gepurd viercsig Jar.«...
(Roth.)
»Nach dem kayser Tyberio
»Wart sein fürst kaiser do
»Der da Caius was genant
' »Der selbNlient dem valant
»Drey swester er het
9 Daran er vil vbel tet
... ».Wan er sey posliöf all drey
» Auch lag er dnpej
. liPey der alnen chint
»Dew raer vns auch sw wissiT sint
»Das man in durch sein gepot
» An must petn Hir got.
»Der selben vbels tet er vil
»Auch nam er an dem csil
»Herodes Agrippa
»Aus dem karicher da
»Den der chayser Tyberio
»Hett darin gelegt aldo. «
(Roth.) »Hye hat das puch ein end
» Got vns sein gnad send
»Per manus Hainrici Guiebamer*
»de Velpach AmxoeXe, 3^XXIX«.«
Digitized by LjOOQ IC
Ä7*
- :• CXXXVDL '
Codex Mst Nro.7l8$. / , »«.f^
(Bist. prof.3iQ» 3ti« 3is.)
Cod« Mt. Qh^rt. tec. XVI. Vo\ .
* Locol. Cod. 3 10. (FolhsS.) Fol. i. a.*) Schreiben
eines Ungeiienniea en einen Udgenunnten über den Einfall
derFransoaea in das Hercogtbnm LothriDgen. Vät. sSSept.
1670. (1 — 11.) (iiBI.)
Incipit: »Monsieur
» J'aj vstt. psp la Mtre ^e vous m'snes fliit Ti grace de
m'escrire que les Ministres du Boy Tres CbriMtien cfaercbans d'au**
thoriter et justifier dans le moade Tattentat que le» Trouppes du
B07 command^es par le Cheuallier de Fourilles Ofit tascbe ^da.
faire tur la personne de S* A. Ser«« et Tinvasion actuello qu'el-
les ont fait dans ses Estats le s6 du mois passö , p^bli<;Qt et en-
debitent pour raison etc. « .
Fol. i3« b.) Beflesions & faire siir Testat pr^ient des
affaires de la Lorraine , et snr son inyasion par la France. .
(5B1.)
Incipit: »L*invasion dclaLorraiBC paroist ä (lK»ut>leiiionde'
pour un lies plus cnorines et dangiroux attentUSs, qnt se pouroit
commestre dans la Cbrestiente. « • . »^ (Scblecbte AbscbnU.)
Fol, iq. c) Aus einen Schretben des kaiserl. Gesandten
(?) an M. (e. apaniscben Gesandten) über die Garantie des
Friedens, (Nimwegen?) welche von Haag aus yerlangtwird«
(iVaBL) Gutachten.
Incipit 2 »Articufus Hsgae Immutatus, quem Eitcellcntia
V» heri.monstravit, ian et mihi Oonfluentia mittituryiubeorquo
omni Opera allaborare« ut ad iatum^ quo a Pensionario 4e Witte,
consignatus est, modum k Caes. Majt« admittatur. Etenim si ga*
rantia et eonservatio pacis subsistere debet, aequum' etiain erit,
ut Uli , qui garantiam in se receperunt, in tali statu maneant, ut
cam tuto praestare , et possint et velint etc. n
Scblufs : »Et qnando in bac unione baud diibie Provincla-
rtwn Hispanicarüm in Belgio salus Tcrtitup, Exe»« Vf» anlequam'
bfnc abeat, tum et noviter ingressus Excmu« Hispanie Orator, ut
dictus articulus admittatur, pro sua prudentia et äuctoritate non
diificulter impetrabunt. « ^
Fol« 91. d.) » Lothringischer MinistrornmOppositiones
avff die Ihnen morirte difficaketen. « (Wahrscheinlich we-
gen den Werbungen in Deutschland.) (3 BI«)
.^ Incipit: » Auff das jenige das vorgegeben werden wolle, Lo*'
thringen, seye kein stand des Reichs,, diene aur nacbricht, dafs
skivar der Uertsog von Lotbringen l^eia stand, sondern einSeliut»
und Scbirm Verwabnter des Beichs seye, babe auQh l&ein stiu
oder Session sls ein Hertsog von Lotbringen, sondern wegen der
Marggrai&cbaift Nomency vnd ander Beicbsleben. « etc.
Digitized by LjOOQ IC
St6
Sm.7188. Anf dem ersten I}liftt0 ooten steht: Ex Angnstisiimi
Bibliotheca Caesarea Vindoboneosi.
^^ Olim ex Hbris Petri Lambecii Habbargensis.
* Logo it Cod. 3 1 1 . (3 1 BI«) a ) y lUa&tris Yiri Jacobi
Boi|sselU £c(renisfimi Gabrielis Electi Hoogaxiae Begis et
Dei Gratia Tvafityltt^niise Prin^ipis Cicaloram Coraiüt, Op*
polUe, Batibociaeqoe D^pvi. etq« ad SereHiMijMam etPolea-
tissimum Michaelem Thedorowiz, Ui^iver^aa . Bassiae Cta-
rüm et Magnum Daccm etc. Legati Extraordinarii Oratio,
ad Confo^deratioois sanetioris et artdoris yniooem forman-
dam babitft anno i63o.« (SViBL) -
Inciptt: »Csar Invicti9sime, Iftex Potentissimet Dux Summe,
Et suprcmi Elogtf formula, Beat»simi t^atriarchae Philareti RUi-
titi Snrcule Digoissime Serenissimi Principis Alexii Michalowits
radix et scipio' , Imperii Rutbenici Lampas, Domine beuignissime,
Princeps Incljte , felix, et quod maximum est, Pie« Domine
Michael Tbeodoro WiU. «
»Vniuersi terrarurn Orbis tiegea^ et Principes, absqueulla
etecptiorie ömnes, a Numioc^ cuius' filil sunt , et in terris Vicariii
fAftternitate arctissima colligantur , et uniuntur, adeo« ut Reg»
Juris iuiiCus.sit foaa, a Regjs Beguia masans, et eiuadem unicus
canalis in itai&m publicum , et aocietatis huaiaMie benelicium sin-
gulare patens et apertüs« « — Jtic.
** k) f oL lo. Pro memoria des schwedischen Ge- '
SMudten und k« Bathes Jacob Bouseil an die polnischen
Stande. Bigsi t. Jänner i63%. (7 Bl.)
(» Nuntiat , se necessariis mandatis iostraetnm venii«,
nt foedus et unionem ioter Begnum Sueciae et Begnum Po-
loniae sanciat , . sob quibusdam oonditionibns , hie exposi-
iis.«) (Contra Aastriaoos.)
Incipit: »lllustrissimi, Illustres, Ma^niflcl« Generosi, Do-
dkini amici perquam observandi et bonorandi. a
» Ubi primum , argumcntis, mo9umentisque invictU « nul-
Jamque exceptionem benignioremque cuiuslibet intarpretationem
patientibus aut admittentibus , perccpit Serenissimus et Poteniis-
simus Suecorum Rex Dominus maus clementissiraus, comperit^
consilia non minus violenta, et iniqua, quam Armistitii solleonilcr
conuenti, bellique suspensionis sexennalis religiöse utrin&que ser-
religionem et pretium dcspicatui et ludibrio babenlf qttique ubi-
▼is sed expressius in Arcticis blsce tractibus , nominatiinque in
Reipublleae vestrae Dominus et partibus conuifti sunt crimipis
inefxpiabiHs , cuius reatu tenentur, dum eontinnis roolitionibiis,
pesAM et nefa«, omni«, absque diserimind, Iit^pCrtS nntionesque
Menarchiee Iberieae domuiqae Anstriacae sübiectum eunt. «.. ece.
Digitized by LjOOQIC
sftr .
sttuiiy (Tiennae degentei^i) de actis in Comitiis Battsbonen»'
s(bu^ ,X)al,..^ r^ibi^.Jianwani 16^1/ (7*/2.Bl.) (Abschrift,)
' ' Incipit : 1» De Aotis: Ratisbone«fiibus
, . «£<Iuideai.N.:Ni hie de ComL^ioruin EJectaralium Actis. ma*
t«rius^- ut )[»roaiiseram<Bd te acripstsseai ni mibl Ratisbooa red*
eoiDkliiniel' aniia<wUM. «aiutaliQafiS.« ei joaulua charUtia plu^es« .
quam volebam, dies periissent. Nunc cumJinportune ista buma-
nitate libcratus^si/n , et negotiorum ac loci buius, in quo dcgo
solitiidö 6tinni miMfö<i\?Mi^Vi<oTlil'd1t^iye;'quod diu tibi debco..c
^•>Poal'XA* «MioriiiwaaaTiasimaBoIla et« in dnctam 'patriae jSO'
Htudinem sane verisimile erat «ipiiliea^pac^iii.Apt^r^y eiuAqjuuB .f oiv
ficieadae causa hjiijc. ^mjtla ifidictf etc ^^ • , * ^ n« *
Explicit: y^tdc|iis Omnibus deque iis, quae inter Catbolici
foederis procefelj,' qüäVq.uedö mo'dc) sdpcndidrHxn mililarturtibslen-
tui inagis iiaanr'*mamsui'äi *deirctrf' fuerunt, ut primüm Viennam
rediero , toraM' edMiti^yiius cbnfäbulabTmük'j ValeldibüS Jantiai*ii
l^^iff --;(Nici^t HiVintfreiaa^LX; ;.;. ,....,0 . , .... * j >
.. d..) FoL'flSSb^yß^riUiPatriaiiebael ConstantiBopolltani»
Exemplar Confessionis aaae fidei. « 18 capilibus absolutae»^
I>at..CoAstaAtin0gä]iiia Januarioabäi« .i(7'Bl.)
Incipit : » Cyrillas Patria rcha ConstantinopolitaBi^ ifitef*ro<r
g^nti^i^« ^\ in^i^jranttUittts.de fi4e,pt Eeligione Gr(^e<^upi;i siue
Or.i^nialis Ecclestae^ guid sciUcet de O/^thodoxa üde sentlant, In
noiiyne omniuin Christian^rum brevem hanc Professionem, teste
I>co et honiinibus, Vera ac syncera'<:onscientia, libsque ulla sirnn-'
latione i^dil et pHoMulgat. « • :....: . »
% . •• • y '■' Odput primuiD.i'; r . .. : .: i
p Credim^ia. in vnum verum Deum Omnipotentem et Jnvisi*
bilem etc. ii . \. . . ' .. • ' ., '•
'Schlufs: . » guperiorem (vi tl^eognageU Hand i>'1ianc brevem'
conressionem «) latine primuin conscripsimus et nunc ad verbum-
in nostram Pbrasin et linguam traduximus , uti in latino Exem-
playi iiabet;«!^!' 1 ili (fuoibrevilat« u^i., «op J^te hoc op^i^t^u^ de-
c\iJtxiii\U3, i^ti teqipu^ ,<|t usus sorte dcdiderabat , scd jia^c tj^n^tupi
ut singnli sciant nostram'fidcm candem esse quam Dominus tabstei'!
Jesus Chr&lu^ trad'idit et Apostoli praedicarunt et xlocnW'vera
religio.« <-'' {^hkm Gonstantinopeli inJanuarioAtttrO' i6ft/J v^
'*^Ego Cyzici (MetropoHta) testör fcu{)radicta esse exem*
plar octodecim capitulorum Cyrilli Palriaröhae. i *»'Gregd-*
rius eadem testor. « (Von Tengnagela Hand die ä. Zeilen)
(Exlibris Sebastiani Tengnagel,) ' ' *' ' "
LocqUI. Cpd.^ia. a.) (Fol. 1 — 8.) Ipternanlii Belle*;
niBoi Oratio ad Ördin^ Belgiooa unitoa anno «6^6. (0 BL), Mit
Noten des Tengnagel, (QtRjadiaa heilet «r» s« Brief f.. nnien.>
Incipit: » lilustrissimi ac Praepbteh'tes corifoiJderai? Belgii*
Or4f#!M. I^f^iiki^j. Pi^sprvandissimi. « ,... r f ' ^ -^
V A quo temgoTa Ser»»* sacri Rom. Imperii ac 3egiil Tran«
ayl'uah'iaaPrinceps. Dominus meus clementissimus äd hpc sublim^
Re^hiikiqua fastlgiikm aDeoi etrectus est, nihil qui^äaift priua^
iiibil antiquius habuit, quam ut langaenti Beipublicae chrialiänaf
I. 37
Digitized by LjOOQ IC
578
aiuilio esse possU. « • • .
(Fol. a.) v,.£t in hunc iinem S. Pripceps meus, cum linie
negocio coramani , ut sua etiam dpe ÄssisteTe {iclit , saepius esset
interpellatus , me preterito anoo ad SerenissUnos Bohemiae, Da-
niae et Sueciae Reges, et Brandeburgium 'EliTctoroMi ablegaaerat,
inscius tattien , quod in hoe salutari eonsMio atlictis Beaibus es-
gitationes ipsius essent praeventae, et oaovettliia ab id faic Hagie
Gomitum inductus. « —
b.) Fol. 9* Litterae emsdem Ia(ernaTitii Betlenisni ai
Cancellafriain Sueiicam. (Se nihil dum ab ecdinibus impe-
ti^are potuisse , tt« nora quaedani.) >
. Loco consneto K.al. Oct stilo lodi A*. i6^6. («V^BI.)
Incipit: »S.P. Illustris ac Generase böinlne.« ',
» Nullum adbuc rosponsuni & Doroinis Ordinibus eitorquero
poiuiy quam vis bocquoliole yrgeam: Tenent lupum aaribus««.«.
c.) Fol. 1 1. Litterae Si^ismttndi III. Polöniae Regis ad
Ferdinandum II« Im]^. Datl Torunij die i Deeembrta A'i 1 6s6. ..
(iBh)
(De Betlenii legatiOBia ad Status Bdlgiooa ynitos litte-
rit interceptia.)
d.) *Fol. i3. »Besolotio S. Begiae Maieatatia Sueciae
ad eam propositionam saarum declarationem , quam Sere-
niaaimus Princepa Transsilraniae interouncio S. Begiae H*^'
die 77 Maji ex Alba Julia ad 8. R«" M<"" relerendam deda-
ratf DaU ia Castris ad Dirseaniam die ^ Julij i6fi6. « (6 Bl)
Incipit : » Ea quae ad propositas A S. R« M«« snae restitues-
dae (lei communis rationes Serenissimus Princeps Transylvaniae
per internuncium S«« R«« Mtl* responderat, ad 4^' precipu^ capila
referri posse videntur. «
' e.); Fol« i8. v. Litterae Caroli Regia IL Britamiiae elc.
ad Chris tianam IV. Regem Daniae, Dat. Ex xu palatio
Weatmanasterio KaL Octohn i6a6. — (iV« Bl.)
(Condoleoz über die anglückliche 3cblacht gegen
Tillj, Yersprechen yon 6ooo Mann Hülfstmppen , unter
hpljiiindi,scher Fahne , und Geld.)
, Incipitft i»Carolus etc.«
» Serenissime Princeps ac Domine, Domine frftcr oonsan-
gutnee et ayunculo carissime Maxime sane nee verbis exprimendo
nds affecjssent dolore qui minus feÜx S. V. cum Tillaeo nupere
cotnmissum praelium , ad nos detulere Nuntli , iiiti invictae V.
folttnidinis et toti. terramm orbi aeque ac.nobis uotissimaeiTirt»
^ vjs eum repuliaset etc. «
. f.) ^* Fol. 31. » Exeniplum literamm ALadouicoCame-
iiario iex Holandia ad Cancellarium Süeticnm acriptamaif
eccultia Ut^^rum notie (hier aufgelöst) i5 Sept. 1626. « -^
^ BW) .
Digitized by LjOOQIC
3?9
Nora; klagt« dafs er bey den GeneraUtaaten sichUHio.?*!»»
aatrichte »deliberando et canctando tempaa extrahitm\««..
9 Ego in colloauiit ioter alia eliam hoc aniroadverd , dubi*
tare illos, an Brandenburgicus contra Polonos se cum Gustavo
velit conjungere. Non cnim Bellen i um hos illa ratlone oDfensurum
ez eins Legato Quadio se pro certo intellexisse alfirmat etc. «
g.) Fol. s5. » Responsam Nostrum (ministromm Fri-
derici Palatini Boh. R.) ad quaestiones Serenisaimi PrincU
prs HuDgariae et Trans jlyaniae a Domino Conüte Tnrzone
et Cancetlario pröpositaa, « *— Mense Aagaati 1630. (1 BL)
(Sequentes.) i.) »Vtrum, qaemadmodum fama fert, a
Gaeaare proacrtptva ai^Rex noaten «
2.) »An ia eam iure proscribere poaait «
3.) »Etnam ex protcriptione pericali alicoiaaFormidO
anbait. « —
(Sehr hochtrabend.)
h.) Fol. 35« y Copia literamm regiarnm (Friderioi Pa-
latini) ad Principem Hungariae. « ( 1 Bl.)
»Datum e Regia noatra Fragae 8 Julij Anno Chriati
1620« Regni vero nostri Boh. primo.«
(Die Resolution über die Forderungen^ durch seinen
Secretär Stephan Konaczocj (in Gemeinschaft mit den tfir-
kischen Abgeordneten) überbrachte soll bald folgen; nach
aeinem Rath soll aus den confoederirten Frovinaen ein zahl«
reichea Personale nach Constantinopel geschickt werden. — "
Die kaiserl. Armee aollte aus Ungarn nicht unterstützt
werden. «
y Fama ad nos nerlatum est , non nullos ex Huugaris, prae*
cipue Botianium et Comitem Serinium exercltum Caesareum com-
meatu plurimum juvare. «...
Incipit: »Ablegalum Serenitatisycstrae Generosum Stepha»
nnro Kouaccocy Aulae Serenitatis vestrae suprenittm Secretarium,
altero statim ab adventu ipsius cum Legato Turcico die benigne
audlvimus.« etc.
i.) Fol. 37« vExtract aufs dem ChbrBrandenburgiachen
beachaid, dem herm Carl Hannibal Toa Dhona geben, Sub
dato Königsberg in Preufsenf am 77 Maj 1637«« (aBl.)
Indpjt: »Nachdem aber Ihr Chur fürsd. BurchL ▼amimbtf
dafs bey ihrer heyrsl. Mtt. keine hoffnnng^ den so lang desiderir«
ten friden, mit erwuntschtem bestandigem guelen efEect aue er-
reichen, eis geschehe dan durch die Vollkommene ersetsung vnd
ergantaung defs Churfürstlichen Collegii etc. « (Für Bayern.)
k.) Fol 29. , . .
»Die Restitution des FahtinaU. betrefTendt « hab ich aelbst
ein gattachten gestel( 9 vnd dafselb in Spanien Herrn Hheuenbi1<*
1er vberschickt, auch denen alhieigen Mmistris vbergcbcn, damit
dieselbe dilse gedancken vergefaeu) vnd ad oeulum demonstri«rt|
37 •
Digitized by LjOOQ IC
5»0
Nro«7i88# das solches vnfser der Caiholischen ibophstes verderbten wahre,
daher I|ir wol befser wisset , als ich , wo man mit difscn gedanc-
k'en vmbgangen , vnd villeicbt noch bÜilf^ig vihbgehen mochte,
von bieraufs aber ist man wol versichert. «
1.) Fol«29. £x Diario Christiani Frincipis ADhalüni
inniorie. a8 Mart. 1620« (Schrift des Tengnagel.)
V Receu vne lettre, du Baron Ckristofle de Dona , lo quel me
mande, que Ics Anglöis yiendront, que jcs Venitiens ne nous
abandonneront pas, que 1e Duc de Savo^'e se remüe, quclePape
• m
ne ie Jais^e persuader ,ä faire d'auantage» ,que de, donner rr- ^*
par moys all' nnion. qae TEspagno! ne peüt, le Pape ne veulta
cause de son avarice, et le premier & cause de eea debies.. Qu ä.
Bome on nous attend, n*y ayant eu plusi ^an^ tesor, k sauoir
100 roillions vaillant, qu'.en cc cas (KB) grand part des Italiens
nous assisteront, et par crainte de nos armes, et pour la hayne,
qu'ils portent aü Pape, Dieu trouvera son temps. ..«
»Duca de Feria hat 167 Gompan. isae Fueft| vnd 67 sue
Rots.a
CXXXVIU
Hro.7646. . . Cod^x Ms. Nro.7646-
(Hist.«prof.3i5.> .
Cod. Ms. char.t, in Fol. s'ec. XVt. '(68 Bl.)
Locol. Fol. I» Justification des franzosischen Kriegs.
Schreiben K. Carls V. (v. i55i ) '
Incipit: Wir lil^Önnen gnediger mainung vnnd gleichwol
vnnsers tliails in bctrachtung ietziger 'scliwebeiider Zeit vnnd
leuiTte, mit gancz gcschwertem gcmuetli vnangczaigt' nit lassen,
das der Künig von Frankreich etc. «' a B.I^ j[Mit einigen Lücken.)
Locoll. Fol. 3 — 5. Schreiben K. CarVs Y. an K. 8i*
gismand von Fohlen. Dat. in oppido Bratellensi Ducatns
nostri Brabantie XIIL die mensis Martii Anno etc. i553.
Imperii nostri XXXiii« ^
(Etiischuldigung wogen e. aufgefangeiien (in Worms)
Dieners des. Königs Sigisdfiiind, der BHefe an ihn (Sigm >
ttnd'8. Schweeler Isabella hatte , nun halte- ihn für einen
franKÖs. Sf^iön gehaltön.) ('6 Bl.)
LocoIII. Fol.'f! Caroli magni viri IHastris per Zacha«
riamLilium Vicentinum Canonicum regulärem vita.
Incipit: » Carplns Francorum Rex cui ob magnitudinem
rerum gestamm magno cognomen fait, Patrem habuiatefer-
tnr Pi^ihnm regem etc. (la Bl.)
Loco IV. Fol. c|.^ Schreiben der Dentschen Reichs-
^ DigitizedbyLjOOQlC
, 5»!
stände ZQ Augsburg ihn d. K5ili^ Tön F^rankreicb. Datt. ioirffo.764(.
.Sep.t;«555. " ;. ' . '•;;, ; , , ; " /; • '■'.''"
(Verlan^Qü B^stitui.r^ng der BUthiiraer und ßtä^te ]^Ii;U,
Toul und Verdun , einen Theil des BUthums Lütticb, das Herzog-
thum Lothringen und anderes.) (d'/« Bl.)
LocoY. Fohl 3. Schreiben des Königs HeinncK von
f^ri^ki:^ich an ,die Deutschen .Reiclisstände. Dat« Lntede
JIIiJ^M« Martias id52 ad calcalam gallicum. . . ,;
Incipit: » Hcnricu^ Del gratia Fraoconum Bex vnivprsis. $a-
.er} Rom. Imperll ordinil;>us foederatis sociis et amicis optimis. «
vl^tsi muUorum sermbnibus ac litteris qnotidie audio, .qui*
lius artibus Carotus Cesat* in ndrhefi"nostrum etistimatioi^emqüe
iav.ehatur, quantoque labore ac diligeptia amicitiam nostram (quam
Tobis non inutilcm fuisse nuper rcipsa experti estis) discindere
aut aliqun ex parte labefactare contendat quo facilius Germaoiam
Servitute oppriincre et nos perpetuo illo suo maledicendi studio in
aliqjuam respondendi necessitatem impellere possit. tarnen etc. «
^'LoeoVI. Fol. ftä.' Sehreiben des Königs Heinrich votk
Frankreich an die Deutschen Reichsstände. Dat« £x Castris
Harchesinis die XXYII. Mensis Junii et anno regni nostri
octaVo." * .' . " •
A af^chrifr ! Rererendissimis Hlnstrissimts et clarissiinis
sacr^.Bomani Imperü Electoribus, Principibns et ordinibas
uniVe'rsis Vonsanguineia foederalis, sociis ^t an&icis optimis.
Wormatiae aut dissoluto
Conrentn Haidefbergae
Incipit: »Henricus dei gratia Fraiicorum Rex Vhiverds sa-
cri Boinani Imperii Qrdinibus foederatis sociis et amicis optimis
salutcm.' Quanquani existimo Principes amantissimi tottes spocta-
tam c'sse mei erga vos animi promptitudinem , et benemereadi
consiictudinem, -in natura ▼erterim, benevoleniiamque nostram mu-
tuam nullo literarum aut hominum testimonio amplius egere putem,
nrget tarnen Fmproborum bominum iniquicas miserrimiqne huiusce
tcmporis conditio , ut Subinde repetito scribendi officio , inimi-
corum caluknniis rcspondeam etc.« (i'/s R^
-> ' (In margine.per a1: man)
* '"i> Scripta mense Junio Ao. 54 sed reiecta in Oomitia at faie
primum hoc anno 55 ajiperta epistola. Mense Martio.c
LocoVII. Fol.iaS. Henrici GalUae regis epist. ad or-
'dtiries S. Imperii. dat. inarce nostra sanctae Gerraani diede-
cimo'Decembris Anno IMLIIII. (i554.)
Incipit: Copia literarum Begis Francorum.)
v Henricus Dei gratia Franeomm Rex , Reverendissimis, IN
lostrissimis, Magnificis, Generosis etc. salutem plurimam. ^uan«
dorrtiidem per literas nostras datas octaya dlepreteriti mensisOc-
tobris et Francofordiao redditas, par tabellarium Solaturansem
Digitized by LjOOQ IC
582
tfyo.764^* clare et sufficienter iatellexistii nostrum bonevolum ac propen-
8um animum erga vos ac Universum sacrum Imperium simuletiam
excusationem criminum, quibus malevoli nostri et adversarii no-
mine Marchionis Alberti nos pro illorum m'ore nibil tale cogittn«
tea insimularunt etc.« (i Bl.) *
lo margine : » Lecta 93 Aprilis Ao. 65. «
Loco VIII. Fol. 37. Litterae Heinrici Galliae Regia ad
Archiepitcopam et El Mogantinensem. Remia VI« Nooem-
bria Anno Salatia i55a« Regoi noatri VI.
Incipjt: (»Exemplar literarum a Hege Galliae ad Electorei
acriptarum et ab Electoribus ad Ceaaream Maiestatem transmi^
aarum. «)
» Ucnricus de! gratia Fraocorum Bex Beverendissimo et II«
lustrissimo Principi Arcbiepiscopo Maguntinensi Sacri Bomantlin-
perii Electori consanguineo et amico charissimo salutem. Per
apectissimam Tibi esse arbitramur Reverendissime et Illustrissims
Princeps consanguineo et amice charissime amicitiam et societatem,
que Regibus Franciae cum sacrosancti Imparii ordinibus omni me-
moria intarcessit • • • « (5 fil.) (Abratbung von VnterstQtsung des
Haiaera.)
Loco IX. Fol 33. Litterae Ordinam S. Imperii ad Re-
gem Galliae IL Dat« Aagspurg 10 Sebtemb. Anno 55« (10
Sept. \555 )
(Eaedem cum iia quae loco lY. addacantar.) 9 BL
LocoX. Fol. 35« Litterae Ferdinandi I. R. R. ad Impe-
ratorem Carolnm Y. Dat. Aagspurg den la^" Junj Anno
etc. 65, (13 Junii i555.)
Incipit : » Gopei. «
»Der Ku Mat. Fürschreibens vff der Bolcbsstennd begern
vonn wegen ettlicher fleokben so der Franntsos dorn Reicb entso*
gen. Das die Kays. Mt. derselben im vertrag mitt den Franntso-
aen eingedennclih seje. «
» Dem Allerdurchleuchtigisten etc. Embieten wir Ferdinsod
▼unser Bruede Hiebe lieb ynnd freund tlich Dienust. Durchleuch-
tigister lieber Bruder vnnd Herr. Euer Lieb vnnd Kays. Mt. ge«
bann wir Bruderlicb vnnd frcundllicb su erkhennen , das vns die
churHirstl. Rhädte, Anwesenden Fürsten vnnd Stend defs beilli-
geu Beicha « vnnd der abwesennden Rhadt Bottaofaaiften vnnd ge-
sanndten aln concept fiurpracht etc. « (1 Bl.)
Loco XL Fol. 37. Aeafserung der Tcrordneten Kaif«
Commiasare zu Frankfurt auf das Schreiben des Königs von
Frankreich an die deutschen Reichaatände, gerichtet eji die
Kreisveraammlung. (i553?)
Incipit: »Der verordneten Hrrn Gommifsaricn au Franck-
fort anttwurt auif das fransösisch scbreibcn. <
V Der Rom. Key. Mt. vnnsers allergnedigisten Herrn Com-
miaaarion vnnd gesanndten« su diser gegenwhertigen gemeiaea
Digitized by LjOOQ IC
;M3
ürafo Tcrttnihiag«»- nmd Ir^ ]HEl«^g«IVftiffet auf» der jüngstJOTM 7^4(«
I .Inta'BttgestelUeii abv^hfifft aiiffebQrtf.vnd nach lengs .v.erxuMnmeB,
P YfBS Irer Mt. ofn^r fetudt vnnd Widersacher der Konig suFranckb-
I reich verruchbter tage vor ein schreiben an gemaine versamlete
Uneisatbndeinid'botlMiilia^ an die au £*rajiackbfurt gethan etc. «
<4%B\.) . »• . J • : ..
ÜB. Daa nabmlicbe Stück i|ocb .in einer andern Abaqbrift.
F0K44— 47. (4B1.) '^
\ • LocoXIIf FoL 49« Schreiben deaKSniga Heinrich Ton
J*iii|nkreieli an die deutschen. Reichsstände zu. Frankfurt.
Datr Tfi ynnseriif HauCa WiUiertz.Conteretz, denn eratenn
[ Octobris A* etc. Ö4.
iBAipite »< Denn Ho«htrfirdigsteiin,.Dnreb]euchtig8tenn Hoch-
^bornnen, Wolgebomnem, ätrengeiint Emuestenn, Fürsich tigenn,
I vVeisenn Defs bailigenn JEleichs gemeinctn Stenden. «
9 Dem Mochwürdigsten Ertabfocbouenn su Ments , als defa
i Aaittgen Reichs Cantalern oder jon deis abwesenn seinenn gesan-
i tenn, Itso su Franckbfurt au eröffnen, yund andern gemeinen
I -Stenden mitsutbeilen sampt vnd sonder etc.« (9^2 ^1) . .. .
I LocoXIII. F0I.53. Schreiben des Kaisera Carl T. an
4it Charfursten, Dat. Prüssel in Brabandt Am 25*^ Fe-
i l>mar7 anoo etc. Im Liij**" (25 Febr. i563).
Incipit : vDer Khay. Mt. Antwort an die Churfürsten auff dala
Tberscbickht Fransdsiscb schreiben. «
»Karl von Gottes gnaden RSmischer Heiser su allen seitten
Hehrer des Reichs etc..«
' » Erwurdig vnd bechgtbome Neuen , OMmen, Schwager >
vnd Cburfursten. Wir haben Ewer L schreiben defs datum wei-
set den i5 tag defs jungst verschinen Monats January empfangen,
vndf daraub ab den eingeschlofsA^n Cop<^9n wass E, I«. hurta ver-
schiner seit ynnserih' vheindt Tnd widersecher dem khonig von
Franckhreich für vnderachidliche schreiben « so gleiehvf o^I ][nn der
Substantz einander gants gleichförmig, sukhommen, nach lengs
gnugsarolich vernommen . . « « (Sy^ Bl.)
, LocpXiy. Fol. 59* Beglaubigongsbrief dea KSniga
Ton Frankreich an die Reicha-Städte Frankfurt. u. a. w« für
aeinen Rath u. Eleemoainär — Joannes Fraxineaa. Dat. Lute-
tiae die octara mensia Junii Anno Milleaimo qningenteaimo
qnafdragesimo quarto.
' ' Inetpit: »Magniücis Exeellentfbus d4>etis8imis et pr^idenlia-
aimla Gonsulibus et Senatoribus Francfordiensibus reliquisque
oittitatibus saoro^^ancti Imperii vicinis et ant^quis foederatis cha-
rissimis. «
, » Magnifici , generosi , excellentes , docti et prestantes.^ 1f e-
mlni dubium ts$€ extstimamus, qua nos Inde a nostri regni pri-
mordiis fide et diligentia lUustrissliBoa Germaniae ordinea cooh
pleü fuerimut etc«« <i S.)
Digitized by LjOOQ IC
Uro. ^646. LdeoXV. Fo1'/6ir'6c!itethth <fei.'K6MgA'Heiariokvea
'Frankreich an den Tiburförsten Joachim ron Brandenborg.
Da.i, Reipi^. VI* Noyembrf 8 anno saliitis i,55d.
'Imipit: » IDn^tf issimo et Am^iltoiBiii PHnrtpi Joaehino
Marchioni Brandeburgcnsi sacri R. Imperii Eleetori cto. «fonsu-
guiiitfo et amico CharlMittio ^tei*« '' yl»( »«i ♦: /"
(Fast wie Nro. Vrtl.) « -: i » • .
' " Ldco!stVI. ¥"61: ^Sr ;8chfeibeii 'di» fK^Wgi Heinrich
von Prankreich an die deüUchen BefchAtlinde. tiat. ExCa-
stris ad Marchesiam die xxvijMdns» Juni! anno regninostri
octavo (wie Nro. yi.). 2 Bl, •- '- •'
' LocoXVir. FÖL67. 'Sctireibcn dtfr dentschcn • Chur-
fürsten (v. Mainz , l'ri^Vi'tölln und 'Pfalz) au den König
Ton Frankreich. Dat« Äfpi^^ags nacK ]|{[iqbae^Anno etc. xliij.
'^Inclpit: »Durchleuchtigistcr, Äüci^cAtlatcÄIWiirter HMg,
EwferK; Wirde sein vnnser ßdutidtlith vnHd'gtiethwItKf? dienn«
Euaor. besonnder lieber h^rrvnd freundt. Vnnfs hat hdrt«v«rtelii-
neripei^.angelangt. WM £• H. W. rmit einer^ trfllepn1ich«ii ahn-
sal Üriegs\LQlckha zw Ro(s vnd.Fuefs inn afizug,' vnnd des fürha«
hena sein aoll, gegen dem li.'.^ercb teutscoerNaiüdn etc.« (i^sBl.)
••'•^ •-"••• CXXXIX.
Br.. 56.6V Codox Ms. Nto. ^^^6 \
(Öist..prof.jaa). . . . :.
Codi Ha. Chart in Fol. sec.XVlI. (9;^ 61. eig. 95^.)
i'Bt tias österreichische Wappen (Binde).
' vVivat regnet atque iemper trinmph^t ' '
»Serenissima domus Aastriaca.V *' '
. . a Bl., Kaiserlicher Doppel-Adler. F. II.
3 Bi. BUdriii^ des Kaisers Ferdinand (IF.) , TOn den
4 Eckeh ÜUsen die Winde (ßlaseiigel). '
'^ Inconcnss^ ubique stetit ' . "
Sacra. Cesarea 'Maiestas.
4 Bl. »Relatione dello stato deir fmperio« ei Natra-
tiooä particolare delte coie le piü oonsidenabili soccetsein
essd', viilento Tlmperatore Ferdinando 2^^ deacritte d« an
Nunikio Apostolico nel tempo deUa sua nnfiziatura in Ger-
mania, haueodo scritto, et humilisBimamentepresentatoair
Augustissiiwo inuictiasimo e clementisaimq Imperatore Fer-
dinanda Terzo questo libr^
Gto. Baütta Wjnman nelf anno i654.«
Digitized by LjOOQIC
Am JRam4^r: BoKii, laeipilts fIl.«MQiMi;iIttfieip'lii.]«4fiAlisaoij#(>t5(^^
Grandezca confini ba bauuto in divers! tempi.w^cia^«Qnegraii4p
deirimperio^ d'au^nnieDto , et deisremento ; poiclie ae, t>^^ altre
oceidentali^ ^tiodie s'en'tend^üoi^b j^di' tutto H' B^gtio Xrelatense«
- i . •> <)M'cempreadi^va:i&)ia*^pät'te^1flä^^ di-Freneia'p^
tutta quasi Ilalia,* per la Folonia, et Vngberia, ol-
• ; rtra tHttf , la .Qpr^aniii. auperipvhi^ .ijlleriftt^ , ans!
jk^r esser at^tejpp^j^ ^cl)e taupl^p^li^^e djelV l^"
?iVrio.'r1'of(line'ai ridcrico 3« Imperatore nelli Coini-
II dlRatisbona' däft^yi con 4ict)iäration^ Ü'bauer
•" ''liotd e'sessi«iie'':nellebi€fte ^t'Stti'^uJblicf Imperiwi
. ..; i oltpe^il Re di Polonia, et Vuif^bim^i slMof quello
/ ,» d|J^gWJleifi:a, di-SfiPtiai^DibornbV cdiJDanimarca,
' dl Suetia , di Koruegia , di Dalmatia, di Croatia, al«
cuni ban creduto , che n6l1i confinl di quello si com*
prendessoro ancora tutti li sopradetti Regni : Tutta-
Dcscrittione via boggidi per.uarij accidenti e yicissitudini son ri«
deirimperio stretti dentro }a CernAinia sola, e non tutta, et in
ocGidentale qvalc^ Ijliprtq dltalia^lpoicte lj.9QUaari e Grisoni ,«, ^^^
nel stato s^^Soi^^ssehtati''deirä giari^ditfotfe lell' Imperio ui«^
presente uendo in forUMt di flepublica etc. «
• -' * ► '' ,jt'i 'f i • \^ .';'/ .;><»"•
. Fol. 85.,(Oi7ginedena Legad'01an4a.)
(Lega Ultima de ProleslanU.) ,
Scblufs: »»Ansi si 8p^ra|..<;be,^^ priiiie .temjK)^;rari?tii Cij-
*8aree (fSsuogTiefanno ailfatto <]|^ue^ia l^ega /con 1a 'dejpression,e fö-
tale, se non di tutti al ni*eriö della'hiaggior partc^de rimasd ne-
nici eonfederati^ Hauende ^«il 9^ di Danimtffca f ei^ il Du-
cato d'Holstain, quel dl Slewicb, e tutto il Jutlandt, cbe:^ Ja
terra fcrma congiunta alla G^rinaolst e \^ teraa pj|rt9.4el anoRe-
gno etc. « (Mit Bleystift : FoL 32 J. p. a.) ,....'. . /
Dann folgen 6 BK- Tarola. Annetasioni«; (Schon g6<*
schrieben und gebunden.)
Gentilotti. v Cum autem (Nuntium) ego esse existimo
Carolnm CAvaffam'Epitdtfpnte Auersanüin,, casna lallnicom-
snentarii de G«riAania sacra- x^testaurata exctisi >nnt' Anersad
A<» i63o In Fol." .
. . CXL.
Codex TÜh. Nro.908L BfP.^u
(Hist. prof. 3^4.)
Cod. M». Chart, in Fol. sec« XYIL (FoÜ. 6.)
Fol. 1. Bationes, quibus deducitur Sac? Caeaaream
Majestäten! , non tantum sequndum Jus priuatum et publi->
cum, sed etiam divinum « et in conacienUa> obUgMtf suc*
ourrere oppressis Juliae aoMontium Statibvia. (1673.)
Digitized by LjOOQIC
5S6
Km,9«»8i» ^ Ineit>hj: • Cäntant 8äo. Lltlerae ab Aquilöne panfi
omne nialani etc 4t '
, *r^oIi 5. VerzdchniCi einiger Sebriften« in dieser An-
.'gelegenbeit gewecbtelt* oad ergangen und angesogen.
Guliteb- Vndi Bergtache Landtstende r. Rilterscha&t
'<$clntra PraUs-Nawbarg HochfCIrsU. Darcblaucht.
, 1.) Kiaj^. Mandatum cassatoriam.et inhibitorinm Fa>
-idi^andi ^"^i Rpm, Imp. de dato 12 Jan* 1697. (18 Nnmem.)
( Dan«: ai Jan. 1678. Condasum. (6 Nntnem.)
' 1678^ a6 Jana diferftpram gravaminnm. (9 Nnmem.)
CXLI.
Codex Ms. Nro.8830-
(Bist, prof 3o6.)
Cod« Ms. Chart, in Fol. sec. XYII. (FolUiia^.)
Relatio Pbilippi HainboferaPürttlicben Ppmnierisch«
Tnd Lunenbnrgischen Batbs Ton Hanfs ans Bargera ynd As-
•essbrii defz Idblichen Stattgericbts Inn Augspurg ' nacUer
Prefzden rerrichter Ra^se« Anno 1629»
Fol. 1« BUdiiche Daratellnng der f erschiedenen Reiia-
Itonten.
' » fiigentlSehe Besbhreibung ^3, fürnemer Strassen , irdclie
von Augspurg auss vblich gebraucht werden etc. Allen Raiseodei
Personen su sonderm lieb vnd nutsen^ mit fleiasiger nach forschuag
oolligirt vnd in Trucli gegeben. Durch Caspar AugusSitt« Test-
sehen Schufbalter daselbst.«
,. ♦^Fol.iB* b.
V Re^eaapttfg. Vrbs Imperialis, bir seind wir auf den narcUit
h^y einer wittib sum güldenen f inn vnasrm Creuos gar trsiflick
iTol, vnd cimlich wolfatl tractirt worden. Dise Herberg war fo^
1er f vmb defs worts gottes willen vertribner Landherm« vnd Bit«
terstands Personen so täglich ds ankommen, inn diser Stadt W
im Reich herumb wohnungen su suchen , wie dann bereit vbtf
ain tausent vertrlbener Personen , allhier den beysics behommea
haben sollen, vnd folgender Gataloaua auraweia^t, wafa für: Tsd
wie vil furnemen geschlecht aufs §(eur, Gamten, vnd Craia,
aufagesogen aeind . welche mit S^ Hieronymo dafürhalten, <piod
aine aanguine martyres ei$9 possint, si patientiam in animocitft<h
diant. Seind dennoch, wie Ich von etlichen derselben gebort,
bey allem groasem Verlust, vnd aufaatehenden vngemach frölick,
bitten Gott vmb beataadig^eit, vnd danhhen Ihm, dals Sie aack
würdig worden seyen , vmb seinefs hohen namenfs , vnd hailifca
Worts willen, etwais eu leiden, vnd aufssuestehen,
Fraaa» sub ingenti cou pnndere palma virescit,
Sub emce sie florent dedita oorda Deo.
Digitized by LjOOQIC
sei
vnä lobmen ^!e ex.S^» Augnstino; qaod sleut oliiEa.etHf«»888o*
uy« , priusauäm bd usum val6aat humanuni, premi debeant in tor
eulari % ita bomo persecutlonem pati debeat , priusquam idoneus '
aft ad reniam coelorum. «
** Catalogtts eralum StyrontaH Gariath, at Oarsf^L ex mi^
mero provincmlium. Anno 1639.
Herrn Standspersonen nach dem Alphabet«
1.) Die(richstain. (ag Personen.)
9.) Eckb. (21 Personen.)
ä.) Eybeswald. (9.)
4.) Falbenhaubt. (i.) Frawlein Uarfcha von Falbenhaubl,
(liSBl.)
* Fol. 69. b. Aafgeklebt: »WarhafFtige Coatrafaetnr
Defs Ehrwürdigen Wolgelehrten Herren M. Johann Mflibeiy
gera, der löblichen Euangelischen Stand in ^Ider Oester«
reich, vnd der Herrn Jeorger, l^estelten Predigers 2a Herrn«
als. Anno Christi 1690. Aetatia s. 33.
Fol. 11a. b. et 11 3. Abbildangen IL Ferdinand's U«
and s. Gemahlin Eleonora. y. Kilian gestochen*
FoK 114. Abbildung K Ferdinand's IIL (Jung.)
Fol. 11 6. Abbildung des Hofpredigers (su Dresden)
Hoe ab Hohenek.
Fol. 140. Abbildung des ohurfOrstL SaohaUcheA So-
oretars Seussius*
F0L154. Hirsch, im labyrinthischen Drucke rorge«
stellt (Cnriosum).
Fol. i()a-^ 196. 5 schdiie Abbildungen ron Modischen
Gecken und Coürtisanen.
Fol. 201. b. Portrat. Kinski (?)
Fol. 9O0. Kinskisch Conririam. (Graf Wilhelm K. ezul.)
Zu Dresden.
Fol. «27. Der TeuUche Tabacktrincker , satyrisches
Bild mit Versen.
Fol. 23 1 — 233. Schöne Abbildungen Stettinischer Hetv
sogsglieder.
* Fol. 261. Der Korn- und Wein-Jud. Satyrische Ab-
bildung mit Versen.
Fol. 262. Wie Gott rom Himmel in die Welt schaut
etc.
Fol. 264. Von unndttigen Kriegen.
Fol. 266. Wie der Reich den Armen frirst.
FoL s6<). £in newes Anfschneidmesser. Allen Plats-
machern, Dossenreissem , Maulauffreissem , ynd Brillen-
•ohneidern ^ zu sondern gfallen inn Truckh geben.
Fol. 283 et 284. Abbildung des Erzherzogs Leopold
und s. Gemahlin Claudia.
Fol.3oi. »Aller Heyl- vnd Hermlosen Banrensohin*»
dorischer Harter Hansen Vnehrlicher anfang, Geföhrlichr
Digitized by LjOOQ IC
^M^n.gien^Yon Soldaleh,. m^ye^^jßn^^ , ., , ^^ , ; .
Pol. 335. Ab'bildung jäs SchauplaUeides. BaaernkrM-
fjts .ob.dlnEf)iis«..(Walfgaii^ Ktlian feck'. tb^b*} :.
y Eigentlicher At>nCs « als inV i&26 [Tär diö l^aWren in Oester-
reich ob der £nf8,'RebeHii^cli'g'6#est, Herrn /Hcrrrn Grairtn von
JlerberstorfF etc. Statthaltet* 'ztt*L1nti<,' mit 6öoo stafck', alda be-
iägcrt, Herr *StathaIter grossen Marigel an Pcdviantgehab^ , vnd
aufs Qeu^ich, Irer Ch^ril, J)ui:lch...ia. Ba^rh etc.^erro Hauptinaiui
Äärtlme^ VtMi*Täh'ilafioi , Ihr'On; 'dijn 40 * JtfHi', obbemcUes Jan
mit 5 Schiffen , darauf 3oo Mann succurricrt vnd proviantirt hat,
SrrHilttptnisnli »wh.Uvfinafivdie BtfiMir ^sdAagi^ ,; vnd jfa^er der
I^uren!vl)e^',dij^|T^naw ^eJulUear gespannten ;JKet|eo yad fallen
z.erspr9ogt.> .vfid ^cber ^i^ts .ap^^^angt^ , Iß, jjleicbem, ^vie die
l*awren, so Ale Statt Lintz belagert; iden 3 tag draufT,, Sturm ge-
logen , üri ttÄth \4elircnder 15> SVAtid . Sie mit * verlurat etlicher
hundert Mann, widcrumb'ab«iiiheri Y^üs^cnJi '' * ' *
FöT,336'., (ÄTleHey' 'Figuren gezeichnet :j. wie Monde,
Morgep^teri^^ e^. ;^^^;; ./V, .,, ^ [ :,^ "Z. /
/ . r Inj ^e^y I (^j j WL. 9 3 Sf ptenkber ywb. ^a V br, )ia( es «»e Klü-
l)acn (liinbacn ?) im LandWin ob der' finfssolclic Instrumenta ia
einem sQhayve/* ajj^f die erdt fallen lassen, .vA^noA mebrerlay
-g^ltuttj^, M^e'^nlbir lAii 'eyl> nit^ bttt^>n|a1klen Iröhnen, vnd^seindt
gleichförmig gebest denen wehren, welche die batireir:dl&elbstTiir
.wc^^g,Ja^|r«Ä^gf^iJl^^ Q/Jt$.Av:Aillii*^b^tJ|.w4|ille. alle^ Alimbfr
sten. ' , .1,....' .' '
.. .' ».Kal36?r-rT 3^6fl, [T}ft/P^Hm>e9t Orationis. DoiKinicae
correspondentes ad VII. Sacramen^,Chri«tirEea}#siM n^^
non ad VII. virtutes. (f^il/Uif^t^jq Oar^tellun^en.)
( ':,. .F»l»T3t^fl.ir/393'- AbfeMdwgen^^ Elepbaaien ^rnd'scine
Knnatstöcke. i .
^-i- ^ >Dfrt^rrElep!itfNt'riaehÖ^in llWlh> Biiropa^geb'raeY)^ worden,
Ist Anno 1629 auch in Teutschlandt gefürt wordüro^ Tnd nrtFmofr
Spfpiat^^pißifß\ij[k der fastar^^jtf^^/v^^^deryi orten a»kliergestalt
EU sehen gewesen, wie alhie abconterfcht. Sampt d<;nen actionea
und bewegungeq, ao er auff.seines meisters gebott getban, auff
"desseÄ a^sprjeebten'er aiidi' 4nit "deiner stimm 'Antwort geben vnd
seinem geheifs ordentlich gefolget, ist 10 Werclt sebuch Ldeh g^
teeate'vnü i^ JaSr aUt.* Anrio: 160.9/« ' ' > ^
Fol. 397. Salyriscbe Abbildung mit Versen : (Lat. u.
Dentach.) »■ • •' • ' • j,r . / , ' •
»Cnriitta Cbr^us Mun^i.« Det WetoLitaff; - •
- 'Eim'Leitoltwagen, Torn Md hititen 'init«4 Russen be^
8]pahnt. -• • ' " • ..;•)'■'• 'j »
Auf defii9«lben 2 -äatifen Menschen , geistlich usi
WeltlieH« V. ^
Deuten den Kutschern yerachiedene VVege an, <i«
iiinaus, «dK hinaus, hie hinana, hie hinaus. Die* Pferde straa-
eheln Tor Anstrengung
Digitized by LjOOQIC
3H9
Vorne ein Bauersmann stf ht' w^ '«äret SfAft.ilfel und f^am^^,
Geisel. Egge and Pflug nfiffl^t pDfae$pannt.dii« ..:
Scinditur incertus stüdia iiv .cQ^tr0tia mun^ua«« '
Fol«4oo. Abbildung .des« J.obAnqL Arndx.;
Fol. 403. Abbildung ei$er ^immel&leiiev« .1..
Zehnsprössig gbawttVOj^iQoUes w.ort^ >
Die Lejter zu der HiameUpforu
Fol. 424. Regressus. ; . - 1 . .. .
Fol. 4a5 — 427. Latei«iaqb^ . Gedichte ^an Qainbofer.
Codex Ms. Nro.3859;^ '*' »«..85^
^ (öl. .8. i.)/ ./ /, • .
1 . Cod. Ms. Chart, ift Fol. s. XV.. (Fo^.4.o.) .
rrbarium aus dem i5. Jahrbj (für das Kloster Hillslalt
j in Kärnthen). , .
I :. . (Notiz) . .•;»/ I ;..,,//
t • ^oLu bahnt Zalt den.Zinfs fbn den l!rxKV«j«K •'
< b Vermerckht das Vrbar tu sagrit^. '(S i)es7izer.)
^ Fol. 2. Verraerkht ain Register der Rennt vnd gült
Ton den lealen .aus Kirchheim &«lgeschrieh^n.-aef ^'saikt Jo*
kaänatag.ewail^eliat des iMä Jass^ ' ynd' ist mit 'Iii' tfbgerais
der Jat^niiite des Ixix Jars. • ^
^ (Z ß.) Thomas Rospacher dint von ainer Habe» ^n4 '
. Ton ainer Swaig.
Waitz Mefs 2. Ron Mefs i. Rogken Mefs i5. Habern
11 efs 32. Gersten Mefs ,io^ ^üs.aoo Scha£f i. Lamp. i*
»Hunr7. Ayr 79. Schulttern 8. Har zehlin^^ Werchphen*
'nig 45* vnd Rau^. (Ba^denar.) Fotterhaherft Mefs 3 etc. * '
; (3 Rl.) (24 Besitzer.)
, Fol. 5.; >9t Am eigen.« ..(&)•' • ., >
i b.) »Swaigen. « (19' Besitzer.)
I Fol. 7. b. vAn der tschek*h. « (8.)
Fol. ^; Za Sant Oswald. (29.) ' ' '
i • Pol. 12. y Verttierkhv das Hofampf^n Mülstatt, ton
eret die 8wartzen waider, dte haben gestuft' am erichtag
vor der heiligen dreyr KQnif^Ag A' etc. Ixx» ((47d.) (29 Be«
I eitzer.)
FoK»4. Leer^ -^ * *
Fol. i5. »Hoblent.« (3.) ^ •• . '
»Mitterberg.« (6.)
Fol. 16. »Zu Rendtein. « yf.) " \ * ' ,
Fol. 17. »pöbriach.« (".«X . :• . t- •
Digitized by LjOOQ IC
59Ö
Vf».t0S9> Fo1.t8. »DSlach.« (7.)
b. »Helzelsdotff.« (5.)
FoLi9. »Sapl.« (10.)
Fol. 90. »Lamersdorff.« (8.)«
FoLai. » ObermilUtatt « (i3«)
FoI.2a> b. »OeUem.« (3.)
»Swajger.« (9.)
Fol. 23. b. vSchurbig.« (40
FoL24. »GrofsDambra.« <3.)
b. » Lawmbndorfil c (^^O
Fol. 27. »Tanngarrn.« (8.)
Fol« 28. »Ludwig*« (7.)
Fol. 29. »KchrabateD.« (6.)
b. Zehend. (3.)
Fol. 3o. 9 Am MüDsberg. » (11.)
FoI.Si« y Za Sant Bangrätz. « (iSJ)
Fol. 33. *Yermerktdj KlÖslreryniLehrur.ft (6i.) 4BL
Fol. 37, 38 und 39 leer.
Fol. 40. »Item die summa des vrberspringtin peraitti
gelt iij« Tnd xxxTÜij Pf. vij fs. xxy d. (339 Pf^nd 7 Schil-
ling 25 Pfenning , also 34o Pfand weniger 5 Pfenning,)
b. Anno DnL MCCCClxxvij« amen«
Dieses Urbar dea Klosters MillaUtt (in Hamdwn) w
1477 ist eine rorUnfige AaÜEeicbnang nnd daber die Ttelcs
Correctnren. Interessant sind die yersobiedeaen Arten ?«■
* Abgaben.
cxLm.
vn^atsi. Codex Ms. Nro.808!L
(Hist. prof. 277.)
Cod. Ms. ohart. in Fol. s. XYL (F0IL68.)
Bauernkrieg.
Fol. 1. » Serenissimo. Principi* ae Domino Duo« Fer
dinando InTictisstmo Bomanoram alque Qnngariey Bobe-
mie^ Dalmatie, Croatie, Regi,, Hispaniamm Infant!« A^
ebistratego. Austrie. Dnei* t^urgundie Comiti Tirolis eia ;
Principi. optimo et Clementisstmo Petrus Harer. Palatiai
Principis.« Electoris. A. Secretis. Foelicitatem oput.
y Eiprimere uerbis haud quaquam possum, Bex lauicti^
sime Potentissimeque 9 ^anto sim jsffec^us gaudio, cum fauiusif
cro urbia , communi lelicia et tripudio testante, te in Begem B"* '
manorum electam 9 moique ooronandum cognoaiasem. Quanqai*
iier(Ltua tietas serius» maiorum ex Austriaca Stirpe, qui gat»\
Digitized by LjOOQIC
ÄQl.
Ubonimet iustkiae «moread sunupiu et toitit et«irt«tit |iem^Sr» ••••».
nerunt , pedem vestigiia imprin^e optavit « Diit taniaii ipsis noa«
comprobaotibus modo, verum etiara ▼irtoles tnas ad Impem gv*
beroacttla admouere festinanUbus» jobtemperandam erat. Si quando
n^mque grauibus casibus eat afflicta CbristiaBa respublica , boe
certe tempore, maxime omnium afüigitur, omnibua omainm re«'
rum ordinibus , gravissimum exitium roinitantibus. Vbique enim
geDtium fremunt venti« quo te vertas, que remedia conaiiiras«
cum ubique malum rerocdlis longe fortius esse videatur. verum
inter ceteras regias virtutes tuas, ceu soHs jubar serenq die lucet^
elemeBlia, cuiua tauta uia est, ut eliam in eiferata' Barbarorum '
ingeuia penetret. et iusolentium insolentissimos apiritus fleotat;' ,
Haue in medium exponito, diapeream, nisi illico bo^ iiibare» quic-
3uid caliginosorum turbinum est, subsidet. Homerus iUe omnium
iscIpHnarum parens. Regem toties populorum pastorcm appellat,
quod-acilicet manauetudine potius utendum sit» quam severUate.
Quaravia eoim apud illum Vlyases uehementi oratione commotum
populum , cui frigida (ut proverbio dicitur) sufFusa erat, alloqui*.
tur , Neslor tamen illico Nestorea , boe est , iuavi lenique per-'
suasione , dicto citius turgentes fluctus in tranquillitatem deducit«
Hoc certe Divinus Maro in suo Neptuno quam perspicue declarat.
Sane cum vulgus ignobile sevienti animo ad arraa concumt. «
» Tum piatate grauem ac meritis si forte virum quem
»Conspeiere, silent arrectisque Auribus astant
» nie regit dictis animos et pectora mulcet. 4 .
»Verum haec, non quatis esse debeas, precipimus, cum,
id prope superbum esset , sed primum quod facis , perpetuo ut
facias, hortamur. Deinde te tatem Komano Imperio divinitusda-
tum, ut decet, uebementissime gratulamur. Postremo te ceu
lumcn , in illustri loco situm , atque velut e specula posteris,
quod sequantur, ostendimus. Ceterum cum etiam Regio ac mire
propenso fauore, et litteras et Litteratos, nulla ^01k amoris be-
nevolenlia prosalpteris et precipue, res gestas repetis et evolvis, *
Divine gratie et ire in mortales ,• clariasima exempla conlempla-
turus , nam et in hunc usum conscripte sunt historie, nolui ego
ineo officio quantuliivisiexi^vo , Tue jMajeslati deesse, quippequi
non ignorem ^ qupndam ab Artbaxerae Persarum rege y pomum
esse exccptum osculo. Sane fatalem Rusticorum seditioncm antix
quinquennium exortam. monstrum faercle, quo nil fuit uel versi-
pellius, Tel bominum memoria erudelius, ut per Germäniam ser*
pere ceperil,:'fb iibliuionia iniuria adserui, Excepto autem ee,
qui in Arcbiepi&copatu.Saltzburgensi exort«s estt tumultu, qitw^
eius notitiam ploene ac synceriter habere nequiverim , turbas ad
Ijacum quem Podinicuro vocant , in Hegauia , Suevia , 4:irca Rbc-
xium , in Atsatia , Francia , Hassia Duringia , conciiatos scripsi,
•acciocte q«ideiD, et .quod Ptinins in boe scripti genere priinuAt'
existimat, ordine temporis servato. Annotata sunt autem,, que
Tel ipse vidi, Tel que a fidedignis« ut gesta sunt accepi. Jamcum
Tua Maje'stas Inuictissime Rex, per tuos « et precipue per Gene-
rosum Georgium Truchsess Baronem in Waltpurg, Sueuice N<k»
bilitatis exercitua Imperatorem et fortissimum et foeiieissimum
bas stridenteis .procellas partim sedarit, partim placarit,. neuti-
quam foctu indignum sum arbitratus , opusculüin ipsum , eidem
Toe Majestati nancupatim dedicare. Accipe ergo Rex Invictissime
et Qementissime, boe in Regiam Majestatem Tuam, mee obser-
Digitized by LjOOQ IC
592
ftiiiii<o8iVv«ntiB'paga«»«0iiidBmAent«m«dF'^ quo idecet tlegen lioe
Oftt la€to .aftque .sereAo.!- Munu»«st •fat«or n«c preeiosum, nee
emafo T, MafcstBli. Sed faoc nuUam preci<Mltt8, dari poterat.
Qnristus rex re^^um et vere- fbhs foelicitatis Taaifi Begiam lllj^
statem diu. nobis e« incoluiwem' «1 fi>e1icem ooaaervet. Daton
G^loaie ¥ii; Januarii 1 53 1 . <c
F0I.-4. Fatalis Basticoruin in Germanie quibosdam par-
tibus. seditio per Fetrum Hari^r illuatrisstmi ?ripcipia PaU-
tioi Dni. Ludovici. Principi« Electoria a Seoreiia, aomma-
rie deicripta«
F0I.5. Prtehtio«
'' Fol. 66. Schlaft:
»Triumpbum quidcm tibi in preaentia Illiistrisaime et Cl^
mentU&ime Erincept Ludovice Fater patriae , Frinitepf Eleclor
piissipne non.decprnirou^, quod inclyUnominU jlui« iavjQta virtus,
lAStar eterni sit triuiuphi ■ «
vExstat opusculam istud inter acriptores rernm Ger*
lnamcar^m S]|.,Freheri tomo 111. a pag. 194. edi^. Hanou.
A. 16 1.1. et a pag« a35. editionia Argentoraienaia ^ utrobi-
que Alberto 8. R« £. Cardinaii Arohiepiacopo Mogantino et
Magdeborgenai , ' non Ferdinando R. Regi| quemadmodiun
ia H. a. hoo codice inscriptum, « Gentil.
CXLIV.
K»o..9o3. . Codex Msi. jt^ro«3903* j
(Unbescbiieben.) ••' *'
Cod. Ma. «liart^. in Fol..dimidi«lö..a« X.V.: (Foll. 18.)
yerzeichnifs der Not^'ungen und fitnUuWfte und Inven-
t^rium dea Hausrathes eines Gutes in Kärnihen,, genannt der
Frejhammei: (früher und a,«ehapäterden£hAnAhof>, sarnnt
den dasu. gehörigen Stiftungen nnd- geivtli«ben»Beneficieo.
Gehißrte dann cum Biathum Gurk. Tom Jahrd 1481.
Fol^il i49i* »Yermerkht Annfapng^desFi;eyhamers,
^er yormala PhannhofF gehajaaien: bat^mii .aeinjer Zngeho*
wing wie hernach yolgt. «
Item Die Sch'mid «um '^rcylVathei' dicnru iiij ^f. Pfenn. ^
item Miohel au der Ebn'n vnd zuzergan(s' dleiin von aincr
Hcbamer aum Freybaracr iiij Scbill. Pfenn.
' •(?.) ' • ^ ' ■ ;: . :" '
' Die HoIdS ^w Friesacli.
... . ^j.j .^ . . . . . .^ , • ^
Die Roldfi' vmb FricsBcb«.(>r,) ^ /^
Digitized by LjOOQIC
ift^dei ll^«lr*<w'Jäd5(ioi(fr'Büeb M
fmblPf.Pfi : J' • ■• •/ •? i:;: ^O'-»
ir. Lienohsrt Gr9w98«r. ^nr. Sü^Mth; 4*wa% 9i PfK^fi.iStfBt
gegen Wolfstor ffer in Irr. etc« , , ,..^ ,
Fogtl^vrt (5.) • -^ -c • T
It. Der pharrer in der WiegiT diennt^ itabem t' Mi^, hue-
ner s etc. ^ . - . •♦«''•";;
DiCi dionn all Friesacher maß; ''**; ...«!../.?.
Fol. 3.) Yermerkht aasttand..deri tcbflildM £«« dem
Er^jlwmcr. (i$ Porten) -...:, ^, ,- .M^/r
Darunter: . ." ' ' '.^' *
it. Stewr vfider die Turkhn bei Steffi Mair Orewtttfr £(bArt.
an der Wimer, MatboZerlbar, Prodi- vlul der. von Saitssnn alb
^eder xl Pfenn« bringt i Pf. Pfenn. ete. > r; .l;..:.C: ,.
Fol* 3.) Yermerkht der (^appleiü^' guißtef m iS^ctcb-
pcrg, (lo St.) . •" '
■ Ooritschach * . -. . .^ .. : ,7 . /^ ;,
It. Michel daselbs diennt pbennfing; td, Hiiendf"6^^* ^llt'
tcrn'4 9 Ayer loo , Fascbangh^n i 'BoKiveiiii 3 Vi '^crl., ÄaSisrnn 5
fierliug, Uayden >/) fierling. Siar'phirtiÄiiig 7. *' ' ' ,'V '
* E>er SuMnanyn vmb i H^nngarist^en) ' dulden yerlttfsen«
It. Makbubh sw Weinzerrl die&nt «iitnfa phefining 3<S Hiife^
ner 8, Für* Kass 60, fiopbnn pfenn. io^ Scbuitcr 8*^' A^fier loo,
Fasc)ianghen 9 , Waits S piskritscb rb'^li5'(Fiskrit2 Hafer) 'a fier- ^
Hnrg Haberff 7 flcrl ' Sidlung pffenn/^.* *• - -^ ' :• l . i
It. Wrai|kbo su NeivsaA§ diei^nt yon Zwain dßnß etc. ■ " ■''
■ • Dafür geit'er dem capplan suReebperg i'PF.Fß Vn^ dem
pfaarrer su Sittersstarff aucb 1 Pf. Pf«
Fol. 5.) Yermerkht die Klainat tq4 omat der kirchMn
JBW Rechperg. < . .
,.. Iteip «wen Kelich ynd % KorporaU .^i
Ain klaine ailbreine Manstranta. . .: , . ^ .. ,.
{Knay Mespuecber.. .•.,...'•; !/.-•!
Am gradual* ... . j 'ü
Ain alte pergameinen agendt. .« t« . 1 . 1 •
Aia Yigili. p««ebl init e^tlieb^ Rfraonnou? . vod Inin.wa«
Ain grofs pergamenein tagzeytpueco.
Ain klains .alts pe^gameneins mefigpue^beL
Secba Mefigewant zway gebom der Stiftung der Recbp^eTi.
diaaandeni4 aw der kirehen mic aUi|fi:inD.augeii5iv ,;. j.
Ain Karrokb. < 'f n
Yir Altartnecber guet»
Ain balba Lagl dlL
Ain tottn tuecb.
b.) Yermerkht .der kirohem schald £a tie^Hpeirg eic«
Darunter: ' *' ^
It. llbrAbaeimU Ton Samid^Steffan 10 Ff. Pf>
Digitized by LjOOQ IC
Sm««9o»« , Vena^rl^two. iieMrelien hrnwiderambtcliiildigist,
Doch wil der Hertz solher schuld wanndel haben » ob die
Zebhbreb'st ait recht verrait , oder die pawern ynrecbt aa-
gesagt hiettnn«
., Uem denn aecbbrohatnh swSandLia&nhart auf der «Ib 3&
guldeo.
it./ jedem Scli5fftner i H* galden«
it. Augustin su Sitterstorff auf den Weingarttn 6 H. guldce.
it.' W^rumnilLg. i EL gülden.
Fol. 6. Termerkht derkirchenn cwBechperggfieter.
Item Wolina in der FlSanitsn diennt von ainer halbin hna-
ban 4'Scfaiil. Pfetan. '
. iu Klinger in der Plaaini tsii dieBat von ain^r halb£ hiiabcdi
4 Sohl]]. Pfenn. . .
it. Krawtperger bat gediennt i Pf. 99 Pfen. Ist im verkawA
Ttnb 80 Pf. Pfen. diennt Jerlich 4 Pf« Pf. grundt dienst 1 Hark
Denn.
it. Peregrom hat gediennt 6 $chi]l. 5. Pfenm Ist Im verkawA
TmbM PfH^d diepat Jerlich 10 Sohill. Pfenn, grundtdienat 64 Pümn.
it* DcsLarennan.Web hat gediennt 4SchiiL Pfenm Ist jetit
gegen StiiFts MairhofT aus gewechselt.
,.it« £s,sein auch. ägUher vnd anger yerhanndn geweao dieU
«W ojigi^äpl^^^i^o. ^^'b^^^/V*. guotern verordnet hab»
... <Ain fcehennd an der Felach dient 6 Pfund Pfenn.
. ,.; .Vn/1 der Herschafft Bechperg Vogtey.
it. Der Drittaü sefaiennd am alta perg oder 6 Schill« Pfeaa.
dafür...,., r , .
', iL. Der.dri|thail aehennd awBechperg, oder SScbilL Pfeaa.
dafür.*
it. Zwen weinj^artth zw SitterstarÜ.
Fol. 7. Fiechdienst«
Item MSrltUl desHagn pa wer diennt yon ainer Kchuc «4 den«
it. Naplasnikh der U^rächäfft Bei^bp^rg man dient von ainer
Kchue 24 den. • . ^ ■
it. Wreger zw Sitterstorff diennt voil iweinKchfien 48den.
it, Cristan Lestikh an der Felach des Vngnadn man dienat
von ainer Kchue 94 den. ^'' • •'
• itVXamprfecfat if^ Sittentorff des TfagnadiV man diennt voa
ainer Kchue «4 den, . ' : ' . - .
it. Krawtperger t^Rechperg diennt von awain Kchuea
4S den.' ■'■' '
it. Jacob Jarr d. holden diennt v«n 6 Frischingen a6 den.
it. Pogätschinkh der vor Obrnhdorff man^ diennt von swaia
Frischingh 10 den.
it. Gabernikh Weispriacher man di^nt von' ainem Friaching
5 den. ,
it. Kach diennt von ainem Frisch in g 5 den.
. it» Biobtar in der Gapjtel ao) für die petrin a^bn i flriaduag.
it. Stainer'See'ist angesUgn auf ^Piund gelts«
Holdn$ b^im See.
Item lerne dient etc. (Oibt für dias alles 9 Schill. 5 den.)
Digitized by LjOOQIC
595
It Ulricb OriaUWUebbOüi dl«it elfr. (gibt Ar ^et alle« 7 Hto^tOiiS.
Schill. 5 dea.) 7 «•^•9^
iL di Alb A^patteliiU mit sambl den pftw feldnn «m praeti
vnd wi&mad dape|.
Fol« 8. Vermerkht £e gfittor der Kirchea sw Sannd
Suffiiii. (40
ic« Valentein dient siima pbenning 3o.
WaitB a S«
Bogknn ft Baasenik
Habeni ift Hk —
Ayer 100
HHener ff
Schulter 4
I Hfiaa i5
Faachanghen 1
' Fogt Kapawner
^ Er diennt aaeh von einer Oedn i M« den«
it. mer hat ain pawr ein ödnn Tmb 5 Schill, den«
I it. So pawt der pharrer auch ain huebnof.
^ it. der seheand 13t hewer verlaaeen ymb i5 H. gülden«
Fol« 9« Vermerkht die gnetter rmb liarbnrg gelegil«
< In der Dieding.
it. Gregor Goryanita diennt "yon 'Schergitsch hueb Ist Im
yeriassen des 91 Jare frey. Damach Jerlicb s Pfund Pfena, Sot
durauf simmenu
fc (10.)
In der wfibin
• (9)
Fol. 10.
It. awo hoibtet in der obrnn Parting, der yode dient
60 den. vnd % Hapawn Seind fid.
I it. Ain bolatat %w Marburg vor send Vlreichs tor auf der
I 36 den. grundtdieast ist « Hat ia der Hais. Majt. Ambt.
it. Ain wisn gelegh beim Hoffer atest an herrii Hanns»
I Gradner wifii vnd an die gmain , die der Lenner inne hat«
I it. das pawfeid vmb Marpurg hat Reich Hannfs in«
it. Die Fischawea vnd fiichwaid aufderTraa hat Her
Wolfgang vom Grabm vonn hern Sigmuadt Brueschinkh erkawfTt«
it. Zwen öd Weingarttn wisflegkh Tnd gehulca bei Ha wt«
i achach.
ErnnhawilL
it. Ain hoff daselbst dient 4 Pf« Pfenn. ist lohen Ton
dem von Sc ha wen barg die habenn in auch inn.
it. Valentein Mester diennt von der hueb in der Kranach
1 Pf. Pfeon.
Fol« 11.
it. dienni aneb von dem hairCii vnd hoiiitat tir Gamniu
i Pf. Pfenn«
Er dieani eneh ron der hoibtat darauf förstllche frejuag
ist it den.
38«
Digitized by LjOOQ IC
506
Im* B^^ar. lt. I>es •Pangrets- an d&t Slats bneb^ dMimt^ 6 Emer IcibBiticr
mass dem Pawl Fleiscbagkber verlafsii vmb i Pf. Plenn.
it. die bueb am Otthper^ dieat i *Ma den« ist gannts 5d.
Perkhrecht.
lt«.Vlri8cbitBch difint a wassev eniek*. most Vnd 9 .gortm (k»
res?) babern ist öd.
it* Krampaa dient ,a Wasscjr emer most vnd*2 gortz baber
ist auch od.
it. Symon bey Krampas dient a Wasser Emer most vnd s
gorts babern. ^'
it. Podlisnibb gelasne Witib dient a^Wassei* Emer mottTsd
a gorti babern.
it. Symon des alth Suppan brueder dient -> Wasser Emer
most, vnd a gortz habern ist öd • . •
it. Sluga dient 2 Wasser emer most vnd'a gorts babern.
it. Jurkho Tscbepelih diennt awasbefrEmer most vnd a Gorts
babern .9 stet gegen Awrspergcr in Irr.
it. Pangrets Tschokitsch äient ü Walser enier Most vnd s
gorts haber.
it. Druseroskher dient 5 Wasser Emer most -Idem dient auch
von aineih andern Welngarttii a Wasser Emer most ist ^d.
. FoK 1 a. . ..,..'.
it. Podlesnikh dient a Red emer.
It. Vrba^ Dolanita dlex^t a Wasser Emer most vnd % gorti
ba))ern. , , .
it. Petritscb dient 6 Wässer Emer most vnd i ilertel Ist öd
vnd leit pey des Vlrischitscb Weingarltn.
it. Pawwein zw Marburg 6 Vafs ain Sterttin*^
Freybamers Hawsratt.
it. Ain Mesgewannt mit seiner zugebör, ain Kelich ^in mes-
pueeb« zwen messen lewcbter ain Tafl auf dem ahar hin ^Iroar
dre%r altertuecher zwenn Kcbertzn steb aeind mir verscbriboT fir
Wanndl hertzn vnd ain truhen, Suhst aitf atts>pet^uech.
it. Hägkhh pü'chsfth ii. Ain fartzerl ain klnine terras'püch-
•eh ain hanntpuchsnn ain halben «enntn^^Sohieapuluer. .
' it. Ain beilenportth ain svrein spi^a: ^j^wen feryawlev apici
cwo Tarlscben. . o .. .. /
it. Rukh eysnn 4 a^nntea vndd6 Pf^usd per 4 Pfund Pfenn.
■ ." '^Foi.'i3. ^." ^ . ' ;••'.". . ' • *
lt. Waichs eysnn ^ zenntni vn3 66 Pf» pro ay^ Pf. Pfenn.
Stahel auf die Ampass zu Icgn 49 Pf. pro i Pf. Pfenn.
Zwenn klötzn die ins fewer gehörn die nocb nit'gescbmit
sein be) ^/^ zennten pro 4 Schill. Pfenn«
Oelaasea Fiecjh..
it. Zivcen Ochsnh
lichue 7«,
drew virdige stierll
Zway Kchelber
vier Junge farll
.Qenaen ii« EUai. . .
9cpUfa»n Traid.
Waits» 3 Me«. Va ^ (fteriing.)
Eogk 9 .^omels
Gersth 4 Mefs i fl.
Haberh 3i Mes Va Ä*
it. Haidnh 5*/^ fiariiag.-
Arbai» 4 ^lABgk ^ I
Darsu kuchnh speis iGreila. Ba»
.nifTnihagö^H^ ain apeia mich n
voll.
Mel 5 fierling.
Digitized by LjOOQIC
.' ./ .tu:8o.ftt'#U)iA«%l|f«;^t aiu&un4 yni^ Kemficli Tolgw / ifrotsoo»«
U. Megerll t« vom zehennd zu Edliug 9,'/^ me« Ital^a Be$c]|.(?)
lt. Jure SU lind t«' von schenndt daselbs 8 mes balbs Resch. ^
it. Mer^'^ve^tmjÄ 1«« ¥om «etidnndt suGolt8«habl/Ynd vii-
der pergenn 14 vncs balbs Resch. ,, ' . i ':: .j
it. Der pharrer sa Sand Merttn iox waits 1 meas Rogkn 1
mess Habern '«[»/j-mitÄ' ^
Fol. 14." '• ■ " '" ' •' ' '' •'"; '',' "' ';".
it. So ist noch eu Drescbenn ftolibnn bej 4o fierling, Ger^
atnn bej 39 fieriing Haber bei 16 fierling Saatt Rokhmn A<>fierling.
Itt G«der|?tFl(^^cJU,|)ei aineinbalbrnBiiid.. .
Zwen pacbenn . ' ., '
Wurst bammen vnd scbulter davon»
Käss bei io^nfiV'den'dvumfliertt *
Eingesaluah Krawt 3 potting .r t r
AJn lagl wein Salts bej ^^ fierling. ' Tisch 11 ain Tis'chtuech
drevr hattnltueciieriünlt pee4ft &ey bav^tpöbtdr vieriierbein ley-
lacbnh Ruephnh leyUcbnn 1 1 vier hawbtkües. liani^l KoUer bat
auch ain ruepbein leylacbnh it. Zwen hawbtpölster vnd aini navfbt
liiiirwMüßh vtta;Bey;hp€p^herai^.^cl>l]^^A' ^en1ldreitif;9Scblecht
pölster, Spannpeet 17, Trubh 19, Sidl truhnn a« Zvvay prevr
schaff bat mann sw krawt genütz^. JSunst noch ain krawt schaff,
Jircw altew vaCs-r- Aip pach Desnn zwo pach mueltor AiuXlmar
mitsambt ainem giesfass , Pechflaschehn klain vnd grofs' 5 ,'' Drey
plechkchanndl zvy«Hffii((^nka|i)l] kM^^^pd. grofs, siiummi geller 8.
Prey Eysnein schüsl vbersinnt — ain klaina Zinneins scji^isl Drey
£ysnein plat vnd vberzinnt.
."''foLis;'"''^"'' ''^■-■"" ';•'"'■ ' ■ •■''•'
Ir, Hultzcin schusl 24* HultzeTn taltc
2way Sib ain Kcbulreytter zwen H^ysneft Vö
seych pfenndl ain muelter Drey krawt in
Ain Eysnen pbannhabcr ain scharb eysniV
Zway sechtscheffer. Ain prod Rchübl was
guet Ain wasser pütricb zwo Kuchl Alma
jnclchsochter Drey padsecbter Item zwen
drifuefs ain Ruerkubl Drey scheybtruhn vn(
grueb Ain seieben aiiiOellkrueg ain kchesl
tcr zwen Eysnein lewchter ain messing. Ic
peolitfr.aia BQf^^wBg^i.Ain, Qch«vi;>yagp%DFey arling vqrd 1 arll
z>vq Cgenh zwq senngsenn zwo Driscbl Drey boluhakhenjii Ain
ÄChfegl balkhenn ain li.annthac^ihenn Alh Eysnein wegkh ain Joch.
Fol. 16, -5 ' ' .-'• .
it« Ain wagen kchettnn zwen segenstain ain . f trieich eysnii
Drey Mistgapl Drey Näbiger ain .Schliffstain ain I^istkrampph ain
schawfl mer. j — Drey naVvöÄVier'kfdmppchDrey siöbcl ain <vekhcr
funff sekh zwo Helme hewt gelidert vna 2 Kchalb fei Drey Rewt-
ternn zebcnn Kchue kewt vnd Kchalb fel# Ain halbe giplidertte
ochsnh hawt zw zemen vnd ze Riemen ain zam zway für pug vnd
vndergerätt.
Yermerklit dia Nutz Tod renndt des Trbera ao mir
Thoraan Moshaimer ^ingeonntbart hat.
Item sw Frcyhamer 18 Pfd. 3 Schil]« 20 Ffcnn.
Digitized by LjOOQ IC
59»
irr«.«9«** ^^^ * ^^^* T(^» ttennd gegeiig Wotfstarfftr Inn Irr, tid
^ ( mesl habemh hnener ii«
Yermerkht die tclialdnn sum Freybimiar
8i Pfd. 7 Schill. 11 Ffen.
Yermerkht der Capplanej naU Tod renndt«
6 Pfd. 6 Schill. iSPfen. Waits a iierling 3 piskritoch Bogkbn
6 Fierling Oerstnh 4 fierÜDg.
Fol. 17#
Haberh «9 fierling Kfiss 3o« Schulter it. Haener t6. * Ajer
aio. Faschangben 4*
Yermerkht der kircheii aohald sa Rechperg
39 Pfd. 6 Schill. Ffen.
Yermerklit wieoil die kirobn« hinwider achaldig ist
1^6 Pf. Pfen.
Yermerkht der Kirehafi sa Hecbperg nats rnd renndt
14 Pfd. 4 Schill. t4Pfe]i.
Fiechdiennst 7 Schill. 27 Pfen.
Stainer See ist angeschtagn auf 5 P^. Pf. gelta.
Yermerkht Nota rnd renndt beim See
a Ff. 10 Pfen.
Yermerkht Nats ynd renndt Sand Steflana kirchn«
*item. a3Pf. SSchUl. Pf.
Waits 7 Fierling t piskritsch.
Rofknh 8 fierling 1 piskritsch
Haberh ao Fierling.
Greus i>y^ fierling.
Schulter a8
Huener 29
Ayer 460.
Faschanghen 7
Kass i5. '
- Yermerkht Natt ynd Renndt der gnetler sw Marpvrg.
36 Pfund 68 Pfen. Huener 4, Ayer 40, ZecbliDgfhar 4«
Perkhrecht i5 wasser EmerMost vnd loGorta haberh mer swea
Bedemer most.
Fol. 18.
Ain wasser Emer facit 1 1 fi. (fierling) >
Ain Bedemer facit 44 fiertl
Sammarium aller Not2
[107 Pf. 3 Schill. 7 Pfen.
Waits 10 fierling» Bogkh 14 fierl. i piskritsch. *]
*j Das Eingeklammerte ist ausgestrichen.
Digitized by LjOOQIC
m
[Ilabern ^3 fierling.
' Gerstn 4 'fierUng; .
Grews t'/y fierl^ >■'
JKasa 4^-
Schulter 4(>. ' • '
Huener 6i.
Ayer 710.
Fascliangban ii«
... ♦.'•,;
swtehfijr«
81 Jaret
YermerÜt, wai .inaif 3cm.$cliinl3*;Irt phah^
res als er angestanaen i^ijpn^ zeag, i^t^.V^^.^^^^'ji^ff^
schmittn eins^anntbort hat, ynd waa darin ffewesn ist*
Item von Erst so' faemmef alain* vnd. grofi'., ali' zu ainer
Smittn gehört. .-. ». /.'^. . .. t ^^ r
Zanngen klain Tnd grofs 3o. Anngeysn 6, K^gfleysen 6»
Vejl 1, Beschlachseiu |, Annpafii S,, Piespelg 4, "^nS gibt aa
Zlkinlli' 3 B. gülden. "' ' ' • '
I
l
OXLV:- ---••■ • ■" ■^-!'
Codex Ms. Nro. 2856 *. • - i
(Hist. prof. «04.) . '
^* Cod. Ms.'^^liatr* im FoL aäa^X^;^ (Fdik tSti)* n* ^*
1* Bl. (Pergament.) Wappenschild , rom goldenen
yiiefs nmgeben.
Fol« 1« — Vorrede an K. Marximilian, (!•)
atn ynnd Herrn hermii It^aximilian Rumischenn liunig— zu allen '
■eytten merer des reichs £U Hungtnii'zu'Dalmacien Croacieu etc.
liunig Ertohert«t^ 9:^ Oftpi:rekh|yiertff)gj[i^.fi^rin|ndi,^I]irabant
SQ Gheldern etc. Grauen zu Flannaem su TyroiT etc. meinem al-
l^bedfigiflitfi heirh Bnnipiet ieb JohfioiirSiR4ePiSf cre^ti elcr mein
1^91« yiNiterl^fnJijD^ ^)l»fit diiMt».in|t feilem vleis fupor^AU^r?
gnedigister herrf Inn verganngner zeit hab ich zu meiner ejrgetzr
fichkeit nach vermfidung aus annder arbeit entpfaliii^if , ' die
ich SU auffennthalt meiner hawshaltuog- ipi^b volbriaga, die ^ben
der Qodigefvml^ten .,fur^(n vnd kriegAb^rjrn^]|e;^andens des £roMn
^flii. ;itaeedasÄ^,i 9]mi)>a49 von äar^^g5>:vn^d Scinidius Atricani
vpn^ {looie vertew^fcbt, ete.« .(V. FJu^r4;b,^ eig/. ^ l^f. WeberaeU.)
i'* B1.1 " ' ■ ' ' ,
.. »Datum Wurtaburg^ am Montag I$fäcb dem Soxi^nta^Inyofa:.
▼it In der heiligh vastn — Nach Cristi vnnsers libh herrn (f)]^.urt
fanifsebenhundert vnd Im anndem Jara« ^ , . .1 . .'
1*01.9.— Bild, (|*erg.) Flitter. Allexander.d^i^ grofs.
■ v'*.«" • ' '"' — '' " ■• •' " ' >' . :l V.. I' i ' ' '/
*] Pas Bitt|(e)iiammerte. ist awsgestriehso«
irra.t856*.
Digitized by LjOOQ IC
69t
Itr^uüfiM« Pol. II. ...::,..« ^ -
»So wir begynnen das lebenn des Imilp AllexiMidera in
disem bucb bu bescbreybenn etc. c (65 Bl.)' "« r
Fol. 66. Bild* (Papier. Gewappneter ,]tfiabiii mit einer
Hellebarde«) HannibaU .i*^
Fol. 67. .,f ':
»So der Erste streyth den die vonCftPtbafiitinit'denrHoBii-
«f^V/i!!T9|^^4(«^<*f|^ Mh?,*?^ ^S**^**'^?}? f^'^'^S^^^r wurden ▼aat
vi! bauptl^ewth vnnter augn liQmmcf;ji dieVmb mr g^taC ^lleaa
brcV^wprBeriii'etc.4 (4Vßl.y; • ' ' J;::- a ... , ., :.
^ Fol. 1.08. Bild (Papier j[ (Gewappneter llliinn mit einer
Lanze.) äcipio Afribanus.
» Govnelius Scipio der erster nacn liem .y^lclc ^/er be*
eswunngenn gehabt ist Affricanus genanndt worden etc.« (:i8 Bl.)
Fol. 187. Bild« (Papier) Gewappneter Mann mit Hd-
lebarden und Schwert.) 3^tp(ijai|«
^ - . * Fol. 1 3ft# s r»r 51 < * %• VT 1 •' " T '> ? . . • ^m
1» Es ist villeicbt nit ^^ u^rwuii,derA das lengKalben der sejf
durch einfluss des glucks an 'andern 'vridanndom enden der mea-
achen a^iAea Ufflin glrtekevoIdUlf^nrl yf^i^^p^f <9o Bi.)
I |.|i^.M;"r t\\(tOt.ir^'\'y^
■r.,w8>-" , • •-•■:-.^Codeij=Ms;.Nifo*:y98§. : •■ ..
Cod Mä. ihmAüFol. i, XVI. (FöU. la.V
• M •' • • ! : /. .' : .1:1. ,Ui ' tJ '.-
- ' »Wafhtofftige gescbioh«en 86 siofaiTöriEtliek bondarft
Jini in det^ Fürstlichen Q^hffscItafll'lHiH)! snivtragen. (Meist
Nätorerei^nisse^etc.) ^ '':]^'' ;'' '.' V- .'.' '" ' '•''''
•Da män'^l»-475i''J' •• • - 'i-.:.'-; j.i i.:. .
»Hat Hhuiiig Dl'ettrieh. Ats^ vof^ d^r'fWmben d^ aefn ge-
wöhnlichen stä^ti^p, i^nd'lcüiügclfchf^if K^s^eir Rbtmrfgrefehs Im
Tthälien sa Ravenna gehii1teii,'Mi^ StltttlVie^dC 'gelegen amFlwft
der Et^h mit aincr Rinckhmauer Ymbfanaen. findt man geadiri-
ben'düfch'defh g1a(übwii^dSgen Hlstorjbesebrbitiiäk' falondlam «am 3.
Paceh;- • ' ' ' .<...'. ■!•. - .. . ' . -
614. ioi8. ii3i. 1186 etc.*' ''• '• •' '^-'
. i3;ii]^ An St. ,B^|irgredtea[ t^g Erfaueb. a^^h ain weter lail
Achaiier vnd vielen stain grofs wie dil^ bennen Air. Dacauimal gieng
Tüder dat'üorff Venesch ausserhalb Bocsen. - -• -
1337. Wardt ain.&tam.gesche^'mi^^aili>JM^g^A aohwanca
▼on Flammen, ain ganncs Monats Lanng, in dem Bracbmoant
I
Digitized by LjOOQIC
§0%
dasselb Jar wurdei^ d}9 Judexi f^firaU beJ.dAm/l^lp^eHler^t rniiTH^yn;^
deä CbrisieW vn^ wae. hauotman Am Vetter ifo^naAoiUQder« . * :,
i33B. Da gescbach deirPruecb' der herabfuei. Ob Saiid^ Oy
walten Ausserbalb BocjBeQj.;yoD dem.. wiiixii|9l,(?>r€i)998elb igen Ifara
da gicne' "man zu Bocseb init-3uW Khirc|iäaeA-.>VAd SUckbett 419
aus in der Sr^it, ynd^auff d^rnivelt zw Grie^. . • j ^ ' . . .
• £6dem Anno da flogf^n'ciieHejrscbrecJ((iea 4U4 l^<irtarej! ^^rc^
Viigern vnd Oeftterreich au^h clurcb Alle an4f;r f.eiitsp(ie LaniidjB
vnd kbäoi^Ä ge^ Bocsen an , sannst. ^^rtJoiQÜ^^ Vfi4 Üug^n ^i^^
tag durjqti yhnd\bueben su terc« zeit an Eueilue^ffi,.^ifiiaul^^Qy|Bf-
Abendtä^eü e'ic. (Procefs rrr Parier, zu Ka^ltbeinsuV^f^ • . o«
' ' 'i44^/ Am Monttag in der Slarrter wocb(^ Y.^rpJT^anen.;^)!
BricbTs'än'b^J hundert , vnd $4 Heuf^er. ]\ [', ,,'.. .. j, . . .'. i^
Eodenii Am Frey tag nkoKA^t Bim^faift.l^ari9.,yier.prafi|i;ip^
SU Stercsingen bej 4o Heuser* ; ; .. ^ . , n>/
Codem im Monat. September yßrprannei^ z^<99p^en im:.faf
pirg an der Bisch i35 He^^ser« ' • .^ ».. i.t •. v. '•,» • • {
i45i* Am £rcbtag nfiob Harte .Uinielfai^al Ijat ^9)1 Herfil^^g
Sigmund^ von pssterrei<;h gegei^ ainer Efsan^^ivX^pilcUsf^baLf^ vf^
achriben «'«Ich der Gradner mit.ijfiensten Mues^gfeiif.',,. ; [,, ,,.,.^
1466. Hat Jlertzog Sigmund t von Qessterreicb',iainer Ersameii
tirolTschen Lahndtscbafit Abei; piä ^pprifftUch yrÜnfodt £«beup/vqi^
tv'egcn aines^ rtelflTgcU«: Das in/^ &o|;llkhe.9ja')l^^q,jp>inn4sfrJe
tei^ vnuer^nften solt sein., .fif..si^4i^ Bajctimeatfigf^ .; ! .^ •'. .,
147I*'' An Sandt Georgen Abendt. ließt Ks^scr^^rldric^b dc^
Fannlibircbervber fr^v gebfn ^ajs^lich^glai^fc snUncz ei^haub*
ten, vnd isöcb darnach ^eenJl^egef^apurg«,. .::.:... ; - „i
iijti. Item ImMonadtdesMajaOf «ocheiii><9it^ii)aiptndfr,Herr
Victor von Tbun, Herr Gristolf v^m Sparnbe^g . vnd Wol/'ganng
Von Liecbtehstain von Venedig auf > g^en hierujKfiUiA) «.Ufn h^illii^
grabe. ^ , . *, . . • .'.».-.,
Eödem ah Maria Magdai<^na. ^g zwischen, af m vnd sy waTqi
nachmittag in Cantia auft der Baifs zum beiUigeii grab» Starb der
EdT vnd'Emest Wolfganng ypn ^ji^cl^tonftaiaji vn^JOlt )war'4t:4f?V
selben Abendts gar kostlich mit der procefs , aus allen Clostern
vnd kbircben in denn Thuemb getragen, vnd volgten Im nach,
swen Hercsog von Magkbburg, vnnd All Pilgrin anch von der
UerrschafFt vnd Kircben f u' ^arfdia ob tausendt menschen in
Scbwarczen Cblaidern vnd mit prinnenden kecczep. dj In AU Pil-
grin vnd JungeQ.pf waiiidt^ ^ jrnd.htdagtoa t&dUals der weicbbi- 'i'^^'- "'^
schoff selber djCollecten ob sejnem grab vnnd des Morgens wardt
£r gar schon vnd kostlich besungen vnnd Bestadt. Aucb Almue-
sen den Ari^ef lepf ten gejbeii Alsdann nach AUenlTi'Q:^ aisiem sol-
lichen wotgebornen Mann nachsutfauen geburdt vnnd wardt Im ain
Gpsstlichiar tlals.voa w«itseii-:MXrbl gemacht', ÜIm^hI wsrdt sein
Schilt vnd helbm.Auch 4j> ^«k^rial vnnd der tag-diraiuGr ^toi^.
ben is^f^ebauedt vnnd sefnen Wappenrockh vnd Schilt ob seinem
grsrb, v^fi '^üfj^ekteckh vnd g6b^ngt vnd wardt aln kostlich Mes-
gewandt gekhaufft vnd daran sein Schilt gemacht. " '
-. s MTT'^CHeyÄtbreekben.).' .^n/ .. . * .. < -
. 1478,, Ist nllendthalbeni yi^d au3 Italia h» d»s .EtSObUndt ai4
|rau8samer sterb khoipen Also da$ allain zu Pressa ob den xx»
llenscböh Stittyolckh desgleicbev zu Venedig' ob xxx«^ Mensche«
jgostorbenaeiif, das sollen eeniaV^Tit haben dj Ueyschrökhon so dai
vorder Jarr durch dj Lanndt semdt geflogen.
Digitized by LjOOQ IC
«02
l^^^fBl» i483. Am mnstaj; den i4 tttrcj äin wenig nnclimlttac ins
aln grosser trmdt jst dj Stat fioeien an i5 Heuser vnnd dieakck
Tetpmnnen.
i5i4. Am Sambstag den 99 Apdlis Ist das Parfiesaer Gloster
SU Bocsen {Reformf rt ' worden.
i5i5. Am Phincstag sandt Anna tag vrob Mittenacht Warn
ain Wolckbe&pruch nacbendt bcj Clausen, daruon daa wasser ee-
iaandt dj Tuihen vast grbCs wardt vnd vil schaden tbet, das mao
«ich besorgt es wurdt auf der Ainon Seiten dj Stat {binfurn*! Ei
Warden auöh in derselben nacht etliche Heuser ^uf dem Perc et-
Sen derClausen vber durch das wilt Feuer verprent, dj ich seUn
ab gesehen prinnen. ^ Es wardt auch dj Strafs durch den Khmi.
dertweg daceumal verderbt, das auff etlichtag Rlemandt dardorch
weder reitien noch farn m6eht etc.s
i5i5. yAm 9 Ug May hat sich d) Plünderung durcb Peler
PSsler au Brichien erhebt am Suotag Gantate am 14 Mai ist das
Frauen Gloster^su Meran geplündert worden Am t3 Maj istdas
Teutscbbaus »U Öoczen'genanndt Wechhenstain vnd die Judea
ddrch etlich Päurii'yon Bentsch. Darundter ainerLeonbardtJocU
cenandt geplündert worden. Am ii tag May ist das Gotsbaus d)
Neustiift durcb d) auf ruerig Pawrn nhindert worden. Am Samhi-
ia^ vor Gantate den t3Mai seindt äj widen Pfalsen, das Haus si
Lenngmofs ,- vnd vil anride^ 'in der Graffschafft plündert werdet
auif aim tag, desselben Jara im Monat October starb Biacboff Se-
bastian Spenis' von Brichsen. c ..
i5i6. Im Monat Juljo dits Jars ist Michel tiaiamair TndP^
ter Fasler mitEtlich hundert aufruerigen Paurn durch das Ijäandt
sogen in das Venediger Xanndt.
i53i. Eodem Im Monat Julio hat ain Goraet anfacben sa
scbeinen, vnd ^seben worden, Bis auff den Andern tag Septembm.
i53«. Im Äugst Monat bat ain Gomet anfachen su scheinei
vnnd hincK abff'io oder ti'wochen lang an vil orten gesehen wordea.
1548. Ist das Pruederhauaf su Bocsen angefanngen wordea
mdterro Wu^cherbaus Tber ku Pawem (ScbluTs.)
; OXLVn.
Vf. «364. Codex m 8. IVro. 8364.
1 ' (Hist. prof/ii9.)
Cod. Ma. Chart, in Pol. aeo« XVI. (Foll. 3o.)
Nene > V Antiqua qoaedam nMamnantaad^ieiiMm aaa
Anüthritt:} Familiani de Pnoheim pertinentia.
Toi. i. Buchemicae Gentia antiqaa qaaedum. lauen-
mm monumenta«
(Drey- nnd rierfache Abacbrift vertehiedener Urknn-
den; im Ganzen acblecht rnid nicht reeht zu. benfltBen.)
Pol. 4. Bündnif« des Pilgram r. Pachaimb, Obristea
Tmchaeaa in Oeaterreicb, Hofmeister dea H« Albrecht» und
♦] Das EigeUammerle tat ausgeatrieben.
Digitized by LjOOQIC
909
•einer BrfidfBrAlbrecIit und Georg, mit dMiB^itgyipife^ Y^^m99H»
H«gd€(biirg andprafei^saHardegg.— 1899«. m S, Ye/Utag*^
. Fol. i3. Ott und Vlrioh Ungnad von Waldeimtem b*i
kenoen. d^rs.sie ^m H, Alb^r VQn Focbh^ioi 3 Pfund GfU*^
texK und 9 £i0>er 3ergrecli^, oai Waigerweroh Kegeod, rpr^
knuft haben » yndalle die Lehena^baj9f( die 1^ easwef^e«:
da ^abep» fiir;rechu.s Aig9i| -*-r ende« lieben. 4i« vneer iii-.
gen. chnechteyon ti)s babent Ylrei€|h YndHaipiteighidieQ bab
vrir ouz genomo. -^ 9 leisten Gewähr des YerMtlfr*^ Da^O;
Wobpercb .m89». an S. Geory tage««
I ' ^ ■♦ ; • •'. .■ r
berbiir roii Obersezte tmd terne Hansfran i Tnta roii
Welsperg (eig. die letzte) yerkanfen ihrEriäe, in Urbar mid
in Eigengewer — zaEbenfort, giitet 4Pfand 3SchilK dem
Coarad ▼An.PQt^ndorff (»mterm Yrirpt«) ,iin^ 95' Pf. W«
Pfen« ijr86« 8« Betvonelletfige. r
Fol. 14. T. Cbaenrad rön Pilchdorf bekenüt/dab er'
rfcfc mit ieinem y gescbweig Albar Ton Pücbaftn 'tfrer aflle
Z^ietttaebC ^-^i^gUchen babe-r- ^^d toi ich in tittbai" hiiben
ttfd hand^ih afr^ kneinen Lieben Tteniit di^r'ii^h an tfk^n'
trewe gaDCzlich lazzen hat yttd ob löh daz aii'fm' triebt be^i
liiehf so sdt iih Vnd allen den Trennten die dabey 'gewesen
aini^aii dieser eberniige vrömde Vnd Tnweft tiin ewich-
leiob.« — '^^9*;^*. Montag in der vierten Woche nach Ostern.'
Fol. ]5. Conrad von Pilcbstorff, Herrn UlreichsSobn
erklart , dab ihm sein Gesweie, Herr Alber ron Puchaim»
alles ansgerichtet habe y des er mir gelten sol. — Ze Wienne
iii97. an dea b« Chrenczestag der da ist nach Ostern (3 May).
Graf ülricb ron JPhannberoh erklart , dafs er dem ed«
len Manne , Herrn, Alber Ton Pochaim all die Mannschaft
im L^nde Stejer geliehen habe, die er frfiber ron Wey«
gant TonMiirbercb gekauft hat »andten^ingelt ze-Yolkera-
atorf die ms einmalen ledig worden ist vnd Fna dienet in
tnsem cheller zu rechten Lehen« « -^
Zeugen: Herr Pyscholf Emmich ron Frejsing, Graff!
Baock ron Montfart , Graf Cünrad ron Rubsingen 9 Herr.
Perchtold yon Emmerbeixh, HerrWemher Ton Scharbacbf
HerrSeyfrid ron Chrottendorff, HerrMarqnart yonGimeln«-
burchi Ylrich ab demLaZi Hougel Ton demLngWeidiardi
Digitized by LjOOQ IC
«H*«a6*^t)nFl^«wflViSldchirttYöiiE^ Geben rorBa-.
stiftt 1^96 1; du dem' Sitreaten Ugf ta^cH S. Margreten tag.
' ^ '».Htt&bfj^Ä r. 0*«ttfc»rciiiih* erWrt^^ ffafs^acr Streit
rkUfcliw^Ailtfet^Vöft PuyjHtaiin ündl ddn Söhnen ides Wrich
röü'FAfhiöt't 4hpt''Aä% Obrhyt Trdchse^jenämt in Öester^
r^iVdät^Mi^hfedsrichter 'entschieden #drdän ^ey (Steffan
roh 1i^»a%,<' Cbtinrailt' Von PMendoi'ff, 'Chdlkoch ton
E*>ei-ftd!oi#,'»Ottol Von'riaÄeli^i- Vlridl* V^fi VTolfgerstorff
ifndAfbretJUt'^aclt* V'6h TraAtWhnn>torff-^) die Sohne
geben das Amt unbezwtfdgbii anf, nild er (deir Hörzog)
verleiht es Albern von Pucbatiir-v-mit allem dem recht als es
ifi.vaU^f ]Vlx4pb2g(skah(,^t, « .«ndjseifiea Brbe?*-^ Wienne
iä^i..def')ri;iphsjfen Sojiüga^acjv $. Math^atagr
' f PblsiT^««! LhdirffciA P; Befreyt dorn (learff von Pn-^
chaim seine Besitzung Zylin^dorS in IT^hgarn (J^Coraitatu
Soproniensi a) und seine Leitte-darauf (»populos et jabagio-
xip^siios )[i,^a|4f!m coiifn)Ofra^J^^u). v,Ofi .ailei^ Stfuero und
]^if^sl.^;[(y.f(^fl<ioae.li^ri. csLtßpFfinatie^ i\s^ non omniam
^(a^f^r^pnoii npa^:§f;o^.ef^iraßr4inari/|ra i^pbj» et£sco nostro
^etf^.fM /l^9f^tPP>^9i^9 VP^i;«! ^??fu(ar^n^ gaalitejcoqoiqae m
B«*e.ipf.9rftm,ftrpv9nir^ ^fib!^|l>^^m;. *) ,s j ,: , ;
, , jPf!- MjaP%P,^^ PWiff *to,cJ^^ M. Mng4^1^^a|e..l455^
..I^ (f^(?|v^t|i.j>er^ipe9a,huiiis. diplom^M^ m^ior fait ii|Ii-
qp\fk s^fffjif^l]jlfis^ppgiu^^^eJ^^ yienpensis
et latitudine spithamae cuni sigillo rabro diplomatia parti
inferiori impresso non appenso. « NB.) ^ ^
• . ..". ;..!: »oAJ rv .•■ ,ir.ot.;t.>('S .■ /....,:;..". .«
r :i.ri '»/oV — .i-"' r: ••'»^•' ' ^'J » ' » '''"^ : »' ••
vn».(VMa.) Codex Ms. Nro* CVacat.)
.V * ',!. . {Kupfersticbsammtung.) i ,
... Cod.'JIsi oharti seb.XyLriri Eoli^llaxI <FolU^99i) >
^" PöV. f«' ^mgieriiin Caesärniiqf Opus perqoam elegans et
admii^andam apellea elaboraüim artä Inyenies et ad ^inga-
los' Cs^i'es .bteulter annotatami j '^'uid' praecipue gcsserint,
.^uo tctrfpore "quisque regnaviarit^, et 'quandi/i viierit Al>so*
^lum 'Aügüs^ae ftnetiae Aunb i5do. '• •••
Fol,9«h.,aiPc«e£»tiuii/ßaLa I . , . .^ .* *
» Habes in hoc libro , candide lectory Romanos, Germanos-
Digitized by LjOOQIC
stas, breuiter, qaoad ficri potuic, apuQlatas (ut pi^tur^nx.mu^taif
intuereris loquentem , teque illa non modo suo' Jucundo ac lepido
aspectu delectaret, sed ei gesta tahquara noiulis ee Wdfce'quodant
natant, teneret) quo et antio^ ttinndiat G^tivti V'^4^iMfAe regna-
verit) a pulioo CJulio. Caesarea Ka^iue %d Afoximilianiiia secun-
dum , et Rudolphum huius filium. c Vtcre igitur lectpr lio^
libro pulcherrirao feliciter JabQresq^e aujthoruQi pjrj>b^j)i^ , Vale.
FoL3,b. i''
-• ' 1^ Qikid Rdfihfieiimm Iiiit>ei^raM; 'e6iüd IiriperlieM*e3 '<^i^efidoa ob
ooiJoa prap#nDraua,- eet uaai«L'quatttor Honarcbüs^ ^eiqtaAiltiiiia4
#perae preciu^ (ußritf visio^ni ißu ßt>j[^'nimj^g\ß/^^mh0^
nosor ex Daniele praemi^ere^.quQ ^v^g^Urum ^Qj^archUtup elev
gaQS , Romanae- imprimis copiosa et luculenta descriptib ppntme-
tur.t etc." . ■ •': 1 j . •::: -f. '.'
(Friedrich der Schpse .ist Aicht darunt^y) j^. ..^^ ..
Sehr schön gemacbCj ^aixel; ohne aUi^n bisV-WerÜ|^t.4
(Die Bilder,) . : : ;
Codex Ms. Nro.8609.
(Hist. prof. 6. ?)
Cod. Ms. i^hart. sec. XYlL Fol. Max. j(Foll. 94.)
VoDgern mit seinen Eingeleimten lannden liegt von
Mittag an dem Adriatische'n Mohr.' Gegen anfganng stoast
daran Transalpina oder gröOft JValochey^i Sernia«'tr>nhd Mace-
donia. Yon Mitternacht Folep TnndMpIdaw^VoB Nid^rgang
aber stosst daran Märhern, O^sterr'eich, Stejer y^nd Qjrscin*
Damit aber die Grennizen zwischen dem itp^i^eich ynn«>
gern Tnnd dem Erbfeindt besser erkhändt werden, m^ge^
Tnd zu teglichen gebrauch bequembf r « ^So.i^t^.^l^.Ynnge*
risch Mappa in fünf tail in disem' buech getheilt worden*
Erstlicheii- Crabatten vnnd Windischlandt
Alfsdann die Grenitzen zwischen Mner ynnd Tonaw
Schutt oder Cza^ocus : ,.\
Grenitzen vor den Pergstettea .
Letztlich ober Vnngern*
Vnd solches zuforderist, daramb das difs Kriegswesen
also auch durch Tnndftrschidliche Ileubter geregiert wirt.
In Crabaten Bejgieret das Ki^egswesen der Obrist
lieattenambt
Im Winndischlandt ein Annderer Obrist Lenttenambt
Zwischen Muer ynnd Trag hat im Veldt zu beuelchen
der Craifs Hanbtman, der Obrist zu Raab aber bat Raab
Hro.8609.
Digitized by LjOOQ IC
606
Vf««ii^miid dise betacsung Tunder Imei to in der Lanadttchaft
rnnder der Ennfs zalang sein , Canischa aber hat sein lon-
dern obristeii » dem ist Coniar ynnclerworffen.
Comorrep in der Schilt hat sein besondeni Obrisitei.
Von den Pergstetten Begieret der annder Craii««
lianbtman. *
In Ober Ynngern haben Ir khays. Mt. ein Yelih
Obrissten.
Wiewpl der Heuser. vnnd sonderlich der khlaineo Cs-
Stella ynnd Wachtbäufslen mer sein, so sein doch nur die-
selben in diesbnech einkhammen, daran etwas gelegen nid
deren Abrifs man bekhnmmen mfigen.
Die Namen der Flekhen sein znm tail in mererlej
sprach beschriben worden, darnmb das die Maler der Sprach
vnerfareni Wieril aber in jedem Yolkh gehalten wirt, iitia
hiebej Hgenden bericht verzeichnet.
Die Charten und Pläne sind da, sonst nichts. Das
EiempUr ist stark rainirt in seinen lotsten Blättern.
MB. Es wird unter N. lo Hist prof. aufgeführt N.5.
deett j ich halte es aber fftr N.5. des Gentilotti.
CL.
«.«.SS... Codex Ms; Nro.8623.
(HisU prof. la*.)
Cod. Ifs. Chart. aecXVK (?) in Querfolto.
Sammhing von 75 , mit chinesischer Tinte ausgeführ-
ten Zeichnungen der Städte Ungarns j yerfertiget yon Jo-
hann Ledentn (wie es scheint) gegen Anfang des i6. Jahr-
hunderts.
(Ohne Text.) 1 Bl, Prespurg.
s Bl. Comorra. — Bl« 5.
6B1. Neiheisel. — BIS.
9BI. Bab.
10 Bl. Fileck. — 1 1 Bl.
isBl. Novigrad. iSBl.
14 BL Pälanca. etc. — Bl. i6.
17 Bl. y^rebel. 18BI.
19 Bl. Giarmat etc.
75 Bl. Klenoynik.
Digitized by LjOOQ IC
CLL
Codex Ms. Nro. 8662^ . ■^.•«..
(Bist. pr«f. 91.)
Cod. U$. ehm. teo. XYI. in Fol. (F0II969.)'
Mich. Brotu BR. Hangariear. Libri IIL (Ist auf dem
Ehibaiid Ton Aöfsen geschrieben.)
(Leider mank. -— )
Fol. I.
lacipit: »Primusw
' » deteriorem ccnseant, nisicoacti inYitique.inducaiilaiiimu,ii%
perferre. Quae una oHm caussa iuit , cum aliis nobilnsimis gen*
tiboj, prUcia tefi&poHbus etc. k
(•Fol.s58. b.) (Schlurs):
y Inteirea trecenti e fiigientium agmine Tarcamm, cam alios
emriu praevertiaaeat solatiom e&itio fuUirae caedis quaerentei, quae
aateoculos obaeruabatar^ eo impetu noätros sunt adortS, ut in-
Tulaera et mortem ruentea 1 furentium. « (Cetera desunt.)
Gentilotti: »(patuit) non aolom tres priorea libroa,
licet non integros t sed etiam «eptimom integrum et bonfeni
partem (noni) huno oodicem complecti, et aingnlia libria
•daeriptnm nomen Joannis Miokaelia Bmti. «...
aincipit bistoriam a Vladlalao L^odouici patre, et per-
doeit oaqae ad Caroni Torcarum belli dncia usque Linziunl
i& A«aifiatti iactam impi^stionem. «
*Fol.6a.b. Jo IßdiaeUa Broti UngaricaMm Rentm
Liber aecundua. ^
»Interea Julias Pontifex, tumaedandae invidiae caussa quam
aibi ingantem eonflaverat excitatis regibus ad Venetum bellum etc. «
(FoLii6. (9a.) Tertii Lib. Initinm..
»Cum itaiBcensis ad sedltionem animist' inde exoriens '
flamma exarsara etc.
Fol. i3o. b. (io6*) Je. Hicbaelia Brati Ubgaricamm
Bemm Über tertiua.
y In hoc rerum statu cum tJngaria laboraret ; iadiea tam^
magis hominum studia flagrabant etc. c
Fol. i85v(i84*) Jo. Michaelis Bmti Ungarioaram Re»
rum Über aeptimna.
In4ti^it: »Jam pugnad appetabat teotipaa) cnm Ludervicua
rex ,irato, nnnune rj^^^eate ad exiciom Yngaroa^ oonsnltare da
proelio coepit.«.«*
Digitized by LjOOQ IC
fioif
Hr«.866«. F01.S33. .' *' )
»Jamprid^ni «e animo ^ ^ui^ «r aniinl ««fH^ntia ccmceptn
' verbis, se illisvitam, caput/fbrcubas, deuGuere'«
Finis lib.8 uj (!) • .
FoU93.3..b;tJo; MitthaediB'Bniltt Ungtricarain Berna
Lib^r nonu^. . . : . . „ .,'.?;,..:
^'^ IncipitV »'Öis *ad bunc mocium administra^is,,.. ßqliv
motis extemplo castris, in Hiraciam exercitum. reduxiti « • •
Fol. 359. 8. oben.
y. Maz^uchelli, — Gli Scrittori d'ICalia eto. ToLIL
Parte IV. p. 2248'— 2254. .
(Br. nat. circa i5i5... den m.Trai^fs« .«« ;i£l94.>
P. 2aS4. 3. * » ♦ . *
yScri93e anc^ra la Star^. d'IJngkeria per ordino di 'Stelano
Battori Be di Pol^nia» U quäle .divjaa Ja Otto Libri eatesi in Lta-
gua Latina si conserva a peiina nß\ ia LiJ>reria 'Oeserea di VienM-
Qüaesta Storia,. 4i cui egfi ateS9P, fa.i^ensione nclia Prefasione a*
tre Libri dclla Storia del Be Ladislao scritte da Callimaco , e di
noi riferita di sopra al^num.XlV; ^ra cavata» ^icc.onie il Brat«
aff^rma, 'et scriptis Lit^ns;' AnnaTn>us/priyatoriim commentariis,
dalla Vooe» d'un- cef tt> Totnma^d Vyigbero Soggetto di tnoltä stima
pvetBO al.Be. Stefano t e dallememorie di Franeei^o^Ftyrgasio ri-
vedute da Sinion;ß fratello.di .es^afraacesdo^ jch'em inMrrennt«
a' CoivsigU. ^' Be, 4[Ungberlaj edj|I)e ,ai}ioni piu yii^fri 4i quell«
aüeiVe. « —" " '" ' » .
NB. Bej Teleki (BihLUL .p. 97 ) Kirdatn Mmivacript
Angeführt : » Bratna (J. M.) , Remm hongaricArom et
VkamcillWVI.t'iM)« XIII«. Fol. Ti(Mii.UI.€ .
iif.7«45. ; . Codex Ms.-.Nro*764QfV * ' "^
(Bist. proC 114.)
Cqd..]lfa. «Hart, in Fbl. s^b.XVII. (Fölh^S.)
Fol. I. »Relation ynnd 3eechreibung aller furneinea
gesehichten,'^o iith Viider dem Durchleach'tigsten FOrstea
ynd herrn, Herrn Matthia £rtzhertzogen zu Oeaaterreich,
haklaogcB'ira^utgnndt, Siejt, Härndten Crainf rnd l^r-
tenberg , Granen zu Habspurg vnd TjroH etc. Gübemmtoni
ii^ Yngem ynd Oeasterreich ynid de« Chriatrliohen Bdrizvgs
Generain und Obristen Veldtherrn etc. tom vier rnd swant-
zigsten tag dea monata Jalj, bifs auf den vier Vnd zwantzig-
stenNouembris des Secbtzefaenhiuiderten ynnd andern Jaliri
Digitized by LjOOQIC
609
mit erobemng der Statt Pestt , vnnd tonsten im rerrichten flr«. 7645.
Yeldttzog in Vagem saegetragen vnd yerloffen haben« < • • •
Incijpit: (Fol,«.) »Naebdem die R5m. Hheys. auch su Hun-
gern ▼ndfiöhemKbdn. Mtt vnser allergnedif^ister berr sampt dero
vielgeliebten bmedern den Durcbleuchtigsten Fürsten vnna berm^
Herrn Mattbiasaen Eresbercsogen su Oessterreicb elc. Oubernatom
In Vngern vnd Oessterreicb , vnd des Cbristlichen Hörcsugs ari-
der den firbfeindt Generain vnd Obristen Veldtbcrrn etc. vnsern
gnedlgsten berrn auf erlangte gewifse kbundi8chaf!\en i.i erfkbrung
gebracht, was massen der Obriste Veair Jenuei Uafsan Ba(Wa mit
nocb vil gröfserer Kriegsmacbt dan verscbienes SecbstehenbuDderk
vnd Ersten Jabrs voyn Sultan den Krieg wider Ihre Kbey. Mtt. su
continuirn abgefertigt worden, darauf auch gleicblauttende bbundt-
scbaifc erfolgt, das der Serdar von Griecbiscben Weis&cnburg mit
einem gewaltigen Rriegshör seinen sug nach der Tbönaw gegen
Ofen heraufwerts nehme vnd Vorhabens seye , eintwedor die Ves-
stnng Graan oder Weissenburg su belegern, vnd vndev solcher
belegerung durch die Tartern das Landt verboren vnd verderben
Bu lassen, Also ist sur nottwendigen Defension vnd gegenwer von
Ihrer Furstl. Durch!, für rahtsam angesehen, ebenmassig auch von
berrn Veldtmarscballih, vnd Ihrer Hheys. Mtt. Kriegs Käthen nach ,
gehaltener berahtschlagung rabtsamb befunden , vnd dabin ge-
achlossen worden, Erstlich das Ihrer Mtt. Kriegsvolkh au fuefs
swiscben Comorn vnd Gran %u versambicn vnnd su legem , die
Beutterey su belaittung der Profiant vnd Munition von Raab in
"Weissenburg dem Herrn Feldtmarschalkb susugeben, vnd nach
verrichter belaittung das Kriegsvoik su Bosfs vnd fuefs in ein
feldtleger su con)un^icm, das auch anfangs mit den Regimentern
bey Graan an tauglichen Ortten schancsen solten aufgeworffen
vverden. « •••
Schlufs : (Fol. 48.) » Den swansigsten tag Nouembris sein
Ihr Fiirstl. Durcblt« von Graan aufbrochen vnd vbemacbt su Co-
morn blieben.«
Den 31 das Nachtlager su Raab gebalten.
Den 22 SU Mittag gehn Altenburg vnd su Nachts an Ziem-
dorff an k kommen.
Den sS vbemacbt su Eberstorff blieben.
Den 24 tag dises Monats Nouembris vmb Acht vhr vormi^
tag SU Wienn eingefahren«
9 Der AUmecbtig wolle der Rom« Kbvs« Mt. vnserm aller-
fiiedigsten berrn vncf Ihrer Förstl. Durch! t. vnserm gnedigsten
firsten vnnd berrn seinen Göttlichen Miltreichen Segen gnad vnd
benedeyung auch Sig vnd Victor) su trost der betrangten Christen
wider den Erbfeindt Christlichen Nammens sampt gesunden lan-
gen leben in bestendiger Wolfart vnnd langwiriger fridtlicherRe-
Sierung gnediglich verleihen« damit suvorderst die Ehr Gottes auch
efs hcyl |Röm. Reichs vnd geliebten Vatterlandt aufnemmen vnd
gedeyen belurdert werden möge. « —
Ist eine reine Abschrift. — Scheint von EÜnem ans dem
Gefolge des Ershersogs bearbeitet sa seyn.
39
Digitized by LjOOQ IC
6io
CLin.
irro.7577. Codex Ms. Nro^VSTT.
(Hi»t, prof. ii5. N'f 3i aut S. N.>
Cod. Ms. Chart, in Fol sec. XVIL (Foll. 111)
Ertzberzogen Matthiae Zogfs In Yngern A^ 1601. Be*
Schreibung 1601.
Ein Tagebach , yon einem Augenzeugen geschrieben,
der zum Gefolge des Erzherzogs (Ferdinand ?) scheint ge-
hört zu haben. —
Es ist alles verbunden , und daher nichts ordentlieliei
auszumitteln.
Yon Fol. 1 — 37 sind es nachträgliche Bemerkungen
und Yerbesserungen , zu einer entweder schon gedruckten
oder in reiner Abschrift existirenden Geschichte des FeU-
znges.
Yon Fol. 38 — in sind halbreine (wieder umgestal-
tete) Notate, und vieles stimmt mit Ortelias überein, Yiel-
leicht ist es das Concept desselben.
CLIV.
Br^.8674. Codex Ms. Nro.8674.
(Hist. prof. 9i3 et 2r4>)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec* XVL (Foll. 75.)
Cod. 31 3. Fol. 1. Descriptio Corouationis Hungaricas
Serenissimi Imperatoris Maximiliani A. i563 d. 8 Sept.
Fol. 3.
(Incipit) : » Fostquam Serenissimus idemque Potentissinms
Princeps,et Dominus Dominus Fcrdinandus, Elect^is Romanonim
Imperator scmper Augustus, llungariae, Bobemiae etc. Ret, co-
gitata et instituta aliquoties Serenissimi Principis et Domini Do-
mini Maximiliani Begis Bobemiae etc. filii sui cbarissimi in Rc*
gem Hungariae coronatione , uariis sempcr negotiorum totiusrei-
publicae christianae impcdimentis, quae intervenire solebant, ab
ea in aspectum deducenda peragendaque avocatus fuisset , tem-
pore vero rerumque et negotiorum mutationibus ita ferentibus
interea donec solennitas Coronationis Uungaricae adveniret, im-
primis Goronatio Bohemica Pragae XV. Sept. Anni MDLXII. Bo-
mana vero Francfordiae ad Mocnum XIX. mensis Novembris eius-
dem anni , solenni ritu spicndidoque apparalu peragenda fuisset,
placuit tandem Majestät! suae Gaesareae llungaricam quoque non
esae düFerendam etc. fc (la Bl.)
P'ol. 1 3. A. y Descriptio Coronationis Serenissimi Prin-
cipis ac Domini Domini Dudolphi Archiducis Austriae etc.
Digitized by LjOOQIC
6tl
inB^gein Hottgatiae loaii^tftti^ PosoiriidievigetimaijuiiitaHrtf.8674«
Septembria» Anno domini 1579 d, 26, 8epU
Fol. 14.
(Incipit) : 9 Sacra Boroattoruia Imperalorla « HunparUeqnd
et Bohemiae Regia Majestas Dominus nostcr clementissimus , mc-
mor avitae sublimitatis atque gloriae, qua Inclyta dorous Austriae
divinitus aucta, non sine summo Beipublicae commodo, multis
ab binc annoruin saeculis floruit, pristinuro illum dignitatis spien«
dorem, non solum pcrpetuo sartuin tectunique conservarl^ sedad
posteros etiam propagari etc.« (iB Bh)
. Cad.ai4> (?) B. HSatoria Bellomm inHaogaria geato-
nun ) imperante Rudolphe IL Caesar« Rom« bona fide fide
conscripta.
Fol. 1» 159a 4 Caput L
»De causa quae Rudolphutn tmperatdrem Bomänorum ad
gercndnm contra turcas bellum impulit. «
vPostquam turcarum Caesar Amurates tidversusBegemPcr-
aiae immediate Annos 16 bella gessisset, dcbcllatisque rersis at-
que occupata Metropoli urbe Taur « partisque toto orbe victoriis,
non solum Spse sed et primates eius Bassae, miles item grcgarius,
inflati refum successu msolescer^nt» iamque ad fastigium Impe-
rium Orientale erectum esie vidcretur. Tdndem Beges et Prin-
cipes ex omuibus regionibus quatuor plagarum mundi leeatos ad
Aimiratem mittuift^ gratiftm et pacem implorantetf: quo^ iptso An*«
num integrum barbarico fastu tractat, et technis falHt a^ procra.
stinationibus detentat: Postmodum Anno 1592 advcrsus l(udoL-
pbum Born. IiUperatorem et Hungariae BegfefAviol ata fide etrupto
decennali foedere, belUgerare statuil etc« c (19 B1.)
Fol. 28. b. Caput XXXIIL
«De Archiducibus, Matthiäbello gerendo infiuogariä^
llaximiliano autem gubernandae Transylvaniae, Pucibus
constitatia et de expugnatis per Chrifitianos Arcibus, Tata,
GesteS) Folata, Yesperiniot.Tason, Tihanet Chesnaketc.«
Fol. 9(^ b« »Responsiones ad Ai'ticftlos Caifierales pei*
Htingaros Boczkafanos in nuperrimo eorum dontentu Car«^
ponae conclusos. «
1. »Ad primum , quo de violati Begni libertäte, ac.pcrid
pluribas fact* injuria conqueruntur,' primoqoe loco DoYninuirt
Stepbanum Iliiezbasi ac Dominam eius consok'tem, tanqu^m om-
nibus boDis ae rebus suis per Cameram. privates« in ex.empluat
adducunt etc. « (5 Bi.)
Scblufs. »Ac sicuti Maiestas aua omae id^ quicquid ex Hun«
garicis confiscalionibus bactenus collegit, in Begnö Hungariaa ad
necessitatem confiniorum reique beUicae reliquit , acne minimunl
quidem inde ad proprios usus suos transtulit aut contcrlit^ Ica
npQ lUud ipsum deincaps etiam » quamvis id vel minimi subtidii
Digitized by LjOOQ IC
612
lb«.M74«looo ad javandai necesMM^ bellicM eflaseH ponili reliqnaevert
expensae aliunde corradi ac tEppleri dabcanc fa^era .iatemiittcu
Fol. 35. Schreiben der 7 frejenBergstadteandenEn-
hersog (Matthias ?)• Ihre Beschwerden betrefiend.
Iiicipit : » Seren issiroe Princeps
et Domine Domine nobis benignissime. «
»Fidclium servitiorum nostrorum, in gratiam Serenitatis
vestrae ^^humilem commendationem. Quod in proiimo convent«
Dominorum Begnicolarum Carponae inMcnse Decembri anni prae*
teriti i6o5 Septem civitatibus Montanis, ratione taxae, qualcr
mille floreni sunt impoaiti , quos ad manus . Speclab. ac MagniSd
Domini StephanI IlUeabasy ,• gabematoris ad mtn istrare deberenus
ex benigno Ser^nitalis Testrae mandato intelleximus etc.« (6Bft.)
Schlufs : (Fol- 39.) » Non dubitamus, quin Serenitaa Vestra,
atatum nostrum affiictum cognoscendo, supplici nostrae petitioai
benignum locum daturasiet, Quam paacmamctclementeaianiau
affectionem, nos indefesso studio ^ pro yirium naslrarum possibi-
lilate reservirc, nunquam intermittere volumus. In eiusdem Se-
renitatis Vestrae benignum patrocinium nos denique humillime
commendamus. «
Serenitatis Vestrae
Humiles et promtissimi Servitores.
N. N. luaices et Jurati Cives
Septem liberarum Civitatum Montanamai.
Fol. 4o. Yerseichniste einiger Handachrifken oder Bfi*
eher. (Joridische.)
» D. Joann • Hannibalia de Can**' super Bob« de Bono-
niae, Vincentii Bonardi i537« in Fol«
Ferdinandi de Loazea Uispani Bepetitio totina titnli
Institut, de Justi. et Jure etc.
Fol. 41. (Tengnagels Schrift) »Arcis Nonigrad expn-
gnatio X« Hart. A^ 1594.«
»Specimen Historicum. «
»Solutis SQperiofi auctumno castris^ praeter anni tempus
mirifiea quaedam et soliio longior trium paeno mensium cacli cle-
mentiae fuit (effulsit), vnde passim queruli nonnulli bomines, in*
tempestivä expeditionis susceptae intcrruptione pulcherrimaiu rei
adversus hostes praeclare gerendae occasionem veluli in faerba
praecisam atque 0 manibus amissSm incusabant etc « (3 El.)
Zwischen Fol. 42 u. 48 sind Zettel eingeklebt. (3»)
1. V Lugdun. Batavor. Scribendnm ad D. Jacob. Golivm,
lingae Arabicae , ut videcur , peritissimum. ut mihi describi eu-
ret varias epistolas doctorum virorum ad Erpenium, de etudiis
orientc-iHbus. Item Catalogos librorum in linguis Orientalibus.
It. Indicem Bibliotheeac Borellii, quam in Hebraic. quam in Arabic
Inquirendum ex eod. Golio an in Africam peregrinatus sit, ibi-
demque libros Arabic. comparaverit. Quisnam D. Erpenio ia
Srofessiono Hnguar. Orient, sit suecessurus 9 Item quinam |a1ii ia
iolland. earum linguarum cognitione excellant« Anquirendum
Digitized by LjOOQIC
etiam de pretio quo EU'Erpen. libro» <nos in specle Mlrcliond ta-
xavit. An libri ex Golianis venalcs sint, an Gol. Catholjcus, An
Coddaeus peritus Arabice , Meuraius et Heynsius quidnam moli-
antiir in literis , An .tjpi Erpeniani vendendi , an nemo Arab. lib.
excudel. An ebarackere Africano ezarati sint libri Golii.« (Oben ;
Scripsi ad eum 3o April A» 1^6»)
9. Epitaphium an Pasquillus in Ducem Oasunens«
3. etc.
Fol 44. .Wiedor Yerseickniiliy wie oben.
V
CLV.
Codex Ms. Nro. 8739. »^.8,89.
(Htst. prof. 317.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. aec. XVI. (FoU. 3i.)
» Nicolai Olahi Archiepiaeopi Strigonienaia Chorogra-
phica Hangariae Descriptio« c
1 BL (s. sign.) Gedichl. Ad Lectorem (Nicolana
Olahns).
. »8i nihil in nostro est aapidi (Lepidi) gratire libello
' »Anxia me grarius (melins) scribere cma vetat.
» Mens etenim duro patriae confecta pericio
»Torpet, et est longo nunc hebetata malo,
» Nee mea doctiloqui coloerunt arua Catones,
»Binc sterilem messem terra reKcta tnlit (dabit)
* » Haec mea qunm cemes gracili contexta Mineme»
* » Splendidiora neges Anlica pensa (corda) dare
»FoDiibas band semper placidis Parnasia Musa»
» Aot Heliconiadis Regia prato rigat.
9 Non tersoa loqaitnr comptas Ptolomaena ad anrea,
9 Describens radio , quicqnid in erbe fait,
»Non etiam celebris liepidi facnndia Crispi,
y Non tibi Tel Trogus maximns ore tonat,
9 Nee gratnm reaonat Pataoina natna in urbe
»Lioias, ingenio splendidnsi arte potens.
9 Sed qai Castaliom parco bibit ore liquoremf
9 Et quem non gremio docta Tbalia foret.
»Et cai non studii requies, sed mnlta labornm
» Sollicitique fuit temporis anxietas«
9 Nomina sed prodat calamas qood barbara noater
9 Scilicet haec Scythica voce referre jnyat.
9 81 dedero nostris Romana yodabala rebus
»Non bene conyenient nomine cuique loco
» Sic sna dnm multi condant monimenta Latin!
» Non nisi barbarice barbara verba aonant
Digitized by LjOOQ IC
614
Kto.8739' »Hateriam tribni tantum , qni docta te^mris,
»Scribere me muUo caltius ipse potea.
y 8i qaid inest mendae topicis ignosce pracamur,
»Nam procal ä Gethico littore cjmbamea esU
» Qaum dulces repetam portus patrioaque penates
* Singola tunc referam' candidiore fidis
»Interea magni precibas deuictus amici
V Haec tibi nunc subito, qaaiiaeun quo dedi*
»Nam licitis (ius^a) dccuit YOtis (precibas) parere po-
tentum,
» Quae magni nobis ponderis instar erant. a
Vale.
(Vom Yerf. dazu notirt: Braicelle i6 Maij Anno i536.)
»Hec scripta a me fuere ßruxellis 16 Maij Anno i536.
Dam essem Secretarias Beginae Mariae. Viduae Dioi Lo-
\ donici regia Han^ariae Sorbris Caroli et Ferdinandi Impe«
ratoram — a 8ecr«tis et copsiliis. «
Fol. 1. . .
Incipit: » Athila seu Hungaria.«
» Scytbiam veterea duplicem prodidere« Vnam {in Earopi,
altoram in Aiia sitam , Tanai fluiniae utramquo dirimente. Quae
ultra Tanaim est, Asiatica dicituc« atque a Hipheis et Hyperbo-
reis a Septentrione montibus iacipiens , Orientem yersus citra et
ultra Imaum montem contenta etc. ki (3o B1.)
Fol. 31, (Caput XIX. Fol.So.'b.) Schlafs.
» Aliua etiam est pagus inter Maros et Album Hewres fla«
vios extra Trao8s;^lvaniam cui nomen est Symapd (ab huius nomi-
nis ei vicino ei oppido) \ qui accolas fere omnes habet claudos,
caecos , homines vel crurlbus vel brachiis contortis , vel aiia cor-
poris foeditate insigncs. £0 sanum neminem admittunt, qaare,
et quod sint corporis deformitato conspieni, raaxime glorimri vi-
dentur, non id qi|idem ferente natura, sed quod fama est infan-
tcs recenter natos a parentibus autexcecari (Defectus Cod.).«
(Zur Seite : » Cloeci et claudi in pago Syroand propriam ha*
. bent linguam. «)
Vgl. Belius in Apparatu Decad !«•• moa. i* (nach e. tob
Alans nicht corrigirten £x., diese&ist corrigirS« Estprorsus dive^
sum ab illo , Atila inscripto , in appandioe Sambucl ad Bonfinivai
fl p. 861 cdit. Wechel. i58i.
Digitized by LjOOQ IC
Both.^
615
CLVI.
Codex Ms. Nro.405. Hro.4*5.
(Hist. prof. 218.)
Cod. Ms. Pergam. in Fol. 8. XIV. (Foll. 73,)
C.hronicon Ungariae. (Mit Bildern.) i38 Bilder.
Fol. I. »Annodni. M^ CCC^ quinqaagesimo octauo,
Feria tercia infra Octavas Ascensionis ciusdem do-
roini. Incepta est iata Cronica. de geatia Hungaro-
rum antiqoia et novissimis. Ortu et progressu uicto«
ria eorundem et audacia. colleota ex diuersis Croni-
cia ueteribus , earundem ueritates ascribendo, et
falsitatem omninorefatando. In nomine domini amen*
Incipit prologus in Cronicam Hungarorum
Per rae regea regnant ait dominus deus etc. c
Fol. 73. (Schlafs. ) »Porro e hungari fortissima et da-
rissima prclia ubique gessissent. istud tarnen eis accidit. ne
propter uictoriam frequenliä snperbirent. uel certepostsa-
perbiam precedentem corriperentur. nt humilitatem disce-
rent et docerent qtüs. «
Auf 3 Papierbl. ist ein Index Capitum. (Sehr interes-
sante Bilder.)
V. Lambecii Diarium Cellense, pag. 61 , 62, 867«
Chronicon Thurooz. s. Schwandtner SS. HR. Ungar«
CLVII.
Codex Ms. Nro.8464, Nfa.8464.
(11 ist. prüf. 220.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XYII. (Foll. a85.)
Hlsloria Ungariae ab a. 1572 — i6o6.
Kupferstich. Rudolphus XL. Hex. Hungariae,
Fol. I. Budolphus Rex Hungariae XL.
vQiiiescebat Hungaria, viris, opibuSf fama florcns, atque
CK superioribus cladibus rccrcata, fluciibus motus civilis in ma-
laciani compositis. Maximilianum ergo de stabitiendo imperio«
successlone filii sollicitudo invaserat, haud ignaruni , nisi haerea
aut succcssor sit certus, procclIasinRegnoconcitariBcgum morte,
csäc pi'opemodum ncccöse, 3Voa pauci proceres superiorum tem-
jjoruiu inenioriu, divisi mctu irnpcrii, Maximiliani conatibua
iaucbaut, suadcbantque ut conciliatis Hungarorum voUintatibus^
natu muximura Rudolphum in sccptra rcponat , atque incolumi
\ila, filii Fortuna fruatur. (^uod gloriosum erat genti Austriacae«
noii modo Regnum lundasso ancipiti jure armisy virtutcque, sed
Digitized by LjOOQ IC
6l6
Nro*8464. etiam ad maiorem imperii , vicinammqae ProTlnciamm gloriaoi
opesque aditum patefecisse etc. «
Nach BL «7 wieder Kapferttich. (ScMacht.) a85 BL
Fol. 384« (380) Schlafs: »Qoodsi omnino suae ciipi-
ditati indulgere atqae prauuin ac pertinax propositum ar>
gere relit, nee monitis salutaribua secandas adhibere aures
animumqae, nullo profecto nominis ipsius honore, nulli
ampltua gratia hostis patriae pronanciatur 9 contra quem
uelat reuin Maiestatis , perdaellionis auetorem , arma sb-
mere necessario debent, et praeterea in Nobile«, qoi so-
cietati sceleris, praetexta stipendioroin suoriioi gaodenti
proscriptionis ac exilii poena stataitar , nisi deserto eo, ss-
labri poenitentia dacti, Rempablicam propriis et qomma-
nibas armis defendendam susceperiot, qqibus p^rceptisH^«
manaj composito ad fidem« c
Finis (ist aasgestrichen).
Und ein Blatt noch dazu gegeben (F. ftBSy
» Ad fideni et obsequium Gaesaris aninio respondit , moni-
tis et consiliis Gommissariorum atque ordinum se tanto itistiiis
ac melius pariturum , qiianto majore cültu obedientia erga Cae-
sarcm, amore erga patriam duceretur: Futurun^ ae in potestate
Legatorum Gaesaris ; se pariter ac integritatis suae exemplo coo-
futaturum se omnia illa , quae vel Turcarum malignitas dispersit,
molimina ; vel quos aemulorum invidia atque odium confiniit co-
natus. Dignus tali fortunl IlomanaJ ^ vel ab hostibus Turcis im-
pio titulo oblata , nisi Christianae fidei studio, merito abhorruis*
set, ezemplumque imperii Bockai brevis ac omnium patriae ma*
lorum plenif memoriaeque IgnorainiS acterna deterruisset« Haec
cum Legat! Gaesaris Fiduciarijs, Tbursoni et Forgachio, aliisque
statibus retulissent , simulque obsequium parendi ab Ilamanajo
Legatis imperantibus nunciasscnt, gratulantcr acceperunt; gratiis
inprimis Deo Immortali actis, cuius nunquam frustra firmä fide
opem implorarent homines: quod tam immanem civilis belli sedi-
tionem, salutari fine ac pace terminari concesisset. Begi favorem
et gratiam; subditis üdem et obsequium restituissct : Quod qui-
dem <tuni) constans futurum sjierari oporteret, ubi Hungpri inter
ae complexi animo et unam Rempubl. communem salutem omnium
respicientes , private odiu , inimicitias , simuUates, unde causa
tot malorum existeret , sibi quasi k stirpibus evellendas animis
atque excindcnrias statuerint. Id patriam postulare, cui omnia
deberent: ut qiiisque de suo Jure decedenoo^ controveraias om*
nes, quae saluti communi ofiicerent , sibi condonarent. Quanna
re per Reli^ionis sanctitatem, per juris salutarem atque amabi*
lem aequab.litatem, Regna opulencissima ad summam imperii
gloriam evecia , magna incrementa et progressus fecissent* Uaec
a Legatis comprecantibus , communi plausu ac voce reliquoniia
statuum acciamatum fuit: ut pax haec domi constabilita, per ci-
vium concordiam coalescentibus animis latos rerum eventus polli-
ceYetur. Ut enim tuta corpore aduersus vim omnem tempesta-
tum essent ; quae aequabile temperamentum Ä contrariis princi-
piis instituta moderarentur ; sie Optimum Regni statum habendum«
Digitized by LjOOQIC
6«
in q[ao Vna.fides diviiia et liiiiiiaiia colltur, remm diTinaram et Um, 9464«
humanarum moderatrix , varios cMum ordines in nnum vetutt
co^us tem|perando efficeret , neque fide praesertim Regis violata«
pleos nobilitatiy neque plebi nobilitas, altera in al terms ' pemi'^
ciem liceotil «aeviendo, ezitio etfet« Dulee pacia, dalee ocii
atque amabile nomen. Nihil verius esse. 6ed quid ? si pax ab,
externe hoste, domi funestum perduret bellum« Pax yero, quam-
diu esset futura ? donec intestinorum dissidiorum damnatä omni
memoria, aeternam atque immaeulatam cum legtttmi Regis fide-
litate oon|unctam, concordiae baberent colerentqne gloriam« Sic
conventus in legibus pacis eonstitutis dissolutus; Lux Hnngariae,
velttt ex magnis tenebris exorta, Tidebatur affnlsisse, Omnta- fe-
ata pace resonare, populo ad templa ad altaria Dei Immortalis
connuente j ae optante vnum Pacis votum , patrocinium. a
(Fittis Anni belli et 9erum Gestanim Rudolphi *)
Matthias IL
CLvin.
Codex Ms. Ni:^o.7993. st^799s.
(Bist. prof. 4oi , 4oa et 4o3.)
Cod. Ha. Chart. aec^VIf. in Fol. (I<*oIL58.)
1.) Cod.4oi. FoLi — 6. PanQonia debellata nono«
mentani yictoriae gloriaeque diri Leopoldi Imp. Caea. Aug.
pti, felicia, inricti, yictoria, triarophatoris, patrie patriae»
conaerratoris reipublicue, tutoria civiom, terroria hostianiy
domitoria rebelliaou (Y* Johannea Albertna PortnenUf
^erros et aobditas,)
Motto : J. Caea. ap. Sueton. Yeni ! Vidi ! Yici !
Incipit : « Sacra Caesarea , Regiaque Maiestas. «
y Vicisti tandem. Domine, et occultas aemulomm insidii^a«
apertam rebelliam Tim non inferiore fortitudine , quam ^ortunü,
nön minore Gonsitio quam Industria superasti. Macte Tua vir«
tute« Leopolde Caesar, pro quo sidera, cum quo Numina mili-
tant, f
Et conjuratae venient ad classica nubes ftc,
GratalatioD, Mahnung zar rorsichtigen Strenge. 5 BL
3.) Cod.4o2. FoLi — 6. Henrici Gandelfingii Hiato«
riae Austriacae Paraaecunda «ea Epitome« (Yid. Larobecü
comment Lib« a. p. 476«)
Inripit : i» Secundum Epitoma Dlustrium Comitum Ayenti-
norum tuo ingcnio praecelse Princeps relinquo, qnitui originem
tuorumque Praedecessorum gesta ac annalia prioribua ex chrono-
grapbieis melius novisti, eapropter eorum scribendo magnalia
mannm retraho, cum omnibus in historiisnon exiguäcum operä,
*J Die eingeklammerten Worte sind ausgestrichen«
Digitized by LjOOQ IC
618
Sto* 7993. vignantia et luCubratione dilucidata ac dcprompta sint , eorum
tarnen successioncm brevibus incultisque expllcabo verbis....«
(6B1.)
3.) Fol. 7--* 8. vExcIamatio mutabilitatis terrae Au-
striae qaoad Domini} et Nominis alternam mutationem. «c
»Reruin mutabiliuin motum , ancipitem variumque statum«
saepe mecum volvendo, exciaroare hie contra huiusroodi rcrum
temporalium miserias cogor, Eccc (Princeps Excellentissitne). An-
Striae Dominium ad quot famiUas ac Domos, vidclicet ad Vngt-
ros , ab Vngaria ad Bohemos « a Bobemis ad Bajoarios a Bajoariis
ad Imperium Romanum, de Imperio Romano ad Suevoa , Tuos-
quePraedecessorestransIatumdevolutura, dcrivatumquefuerit.. c
Dcsinit: v Huic tandcm exclamationi finem dcbeo quateniu
ad ea , quae in tertio Epitomate complecti videntur , progreasiua
habeam.ft (i'/o Bl.)
4.) Fol 8. b — 10» Arbor Ducum Austriae ex lllastri
prosapia Comitum de Avensberg* 1 Tafel. (Unbedeutend.)
6.) Fol. 1 1 — la.* Fortsetzung von N"* 3.
Incipit: »Et praesertim translatum eat Dominium Austriae
' * ad Magni GaroH filios ac ncpotes , qui suae ditioni subjccit Sue-
viam , Turingiam , Saxoniam , Bajoariam, Pannoniam superioreoi,
id est Anstriam etc. <
Desinit: »Hie videtur deficore aliqua annorum supputatio,
for'tassts septuaginta annorum usqiie ad Ottocarum Regem Bohe-
miae, qui bapc Austriae terram sibi usurpavit, quem Budolfns
de nionte Aventino Regum lüustrissimus bello vicit, ac iiliiasuis
Austriam contradidit. «
(NB. 4 , 3, 4 et 5 von Oundel fingen.)
y. über Cod, 40a. Herrgott, HUt, Gen, Hahsh /• ProUgonu
riiL p. Lxr.
6.) Cod.4o3. Fol. 1 — 40* »Exhortatio Maximiliani
Caeaaris ad bellum Tnrcis inferendum et
v Historia. De Eiectione et Coronatiooe Caroli Y. Im-
peratoris etc.«
ä Pbil. Melantbone conscript. et Chronico Joan. Cario-
nis adiunct. lib. 5. in iine.
I .) Incipit 1 V Exbortatio Maximiliani Gaesaris ad bellum Tu^
eis inferendum. Postquam nunciatum est, Selymum Turcarum
Regem, capta Syria atque Aegypto, denunciare bellum Pannoniis,
Maximilianus Caesar intestinas Gbristianorum discordias compo-
nendas esae duiit, ut omni cura in unumTurcicum bellum incum-
bere, et caeteros ad tantae tamque gloriosae rei aoeiotatem attra-
hcre posset.. ,,^ (J 1 V2 Bl.)
2.) (Fol. i3. b.)
Incipit: »De Eiectione et Gorqnatione Garoli V. Caesaris,
Ilistoria. Cum Maximilianus exemtus esset rebus bumanis, et
magno in luctu esset Germania: cxteri reges quasi custode pa-
blicae pacis a statione remoto , in tanta occ^sionc rci bcue gerefl'
dae Dou cessandum «ibi esse duccbant. . . a (^y'/z Bl.)
Digitized by LjOOQIC
6l9
CLEK.
Codex Ms. Nro. 8608. jt...fM.
(Hlst. prof. 4.)
Cod. Ms. Chart, sec. XVII. in FoK obL (Folli 147.)
Pläne und Sitaationsseichoungen« die Grins-Festiuigeii ge*
gen die Türken betreffend. *
Vorrede an K. Leopold. (Wie N. 3/ Cod. 9225.) Dat
[ Wienn, Anno 1660. V. Martin* Stier. Ob. Ingenier.
Text. (Weitläpfiger geschrieben.)
i Nnr mehr Blätter, nnd fleifsiger gemacht.
I (Von) Fol. 6 1 (angefangen etwas neuer), v Abrifse rnnd
Relationen vber die Croatische ynnd Meer Gränitzen , alla
i denen Cammeralischen Stätten etc. «
{ Fol. 75. Vernere Relation vnndt Bericht yon deiien
Wachten so vor Carlstatt aufs lengst den Corana ynd AI-
f resohnitza flofs hinaaff gehalten werden, sonderlich aber
! bej den iehnigen Pafsen, deren sich zue zeitten die Tür-
r ekheri zum rbergehen gebrauchen , benebenss der weitem
Landefs beschafenheitt bifs zue dem Ersten Meer Gränitzer
! Fosto Zeng rnndt wie Ein oder der ander sich befündendex^
^ Mangell am leichsten abzuhelflen seje.«
t Fol. 82. Relation vnndt Bericht Vber den evfzeristen
Gränitz Posto Schlnin sechfs meill weegfs Ton Carlstadt ge-
legen, wie solcher sich anietzt befflndett, ynndt rerrerfs
! verbessert werden khönte.
Fol. 88. Relation ynnd Bericht Vber den marckhtfle-
ckhen Ogutin sechfs meill wegs yon Carlstadt gelegen, wie
Er sich anjetzt befindett , ynndt mehrerfz khan befestiget
werden.
Fol. 90. Rel. ynnd Ber. yberdafsStattell Bründel, wie
ßolohefs sich anietzt befindett, ynndt in etwafs khönte yer-
befsertt werdten.
Fol. 93. Bei. ynnd Ber. yber den Mörr Granitz Posto
Ottotschatz, Nebenst der darbey stehenden Forteza, wie
sich Einefs ynndt Anderfs anietzo befundett, ynndt in meh-
xev ynndt starckhere Defension khönte gebracht werden.
Fol. 100. Rel. ynnd Ber. Vber den Meer Gränitz Poato
Zeng, wie sich solcher anietzt befindett, vnndt wafz Fer-
nerfs darann nothwendig zue reperiren seje.
Fol. io5. Vernere Relation Von Zeng lengist dem Meer
gegen Orient bifs auff" den letzten Posto Vettza vnndt dann
^urnckh nacher west , bifz anff S. Veith am Pflanm.
Fol. 11 5. Rel. ynnd Ber. vber die Sutt 8. Veitt an^
Digitized by LjOOQ IC
fi20
SM.860B. Pflaum, nebenst dem Schloff Tersat, wie ticl^ einefftTmidt
annderfs anieut befündett ynnd Verbefiert werden khonte.
Fol. 199* Bei. ynnd Ben Tber das Schloft Clanna dem
Freyherm Bonasolli zuegehörigen«
Fol* 194. Rel. ynndt ßer. vber das Schlofs mndt Slad^
lein Mitterbarg Ihro FürstL gn. von Anrsperg gehörigen^
wie solcbefs sich anietst bef ündett , mndt dann rerbelsert
werden k honte.
Fol. 186. Bei. ynndt Ber. yber die Statt Triet, ynndt
dem daran ligenden Schlofs . wie sich Einefs ynndt Ana-
derfs aniet20 befündett« Aach fernefs sn aerbefseren seje.
Fol. i34. Bei. ynndt Ber. yber dafs Schlols Daino, so
der Graff yon Thuern besitzt etc.
F0L137. Bei. ynndt Ber. yber die Stadt Gradisca in
Frianll wie solche etc.
Fol. 149. Bei. ynndt Ber. yber die SUlttQSrits inFri«
aull etc.
Fol. 144 Bei. ynndt Ber. yber die Stadtt ynndt dais
Schiorz Lahach etc.
Fol. 147. Tabala über defz Grofs ynd kleinen Ge-
schücze , nebenst dennen andern yorhanden zengfs Requi-
siten in denen Croathischen ynnd Moer Granits Posten al(s
anch den Camroeraliscnen Statten wie sich befundten im
Monath Juny ibS'j*
b« Aafs bejgesetzter Tab^la ist sn ersehen, wafs ia
yorbeschribenen Posten zu Aufssiehnng einer dreymonatli-
chen Belagerung noch za ersetzen erfordert wordt.
CLX.
]ff.«.9t»5. Codex Mfiu Nro. 9325.
(Hist. prof. 3.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. S.XYII. (Qoerf.) 69 FoII.
Pläne und Sitoationszeichnangen der Stadt Gr&ts and der
Grenzfestnngen gegen die Türken.
Fol. 1. »Dem Allerdarcfaleichtigisten Grorzmächtigi-
•ten ynnd Vnaberwündtlichisten Fürsten ynnd Herrn Herrn
Leopolde dem Ersten Bömisohen Kayfzer auch zu Hangars
ynnd Böhaimb König Ertzhertzog zue Oessterreich etc. mei*
nem Allergnedigisten Herrn Herrn. «
Fol. 9.
AllerdurclileucI) trister etc.
AlUrgenedigister flerr herr ate. Ewer Kay» Mtt werden nocb
in allergnedigisten andenckhen tragen , wie auHf derosclben aller-
Digitized by LjOOQIC
ß
621^
rnadigUteik Beuekh anho ihB^vow. QrHu mtkTg'eixa Cotnmilsio« tfmf «tSj
10 Besichtigung der FfonlierplSUe alfs Nemblicben defs LMdiM
Steyer , die Winditcbe : Fanatische ; Croatische : vnnd Mdrr gra-
nitsen, so gegen den Türckhischen Confinien ligendt«. alfs auck
die CJammerallische StStte , vrie solche sambtiicncn sich in Pawt
irvefsen befeinden, auch auf? allen NothfiiU in bessere Terwahrting
könten gebracht werden , Vorgängen^ waicber bey s» Wahtfen die
Abrifse alfs gehörige Relationen darüber eu formiren , tos Bw»
Kay. Mit. Hochlöbl. Hoff Kriegs Rath ich sogleich darUue .Befehl
licht worden 9 welchen Ich so dan in allen geborsambists nach-
kommen , die Abrifse yber obgcmelte CranStii Posten so wohl wie
sie sich befunden , alfs auch in '-etwaig Mehrfh*s TerwaÜret werden
könten , mit den darüber gehörigen Relationen auch - in gleicl^iir
Wafs cur Defension« ein. alfs ai^dern Orths, vor Manachaffl darein^
nebenst denen erforderlen Stuckb ynnd Zeugs Requisiten nöthi-*
^en verfertiget. Wie solches dan Ewer Kay. Mt. von^dero hoch-
öbl. I. Oe. Oebaimben : vnnd Hoff Kriegs Rath^ Stelle, damallen
•eint Vnnderthlinigist vbei*schickbt worden, vnnd dieselbe daraufs
ein Mehrers allergenedigjslem ersehen haben .^vrarde« ** Wellleit
aber obgi^dacbte Commission etwafseyllferttlg gewesen; -wartfui^di
die seit mihr benomen ^ eine mehrere AufsfUebrligkeit su gebraut
eben. Alllk habe meiner aller vnderthanigisten Schuldigkeit nach^
Er;itlichen die Statt Grats, altfs defs Landes Steyer: vnnd die
Windische Granits Plütae, wie sieh solche anietst befunden, vnnd
▼erbessert, auch nachgebendes mit su Nutasichulig der Interims
werckhe. Realiter könten Fortificierc werden « tMt der darübei*
formierten Landtkartten , allfs Tabellen des in einen vnnd ander«
ten ortss befindlichen Vorraths der Stückhe vnnd Zeugs-Requisi-
ten^ auch wafa zu Ausstehung einer drey Monatlichen Belagerung
darein euuerschaifen Nötblgen, nachmalte mit mchrer Partrculari-'
teten in difses Formular susamben bringen, vnnd Ewer Kay. Mtt.
Aller Vnderthänigist Vberraichen wollen, su Beharlicben Kay.
Gnaden mich beynebenst Aller vnnder thenigist empfehle.
Ewr Rom. Kay« Maytt.
Aller Vnderthlinigister
Vndt ghorsimster
Martin Sileft m.p«
Ob • IngenieTiT
*Fol.4« Mappa vber die Sleyriaehe Gränitzen gegen
der Türckhischen vöstnng Canitcha wie solche von Gratis
anf bifs Pettaw formiert worden inMonathJan. Anno 1657*
Fol' l } ßel«^»on vnd Bericht.
* Fol. 7. Erster Abrifa der Sutt Grat£ wie aie anietst
stehet.
F0U8. Anderter Abrifa der Statt Grats wie aolchekan
verbessert werden.
Fol.q. Dritter Abrifa der Hner Yorttatt wie aolche
anietst stehet.
Fol. 10. Viertter Abrifs der Mner Yorttatt wie iolebe'
mit einer Forlifieation kan Tmbfangen werden.
Fol* 11. Ffinffter Abrila der Ertshertasoglichen Besi-
Digitized by LjOOQ IC
622
lüfvo, 9««& Jion' S^A^^ Gritz mit deiiiiea Vorstatten wie Sie anietxt
stehen.
Fol. 12. Sechster Abrifs der Ertzhertzoglichen Besl-
dens Statt Grätz wie solche nebenst der Muhr Torstatt ia
Eine Fortiflcation za bringen, sej.
Fol. i3« Bericht yber die Statt Hardberg wie aolcher
•ich anietzo befandet vnnd vor einen straiff besser su yer-
sichern seye.
Fol. 14. Abrila von Hardtberg,
Fol* i5, i6.. Belation vnd Bericht vber die StaUFür*
•tenfeld«
Fol. 17, Erster Abrifr von Ffirstenfeldt.
Fol. 18. Anderter Abrifs von Ffirstenfeldt.
Fol. 19. Dritter Abrifs von Fücstenfeldt.
Fol. 30. Belation vnd.Bericht vber den Marckht Yelclt*
paoh in dem Viertl Voraw an der Baab gelegen, wie sich
Solcher anietzo sambt einen Thobor beffindet vnd im Fall
der Nott vor einen Anlanff verbesert vnnd in mehrere Yei^
Sicherung gesetzt werden könte.
Fol. 2t. Erster Abrifs von Velbach.
Fol. ae. Anderter Abrifs von Velbach.
Fol. «3. Dritter Abrifs von Velbach.
Fol. 24 , s5. Schlofs Baderspurg , Belation vnd Be-
richt.
Fol. 26. Erster Abrifs von Baekhlsporg.
Fol. 27. Anderter Abrifs von Baklspurg.
• Fol. 28. Dritter Abrifs von Bakhlspurg.
Fol. 29. Belation und Bericht« Schlofs und Stadt
Pettow.
Fol. 3i. ■ 1 Abrifs von Pettaw*
Fol. 3a. a Abrifs.
Fol. 33. 3 Abrifs.
Fol. 34« Tabula. Geschütz u. Munition m Grätz. iL
was abgeht zu einer 3monathlichen Belagerung.
* Fol 35. Abrifse über die Windiscbe« Petrinianische
vnnd Banatische Gränitz Plätze , gegen den Türckhischea
Confinien ligent, nebenst der Vöstung Carllstatt in Croa-
ten , wie sich ein vnnd anderer orth anietzt befändet, vnnd
in etwafs könte verbessert werden, mit der darüber For*
mierten Landtkartten , vnnd angehenckhter Tabalon, wafs
an iedem orth am Geschütz Munition, alfs andern zengs
Bequisiten vorhanden, vnd zue Aufsslchung einer Drej
monatlichen Belagerung noch darein zuucrschaflen nöt-
tigen.
Fol. 36. Mappa über die Windische Petrinianische vnd
Digitized by LjOOQIC
623
Banatische Graniuen wie soklie vom Pettaw aufs bifa Carl- nro-9««5.
atatt formirt worden, im Martij Anno 1657* ^
Fol. 37. Reflation und Bericht. Statt and SchlofsWa-
raatin.
Fol. 3q. Erater Abrifa von Warastin.
Fol. 40. Ä Abrifs.
Fol. 41« Relation und Berieht* Ydatang. Coppreinitz.
Fol. 49* > Abrifa der Ydstang Goppreiaitz.
Fol. 43. a Abrifa.
Fol. 44- Hei.' und Ber« Aeuüaeraten Granits Fosto St.*
Geöngen.
Fol. 45. Abrifa yon St. Georgen..
Fol. 46* Rel. und Her. Yöatong Creatz.
Fol« 48. Erater Abrifa ybn Greuts«
Fol. 49« 9 Abrifa.
•FoL5o. Abrifa yon Schwiobatz« • ^
Fol 5i. BeL u«d Ber« Yeaatung lyamtaob;
Fol. 53. Erater Abrifa yon Iwaaiaeh* '
Fol. 63. a Abrift.
Fol« 54 BelatioA und Bericht anfaevaie Granitz haufs-
Sifzeckh^
. Fol. 55. Erater Abrifa yon rSifzekhi
Fol. 56. 2 Abrifa.
Fol. 57. Relation und Bericht enaaeriaten gränitzpoato
Petrinia.
Fol. 58. Abrifs yon Betriaia.
Fol. 59. .Bei. und Ber. vber die yill impprt,ierente Grä-
nitz Yöatang Carlatalt auf den Crabatiaqhen Granitzen li-
gendt.
Fol. 62. N. 1. Erater Abrifa der Yöaatung Carllatatt in
Croaten wie aie anietzt in Paw atehet.
Fol. 63. N. 2. Erate Manier einer Redirata zu Carlatatt.
Fol. 64. N. 3. Änderte — ' — _ ~ — .
Fol. 65. N.4. Dritte — — — ' — —
Fol. 66. N.5. Yierte — _ _ _ _
Fol. 67. N.6. Wie die Yöstung Carlatatt in EineYoll-
kombenheit zu bringen ist.
Fol. 68. N. 7. Abrifa yon Carlatatt mit der ymbligen-
den Landesgelegenhait.
Fol. 69. Tabula, Munition, Geschütz auf den Win-
diachen u.Petrinianischen Gränitzyoatungen etc. Martii 1667
und was abgeht«
(Fleifaig gemacht.)
Digitized by LjOOQ IC
624
CLXI.
irmas.8. Codex Ms. Nro.8323«
(Hist. prof. 9 1 . Ol. Hist. lat. so4 )
Cod. Mt. Chart. •• XVL in Fol. (FolL s4.)
PoL ti vExegeticon hoö est compendiota qssedam d^
scriptio: ad arma aamendn contra effemm Barbamm: et
Chriatiani nominis hereditarium hostem tyrannum Thor-
cam. Diva Maximiliatio aecando: Eleeto. Romanomm Im-
peratoriy semper Aagnsto: ao Germaniae: Hnngariac et
Bohemiae: Begi etc. Archidoci Aaalriae, Daci Bargundiae
etc. Principi omni pittate et olemedtia bentgnisainMK Anno
i564, foeliciter dedicaiimu
{Expcrgiacensl fOnliia ^
Eaigilans V Jogolel 40rbem >yiücendo
Eiieatigana j \Oealate )
Jadicia Deit Altana nolta*
T Humillinio Veterano Clieiitnlo Anthore : Petro Kte-
rafto Kys (^nqueeccleaienai Pannonio. BeTtreadissioii
D. Domini Micolai Olahij : Archiepiscopi Eccleaiae Strigo*
nienaia , Primatia Regni Hangtriae eie. Caeaareo Locnmte-
nentia ete. familiari. « ,
(FöLt« b*) Nam toA rea agitor : Pariea quam prozi*
maa ardet,
Et neglecu aolent: incendU anmere Tiret.
" Foeliz* yereqae divina BespobKca eat, Qua«
tempore Pacis : Cogitat Bella.
In Deo faciemua Tirtutem : et ipse
Conculcabit hostet nostros.
FoU S. Praemonilio Simplex atquc humillima.
Fol 3. Inyocato sacrosancto nomine SaUatoria nostri
Jean Chriatii Benedict! et Gloriosissimiy nnnc et inaaecalt
aaecnlornm Amen.
Plasmatio generis hnmani,
Fo).4. Flagellam Dei est Thorca: Propter peccaU
popnli*
Fol. 5. b. Penitentia.
Fol. 6. Arma sumere contra Thnrcaa : quid sit«
Fol. 7* Campua Caesaris Thurcarum. Bildliche Dar-
•telinng.
Fol. 8. Descriptio Campi Caesaris Tharcarum. Hecest
(5 ordinea.)
Fol. q. b. Seqnnntur Ordinea. Qne sunt landanda et
obaerTanda in Castro Thnrcico.
(Timor Thorcarum. Silentiom Sacrificiom et Abosia
Digitized by LjOOQIC
625
Fraternoi amor« Potii8 Aqve lattdatlstimna« >lJoeto9kecre-H«*.ai«9«
4Ur TiotiU Timttiivt; ModiM -ballsndtoan hosU in oampo.)
Fol. is:€hrbtJaiiorani Campt generalU deteri^tSol
b.'Ordo campi CI^'ri8tiaQonim:'<^tl)r^ Visite beU^
ohierratjo,
Fol i3, h« Ypd? OQDtrahm JM enaeac gentMChriatia-
norom. ad keHaoduai contra Thnrcas. - •
Fol i5. Gaibpus CaesaritCbristianoram.
GederaUsCoofligj^ndi mdäiia i^pih Tarca. (Bildliche
Parstelloag.) . - ..'..'. /• i i ';..:'_ '»:
Fol i6« . GcReralis Congreasio Chriatianorum aonlri
rkurcaa« e&.curmbua oombinatia atqce ßoinbardia«
FoliY« b;/8cHittitilr natale prticrKnni io Daoobio Et-
pediendoin ' * ,* | '^ ;.
Maritimum Priseliaai Amadeam«
Fol i9* Obaeivatiooca campeaUrea«
. ' Fol. 19. SamroariinD lodaa oampi Chriatianonmi.
Fol so. CaatrametatioiitaChriatianornm modua. (Bild«
[icbe Daratellan^.)
Fol 22. . GäatrameiiLÜoiiia Chriftianonim nipdl^aire
Ijpva. ' ■ .,../....
Fol a3. Copia > jnvamenii alre Confederationia inier
(ttottdani Joannem Regeili HtiDgariäe etc. ac Ssölejinanom
mperatorem Tborcartim ittiti.^
Fo^. 24/ Epilogna. .
Defintt t. 9 Altlssimas dominna« Itciaque SalTator noatar J«-
na GhristM. Q^' uniTeraa regit ^ alget, vegetat, modarat, at-
we oomipotentia «ua * gubcrnat t in totittt ReipubHcae Cbristia'
«0 Salutean atque foelicitatem , grataita tna gratia aique miseri-
ordia divina,- ad vota omnium Cbristia&oruiii in aaadüa aaeenlo«
■m miaericorditer concedat. Amen« «
Soli Deo Gloria Honor Laua»
V . fit Diiainitatif Imperinm alt
Sempitemum. nunc est in Saecnla-
84eottloram Aman.
Finia.
"* TgL Hammer, Geacb. d. Oam« Reicba. IIL p« 707«
CLXIL
Codex Ms. Nro.8647. «^- «♦^^
(Bist. prof. 18a.)
Cod. Ma« cbart« in Fol a. XVl. (FoW.SS*)
(Yott don tfirkiaoben Kaiaetn und Elnrichtnngen«)
Relatio Hiatorica de Tarearam moriboa} item cajiia«
im Erenütae Baymwidi BeTOlatio de Tarda.
I. 40
Digitized by LjOOQ IC
626
• IncipUa • » Durcblaaeliiistr vnd GrQnMhktiy«» Kfconigli li
1er i^onfiiUgtiter Here *u alJonu'seythen».£u3f«re)B|iefiiQg1ilicbeu
frofsintfcbtislioytb ineyofl heflissnce vfid^rthen^i^^. ^ynf te willigUick
erayt vnd oyth 1^. Kbo« G. dUldern buchleiii genedigklich tob
myr annehme, Denn ich mit allem Äeys n^ich. grps. gemuhet bab
£. KbcBibfK. Hat. £«i lob ynktf «rhenri ^t*d»u«kicba vtad darneben
anseygen die beymlicbkeyt dcriTurii^nn vadyv ordenimg, weicht
dem Durchlaucbtigon yi|4 ^oAl^ficI^t^ß^i^ furttanm vnd berenn b^
renn WUdisluenn .au Hungerenn vnd Bebem etc. Kbonnigh Hey-
liger vnd Seliger gedecbthissc'meynem aH er genedigestena bereu
fu genant ist durch iro getrcye beimlicbe, fFreuntd die bey den
Cxevtbean bey dem grossen Türken n etnt'ienn fkyn rnd alle jrt
regmingh erifarbenn m>t allenii artykicna WiaiiaanaohyolgelATt
acfiryiFtenii vnd figureoFH 'vvie vfol der.yajqriajUchn tyrann üymmer
cesetiget mag werdenn su vergissenn Das vnscbuldige bluib Der
.Sristenn Sso befinnde leb in eynein sprach, des eynsiedeli rcT*
mundus genanth Der ehr bleynes buchlcynn gemarcht bat vnd sa-
get an es wcrdenn cweeii )uhge «deler im'Rydergang der Sonnei
erwachsen vad werdenn aidb ynd bferacbeno' durch denKreysger
manien vnd agrippa bys in mit^eiui tag Darnach durch bulff xtA
J;enadt des allerbocbstenn vyrth er sich erbebenn in die hohe Dff
ulFke wider denn wyldenn Vebenn vnd denn vertreybennioyt den
Selidroasen des grosenn adeYe^s, die im vnder sein flugel gescbwu*
enn sein vnd seinenn scbylt sal her benhenn an eynenn Dontai
bauib In aller b^bena der Sonhon in anitteah der weltb myt gro-
aem Jubyiirenn vnd freudean vnd der sal f.« warer vrkundt vnd
anzaigen thun die genad vnd fried allenn Cristglaubigenn aul^e^
denn die woyl man In kheynenn bucheren' nach legcnnden nad
durch lebenndige gescbycbt Ich durch mteyae bebeflissene crkO'
dang beindenn kann JemiAit anders au sein difesenn jungenn tAt
l^r Enntaprungenn Inn Nydergangh der Sonnenn denn alleiae&
Kbo« Mat. das Henn gotb gelobetb sey in Ewykeyt, idcr vsft mä
Diesem aller aller edelestena Adeler gejgebcMn. vnd begnadt kit
vqI^ bu beschirmen vor dem wild enn vncriatlicb«ii lebena der dt
nymmer gesetiget ist das cristiiche blutb au uergissen» der ksl^
benn meyn vnderthanniga byth ann Euyer Kbo« grcMmacbtvkeytli
wellennt es nicht verschmehcan vad vnuardrosaen aain au lesen
wie her nach volgeih. «
» Aller Durchlauchtiger vnd grofsmacbtigar Hbonnigk nd
Here, es ist wol byllich eyner cristlichenn gemeine su behercti*
genn bey vnserenn aeythenn der vncristlicben rauber myC Irca
grosem gelugk wider vnfs Cristen Dardurch wyr grose beschwe
runge beiTundenn habenn das cot zu erbarmen , wie denn gescks-
enn inn kurcs vergangenn Jarbenn erschrcklich au berenn, dar-
durch der aller Durchlauchtigeste ffftrste vnnd here Uere Lndo-
wyk heyligcr gedecblnisse cynSpygel Irer Jvgentvnd andereflfii^
aten vnd graffenn ritter vnd knecbt erbarmkitek yr lebenn reria*
renn, durch hiesige vureyne encsundung des vnngutigenn turken
lern vorgenohmen denn sstui vnnd kronn des beyligenn reicbcs
Hungeren sich vnderslandenn au meebtigenn vnd regirenn vnd n
dem Nicht geaugenn hat in sao wyl kbonigraychena vnd iTarsstcs-
thumenn der Cristennbayt rauplich cntucreth welche nun der
turK selber in seiner Eygemi Posesionn myt grosser vorstchtigkeTt
im bescbuczungk halthoon in lyrem Haysorthum- alle aeyt tsgk
Digitized by LjOOQIC
621
^d.aadkl md Toa M§k %u tagli gedeehtigli sein Ire r^kh su nic-**«-**^?«
reo vond mU Cmlcnii gesiimet tuuerderbenn s« uortylien 1117t
allenn lereno nacbkboroen su enndenn. c
9 Der halbenn diegrose aunorsicbt vnd gelaubeim ann Eu^rere
tthonnigklicbenii grosmachtielieyt die wej\ got in evrigkeyt E«
kboBDigblicbenn genadcnn fem auserweleth als eynnen CrislH-
cbenn khonnigk vnd su eynem herfurcr dar beyligenn Crlstenbeyt
gestelbet vnd ion die beylige kronn au Hungeren mccbtigblich
cingefnret vnd denn vnwirdigenn geaalbtenn vor angeaicbt E.
Kbo« Mal. vnd vor aller neltb au scbant vnd spotb gcseccet, Mer
Ich gelaub vnd traw got dem Almechtigen Euyer Khonnigklicbenn
Hat. au eynem Cristlicbean berfurer verordennt die Cristliche
kyrcbenn aufs egiptenn inn das gelobte landt au furcnn vnd die
seyt vnd tagk su erlenngerenn als goth genad gelbann hal seynem
auierweltbena diener jeaue der das wölk gotes beacbueset vnd auff
eynem tagk il&nff kbonnigk die wider das ffblk gottbea verbertb
waren an eynem bäum lis bcnnken , aucb got der almechtige myt
£• Ubo" genaden diese erleucbtunge tbue wie ber getbann batb
myt dem Edelenn propbetenn Dawy( do inn dy Pbylsfayner mit
dem grosenn Goliam ertbotbenn woltbenn« das ber den Ooliam
vberwanndt vnd im sein kop abschlu'gk dardureh dem Dawit von
Jttnffrav»*enb vnd vonn frawen von Jungk vnd alt lob vnd erhege«
apracbenn vnd geaungenn myt barffenn vnd tromyttbenn vnd gro-
sem Jubylirenn etc. Mer den allen Hbonnigen der erdenn « dea
geleiebenn alle boffhunge au got geaetcaet sey vonn allenn ge«
treyenn vndertbanen vnd allenn Criatglaubigenn Euyeren kbon-
aigklicben genadenn tak vnd nacbt myt yrem gebetbe kegenn got
dem almeebtigenn in yrem gedecbtnusse babenn vnnd bjtthen £.
Hbo« Mt. die genad vnd buln au geben denn vncristlichenn go-
liam vnd tyrann der beyligen Gristenbeyt Der nicbt auif baren
ut auuergissenn daa vnscbuldige blnlb Inn E. Kbo« Mt. henndt eu
gebcnn vnd Inn au sterbenn vnd au trennbenn myt aller seiner
macbt vnd E. Kbo« Mt. die kroenn vnd atuel myt aller yrer ber-
scbafti au gebenn vnd berscber aecaenn sie christlieb regyre ynn
denn wylben vnd ffried gotes wie got durch sein genad daa er-
aeyget bat E. K. Mt. au Hungeren vnd Bebem bere vnd Herseber
SU aein Got verley £ ii«f genaden lanng myt gesundem leyb ku
erlangen myt langbem lebenn au lobe erbe vnd gotbe dem almech«
tigen vnd vnnfs armen au Nuca vnd tröste Amen, c
» Nun volgenn byrnacb die ordenung vnd regimenth dea
Turkiacbenn Hayaers myt allenn seinen regdenn. a
»Zu dem eratenn Der Turkyacbenn kayser anffangk bef«
fniindt aicb in etlicbenn acbryffken wie eyner gewesen mit Nahmen
Otmann vonn im bis bor alle nacbkomene Kayser myt alle irenn
geaindt regyrenn vnnd yre geacblecbt myt Irenn Sunnenn Ire re*
cimeant Haltbenn Baaayt der ycaige Kayser yre herschafft ach rey-
benii yrenn Sunnenn vnd loebterena wie denn byr nach fßgurll'
cbeon Entworffena befiaadt vnd waa yr geweaenn ist von anffangk
liya auff Diesena Kayser « bey Caeythenn dieses Kaysers ist auch
▼ermerketb alle geacbyklicbeyt vnnd ordenung seynes boffies vnd
kayaerlicbenn wirdigkeyt vnd darnach von seynem ber legenn.
^reiches denn Euyere Khonnigkliche grosmaebtigkevt habet au be^
heraigenn vnnda achten vnd alle £..Hbo"f 0. Nachkomende vnnd
daraura aunebmea wider dena Turkenn au haandelenn «vean sie
40 •
Digitized by LjOOQ IC
628
jrto.8M7*yTe gewanfaeyt ntclit rerwandelenn tndaiidl voiin Irer liencltfii
iwelcäe in nktemacht ge1eg«nn Enroppe genant Tnd auch in den
auffgangk aziam genannth Damebenn »uobToan irenn Ricbterttn
Tnd recht sprecbenn vnd gericblenn die der rechtennkitndigkyad
laufftigk seyn. «
Fol. 4. »Auch was sich antreifenn ist die ordenaogb d«
f Kancslayenn vnod yrem sigellirenn vnd vonn derMechtiglieytdcr
Saleyen vnd schyff wie die geordnei sein. JUer auch die stendt
er anipt Inn wes form vnd gestalt icslicher Nach seynenn wy^
denn vnd nahmen gebaldenn werdenn vnd Cseiget auch an wie
vy] Einfs vnd eynnkhomcn alle yar ann trugknem gelth der To^
hysch Hayser hat vnd worumb vnd wem man es wider aufsgjbt
und in sunderhcyt wie sie es myt yrem gelaubenn haldenn Tnd
gcbetb Innehalc« yres gesecze wie sie seiexam vnd lecberliebe
dingk vorgebenn von wegenn des ewigenn lebenn au babenn vsd
SU lecat von Iren KrigesiFurenn bey d!em fforigenn Hayaerenn fsi
auch bey dem icsygenn myt seiner beschuccung vnd beschyrnnuig
im leger vorschlossenn vnnd auch allergenedigester Hhonnig Tnd
here wenn Euyer Khonnifik|iche grosmachtigkeyt dis buehlen l^
sen werth alle diese Nachkhomennde artykl gleych wie £. Kho*
Al«^ sie myt augenn selber 'aehet Dardurch Buyer khonnigklich«
Ma'yestat beherczigenn wurdt vnd geth dem almechtigenn Im tl-
lervornehmstenn Myt allenn vnfs armenn vndertbanenn ersuchen
vnd annruifenn vmb hulif vnd trost £• Kho* Maiestat wider den
vnnguttigenn tyrann wie beseytbenn geschefaenn ist , do san^sou
aufT eynnem tagk myt eynem baynn etc. etlich tausent ersehlugk
do myt her das volk von ysrahel erlediget ^ Diese genade wir««'
^ men Demutigklichen suchenn vnd byttheon £. Kho» genadeu
bey got diese genade auch ereeygcnn vnd verleyhe den vncriitli-
cbenn tyrann au uortreybenn dardurch Euycr Khonnigkliehe ge-
nade lob vnd erbe gesungenn vnnd gesprochenn wyrth au ewiger
gedeobtnisse. «
»Auch aller genedigester Hhennigk vnd here leb byttemn-
dertbennigklich £. Hho« Mt. mioh genedigklich vernebmenn vsd
nlclit verargenn Inn dieser cleynen vermanunghen vnd wel-
lienn beherczigenn dye ^yl vnd mancherlay geschichte die vor
seytiienn ge&cheen sein in KrigefslaufTenn wie mann dann leiii
^'el Hi^torienn beschribenn nndt vnd Inn sunderheylh in der
troyanischenn. « .
• FoLI^. »Durch die mann erkhennennDieerbarmyhKchetljod
der aller khunstenn Bytther vnd Heldt wie sie vmb yre lebeos
hhomonn sein als Hcctor Deyphebus trogyllus paris ackylles mer
der edele priamus vnd die aller starkstenn Rytter aufs Kriecbenn-
landt Herculefs vnd sampsonn die do lebenn vberwant alle }T le-
benn verlorenn Durch die vntreye anschlege vltxes tröge veris-
renn wartb. Sao ist vol vonn Notthenn golb denn almecbtigenbyt-
tb^nn.E. Khonnigkl* Maiestat vor sulchcnn anscblegenn au behut-
thon Im feld im hauTs inn kuchenn vnd betb dardurch der aller
edelcste adeler vnfs vonn got gegebenn Nycht verwarlost mockc
werden Inn dem wyr Negst got alle vnsere trostliche hoffnunge
secaenn vnfs zu bescbirmenn vor allenn bosenn anscblegenn Der
bozen ieuthe hie auH' erden Amen. «
Fol.6. 4 Abbildangen.
1) V Sergius Der treulo/'s keczery seh Monich Der abtron*
Digitized by LjOOQIC
6H9
r > »^ bltTo6nDei^Gri8lraiiveUgionDertttE7tiii«v&iigkSft»iMf.
mllot haydiri9cli*eti Ke«£erey. «
''*d]f OtfimÄ^o-8 der Erst Icay^er vhnd ejnn Herers dys gc-
sohlechtes.
3) Orchanes Der ander kajser aller TbeUbatttathIRsIger.
> 4) Anivothea der Drjtihe kayser.
FoLi6.b. Wieder 4 Abb. (B.) (Hassaithderrfrdekaj-
str. If achometb der ffanfRe Kajser myt fliel Tbel. Am-
rot1i(^8 der ander Der Sechste kayser Uachome^ der, ander
Der aybei^nde.Käyser« ... .....
Fol. 7«. Wieder 4 Abb. (Posayth der ander des grosenn
Kayiers Sotin Yasy in Krichenlandt rnd zu trape Snndth«
Mdch'ometh EyVin ffafsi vnd Regyrer Inn amazien. Tuschus
Eynn fürst Eypn Begirer in Caraniytthenn« Synann £ya
'h^czQglk ;Eyiin Begirer zu Donnsly vnnd rodnii.)
. ;. Bei. 7» b^ Wieder 4 Abb, AbimaC Eynn herceogk, im
Invdtau Snift'rnd Satinythenn — Muraeh eynn herö^ogk
Dfer^rejjirer in trape^andt-^Hälly eynii hei^czogk rnd'regi-
rer zu Capphen. (Die tochter der kayser.) Die erste Täch«
tej^ e^nn elich gemal, fhip^tbastie Haythinann in. lilatujlienn.
* f'ol. 8. Wieder 4 Abbl Die annäer Tochter ynä ge-
mahl Haabfak{]|egk eynn Regyrei*' der gegenn| Ohrydfifenn»
I)ie Dritthe t9chter ynd gemahel jSItistapha beschowa regy-
rer an Wossenn. ^Die i^ierde geräabel Mustapha bechqwa
Hegirenn Der nocionn Ohrydfenn, Die ffunfite getnahl thau(
basstiowa eynns^kayserlichen geschecht.
• Fpl.'S. b*. 2 Abb« Dip Sechste uchter ynd gemaUDes
Hayimans der6encziaren. DieSybendeTachter yndjgemaU
Inzell von Almath regirer z\i Yollemiih, , . . ; • ' t
* ' Fol. <9. 2 Abb« Der Bath. . Thautbastra aufs pirn der
Eirst radc Imbrahi^bastie der geburt eyn^i vec^ite^ Xürke
d'(^r ander ralli», " . ' ,' '
*" 'F0I.9 b. (Des kaysers.' so.BatH.) 2 Abbild, ^all^
basslia der gebnrth aufs WossiiennDerdrytthe raih.' Sehen«
der bastia derGeborthaorsKrychennlandtderffierdeR'adth*
• "'•'Fol. 10. I Abbildnng. Bechtisinn der Ahh» Kayser.
* ' 'Po1.'ii.'(Leer.) (Folgt nun die Sobildornng ihrer
Efnrichtangenf) * ' , .
* FoUafl^
Anifangk der X\egyrungh aller vorbemellthenAbandltnigdes
Turkenn.
» (D)y8 seynth die erstenn tnn dem Beginennth aller Dynge
bey dem Turkyscbcnn Khayser vnd xu zeylenn von dem Kayser
nicht wegk khomenn die vcrmagk mann in kheynenn wegk yrer
macbt halben vber windenn Nach erbenn zu tbadelcnn Das yst
yre gewonnbeyth in der wocbeon ticsenn sie su vier Malenn ann
gcmayner stat vnd verborenn die noturlT der armen vnd ander
Digitized by LjOOQ IC
630
Vf9.M47« Icutb« rvA da$ brya^en si« anti daan Uyser mi wami ^osdam
eyner gestyrbcth oder abgeseosel wurd von sdrand aa ami dk
sthath eynnenn anderaan erwelleth vnd cUaaayt die weaariaaB|a-
nannth etc. « (i i Bl.)
Bia FoUaS*
y Aller Grosmachtigestar kbonnigb Tnd meyaa allar geaali*
gaatar Hera Nach vermugli meynes EynfFeldiganna vndertbeniiifeaa
ffleyft denn geaynnet bynn vorsuwenndann myt allenn vrylligcaa
Dinstenn myt leyb vnnd guth dit buchlein bab lasaenn verdeno*
sehenn welches dann nicht vatt vonn Notbenn yst teyiier Jarul
ader wennes geschriebena ist wenn dis regimennt athetea Hey jit
gele}ch wie es heut haulh geschriebenn wer« von dieaettn obe-
melthenn artyklenn myt yrenn ffigurenn geraalt wenn die Tor«
bann slhetes inn evaem regimennt vnd ordenung stbahena vnd cja
ycsl icher bayser clys Regiroefit beltb myt denn Nabmenn Tsni
amptleuthenn. Es were denn sach das der bayser myt alle sej-
nem regiment austoroth vnd ina Ewigbbeytb verderbet ▼ad va>
dercehe Sso mocbt dis bucbleynn au nicht gemacht werdena das
beme Euycr bhonnighlichenn Majastat Got der Vater got der Sana
vnd der heylige geyst amenn vnd dy beylige Dreyffeldigbejt atcb
Daa es gescheba geschehe Amen. «
FoK s3, b. Anwendung der Daniel'achen Tranmavala-
gnng.
Fol.^. Yoratellung de» Bdbmlachen Heerzages aal
Lagere. (» Also ist d.er Zyssko mit aeyner roltbena gess-
genn.«) (i Doppelbiatt) (»Also syhenn die pebem iaa
yrer wagenbargk In dy achlaoht. «)
Fol. S4. (Doppelblatt.) Herreazng der Türken.
FoKaS. Kurze Biographien der tflrkiachen Kaiser.
(Mit 3 Abbildungen.)
9 Othmanua der erst Turk rnder allenn Begyrenndeas
turken yat her der Erste straythbarsteKeyasergewezenn ete^
Fol 3a. VonderProphezeihungdeaRaymnndEremita.
Fol. 34. Abbildung dea KaiaerFerdinandua za Pferde.
(Hoffnungen auf ihn gceetzt.)
Schlura. (FoK35.)
9 Vnd der selbige wyrtb die gregiacba Kyrebeaa Relbnal.
rena vnnd denn Tempel der heyligena Sophie au Koaataalniopal
vryder vmb auiFrychtenn vnd wyrtb au bobenn dingena aaldtay«
genn wie Moysea vnd aronn erhöbet vnd voa goth erweltfa das
Volk vonn Israbel aufii Aegypteaa Iaa .'gelobte laadt aaa Aubaa
Ml allaau a^badeaa* a
Digitized by LjOOQIC
6U
*•' (Hiit/i)V6f;»Ä4:) • '• ;
' ft.y IHoiti^s BttTcm a'Kfi^fi'enflfttiiiOrfftorit'Ciietlrcd ad
Portam CHtömahnicain Relatia ^breria -de StaCtt'Tikt^aniin.
Mem* de Statu l*alarot^ni >A';' t tfe^)^.'; (Tän^agel.) ' '
* '' Fol. 1 . t Brem rfelatio ad qQaedam interrbgatiA de Statu
httperi Tarcaruin.« . . 1
' < »QaaesiJo'|»riaMi*Tbi T«t*oiolIiiiperalerta oaniribttt ge«
Beria metaliU abundantes foAnae "^ illae tn e4^^q|ia d^vet
atractara aerventur, et an operarii Christiani vel Tarcae
aini?«
»Turcat tantumodo abundantes fodtnas habere oupri|
et ferri, qoarnm una repefilur Ih'^nodam loco qui rocatnr
Samacho in N^Kf-^.quae parumidisUt ä mare — est ibi
etiam fodina adstis,'sed parräe perieotionii' ac qoantita« \ ' "''*
tis etc.« • ' • - *''■"■
Folt i.'hJiJi. Vbf magna .toirAeoMi' bellica XondaDtur,
e^ JanizaroKum sciopeta, aJiaque id eenus aripi^ ferrea ac
pulyf« tororentarios ihbricentuirV aii ittae^a CHri^ti^nFts aut
Tnrcis fiant? eri,*'^ * ' ' ' ^'I'''/; ' - ' .^-J ■'•■'.:- .
Fol. a. IIL In ^ua re praecipul Aegnt isiiäs ^roy^ntua
eonsistant « et ex quibus locis illt imprimts afferaiUSiur^ ant
quo isti pcayertmiiMr ;Tel ^Teridantmr ?. etc. -
.'F«l.a.:b* IVvißitf quibus PrOBiAcUaiitiamaxiaitta et op^
tlmua sUeqUiCaUH^ ' et qutbva p>editatiiSf ek abi'TUordm mth
ximae sint cepiaty fiarale^? etc. -^ ' ' ' ';
Fol. 3. y. In quibus proTinoiis plurimi sint äbristianl^
et an illi pecunia, rei multis eqais abundent? eio« '^^^
.. ; .Fol.S^k JKL;Pa!r.quae media oonulUiexpeirieiltSssinio-
l*nm illornm , ad ConForsationenl qoandanr addueii et'^uia>
illis deputari posset locus ? etc.
Yil. An nullavrestaret spjQs.,. JanijarQs, (|uooii|ro{ sunt
UtneriCbrisüaporumi p^F iiloruiu pareiites„. amigos ßl)}ffp%%
promissiones, ad nostras adducendi p^,tes ^ pra^sertim .CJ^nt
ab ipsis etiam Turcis. propter metum saarum Yiriomj etlm-
peratoris mortem, maximo habeantur cdio? efc. "- **
f •*Fol.4.' Vlll/ (^ni hoc tempore (exceptis ?epsianis)
Fotentissimi sint bestes , et Quo pactp, un\i8 alterve, mtfjk
iiistigari, animari, foveri, Yei omnlno adiuyan ppsset? ^tc.
... FoL5<b^ ilC. An oulla supcrsit spes velremfi^mmi
Oraecum Pairtarobum, aut kaltem ad..minimqa\i|iopAuUQ4
«rchiepiacepoa ad Gatholica«^ Reiigtoaem aif|l teta ad eoni
Digitized by LjOOQ IC
Kr«.iMfi.re8poiidentIam cum Cbrlilka)ii^^ eontra Tarcat commo>
yeri? etc.
Fol. 6. V 06tifi|i}^*gitfd pol^p tAjjtft^aodam et op-
primendnm Turcicum Jiape{ni^^f[n p^^nducibile esset ; et ad
illad eSiciendam facilimom vidbretor? etc. (3 Bl.)
b.) ^<*'A^. 9.^ Stä<<f',i6btn^'8i rtirö*^dr*Iifeiö<i^e, nel
ffr«9» iJl«%3>i«M»ia,HBgWHi4a:iIfcaH Gi|«»hfle»Mfi§K et Sqldano
Maj^^ J?fi|ic*«Weraj„ ^%i^i^Q.;ne f^tirftri^AUrli'^a^ ipwc«
dente, neI:We•e,d^(ipgll<^.M^Iwej^i^vai,||^a9}, et SoJdaa
Seiaia^^ifrai frateltit ^f^4aBdcfy.i aapref ^^ro^te di.mare« ha-
vendo gia inimico dentro Cantemiro, cap9.40l4i>XarCari No^
gai, . 9t: viW)Und^aeli|alpKiiio^piiTarUfi.di Qvim .peeaani
CTeegoaieU^Sebrift;); i<,iVi#iAU)8 .i> «^^ • ' *> ^
t • »i t »t*v 1 '» ' »'^ i^ it>\i>n<> fift '*» j'i'i'.'.i r!'« ■ I •••I' i«'"
(Uhu pro f/ 209.) ,
'CotUntinopIa , T«no u caidpp 6. JuTu *599,<j., < .,
Ji.': JPo»l!,»B;'Jl>«<' •' •• !• "'' i''i ti". t c:uiii.j» y'i »o , 'i '. .-i • »
lacipit: »Di Cim0t9Lhntko]f(i\\ H 6.^1^^^'%$^.% ' •
•<:o !»FvVnarit^0n^ii««oia>«nt^'iir.Oa«»1tolio AoM^ It
cfMitiM H Mlltra 49gi.i?kfMM IVt«a M Y^erAjit Qiftvp u wal#
ueniva una ^rossa Compagnia di^jyi arisati f^U ^t|i;^a Aoa lai^a
schieb (Fei. 8.) 8. -rr;.! .i/ .ßj.!.j>: .
nt apttejm;8fiAeeiii»BLm<yyleTdliBitt» < L^^
^••' ' K) WExfemiilami InaiAifelforfi ab'Ci^nhle fiathonp
(AhaS^ei) '^stfo 'Legato ad principem TriiniiVlTatiia^ (9ig^
lnel|kifei:»6ereiii«ainif Prineepa ap DqAiine Oemiiie «temeB«
, (.y,]!^Iij*al)iti|r ^ort^s' jßer. CeU» V. quod. post tarn longam ao
diutui'um slleotiuin nuncäemuni llimo Cardinati tuBieril Ser. Cels.
VräW ä^pellaH. Id W factum est« '^uod cum inttBllig^ret , non
pk^boH iDStfe^^^ui omefa'aiia*ütfta< 14«^ a «Atier,* atqae a saileteat«
aa.eiiiterf»4B|etfpaaetar0oiar4jMtf«e)idef|!viam^iuiaiB insiarcali
Digitized by LjOOQIC
»Non oegabit Illustrissimus Glirdinaiis S* Geis^y^jffl^naT.i^rti
ia ipsa Italia cmere aut ex censibus TransylvaniaW aiinuis peccu-
niae summam quam ser. Gels. V'« praefialB^iiil^uet aTlnl» Suppe-
ditare, Ade<
non Atii. tia
sjTyaniam 'B
hAec üsgue t
ti'me tracTitaii
generi ac «an
vfäel cbgUak
cvlot .aiiouva
Vrat supplica
Aam^e fan
^cefe, a^qi
iKetur ut .eil
e^s. Cei»:y
.-r .H.IoT :«-)Dlri-)f?
Co4ex'M-*»"Nlw;8a6S:'"" ""^'t'"- '%».•««.
.', /;i.>X lk>I./aci Orafui>lN(nii«#.'Seiii»ni8iiiiiP«ftii^ol«itti«»
limi PJ*ilidi0ia.atiiD, D. MninutiMi.n;iB.uitnp.<>KiA«igr«ve;a
HC. per lUastrissimos Domiuos Dominum GaiUi^^ji|^ ä Ro«
»enberg Rectprem Domus Rosenbergicae et jb*oininaiii Yra-»
iilÄi/m '^'PeWila^
>rclinis aü^^ velferiil Vap,!;^^ . ii'je^AV Boheii^iaft.JBuvgrav,iui|i^
}t CdiK^lUu!ini9..'C«JA« eoiisÄiariois aMd RrereMiidfisMioi U«
«•irisMiDp^' JlkwtrM S)peoiabfl08 Magtiificök -^mteHfOi No^
liles Dominos Archiepiscopos Episeopos Palannös^Castella''^'
lOS Dignitarios et officiales ac nniveraao^ordidf m'£^ii0fttrem
^ßl|ß.VW^^4fafK PoIpnU|9^|Ä^gnhPiV5*Miß JUitbjaapiae Ru»-
^ {^rpwi^ .]|(äyH0ttia6. SäoMigkiae .Kiottia«. YölHniiietPed«
aohiae><^tIiiaösiae eic^ Oi«atwe§ ^o»t mortem Oerenikflf. S'M
^amiiirdt' A'dgüsti Regid iti'nMcA^iie növi Regii apud Wari
oviam habita Anno i573. Die X. mensit aprillis* ' '
. •diia^ifi«! B%Vliref»498Simr^M/^QudfM^iiieii8lfcti8'p^et^^ sa«
r« CafM^rea. ar% Huaflaria» 4rt;Jjohcinta#. Bagi* JttajeaUa Daminua
Digitized by LjOOQ IC
Principeiii Dofmiram- 8i|;isiiiuiiÄam Att]|iistiim Reirem Po1«niiae, la*
gnam DweeM LSthttanlae et«; fo^liciiniemoriae e viais snblatu
«Im« «^ B^wM^m Hajestar aük ^nön potuSt hufus tarn moltiplici
atque ^ tnsuper Majestatit suae inclytaeque X|of|^4 Aiiairifta %n»
tissimi Regit intempestiuo i^c plane inexpectato obita noa tomiM
d61bre altie/ €/^J / ; . . ...i r . ) . j:
» ^bbdr ^ä^^reit 'btnvaTppV Max* iMrnm 'atcpe f temm on»
pes'ln Vos ocalos co»
lirisdapo quam maiiM
aklüfai'ia' cöiiailili ämpMxi es^e ^icque dmnium 'Je vestris prudo*
liisimis'' iMieMs. c<)ticedtae exsptiiiqiAtipni riespoÄcffsfte censetmialc
' 9^> '£iiactm*aiii Aomani »iMipMrii luegtloniai oratio.
. Ihci^'ln' j^^'^\ IT!astrii(srifaUtc.jpro^^'ret Majorum insignib«
pmdeo(fa' fdt^t^cfineomnlsqul^.generis virjtute celet)errimi sumnii
que obserV^nii;f ' dt^ oYRcio cofe<^di;,' ^älutem plurimam , omneqii
«Aifcitiae brfTicfuiir sra^Mcanät atudiüm et bene mereadi uoluab-
tem^x'^^ üöb'fi pt^imuim ömhliiiä ll*^ atque TU» Frinclpet S.BX
Electorea Doroini noatri clanealiaatmi denundarl iasaere.«..«
Schlafs: Fol. 8. r. . . - ,^
y Deum opt. Max. ardefitSbtia tidkh totoqae peetore naa cbb
FriDcipibus nostfü. |inqpaiiiui% jif opt»in|tia. « y,^ :
3.) Fol. 11. F. Oratio iKoniiiiiGhristunissiniiGalliilW
Regia jper ^ltTer|Bo4iM« e% lilustri^ D. Joapnom Monivciva
Episcoptitii etColnitemT'alentiae praedicta'e l^egiae Maieftt*
114 ikagQstiovis etSecrotioria ooii§tlii.o»aaUiarin a^d Revt*
rendifts. lUoyitr. atc.. ampl* Rogiii Polontae etc. ocatoram poil
mortcsoi 8er* SigitmaDdi A«g..in Eleotioiie no^i. Regia Wtf*
aooiam habUaaiioojSxd. .Die X« Meosit apmUia. (48 Bl.)
InpipU : » Ea est Begum e^ SummQram Prinaipum Telid
a natura qüaedam Institati^ ratio fi^t"< etcl ut qui prompter morva
dltitmilitiMliffeiii, propter iferimmis dlVershtftem» et locorum, qoM
ifibabitant diatantiam diatwicti oniniM* et aeparali eake ridealtfi
eoa tamaaa piiinea Begiae Mti* aplfnder et aupreaana dignitadtgi»
dua inter ae cpinciliat. « . • « .,.},,,
•• Sohlaft (Fol.d9.)^ . . -.. .
Tt4hi\ ai Rex veater erlt^ e^gitätioties , affeeCaa et eoDsflii
aa» omniav-ad boo uAum eonaeqaendttmrereeare atatttit, ut toi
fiMsti nulnquam poeniteat., e| i ;vH»bia.« et a poaterijtate'. Hex p»»»
bon^ia, prudem et fortts, et pateJT.pa^iajB iur^ yero et noa adal»
lorie dici possit. « — ...
4«) (Fo].ft9.T.) HiapaniiMraun Regia legatiiMitioet6
Ineiptt: »Cum mperSereniaaimuapriseepaet'doniiiitiil'*'
Digitized by LjOOQIC
ist
minnt mens PUH^«» Hl^uiftrwA Bn CaaÜMUtu i« oblt« ^^ TTiijlltii
renis«. Principit tl D« D, Sigitpuwidi , Aug. R«^« P^Uonia« elc.
certior faeiiu esset s«mmiim merilo es illo tristi.Biifitio dolorem
coepit quippe qui magno christitoae reipublicae qiaxifbtqne bukit
incliti negni daaao , fratrem amaeral et eoiiMVf«i9««m cImm*
•imum« «
Scbliirs (FoL3o.r): ; .
» Nam Deo directore neminem alium a toi cUriaaSmb pni«
dentissimis et In Christianam RemDiibllcain optime iiiinpatia Tiria ;
I ellgendum sperat , quam Ser. Arcbiduceni Emeatum » f uem ille
I Tobis amplissimi Status iterum coromendat, aimulqn« et siiaia
I erga vos inclitumque Poloniae Regnum propensissimam Tolunta*^
I lern (quam semper officiis conabitur os(endere) denno p«r mci.uo«'
I bis promptissime defert« Dixi, c —
6.) (Fol. 33.) LadoTiciHeIlianiVerelIensii(VerceHm«
' ftis) Chrifttianissimi Francoram Begis Seoatöria ac Orat^rU
r de belle suscipiendo adversus Yeo^Uanoa et I*Qrciki or^tiQ,-
* Maximiliano Aagnato io oon Yenlii pmeMlfM». Püineipw»^.
' Electoram ei Ciaitatum BomABi Imperii , dicU in AogiuU
I Yindeltca 4 idat Aprili» Anno a parto Tirginis .i5|0.,
*'ydraaa'geht ein Schreiben des Jacob Biuiplfiaa (A
Caesareii tecretis) an Stephanns Ponchierins , ' Bischof Von '
Paris. Dat. ExAngnsU Vind./Calend^Majta tSto; worin er
' aebr diese Bede empfiehlt«
Indpit (oratio. FoK34«)s
, »Bene ac religiöse fecissent Yenetiani Maximiliane Augnste«
at post'muUas civitates ac repiones« quas aut Cbristianis ademe*
runt aut ipsi Turcis per pactiones tracfiderunty aut oecupare per-;
miseruDt sanctissimam expeditionem quatuor Cbristianorum Frin-..
cipum in cicidiumTurcae gentis paratam excurrere passi fuissent.
etc. « (9 El.)
Scblart (Fol.4d.):
¥ Dixi o Romane Imperator, o gloriossissiroe äe euiperan*
tiaaime Deus redemptor dixi , et si quid profeci gandeo dixisse«
qpodsi .etiam i^tbil profec», tarnen gandeo rafo luae bunia^itati ae
divinitati morem g^f isse. Tibiqtte si bulc^ |uae eipjB4JMoai. sapa^
tissimaey banc vitam meam conducere arbitrabor«, eam deueueo^
ae quibuacumqae cruciatibus exbibeo, qnia tu pro ineis ac alio-'
rnm peccatis tuam mfris tormenlornäi exempliy excamifleandam
tradidisti. Flnis« • -
(Seqaitnr) Epigrainma.
9 Förmig viri ignoti uisa est mibi mane togpilS .-
9 Quis foret orator , plebs ait est Yenetns
»vitta cocrcebat germano more capilloa
9 Yelabat Yenetum OalUea crista caput
9 Et tborax Hispanns erat, Romanaqne restls
»Quaesivi, bie rarins'qnid Mbi ynlt babitiU?
»netuliti hos onnes rapuit praedatort etomne
Digitized by LjOOQ IC
«••i . .. ; • «»^yiriiiüjio -Vtites i'*ftlt««Mt pia'kiii^iiiA v^\^
!"• ' '» »»AUÄ)^! mertto ^ai?tf «»»Älter erit,' ' ♦• •
41 :. .. •. 't'*'V>tttfm*Ot'fmaftri*d|»?6Uf , dt Gallia eri^lam',
•ci I tiL.i r'^rvkMea Hlspani'^ •MMtla"Röma> togii'tti. k
6.) (Fol. 44.) Oratio Stataumf Rfegni fiöhemiae. (4BL)
•'••^•I lnclbW?*5>ri«'efc;'R'ii^lir^^^ SpcctabilesÄlagiiifici «,
Oi^hf^osIVfifOnf^Yratrci et'alntcicjfb^ervanclis^imr. linniaturus obi-
tä$ Slsr<Msr. 'B^^i'SigismuHdtAugusti,. Status Re^ni Boherniae u
nbh ^^vtLiHttiOj^tbrertL coriiefeft', ipr^ntenimmagnori^nj Principum
el hdb Vlt4"fHl^4U(ihes int<!rAüni'pericuIbsaa inutationes regnu c^
|fi£bltco i'ehifA^itatui pf>&6nuuciard. « . . ., '
^, ^^ y Qc^j^ijinctioj cumHc^jf. G(uQ^riae jet Bfibeiiuae so1id«tar„
comercia et nesotiationes ctim früctu exerccantuf. et inclytuai ko«,
PölbbTAefl^^^uin' adV'ersus'ö'mnis 'gcnefi^ hostes et Tyrahnos Amo^
rMi'«P«iii0l'«attM*Mi VidfioMLm;^äfp^tikUm'häbeiit aulilruni.c -
erooti«! et
T. fi JnW"'.«» ?^rV^*^ ßlftf9fM*l»..^W»1^«Hon«w>* >ntß«? 111«^ taia^
tum et amprissiinos Status ac ordines iac1y;ti ^«gpi, Poloniae a£
Magni Ducatus Lituaniae ab una , et Unnm ac Mag^nB 1>. Joannes
IMonlucium Episcopum et comi^^^ V^l^^ii^^^iAi^iK 4«ilioalis
Abbatenilnsid^f et (uiidonem San. Gclasiura Dominum a Lansae,
et^ltterii(^>rtt1hr^'j$äiicti Mldh^eHs Serenisslmonnn Dominorum Ca*
roll d/ gi*.''ffe'^fs''Oaniarüm cbii^iiähissinfii, Trätrisque sui Henrtd
A'hd|hu[/ii'Bbfb'an1orulit'6t AVerVofuih'Ducis', nunc vero electi Po-
löniaj RegU^ad edsdcm'status'et'Ördines R^sni missos oratores etc.t
Schlafa:
» Actum et Datum aub Warsouia \fkjf9jp^ ivullf^ c^raSoa ia
coniitiis magnis electionis regiae die XVL mensis Maij anno do«
nAaum.i'^ '■"•• • • •■ --^ *'.'■•;•' ■• 1 ;"••• ■ • '■
'• »)8i>i(Fot54wv*)> ArtioaMv weltbtt dem. KMg vorgelegt
Qfld'VoW ittm'')i^srgefeHi)gt'wißrdeh ftDilen..'(i)fploma.)'— ani
däV'V^rföhiuw. * ; ; ■ ' ";; \, ^ ' '' '"[
li'. .ßMirM^^^^ GulUäiruoi RegUCIui'
ttianisaimi.
Dominorum Saecularium.
Decretum ifleöli^ös.^
q.) lftlL1S6\ T. PesppA)^^ omniüm SYätquni e^ OrdinniB
Begni Poloniae 'etc.' ad Legationöm,$aGratis8^'äaesar. Ifaj.
etc. Dat die X^L AprUli^. s^l^^X\ ^0 . • / *r- /
Fol. 59p liUeree Seontui a&Stetunmjet Ordimtm Regni
Poloniae Ifegni^e Docatns likfaoaniao ed' Iikiperatorem
Digitized by LjOOQIC
Saor; ])lMfu'rI)l»«)l«bi V«rspttia,ia4aifti|ti«:ff9«Nli^
XXV. April A673. (UVwtof«,) . : . . . ...r[ ;r.: :/' i
to.) F0L601 Ra>p»nwmiMM<ffiiaiUapi:lL BoMMinnyii
iciperatarit L^gMc^. Seoato«r(;«t)ri4que Polo^iM'ad'äeüDiaM
liberum ComeatttiD sibi siiiaqiie atqu« Duoi Awü««» Regii
Gallorom fratri, Begi. IVlioQOcan deugnaiOt^p^teiili«- DaU
Hesso JuUip anno Domini 1573*. . . ;
it.).£'o).8$i; Sagrae Ca<>aai?e»e Maiastalia LegtowMia
oratiai habiU.Warsouiae aiipo>iS7& • . .w
Incipit ; »Nulla uia n^joip hutnania aD^olirnnortaU u^
aita eat qiCAiihM.nuiitti. Amoria aincera^qoe benavolentiae
atodio««.«. * > >
Fol. 83. y. . Prvioipnm Eteolorai» S. R. J. I^egatoram
Oralix^ babUa Waraouiae anno iStS. , : ... >■ - p
Fol. 84. y« Serenissimi Principis Arcbidaoia Ferdianadi
Liegalorum Oratio , Wacaoaiaehabita anno 11578. 1. :
Incipit : »Qnantia biace temporibna perieolosiasiinia •!&
tota reapublica cjbriatiaaa in Europa .noatra attrnmma op»
primatar. « • • • .
Foh87*y. Palatini Tranallyamae Legati Olratio habila
Warsouiae anno i575. • 1
Incipdt: 1» Reverendissimis Illustribns et AfnpHftiaii» Begni
Poloniaa Magpi<{tte Ducstus Litbaaniae senateribas EqoestrisqBi
ordiiiis viris celeberrimis et genero.sis a deo ppt» Bia%« reguio 01%
nium cr«atore fauorem et fausta quaeque praecatur lllustrissimus
Princeps Transilvaniae. Cum eo demum ventuih sit,.ut sepositis
ti«rboruin lenocinii» graoia consilia et matürae ' dellbbrationfes nt^
c€33sario quaerevda sint eto. a
* •♦♦♦Fol. 8g, Nomine Ser.Princ. D, Alfonsi' secundi bei
gratia Ferrariae Mutinae Regii et Carnutum D,ucis, ad In-
clylos Regni Poloiiiae ordines oratio in comitiis Warsbyien«-
sibus ad eligendumBegemindictis, habitaänno domini 167^1
'die 14 Alensis Novembris. 7 >
Incipit : . » Cum Serenissimus Ferrariae Dux Dominus uos^^
clementissimus intelligeret etc, «
(Interessante Versprechungen.) . ' ^ '
13.) Fol. 91« Von der Wahl. K. Maximilia;as Ü. zuo)
Konig von Polen etc. 1
Fol. 91, y. »Articuli Pactorum et Coayentornm inter
Illustrissimura Senatum et Amplissimos Status. et ordinea in^
clyti Regni Poloniae etc. ab una, et Reuefeu^issimum in
Christo patrem acMagnificos Dominos Martinum £piscopuu|
Vratislauiensem etPrincipem ac supremum spperipria et ii^
ferioris Silesiae Capitaneum, Andream Dudit^^ Hf tthiam a
Logau Sweinicen« et Jauorens. Capitaneum , S€^eq\f^mi et
Potentissimi Principis ac D. f). Maximiliani II. Romanornm
Digitized by LjOOQ IC
63S
9u4Um. lmpew9Mti9 iemper Av^ti eto. Nuoo Eieett PeloniMBegii
et Magni Duci« Lithuaniae ad eoadem itatos et ordinei
Aegni inntbt erator^s. Actum et datom in Caslris aobWa^
«iMiiam in conueoto Eledionfia Regiae die 14 mensia Decen*
bris anno domini 1675.« (6B1.)
Fol. 94* T. (Dieaeiben 4ent&eh.)
i3.) Fol. 98. Belation wai sich tu Cracan baldt nsck
der sosamenkonffk su Waraonia in erweliung eines Kioip
in Polen yon der Parthei stf der Kays. Mt. in irer polnischeaa
•ledion vnnd waal znwider warenn rerloffenn.
14.) FoL aoi« Weiterer Bericht» von der polnisches
Gesandtschaft sn Wien«
•50 Fol. 104. Literae Rebellinm Batorianas partes lei
qaentiom contra Electnm regem ad Imperatoren misue.
s6 Dec. 1676.
16.) Fol. io5« Decretom Electionis Caesarie Ifaximi*
Hani IL ab Ordinibna Begni Poloniae factae ad Warsoaiaa
in campo prope cintatem die 18. Decemb« anno %6^5.
Fol. 106. Exemplum rniuersalinm regni Poloniae li(^
ramm pro Eleetione S. C. M. in Regem Poloniae. 19 Dec
1575.
Fol. io8«T. Literae Senatns ordinnm Begni P6loniae
Imperatoris partes sequentiom ad Weiuodam Transjlvaniae
scriptae* 19 Dec. 1576.
Fol. 109. Literae Wejrwodae Transyluaniae ad Tsrti-
roram Principem. Dat. in civitate n. Alba Julia 34 Dec. i57&
(»Ulustrissimo Principi Domino domino Deuthiethasi
Hani) Caesari Tartarorum Domino Nachaij Cxerkesker amies
et vicino observandissimo. «)
Ibid. Literae Imperatoris Tnrcarum ad Weioodsa
^ Transyluaniae. Dat. Constantinop. aS Dec. 1675.
FoLi09.t. Exemplom literarum S.C. M. ad Palarinas
Craconiensem, Lublinensem et Beizensem ac Marcschalcon
Nobilitatis Polonornm datarum. Dat. Yiennae die 29 Dec
1575.
Fol. 110. Stephani Bathorij literae ad ordinea Polloai-
eos suae factionis. Dat. inCir. n. Alba Jallta, die XJannsru
1576.
Fol. 1 to.r. Extractos literarum Bassse Bndenais ad &
C. Majeatatem, is die Januarii 1576. datarum.
Fol. 111. Extract aufs Herrn Cristoffen von Teaflenbsck
Belation datiert su Weissenbnrg den 14 Janaari anno l57^
als er in IrerKhe7s.Mt. geschehen alda bei den Wejda ab-
gesandter war. (1 Bl.)
Fol. 11^« Extract iu(s herm Cristoffen ton Teuflea-
Digitized by LjOOQIC
«99
anno 1576«
Fol. 11 3. » ArUcl so dar TOrkhisok KhaiMir .dw Ste-
phan Batori Wejwodeo in SiebaQW.irgen sv.achwarenaaa^
getchikbt haben sol. «•• •
FqI. I i3. t. Modrae Wey wodae Tranajjyanie ad pro«»-
qoendam Electionefli.
Ibid. Schreiben an den Kaiser Max U» yo^ Iftrhit^eil
Xataer. (i5 Janoari 1576.)
Fol. 114. »Ein anaders achreiben tO;Yoa:Xeoheaiet
Obritten Visier wascha. ier Kay« Mi« MaxiniUano .den 3o
Janoari 1576. gethonn worden. » (^Bl.) . .
FoL 1 15 T. Betponaionis ad Batorioipiiremiltwdae in-
fofmatio 4 Bar. I9a Robski(» fttaroata (qui^m referf pdarinm
Tocant) contcripta initio mentis FeLAnno. i5^b, ...
Fol. 1 17. Literae Wayuodae Tranaylnaiiiae ad ordioea
Poloniae snae iactionia. Dat» in oir. aostra.M^ggiea !• Febn
1576.
Ibid« Oratio Wilhelmi a Rosenberg ad Qirdine# Pplor
nieoa BatorianaeEleetioni •uhtoribentei habita Aodr/^aoaiae»
Fol. 118. F. Responsum legatia S. C. M<f* Il)ii»tri Po-
nino Wilhelmo k Roseobergk etc. ab ani?eraia. ordtnibos
Begni Poloniae in Conrentu Andreaouiena^ ^pngreg^tb
datum«
Fol. lao. Schreiben der polnischen Stande 1^ den Kai-
ser* Andrzeiouio die 9 Febr. 1576,
Ibid. Schreiben des Christoph y. Tenffenbaoh an den
Kaiser. 7, Febr. •676,*
Fol. 191. Schreiben des Franc Berehy an Christ t«
Teoflenbaeh über die Wahl des Woiwoden Fon Siebenbür-
gen suB König Ton Polen» Meggiea. 8 Febn iSjb.
Ibid. Literae paotoram et conoentornm. 8 Febr. 1576*
(des Stephan.)
Fol. 199. T. Literae eonfirmationis articolommHenrico
Regi antea oblatorom. 8. Febr.. 1576.
Fol. 193« Literae eonfirmationis generalis. 8 Febr.
aÖ76.
Fol. 194. Exemplom literarnm Palatini Craeoviensis
Petri Sborounsky Capitanei factioois Bathoricae ad Imp. ~
Inc.: »Infiina serritia M*^ Yestrae deferena, Eidern
folicissimum ao diotomnm praecor coelitos Imperinm com
auiama anirersae Reipabl. Christianae tranqnillitate. Red«
ditae mihi .sant per Tricesiom binse S. M. V. literae etc.«
CracoTiae 19 Febr. 1576«
Fol. 196« T. Literae Polonorom in caasa Kurubachii
ad Imperatorem missaei a8 Febr. 1576«
Digitized by LjOOQ IC
«4«
sammelten polnischen Stande an den Kaiser. 5 MSrs 1576.
^ (fdl.'^^.''IVih«lt der^ Antwort Jes Haisei*s aaf dieia
Sehreiberit '-'Wl^n't4 M«r^ ¥676.- •
Fol. 129. Responsam ab oratoribus Polonis Saci^eC
MtP.''po!s^q|\MVn'liteVift Lt>ni<ceio'äcceptis i^gnnm recosasiet
anscipere datam 16 Martii 1576. (Continet malt« ad Hiito^
rief« p€tt?ntttma.y *^' ' ^ ^^•"' • ' -
Fol. i3o.T. »Ultimum S. Gl H. responsdm oratoribas
Fotonii^^Yattinf (tffid Gescbiehte' clef Gesaridtschbft ete.)c
folV^St.'^. ' JnraiMDtiinl Regia Pol<Hiiae praestitDmi
Maxiroiliano Rom. Imp.* YienttM AiMiriae in tenpto Divi
Aogfnstifri 6dM'Rdgntom l^oloni«estiseiperet a3 Martii 1576.
' Fdfc lä«; General« Hia^datttin-Electi Regia Poloniae.
Fol. tf!^4.v. lüitrtictlo dKa ab ordinibns R«gni Polo-
iriae An^i'orjf congre^tfe Magnifico Domino Christophero
Lanczko^ohski de Brresie Castellano Malgootensi ac Rev^
rendo Domino Martine Bialobrseski, Episcopo Laodieenjii
AbbAti''Oisi^^ Tlimbae ad inficitssimum prineipem D. Mt-
xiitiilikHiifn'lifip.'RomBnoram et ad scrmmos S.R.Irap. E\ee*
toHes; qua^ legatfo Venit Vlennam 93 aut ü% Miirtit 1676.
'' ' Pol: 1^6: BePnignnm S: 0. li**> responsam praefatii do-
fiiifiisUgtttisdatiim.'Benerolentiam et gratiam saam Regia«
iisdem propenso animo deferens.
' ^' Fd/'kST^.'T. Instroefie «adfersae partis oratoribvi al
Conventum Varsoniensedi data.
'*F(>1';i4di'«Respomum Senatomm et'Statoum Regai,
i{Qi S. C. M*» partes seqauntur, ad legationem adversae psr*
tis 'Ri' <roi)v«iAtür ilTardotifertai datudi.
• "' ' "Pol: 14*. » Excractns 'eerttm quibas Caes. M»^ Poloaiaa
atatibnsM^'suaeiAitegfmttklütud celerem adrentiim orgeo-
tfbüs östehdit se omitterenotiposse', quin hisce Comitiis
Imperialibus praesens adesset.«
' ' I^Ol: 1 43. Y. Copia literarum Senatorum' Rastiae ad Fa-
latinnm Transilvaniae Russ^ara iam ingressum.
'Fol.T44«r. •Respotssnm'Trata^ram. Dat6matini3i
Martii 1675. (^1576.)
' Fol. i 4^5. Besponsio DöfninoTum CMsiliartinriim Regnii
simal, ^qüeaftrii ordinis in Conyentu WarSouietiai collecto-
Imtn dataTatrsoüiae 18 Aprili« ddmihOs'conailiariosRegni ae
bratores eertos prorinciaiMIrm lex bis qui' Craoooiam con*
Venerant. . : ... ) « .
' ' ' Fol.TJi8.^ R. Ma^^lmtHahsf H; Reglaubigungaschreibea
ffir Johann Rocbticzky. Dat. Viennae 7 April.' 1576.
Fol. 1 48. T. Abschrift der ÜitiauTschen Herrn schreibes
an Herrn Ercsbischoff den t(f April} 1576. •
Digitized by LjOOQIC
641
FoL i49- EterMg Aofu» ▼.Saoht^n fordert die Seinen Hv^iM«'
tnff bereit zu tejn. Dresden 3 Jenuarii 157&.
FoL i49».'T. Zeitimgen aus Cracan Tom i4* iin4.s4«
April tS^fiK
■ ' ^ Ib. Proiestalio Batorj ante -ooronationem et in ^ipaa
coronatione.
Fol. 160, Zeitung ans Cracau t* 3o April: 1576«
• Pol* 1 5o. V4 Cepita propositionis Conventus Toronienait«
FoL i5i* Zeitung aus Torna ?• 18 Maj 1576. .
FoU i52. y. Dea Herrn Erczbiacboffen tod Gneaaen
Primas Begni Poloniae Votum. . .
Fei. 1 54« «Lafrkbi Schreiben an Herrn Friderichen ren
Zaeberetin a» April 1576.« .
Fol. i55. <t56. sign.) Vota Polonica pro novo Rege eli'*
gepdo , Tel libera snSragia anplisMmoruni Ordinmm locl/li
Begni Poloniae in Electione nori regia die lO NoTembria
167b in comitiia generalibua Eleotionis Varsouiae in loco
campestri, ea parte fluyii qua ci?itas est celebrisr -^
CLXVI.
Codex Ms. Nro^8710. a.a.87...
(Bist. prof. fS. 134.)
Cod, Ms. Chart» in FoL sec. XVL (Foll. a8.)
Polönica nova de Nuptiia regalibna •** (pertinmt ad
Bebest« TengnageK)
1.) Fol. I. » Verzaichnus , wie es sich i3 Heyl weegs
aufaer Khradthau in vnsern bereinraifsen audi des ganzen
einrits so ordenlich au Po*sst weifs beschriben, Terloffen«
wie Tolgt.
(Wahrscheinlich 1599. Hochzeit Sigismund dealU-mil
Krzherzogin Anna«)
Incipit: )»£rttli€hen zu Altendorf ein oedts Khlbater
darbej awaj oder drejr heuser etc. « (fi Hl.)
s.) Fol. 7. » Joannis Zanioiskhy Literae ad Regem*
(tUa, Princepis.) (Wahrscheinlich aus Constantinopel )
Dafs er so Mangel leide etc. »ul mihi faciat aüt uictun
dare suflicicntem aut quod mallem eicpeditionem celerem. «
3.) Ibid. Exemplum Literarum Caesaris Turcarnm ad
Sigismondum regem Poloniae daiarum« (Gratulatur adelec-
tionem) Constantinopoli in exordio Mensis Febr* Anno 996.
4.) Fol. 8. Exemplum literarum Sigismundi HI. Electi
regis Poloniae ad lmp.Tnrcarum. Dat, Dantisei 18 Oct 1587.
(p* Job. Zamoisky.)
L 41
Digitized by LjOOQ IC
642
fl^*87fo. 5.) Fol. 8. V. Schreiben aus ContU&linopel . ftber die
Ankunft und die Gesobäfte des polntsofaen .GeeandteD, ^
Jänner i588. iU i5. 17. Januarii 99 Januarii. (3S.)
6.) * FoL 1 1. Oratio pro S. Maximiliano electo Polo-
niae Rege Archiduce Aostriae — * a Micolao Beu, poat Gla-
dem Pitschensem« (SVzBI.)
Incipit : » Siqaantum doloris ac moestitiae TobiB omni-
bvaanditores adveraa Serenissimi Domini Max. electi Polo-
niae Regia, Archiducis Äustriae, optimi Principia et domini
nostri clemeotissimi fortuna attuHt etc*u
Finis. (Fol. 16.) »Nobis sane sperandnm est, Deam
aeteninm , qni semper iuatiori et meliori parii favet , qni
pro sua clementia tot victorias, tot triumphos, tot feliees
in difficilltmis rebus snccessus familiae Aaatriacae Principi-
bus largiias isst, pro nobis, pro iostitia, pro virtate et po-
pulo sno inncto brachio sno pugnatorinn« <i
7.) (Fol. 17.) Nicolai Setz Carmen ad MaiLimiiianam
electum Poloniae Regem.
Incipit: »Salye Sarmaticas qui nunc novus hospes in
oras
»Tendis, 'et afflictae fers auxiliaria gentietcc
8.) (Fol. 19.) Examen Fasquilli polonici desumti ex
2* libro Aeneidos sed male ad rem accenamodati^ vielleicht
perH. Blotium (das Examen), "wenigstens soll es seine Hand
sejn.
9.)' Fol.31« yExtract der Artickel, so ihn dem Polai-
sohen sdiedentscher (?) Convent fürgetragen vnd beschlos-
sen von den Hrn. AbgesandteD so vnten geschriben (hat 4
Tage gewährt , diese Zusammenkunft), a
10.) *Fol. 2$. Polonica. Deliberatio Ordinum Polo-
niae de novo Rege creando In fauorem Ducis Andegavenaia
et in odium domus Austriacae stalte et animo perverse ex«
cogitata.' (In Tahellenform.)
» Commodis, quae sperari possunt ex unius aut alteriai
eleetione in tabula certisclassibus distincta, ennroeratis. <
1 1«) (Fol. a5.) Nova Poionica » Aufs Khrackhau den 10
Febmarj 1596«
IS.) (Foh a6.) Benedietio Gentis Polonicae Roma al-
lata. (Pasqailltts)
9 Ex hoc nunc et in Secula Seoul or am
»Sit maledicta gens Polonorom
» Ex hoc nunc maledictus homo de gente Polona
»Ex hoc nunc maledictus ager, tellusque Polona
9 Ex hoc nunc maledictae urbes villaeque Polonae
» Ex hoc nunc aer maledictus et aura Polona
9 Ex hoc nunc maledicta bibit quam Ijmpha Polonus
t
Digitized by LjOOQIC
643
• Ex hoc noRSc maltdieta foret qüae t^rra Pölcmum. ir,o. 6710«
»Ex hoc nunc Germane odio insectare Polonam
»Ex hoc nunc infansGermano in Tcntre Polonum
»Oderitf-atqueodio vivat^iie ob^atque Poloni.
ȣx boo nunc tellus homines , animalia utrinque
»Tantisper certent odiis, belloqne Polonae
»Dum Tel fama manet gentis nomenve Polonae««
i3.) (Fol.i7;)«NoVaPolönica. Aufs Craucau vom 26
May i69J# Mank^ '« <
; . CLxvn.
Codex Ms. Nro.8851. «"•»«s.
(Hist. prof., 75o.)
Cod. M$. Chart, sec. XVI. in 4*0 (Foll. 34.)
Polonicd*
Locol. Fol. 1 ^^5.. (5 Bl.) No.va quaedam Polonica/
Aufs Cracau vom 26 May A^ 92.
Incipit: »Wir seindt an heut den 26. gotlob glücklichi
aber erst Spat vmb h«ilbe Sieben gegen abent, Vngeacht
ivir vmb 10 Yhr von der herberg zogen, vnd blöfslich ein
meil gehn Cracau gehabt, alher kommen, etc.»
(Ueber den Einzug und die fejerliche Aufnahme der
Erzherzogin Anna von Oeaterreich , Braut des K. Sigis«
iBuad des IIL von Polen.
LocoII. Fol. 9 — i3. Poionicae ßes nouae deNuptiia
cum Anna Austriaca.
(Wie ohea, Beschreibung von Hugo Biotins geschrie«
ben, mank.)
Incipit: »Post^nanSerenissiraa sponsa Sigisraundi Ilt,
Begis Poloniae una cum serenissima Archiducissa matre
sua nee non 111"^ et R"*<> Domino Cardinali Radiuilio etc. «
Finit: »Serenissimus Hex e% equo descendens cum
k« ••
LocoIII. Fol. 17 et i8. (2 Bl.) Nouae res Poionicae«
17.) X. Conditiones, so vom König vonn Pohlen den
3oua Octobris seindt proponiertt worden den Dantzigern.
I. Wegen der Religion soll genugsam Versicherung
geschehen, etc.
18.) Erkleruttg der forgehenden Conditionen in ettli«
chen Puncten , auf begeren der herren Oratoren vnd ge«
4i*
Digitized by LjOOQ IC
644
Vfv« «861 «sandten übergeben denn 9 Nooembrit.nadi dem abeidtei-
•en etc. . _ •> • .
Loco IV. Fol. fli. 32. Polonica.. Descriptio latiiu,
mann H. Blotii exarata, Na via regiae Annae; Anstriacaf
Sponsae R^gis Poloniae,
LocoV. FoUs4et2i5« (iBl) Nc^aPeL »CapiuTram-
actionis seu pacis inter Serenissiraum PolonUe Regem et
Senatum civitatis Gedanensis, quae fuit publice promalgtU
Mariaebnrgi 13 Dec. 77. (»577.)
Incipit: 1. »Rex civitati cavet de libero Augusttnae
religionts usu in quo ante adventum suae Regiae MsjeiUtis
in et extra urbem Gedanenses fnerant« (i3 Pnncte.) etc.
Deprecationis nova forma , non pröcumbendo , sed stanio.
Serenissime et Potentissime Rex etc.
Loco VI. Fol. 28. 29. Noua ex.PoIonia conlinenti•A^
ticnios confoederationis Ihter Caes. et R. Pol.
Iiicipit: »Poloni m ferendis auxiliis contra impendei*
tem hostem iam decreuerunt , ctc* «
Loco yil. Fol. 29. Ein Blattchen angeklebt: Frag*
ment des £L Biotins: de Raziviliis lithoanis.
' Loco Till. Fol. 3o et 3i. Fragment der Hochzeitabe
Schreibung. (K. Sigismund und Anna.) *
Incipit: »Vor Aufstehung' der xiafel hatt der Rhünif
die Khanigin sambt der Alten Ertzhertzogin vnnd Fraoweo
Zimer vber den ganng beleytt. « etc.
Schlufs: »Heut den 14 Juni helt der Grofs Cansler
auch hochzeytt, nimbt aines Polnischen Grafen Dörsanczkhi
genant, vnder dreyen Töchtern die Jüngste, was wejticr
wirdt sich zuetragen , will ich auch schreiben Gott bewar
Vnns Alle mit Ainander.«
cLxvra.
v».ias.. Codex Mb. Nro«55dO.
[Hist. prof. N. 68. (ol. Ambn 3o6.)]
Cod. Ms. Chart, s. XVI. Fol. (Foll. ia5)
Locol. Fol. 1 — i5. Chronicha de tutti li Doai Vena*
tiani quali primamente furon fatti et elletti nella antigoa
cita di Eradiana eto.
' DigitizedbyLjOOQlC
645
■it dem Wappen eines je4en Dogen. (Attf jeder Hm. im«.
Seite 3.) f . . .
' Incipit: »Tttuhitio Anafesto per la Bio gratia primo Dose
ftlletto nella Pro^tntia di Venetia, habita nella cita diEradiana — »
Correndo gli anni dil nostro'Signore Oiesu Cbrissto 695 all! 19 di
Dingno. II quäl Dose fu confirmato dal Populo e da tutti degna-
mente acettado. II qaale regno poi in Dogado anni 9 et mesi 6
Uoree et fu aepuUo nella sopradetta cita.« —
Desinit. (Fol. 1^.) Lorenso Priolj. (Vacat.) £!o(a das Wap*
j^en Ist da.
LocoIIf Fol. SO. Neue Paginirang 1 — 110. Familiae
Venetae, etiamcum armif« (Nonnumquam a cuiuac. £)
lacipit; »Abal^sto questa Gasada venne antiquaraente dalle
CoAtrade et el printo Dose che fo fatto nella cita de Eradiana»
ditta era diana, et poi chiamata cita nova, fo M. Paulutio Ana-
festo, et questo fo acU' anno 714. et fo fatto Dose dell' anno 708
nelP sopradetto locho Poi mancho questa Gasada in lut medemo
come dl sopra dell' anno 714 e notta ehe questa Gasada maiwlio
per nomi, et non permorte, li quali allpresentesecbiansaiio. ...<
Pesinit : » Zulian , Questi venneno antiquamente de Grecia^
»d babitare in Aquileia, fonno tribuni antiqui 9 sauij , et bomeni
le grande intelletto, et inzcgno, et boni ainatori della patria loro,
li quali fecenno edificare la Ghiesia della earitac, et adottola del-
loro bauere , Et questo dell' anno ii3o« Gome chiaramente per il
prluilegio apere«« • .
CLXIX-
Codex Mb. Nro.5588. «...ifls«.
(Bist. prof. i2d.)
Cod. Ms. Chart, sec. XVI. Fol. (Foll. 97.)
Locol. Fol. a-**^i3. Collectanea quaedam de belle aVe*
letit contra Genaenses gesto in oppngnat. Clodiae A^ 1 879«
Incipit: 3» 9^^^^ sonno li Zittadini de Venesia i quali se of«
ierse ä la guerra de Zcnouesi de andar con le sue persono ä Ta*
ruisto de Sbiosa. I quali tutti forno Zittadini persone da ben ef
le Ghondition et de bona fama fidelissimi ä la Ducbal S»« deVe-
ilesia et fu nel anno nostro signor M. Jesu Gbristo 1379 del mese
le Deeembrio. Deehtarando che mettaremo qua prima tutte le
renta Gbasade che romase del Gonseio, et poi le eltre trenta che
lOn romase cbe sonno in tutto Nro. 60. «
» Aluise da le Jornase oferisse la paga de bomeni 5o. da
emo a quel soldo medemo che la Sig« per mese uno Iten Bale*
trieri 10 per mesi a ä rason de Ducj , 8. al mese per uno. An-
bora liberamente dona caratti de 3. Nanilii che lui ha , de igual
I Sri« debba far tutto quello cbe li place, et oltra di questo dona
Litti i pro de i suoi inprestidi fatti et tutti quelli cbe si faranuo
no a' guerra finida, il Iqual fo ballotado et romase, et bauf
omo appar qua in marxene. « {it> De si 60, de no $4-) etc.
Digitized by LjOOQ IC
6/i6
;rr#.5Wt LoooIT. Fol. i3. T.
9 Considerando la summa Providentia de la 111"** Si^ deV«-
yiiesia il starto de la aua patria esser in prosperiU et potentia di
iina armata felicissima. Azo che li n^oijci.di queato suto fuuen»
atiperati , ouero per la dura bctaglia ouer per obsidione etc« ifr
terminö la ditta III«« S« del 1374). Adi primp Decembrio aso che
li Zittadlai de pronti deueutaaserQ prontis&ioii etc.«
LocoIII. Fol. 1^. y. »Questa si e la vera samma de le
3o Chasade de Zittadini fonno fatti det Gonseio a la guem
de Genoaesi et prima. «
Locoiy. FoLi5. r. »Oaesti sonno 19 Chasade ch«
scamporono da Conslantinopoli essendo Bailo la S. Roberto
ZiaDi, le qaale lui meno con si a YenetMi del 1839 le ({aali
furono fatte tutte del Gonseio loro et süi heredi et prima. c
Logo y. Fol. i6. »Queste sonno le 7. Chasade che
venne de soria Zoe da Acre , le quäl fu fatte del conseio
in tempo del M. Piero Gradenigo .doze del 1296.«
LocoVI. Fol. 16. y. »(^aeste sonno le Chasade disea-
tilhomeni fatti al serrar del Conseio de 1297. le tjnali aooBO
25 et prima. «
Logo VII. Fol« 17. »Qaeste sonno XV. Casade chefb
fatte del Conseio in tempo^ di M. Piero Gradenigo Doxe dd
i3io Adi i5 Zagno per la Vittoria de BaiamoteTiepolo.c
Logo VIII. Fol. 17. t. Queste sonno le 13 Casade de
Tribuni piu antiehi de Venetia Et segoendo drieto altre is.
dodeze Casade che sonno in tatto B4*
Chasade mudade (10.) .
Logo IX. Fol. i8-^3f. »Questa e larerftCopia denno
Instramento latto del anno ii5i. perel qoal Instrumente M.
Domenego Moresini Doxe- fa quieatanea et se gustä a &
Piero et Zuan Baseio fradeli etc.«
LocoX. Fol. 33 — 34. y B da saver ehe I0 Exercito de
Attila destrasse molte Zitta et luoghi per il che molti Zen-
til homeni de qneste Cittä et terre per la tema del detto
Attila se rednsseno insieme deliberadi de derer habitar ia
queste lagune etc^«
Logo XI. Fol. 24-^*^6« v. »Del anno i3ii in tempo
de M. Piero Ziani Doxe de Venetia fa dirisa la Isola da
Candia in Caualarie et Serzenlarie et concesse le Caualarie
a li infrascrirti nobeliVenetiani et le Serzentarie a boni po-
pulär! Iratti per testieri come qui sotto appar i quäl poi nel
^nno 1313 andorono ad habitar con le sue fameglie sa 11*
sola preditta et prima etc «
* Logo XII. Fol. 37 — 3o. » Copia de una lettera Ina
Genoyese fatta in Budua del i38o a di 16 Febraro del sn*
cesso de la guerra de Chioza con Genouesi.« (4B1.)
Digitized by LjOOQIC
«4T
liCcoXIlI* FoI«3t--97. Ftmifiae Yaaette« Wn.$m^
Incipit: »Anafesto. Questi venne da le Contrade^ 6t it
prfmo Duce ehe fo fatto in MecfariBina soe in oraclia da poi chia-
inata. Gitta nova fo M. Faulogio Jlnafesta. Mancbö queata caaada
in M. Anafesto, et fu fatto Doae del 703. 10 ditto logo aoe in citta
Dova. «
Dcsinit : v (Zustignani) etc. de lui sonno nsciti tutti qnell!
da cha Zuatignan che sonno al presente in Veniesia. « —
Note am letzten (leeren) Blatte: alste lilier fiUo a
tcribi» est relatas in inTentarinm» «
CLXX-
Codex Ms. Nro.5554.* Vi..mi.
(Hist. prof. ia4* ol. s« n.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. sec.XVI* (FolUa89.)
»Matrimonia Fatriciamm familiamm civitatis Vesnetae
ordine alphabetico , (a fine scilicet s. XY. ad medinm asque
a. XVI.)
Incipit. Fol. i« y. Arimondo«
S. Toma 1^ 9 S. Andrea 9 S Simon 9 S. andrea — - i533
8. Jac^ J in la fia 9 8» nizenzo etc.
»Ea rationot nt arersa folii facies yiri eiusqne patris,
avi et proavi, etc. nomina contineat, adversa mnlieris eius-
qne patris aTi et proa?i — praetexta anni nota , qno ducta
est. « (Gentilotti.)
CLXXL
Codex Ms. Nro.5598. «^.5598.
(Hist. prof. is5.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XYI. (Foll. i43.)
Chi^onicou Yenelum (ab Antenoris appnisn in Italiam
«laqae 1S92.) (Ab Anonjmo.)
Inciph (Fol. 1.): »Gronica deir inclita citta di Venetia cir*
condata dal mare Edificata da veri et boni Ghristiani liquali heb«
beno principio dMIl Antichi Troiani doppo la destrucione della
Nobilissima citta diTroia Che fu dalla creatlone delmondo l'anno
407«) auanti Ta incarnatlon de Christo 1906, dalli greei fatta li po-
puli et baroni della quäl fa^endo oon li suoi aueri hauendo mon-
tato sopra nane et nauili andorno in diuerse parte del mondo etc. «
»Come SanPiero ando a Borna et mando San Marco iii
Aqnilegia.
Digitized by LjOOQ IC
Mf, §»0. p Com« Bkn Maroo rene tn ilqvitegia et conrerüte Santo
hermarcom.
» Come Santo maroo easendo partito di Aqailegia faaul*
tato da grande Temporale nelle lagune.
Fol. 5* »Come fu maodato Ambasatori a Roma perlm-
petrar ia Elettion del Doje» (Da Papi^ Benedetto aecondo.)«
Come fu prouisto alia intrada del Doje.
Fol. 6.
vDel anno 1S97. Die XXV. Februarj in ma^or conaiglio.«
vCapita fuitpars 9. clettio magioris Consilii que fuit amodo
itsque ad Santum Michaelem et inde ad annum vnnum fiat bocmodo
quod omnes illi qui fuerunt de magiori consilio a quatnor amui
infra ponantur in quadraginta ad vnam ad unum« et quicunqiie
habuerit Xil ballotas ab inde aupra fiat de maiori conailio usqno
ad fcstum Santi micbalia etc* «
M CCC« XXI. Die primo Septembris in magior conailio.
» (fVLiB multi diuerse condicionis feoerunt ae acribi ad gni'
rantiam pro essendo de maiori consilio qui possunt intrare de coa-
ailio per tcsseras ballotarum vel per tempus XXV. anncram 1^
cundum formam conailii capita fuit pari« ut recte fieri poait ja-
ditium quod quando iict primat appobatio Ipesorum mitaturiii
acriptis pro eis , qui veniut de Gonsilium de quadraginta et noa
possit aliquis eorum probari nisi fuerit presciis in quadraginta at
videantur habilis de quadraginta quo viso et audito ai voluerit di-
cere aliquide audiatur et aic seruetur in omnibas dictaruan coo-
ditionum omni prima vice suae approbationis, et qui remanserit,
non tenentur amplius venire , et non posint approbar! vltra vi«
ginti per ditim de praedictis. a —
M GG€<»XVj die XViij Januarii.
Hl fu preso nel magior Conseglio una parte del tenire infn-
acritto conciosia cbel nobile homo S. Tbomado dandolo easendo
Gauo de XJt«mettesse parte in guarantia et nel magior Conseglio
GheTutti quelli li quali possono esscr eletti del magior Conseglio
debbano venir dallt preaidcnti de Xlt« et farsi scriuer et molti ve-
tteno a farsi scriuer li quali non posono esser eletti el fu preso,
se per lo auenir al uno se fara scriuer il quäl non poasi esser
eletto del magior Conseglio cadi alla pena de L. 3oo, et se alcuao
se hauesse fatto scHuer fina al presente bo uero alouno per teinpo
niuno nel pa^sato fusse sta fatto del magior conseglio el quäl noa
si hauesce possatto eleggerc ecceto quelli che per gratia si baono
possuto elegere debbano per fin mesi uno dapoi che la presanta
parte sera sia preaa bauersi fatto cancelar sotto pcna d9 L. 100,
et colui cbe acusera se per la sua acusa si bauera U verita babia
\\ quarto et aia tenuto de credenaa et sia agiunto nel capituUr
delii auogadori de comun cbe fiano tenuti nelle preditte cose di-
Ugentemente inguirir et placitar contro li contrafacenU si com«
plantano le altrc oflTese de comun et de scoder le pene dali coa-
trafacenti et babino la parte si come bano delle altre cote cbe i
placitanö delle oual pene nelle parte di quelle non si posino hr
gratia ne remission ouero prouision alcuna aaluo che da ciaqaa
conseglieri treota de quaranta et do parte del mazor Conaeglio»
Digitized by LjOOQIC
649
M OCG XViK) Di« XXV. Nouemlirft« ft^MH.
CoBcioaia che sia un conseglio che coloro i1 quali se fanö
•criuer alla quarantia per esser del magior conseglio H quali non
poisono esser cadiao atla pena de L. 3oo, quäl penä )i auogadori
de coroun tiflno tenuti scoder et In quel conseglio non dica che
ateuB sl debka eaaaminare Impero l'andar a parte che sia comesso
•lli auegadori de Oomun , che infira uno mese dapoi che la pre->
Mute parte sara presa debbiano farsi leggere tutti quellt iiquali per
iino a queato giorno se hauerano fatto scriuer alla guarantia per
eeaer del magior conseglio et se quelll ouer 1a magior parte de
loro dubbitamno de elcuuo seritto sian otenutl per sacramento
dlligetttemente eercar et essaminar 1a Terita fra el ditto mese se
oolui , del quäl hauerano dubio potra esser del maggior conseglio
ouer non et »l come stronerano cosi fiicino secondo che al suo of«
fieio parera secondo li ordeni della terra, et per la deuenile tutti
quelll Iiquali si farano scriuer debba et sia tenuto ilno daro dalla
guarantia 11 seritto alli auogadori de comun in quel zorno nel quäl
aarano scritti ouero il giorno sequente et li auogadori facino la
essaminatione ouero Inquisition fragiorni i5. dapoi che li sera ata
datto il seritto per il modo dl sopra notatto«
M CCC* XXiii die XV. Setembris.
GoBciosia che la parte presa du coloro Iiquali compidi li «5
annt possino esser del magior Conseglio contegna Inter cettera«
che debbano prouar sufTicicnteincnte della etta preditta da vanti
messer lo Dose conseglieri et caui della guarantia et niente dica
easa parte che sdiraostrano al per etc.
Fol« II. Come parechie casade Teneno da Coatantino«
poli a venetia et farno falte del conseglio et come fu seralo
il conseglio.
Fol. i3. T. »Come fu eletto primo Dose messer Foluzo
Anafesto in Radiana. «
Fol. i5.T. Come per la yennta del Re Carlo deFrania
et de Mr. Obelier di antenori fu deliberato de andar ad ha«
bitar in Riaaita
Fol. 17. Come Re Carlo yene a Riaoalto al presente
Chiamato Venetia.
Fol. 18.
» Cronicha de tutte le casade della nobile citta di Venetia
eon le arme de tutti li gentilomeni Veniciani che badabitar in essa
citta et de molli cittadini di venetia fuorestieri et Signiori Iiquali
sono stati elleti alla dignita del grande conseglio di essa citta de
tompo in tempo la quäl citta fu edrficata nelli anni del nostro
Signor Jesu Christo Adi 25 dieMarso il giorno della annunciation
della vergine Maria nella quäle sera dicbiarito da che loche le
ditte casate sono venulo et della sua origine. « (Mit den Wappen.)
yQuesti veneno da Treuisana Schiauonia dalla citta de Zara
furno anticbamente huoroeni coltiuadori de terre et prosperadl
dalla forortuna veneno ad babltare in la citta de Venetia si fe-
ceno richi et per longa hababitation furno assonti alla dignita del
Digitized by LjOOQ IC
6iO
abp*6$99,grande conseglio manoho qaeila tuada in 8. 3ac«nio AleardideU
1226 etc. « Bis Fol. 6a«
Fol. 62.
y Uericho Re di polonia et poi dl Fransa esseado in Veae*
tia per piuraso che anaaua a incoronarsi In franse del 1 574. de&
mese de lugio fu fatte de gran conseglio oon grandissime feitt
como piu ananti in questo ai vede et queato dlaese di caaa regsU
tuti prcdocesori et del 1589 a di. €
fu amaxato da uno frate del ordino de a. Domenico «on na«
coltelo auerenado nella sua Ganara et poi nel vsir ehial fese ditto
frate fu passa de banda imbanda de sorte che li toice la vitta aa*
chor a lui dalli Camarieri eguarde di easo £te i^gusto fu il suofia
et ancbora di sua progenie et questo fu chel dito Ite haueuafalto
morire tre gran personagi qua! gli era contrarij et da loro.ai da»
bitaua di quello che poi liauene.
Fol. 63. (leer.)
Fol. 64. ilCCC^ X. Adi XXvij zuglio indicione YiiL
Copia de ana littera acritta al Nobil homo 8. Zoni
Dolfin al quäl era a quel terapo Bailo inArmenia euer Co-
atantinopoli del aaceaso de Baiamente Tiepolo cioe de tn*
dimento che voUe rsare alla citta et Signoria di Yenetia.
y> Petrus Gradanigo dei gratia Venetie atque Grouatie Din
dominus quarte partis et dimidie totius Imperie Bomanie Nobili
Tiro Gregorio Giorgio Dolfino de suo mandato Bailo Armenieetc«
Fol. 65. i58o etc.
Come fu cresimento grande de aqae per tatta Italia
Lanne i50o adi 3o et 3i. Ottobrio fa creaimento di
acque corenti per talta Ittalia con aofochamento di assaii*
aime persone et particalarmeate in Yenetia che qaaai tatti
era sotto aqua. Coaa tanto apauentosa che mai pia fo b j
mazor.
Fol. 68.
» Come il Be di Fransa intro in Venecia pariilo da Munas
»Allj xviij di lugio che fu di Domenega dopoi mansare La
Illustrissima Sig; haueua preparato la Casa grande da Cba fo^
chari quäl si a troua involta di Ganal per sna casa Begal cos
quella da Cha Justinian apresso e tanto ben euernite Che no po-
teua esser piu la sua Camere era sul canton la quäl guarda sm
al ponte de Rialto poi li hauoua preparati quaranta gentilomeai
gioueni de primi della citta 60 lambardieri tutti vestidi ormesis
alla sua insegna ouer liurea quali haucssc la custodia a le parte
et sua guardia li gentilomeni alla sua camera et sua persoaa li
quali tene per tutti queli giorni vna gondola fomila de velado
negro etc.«
Fol. 70. y. Copia della Sentensia de Filato datta con-
tra di Gieau Chriato retrouata a laqoila in abraso acritta in
hebraicho in carla bermagina in rna caaaett di mannora j
Digitized by LjOOQIC
651
riflliata in una di feto sotentt tolto.almM iKifaglU B9^nmB6^
tiche mandaU dal yeschaoo di quella eiUa a aaa- ^AÜta a
Borna del mese di Setenkbrio del anno i58o elCb«
* Fol. 71. »Como ia Imperalrioe Maria fiola Che fti
de Carlo Y« vene a Padoa poi ando al gonerno de port«-
galo mandata dal Re Felipo 8ao fratello del anno i58i* adi
aS Selemkrio etc. c
Fol« 72. Schlafs:
y 159a. adj 6 Febraro li Ebrei recito una tragedia del Re
aaaeros Be de Persia media alle Zuccha in cha conesa cosa mal
piu sentita con eccel« muriche et li piu superbi abiti che si po*
tese yeder et scoltada da li masori senatori di Venecia con gran-*
dissima satisfacion de tutti et qnil*« c
Fol. 73 — 79. Register 7 EL (Der Adelichen.)
Chronik der Dogen. (Mit d. Wappen.)
Fol« 80. »Comefu eletto M. Justinian Badoer Dojiei
et come Vimperatore andete per conqnistar lisola di Ceoi-
lia, et dimando socorso alli yiniciani (817). etc.«
Fol. 8d. T. »Come li Triestini tolsero le Donzelle (943).a
» Come farno riscatate le Donzelle perdate. «
Fol. B6. Y. yCome il Re de Ongaria messe campo
azarra etc.«
Fol. 117. T« »De nna cmdel bataglia fatta tra Engtest
et Francesi (1416).«
Fol. 117. T* Dann {angts wieder von 1 178 an etc.
Fol. 1 0^7. » Pasqnal Cigonia fu elleto Doge del i585.
Fol. 189 — 143. (5 Bl.) Register der Procuratoren and
Dogen.
CLxxn.
Codex Ms. Nro.33I5.
(Hist. prof. ia6.) Äca.SSiS.
Cod Ms« Chart, in Fol« s« XV. (Foll. 189.)
» Continetnr hoc codice Jacobi Zeni Jacobi F. Caroli
N« Patricii Yencti Episcopt Feltrensis et Bellnnensis tum
Fatanini commentarius de yita moribns rebusque gestts Ca«
roU Zeni Yeneti , aui sai , in decem libros distribntas et
Pio II. sammo Pontifici dicatus. Scriptus est hie codex A«
1471. ut ex fine Consta t. Latino sermone nunqnam valga-
tus fuit. Italicam fecit Franciscus Quirinns Patr. Tenet«
Digitized by LjOOQ IC
W9pMt$. ffteiiite yriftittHi'*A:. iff44f ^^n k. 1606. 8? Bxstat eins
epitöme itiAam italioa per Hieronjmam Dloiacttm de Man-
tona edita Bergomi 1591* 4*f Y. Giornale de letter. dlta-
liä tom. XYIII. pag. 41 a^ 41 3, '414. Miud hoiosce com-
mentarii laninuin exemplam exatat in Bibliotheca Seminuii
Patauini« «
NeaaeL
Fol. I.
Incipit: »Gloriosa sanctitatia tuao ad sublim« pontilicatitt
maxipii cttlmAQ euactio Beatissinie fi^ter ingenti me nuper iocua-
ditate affcclt. Nee aatis equidem soio quid in rabus humanii «ut
expeti a me diguius, aut ouenire gratiua et aalnbriua potuissfl
etc. etc. «
Schlafs. (F0L175.) 1471. Jo. N7.
Fol. 176. ««Epistola Clarissimi Y. Petri Pauli Uergerü
ed Carolum (Zenum) de uictoria contra Bucicaldum.«
Incipit: vSi ego te certius coram uisurus oculis fuissea,
quam absens animo uideo etc. «
. Schlufa. (Fol. 177.)
» Unde renovatur memoria rerum antea perte gestarumi el
ex recentibus valneribus ueterum quae olim pro tua republia
perculisti , frequens recordatio, multa cum laude, uocibus bo-
minum celebratur, quae sunt totidem tibi monimenta ad aete^
nitatem famae , omnisque futuri aevi roemoriam. Valo. c
Fol. 178. »Funebris Clf' Y. Leonard! JasÜDiani Pro
Carole Zeno oratio.« (9 Bl.)
Incipit; ;» Maximum et Amplissimum munus Illustrissim«
Princeps bodierno die ad me delatum video etc. «
Finis. (Fol. 186.) » Et diuinam virtutum suarum imaginem
- non statuis modo , aut picturis sed imitatione quoque ao opere
declaremus. Finis. «
9 Acta anno MCCGCXVIIIo Xti. VIII idus Maij adpopidaa
ia aede Mariae celestis Veneliis. «
(Edita h. oratio in principio orationum et epistolarum Ber
nardi et Leonardi Justin. Venetiis per Bernardin. Benaliuminfol.
et in orat. dar. bomin. Venet. A. M.D.LiX. ex Academ. Venet
Fol. i3i.)
Fol. 187. aRespublica Yenetiaram ad Sereniasimoa
Ladoaicam Regem Ungariae.c
V Quid agas , ut videas , de nullo conflsa deceptum necii«
lihertas decepta peto« Tua mihi spectata uirtus, summe reg«*
inducit si fortasse latet mentis arcbana detegere etc..^
Schlofa. (Fol. 189.)
*a Pro nunc (baee sufficiaat dicta. Si quid respondera placest
Digitized by LjOOQIC
94»
etpecto Ql aHaft nofttri oraurea, saeoa non jaeueri;arf Datum w,
Caropis Clugiaa Ron. Mardi AL CCCLXXX- « <Iii. qua , /expositiv
rebas nuper proapere geatif a . Carolo Zeiio , Rtgi Ibadui cimt
Forojttliensibus ictum exprobrat enrntpie ad pacem hortatur* Mas
gis cxereUium .styli ti4etur.)
GliXXHI
.Codex Ms. NrD.5553. »vtcsm.
(HisU prof. 127.)
Cod. Ms. charU in Fol. s. XYII. (Fol. 28s.)
Hifttoria Urbis Mantuae Gonasagiaeque familiae a Bar«
tholomaeo Piatina cönscripia. (Neuo Copj'ei ans Veranlaa- ., .-. . ...t^
aung dea Lambeciaa , von einem alten Coilex.)
Fol.«. , . .
Incipit: »Baptiatae Saccbi, Cremonenaia , ex vico Piatina«
Prooemium in Historiam Vrbia Mantuae GonsiaVae<)[ue Familiae
ad Reverend! ssimnm in Gbriato Patrem , Dominum Franeiscalff
Cardinal em Mantuanum. <
y Mullarum quondam GJTitatum noroina, cum yeCuatate« tum
,g1oriä, domi ac militiae pärt&, non admodum Mantuam Vrbom,
praecellentium , ab optimis Historicis mandata Literia, Aroplia<l^
sime Pater Francisco Gonzaga, legisse me memini etc.« "^'^
Fol.adA. (Schlofft:)
» Polä aolvens , in portum Anconitaaum pj^rvoBit ; ubi co*
gniti Pii morte , optime de ae ^ de Parente ac^ civitato. Maatuana
meriti, suam atque item christianae reipublicae Vicem dolens, in
moerore aliquamdiu ac luctu fuit. Vaie.
Explicit Liber Sextus.
(» Becognitum exemplum operis (Lambftcius) lypograpbicia
excudendum tradidit Vindobonae A. 1675.«)
CLXXIV.
Codex Ms. Nro.5610« «...fi«.«.
(Hiau prof. 938«)
Cod. Hft. Chart, in Fol. a. XVI. (Foll. 29.)
V Relatione fatta nel Conseglio di Pregadi dal Magni«
fico "M. Lorenzo Contarini uenuto Ambasciadore dal Serc-
niaaimo Re di Romani del iS^S.c
Incipit: vSe tutte Toperatione noatre aono deriuate k quäl"
che fine et k quelle debbia principalmente attendere colui, che
deaidera dalle altioni auoi riportar buon frutto*. Judieando 10 8e*
r«niaftimo Principe Padri et Signori miei Ecceleatiaatau cb'U liac
Digitized by LjOOQ IC
65A
ffro»66io.delIe r6lalioii! d^W'vao oratore ttori sla altroclia reader tanto illi
SereniUi V;, et a' Wostre Clar»« S^ di quel Principe appressodil
rie sono stato per Yiome di qu^sM llliistrissimo Domin ioparlero
S^mo Rd df Rofliant et eo^t 8ue ne di tutte pero madt qurlle
solamente che mi parerano et piu neoe^aarie et importanti , desi-
derando di easer breue ... 41
Desinit : (Fol. 29 ) v Chi uorra considerar hora tutte qnesle
cose 9 il che bauerei fatto gno non bauesse bauuto , cbe dir tant'
altre cose , et che da quello , c' ho detta di sopra non si potesse
ni parte conoscere , trouerji , che questo Hl»» Doroinio non e tanto
' . ..' disauantaggiato pbe non ai patiesse. in^ogn*. occasione sperar bene.«
Uf^BBss. €ode:!t Ms. Nro« 5555«
' (llist. prof. 309. ol. Ambras. 3o8.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec. XVIL (Foll. a6o eig. 248.)
1.) Fol. 1. Giustificatione de Signori Venetiani della
pace ultimamente conciuaai. coli! Turco del Sigaor Paolo
Parata (de pagini n» 34).
Incipitr »Non i gran maräviglia, che dalla maggior
^'arte deile Genti d'Italiana si dia (se pero vien dato), bi-
aamo a Signori Venetii^nL«« i 0 Bl. dann a V2 3^* unterbrochen.
Fol. i3. b. Fortsetzung.
Fol. 17. b. Wieder unterbrochen.
' Fol. 19. b. Fortsetzung.
Fol. 24. b. Unterbrechung.
Fol. 26.' Fortsetzung.
Fol. 3i. Unterbrechung*
t Fol 33. ForUetsnng.
Schlafs. Fol. 34.
a.) Fol. 35. Oratio habita per Senatoren! Rouidiam
Londini die 3o Maj 1604 respondens Comiti de Uortantoo
in prima conferentia tractatus pacis.
Incipit: vQuo gaudio, quave animi lucunditate Serenissi-
simus Hispaniarum Rex Doniihus noster aiflictus fuerit , Sereois-
simi Scotiae Regis in Angliae et Hiberniae Bcgnum successione,
nuUo officio iiel magis amanter vd Tnagis aperte declararc potiiitt
quam ornatissimo viro et lll*f Co. Viliae Medianae U. Joanne Zas*
sio omni celeritate in Angliain misso etc.« (4 Bi.)
3.) Fol. 3g. Eiusdem (ut videtur) brevis oratio ad Ja-
^ cobum Angliae Begem. (It. Besponsio regis perbrevis.)
Incipit: »Ser« Reg. Maiestas Postquam ita volcnte Deo iuA-
sas fui ad baue amplissimam Civitatcm acccdere. .. . a
4.) * Fol. 40. Belalione dello stato, forze, et governo
4«lla Serenissima Signoria, et Bepublica die Venelia al ßt
Digitized by LjOOQIC
659
li Spagna. (»NBi i^aesta relatione e anchmra' nal lib K.Mi«>«W/
lero molto diverso. «)
Incipit : y Se ad aicuno Ambasciatore Caetolico Bd, che tomi
la qualche Principe , Repuhlica manca alle, volte degna materia
la rifferire etc.« (17 Bl.)
L) * Fol. 67. Belatione deir Isola di Malta et dellaHeligione
le Cayalieri Hierosolimitani«
(Index. Qae8ta relatione ai ritrova in lib. L Fol. 454»
aä di?er80 da questo.)
locipit : » L'Isola di Malta 6 lontaxia dalla Sicilia miglia Om
ttc-« (II Bl.) ., '
6.) Fol* 70» I lamentabili yersi delll confini. (BUlh
chrift in Versen an Erzherzog Ferdinand von Tirol 4»
äülfe Tor den Bänbern an den Gränzen,)
Incipit : 9 Piaiiti gridi e aospir igetta la Valle
yDi Rovere e di Trento
» Teraendo che sia «peuto ^
y II giusto suo signore vniversale« «
V Da gente cruda e iniqua
»Dispietata e feropc
» Che del continuo noce
-» Alla gente di Dio Hd' et amica etc. « 3 Bl.
Schlafs.
La valle di Lagre e quella dl Bendena
Con yallo sugana questo ho messo in pona.
Fol. 81« Copia de alcuni Co^lmandaaie^ti del granSi«.
I^nore a di?ersi suoi Ministri che 11 tutto e solo . per inten-
jere li tiioli, et la maniera del Stile al sapientissimo Cadi
li Constanlinopoli etc. (4 BU)
Fol. 84 b. Sopra la gran Cittä di Ragüsi. (Satjrische
Tcrse.)
Partimo da Bagusi aspro Faese,
Piü duro quäl parlar di quella gente.
CittÄ di motte- Nävi , et puoche imprese
Che mni saluda amico d Parente.
Ha molte legge scritte, et mal inteso
I soccorsi lontani, et il fuoco arente«
Ben arma di sospetto et di partenza,
Gurta di Territoiio , et di Conscienxa.
Bont Porti, belle ville, et brutte strade.
Vn fregolin de Böse col seaato.
. Da de Tributo un 3; delle en träte
E d'un Castello uoa cttti k barattto.
Fu che chi vuol entrar Lasci le spade
Botta creansa in publico , et in privato.
Hä gran case, Botteghe, acque et PradelH
Li habtto e di tondini ^ et di Mantelli.
Digitized by LjOOQ IC
0a«
nH»$6Ui .81 atete tanto a paatarqu«!! dipbetU (?)
In quanto un Vano si faria la croca.
Se un' asino alli confini Pira un petto
8i dicc cbe Todor arriva al Böse.
' £ sterile il Fac^e, 6 sasso netto
AUissime Montagne, et spaventose.
.• ^alcha Chi uede la terra poreueta.
Xa'pare un aurso de uno Massinetta«
* Fol. 86« Copia della liettera acritta da Saltan Mehemat
a di i6 Marzp iSqS* AI Serenisaimq Pasqual CicognaDoce
d! Venetia, dandoH conto delia aaa aaanntione airimperio,
mandatogli « per il auo acalco maggiore con il qaale andö
il S^* Maroo Antonio Bonia unö di Dragomani della Sere«
maaima Signoria. (17, Bl.)
Fol. 88. Diacorao aopra gli accideoti de Saasaolo cm
S. Santita; Caaa Pia, et Uuca di Moden^, doue ai caaala
difeaa delle raggioni Imperiali con Modena et Reggio, Et
qoanto questo a' habbi ä atimare in termine di atato, coa
qaalche auertimento in comparatione d altri feudi de Itali«.
(»4 BI.)
Fol. io3. Diacorao primo aopra il FriuH.
Incipitt vLa prouinda dcl Friuli chiaraato dalli babitaati
Patria e stata si nel temjporale come nello spirituale in Domiaio
delli antichi Patriarcbi de Aquilea etc. « (6*^ Bl.)
Fol. 1 09. Discorso aecondo aopra il Friuli. (6 Bl.)
Fol. 11 5. Discorso della Militia Maritima.
» Non si pu6 negare per certo Magnifico et honoratissiao
aignor IVicolö , da cbi con rocchio della consideratione rigusrd»
elc. « (34 fil.)
Fol. 1 57. Osserrationi della pregiooia del con te d'Ooe^
nia, et Mafcscial di Birone« (3oBL)
*Fol '193. 11 Yiaggio fatt' in PoUonia , gli 28 Luiggio
A^ 1637 dalla Ser* Are* Claudia di Austria nata Grand Da«
cheaaa di Toscana — Vedua.
Incipit: Li aS. Luglio 1637^ S. A* Sar»« con gli infrascritti
cavaglierieDame si parti d'Insprugg ad bore 4* doppo pranao veno
Hala etc. « (3a 1/2 Bl.)
Fol. 3a7. Bericht vom königl. Bejlager in Polea.
Warachaa, 19 Sept. 1637.
Incipit: »Am 10 September allfs sieb die Kfoigin in deai
könijtl. Lusthaufs, ein halb m eile von Warsehaw genähert, seiad
Iro Mait. im namen des Honigs vpn etlichen Herren Senatoren td*
der denen fÜrnemblich vom Füratan Ossalinsliy mit dem königL
Wagen empfangen, vnd in dafs cratgedacfate Lustbaufa eingebracht
worden. « (3^/4 Bl.)
*FoLa3i. Abachriflt dea khfinigcliohenEinriU, ao la
Digitized by LjOOQIC
^ 65T
Klirickhaa den «6 Ubj A^ (»5)9^' I»eieheheti.'''lni ludet i«t«.S555.
1699. (Im Index hdirst es: Wie Ertzheruögs Perdfnandi
Schwester faineiii gisfiert ist worden durch ier l^raW Hüter
So ein Hertzogin in Beoern-wahre, vnd Termelter Eruliert-
sog Ferdinaodt Roip».Kaaseji^ gf tt^irben A«" 1 f^*j , Spätere
Hand.) : / . . .
locipit: tVoa^ der Freystatt <aus bat sich bieber sonders
nicht verloiTen, allain das Sich die PoJagg^n von Tag su Tag gt-
niebret...«« (5 Bl.)
Fol. 937. (Dasselbe noefaf einmahl 6 Bl.)
Fol. 343* ElseaseriscbeJReib. :
Ruffach^ Prisackh»; Fest., etc. bis Inapragg. , :
FoLä44« b. Fragment eines Sckreibens aus Pr^^g. s.d.
» Efisendo riuato bieri , qui im Prags il > Ser»» Arcidnea et
Set"« AreMi«* mei Signori con t»lta ia Corte sani etc. «
Fol. 345. b. 3c|ireiben. {N.N.2)
I]|mo et Eccno S' mio S>^ et Padrone Osservandiiisiiiio.
» Scrissi a V. Ecc"* per 1c akre mie cbe peressermi gionto
il sumario neU' istessa bora cbc si volea montan m bare» qui ad
r£no per Praga etc.«( (s>/, Bl.) ... ...
F0U348. Brief an N.
»MoUo lUttstrissimo S'« nuostro* et Pedvene Oesenrandb»
simo-« ......
»Havendo noi da SS. Ilia« riceputp Ia SMa«, nelli^.^ale hsb*
biaino inteso iL suo richiesto etc. Da ^Irusele (?) alh 9 Luglio
•590 etc. «
Beraardo Mairo«
CLXXVL
Codex Ms. . Nro. S626. «^ .56.6.
(Bist» Prof. 55a.)
Cod. Ms. Chart/ iA Fot : XVil* (Fall. SqS.)
I.) P'nndatio civitatia Yeaeliae anao 4Ü1 faeti^eterec-
tio figure eins. 3 Fol* (Lat.) .'1
a.) Della militia maritima al MagntfioO' Signor Nie^
Gabriel (Libri4.maBoa um.) Lib.I. F0IL86. li^FoU. lOS.
IV. F0U.40.
3.) » Quando et eome fossero iotrodotie lis Cernide 6
siano ordinanae nel stato de terra fieraa di qaesto ^erenia-
simo Dominio (di Veneria), con gli ovdint che'ai>devono
tenir per regolarle» et ooa quelii anoo che ai ncercano al
MTio aopr» esae deputato ete. iS BL (Vltima^ di i55i.)
Desiait : Debba il Savio di terra ferma deputato alle ordi«
I. 43
Digitized by LjOOQ IC
65S
Nf«.S6«e.iiaoMnwii<iar de^i|6ri..a{ F«)as^ diAcaH ^ealo gü' Bettori, ^
facess^ijo cc^de d'arfde« ^|i e^Qqttnan4oJe.qr4iQianse9 overo cki
le condänasse^^ per portar arme, ,come appfpre oella aopradctu
paHe.« '' * , ••
4::) Cömpafatiohe ftk lataüä , e'Fräkiza/ Fol. 254 (s55
▼acat) — 286. 3i Bl,
Ihcipitf »Mi pregate, Möho Illustre Si^ore Conte, scperö
i priegbi SODO qucflh , che hblino forza d*asrringere )e altrui to-
lonta, ch'io voglia scrivervi diffusamente il mio'parere intornoa'
i costumi et a' ;i paesi de\\^ Fcancia etc, «
5.) Spesa che fa rUhidtrkftima SSgMria di Yenetia ii
tatto il aaocmoranub Si58^de«i583. Ftfl.Q&8^3ii. 23Bi.
Iilcfpit : '9 Dinarf fAf disp'ensa iVfficio delli SS< Camerleaghi
de cemuB in pagar il SerenUsioioIPrencipe, magistrati nella citti,
Begimenti aallirriatl et altro cavaii dal Datio del Vino , Pistori,
et lontego de Tedeschi • . • ft
6.) *Pelazione*di Fiorehza del Clarissimo Gossooi
(questa e diversa da' (juella. che e contenuta nel libroB.)
yol 3^4^387. ....
Incipit: vDovendo 10 SereniBainiQ Principe et Illnstrissin
Signori per compita sodisfactione del carico impostomi dalla gn-
tia della Serenitä Vcstra et dello Signorie Vestre eccellentissiBe
dar cDfitod] tutto' quelle cite nella legatione di Fiorensa ho pnl-
ticato degno de sua saputa. «
,7.5 Per pbitum ipardinalis G.uisii . Sauctissimus D. N.
grayiter seye^que in hec yerba locutas est. Fbl. 390 — 398.
. Iaucf|»itt' B.IJifiilkdum dolorem explicare cogimur etc.«
CLXXVU.
(Hist. prof. 78.^« x>L Hiit. iat. 436.)
Ce^rMs. chaiit iA Fol. 8%e.iXVi/ (FdH. tt^.)
BoLiat'U.Remin'PaiiiionTcaram quas ab obita Jeanois
Wejaodae Incljtus Rom. Hang« Reemiaeqae Rox Ferdinan-
dus inHunqgariaeTegno prareclare geaait Hbri quataor in-
tore Vu'o]f^ngo. Lazio Yienn« .Ifedico, Elüisdem Regis 1
conailiis et Historiis. <c
rPriefitio in' eosdenf^libros in qua eapita Annalioa
eoramque jqnaf a Catparo Vrsino Velio aant peracripta eiai-
dem'qaoiidaiti Riegiai Histonirgraplio breoiter recezuntar.«
r . »Sdipturo de e« mihi Provintia) qoi^^'taiitorvm bo-
tuttm fmi «ai»» inJEuif^pa Maltar.praQfiindc «idewar... <
Digitized'by LjOOQ IC
659 •
Fol« 17. Flnis pnefationis» Mf9.793f«
Fol. 17« b. »Herum Pannonicarufii Liber Primaa de
bis rebus quaa Leonhartus Baro a Vels in expugnatione Vi*
schogradü et ocenpacione Peschtij et Albae BegaHs oppi-
dorum Anno gessit salutis MDXL etc. anlore Yolfgango La<*
210 Yien. Medico Historiographo Regio.«
Fol. 29. b. Pinis Libri Primi«
Fol.Si. y Herum Pannonicarnm Liber Secundus de bis
rebus quas Yilbelmns Baro a Hogendorf ad Bndam gessit *
et de miserando nostrorum discessa. Autbore Yuolfgango
Lazio Yienn. Med. Begio Historico etc.«
Fol. 57. Finis libri secundi etc.
FoL 57. b. V Berum Pannonicarum Liber Tercius de
bis gestis rebus quas Joachimns Marcbio Brandeburgensia
Elector duciu et nomine Regia incljti Ferdinandi aliorum-
que Germaniae principum in Hungaria anno gessit i542«
Aufbore Yuolfgango Lacio Yienn. Medico Begio Uistorieo.«
Pol. 76. Finis libri tercli B. Pann.
Fol. 76. b. »Berum Pannonicarum Liber Quartus de
bis gestis rebus quae in regno Hungariae gesta sunt cum
ab YngnadiOf tum a Y^elsio , nomine et anspicio i*egis in-
cljti Ferdinandi ab anno domini MDXLIII usque ad annum
1546. Authore Yuolfgango Lazio Yienn. Medico Begio Hi*
storico. «
Fol. 106. Finis Quarti libri Herum Pannonicarum au-
tbore Yuolgango I^zio Yienn. i548. Deo soli gloria«
(Mit einzelnen Yerbeaserungen des Lazius.)
CLxxvm.
Codex Ms. Nro. 7688. Nro.:«».
(Bist. prof. aa3 et a'i4<)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec.XVT. (Foll.265.)
1.) Cod. 923* Mank.
Incipit: (Fol. 79,) «suorum nutu imperioque auersi äptae*
llo ad Studium audieodi cognoscendique feruntur. Interea factis
induciis cum bostibus ^ de mittendis aliquot ad bostem consulta-
tio habetur etc.« (i3 Bl.)
Oesinit : » In quibus non sofum ioimutare. quaeque ä itiaio«
ribus IiMtituta conabantur, verum etiam omnia susque deque fe«*
reates ad totius Germaniae iraperium aspirabant Atque mansiie'
tarn Caesarum nostrorum administrationemin suae tyrannidia uio«
lentiam transferre nitebantur. Quo de belle proximis nobis H'
bris omnis nostra ad fidem rerum oratio constituetur. «
(AB. Im Gentilottischen Catalog steht Loco I. « Gasparid
Vetit Vrsini fragmentumHistoriaeYogaricae, Decadis scilicetllll«
42*
Digitized by VjOOQ IC ^
.660
Vi«. 7688. über primus etc. et sie incipil: Fostea^iiain nibit prteiseniiiMni
fuit eorum ab inclyto Rege Ferdinancio, — Eiusdem decadi« liber
quartus mutilus, qui agit de Gomitiis Spirensibus et conaenti-
bus baereditariaruin provinciarum, Eiusdem Decadia IUI. liber
quintus de clade Budensi et obsidiooe Viennensi Liber aexlus,
aeptlmus , octavua « nonus. « Ist su vergleicben.)
a.) Fol. 94* »Decadis Quintae Beram Aastriacarnm
Liber Primas Qai Ferdinandi Caesaris res gestas pro regno
Hungariae cuius haereditatem adierat complectilur ab Ob-
aidione precipae Viennensi qua a Solimanno anno XXUL
pressa fuerat. Autore Woifgango Lazio Historico. «
Incipit: »Scripturo de ea mihi provincia, quae multamm
ealamitatiim in Europa causa fuit multa praefanda esaent, qua«
partim regni opulenti digoitas postulac, jArtim bistoriae aeries
aeoam trahit. Sed quoniam superiorum annomm res gestaa Cas-
par Velius Ursinus antecessor meus in suis fragmentis prolixe ae
diserte tractavit« temperabo mihi in bac parte...c (i6 BL)
Fol« HO. »Hiatoria Hungaricae Decadls Qaintae Li-
ber 11. c
y Igitur supplementum adiecturi antecessori nostro , quae
▼el ipse non attigit parum prospera valetudine praepeditaa» Tel
nobis extinctus cum tempore reliquit etc. <c {^^f^ fil.)
Fol. 117« b. Historiae Hungaricae DecadV. über ter-
tias.
y Mortuo Joanne , cum quo Hungariae regnum post variam
utrimque fortunam Ferdinandus Rex inclytus partitus ftieratete.€
(7V. BI.)
3.) (Fol. 125.) »Rerum Pannonicarum Liber IIL de
bis rebus quas Vilhelmus Baro k Bogendorf ad Budam ges-
ait » et de miserando nostrorum discessu. c
y Autbore Vuoifgango Lazio Viennensi medico , regio
historico« «
» Omni deuicta prope Hungaria « Velsius , cum a superiori
autumno nulluni unquam bellandi intermisisset tempus, tametsi
bybernorum graui quiote milites fessos baberet, ipse corpore etiaia
invalide, et tum forte in yaletudincm recedente, itineri bellique
rationibus impar esset, tarnen quoad potuit consiliia in leeto fe-
liciter byberna ad proximum usque ver protraxit . . . «c (i5 BI.)
4«) (Fol. 140.) » Berum Pannonicarum Liber Terliua
de bis gestis rebus, quas Joachimus Jliarchio Brandebor«
geosis Eiector ductu et nomine regia incljti Ferdinandi,
aliorumque Gerroaniae principum in Hungaria anno gessU
i54b* Autbore Vuoifgango Lazio, Viennensi medico. Re-
gio bistorico. «
»Post eam exercitus nostri cladem, quam Budae accepiaa«
superiori k nobis libro dictum est , Velsius iterum ad magistr-
rium mililiae per Hungarlaui Austriamque ab indyto rege Ferdi«
Digitized by LjOOQIC
661
»ando designatnr, cmn propter asulta, tnm qut>d adverms diW« NM. 7688.
tias animum invictum semp.er gMsisset , et aequabilam in ottmi«
bus rebus forraain haheret. «i (ii'/s Bl)
d.) (Fol« i5i« b.) »Beram Pannontcaram Liber qaap«
tos Ae hU geacis rebaa, qaae in regno Hangariae geau
sunt cam ab Ungnadio , tarn a Yelaio , ^ nomine et anspicia
vogia incljti Ferdinand! ab anno Domini MDXLIIL naqne
•d annum MDXLVI. Anthore Ynolfgango Lasio Yiennensi
medico , regio historieo. c
» Dum haec in Bohemia geruntur , noadum omnibua in Pra«
fensi conventu confectis rebus, c[uo tempore primo iam Vere,
*haeb«s.fBiiitiam rea^rabatf' auditum fait Turcarum tyrannum
cum trecentis milibus hominum Constantinopoli egressum, nor
Tum denuo, et reliquis (ut videbatur) atrociorem in terraa nostraa
procinctum moliri . . . « (19 Bl.)
6.) (FoKi7i.) » Incipit Liber Septimna Historiae Hon«
garicae , in qao res a Nicolae comite illastrias, a Salmia,
aacri cabiculi praefecto gestae enarrantur. «
v Superiorum annorum clade et expugnatione eorum , quoa
dlximus locorum accidit , quod rebus adversis contingere solet,
iiti aaimum nostri ad inducias cum eo hoste constituendas adver*
terent, qui nulla quicte intcrposita , urgere quotidie proximoa
quoque consuevit . • • « (i 1 '/j Bl.) «
7.) (Fol. 182. b) yHistoriae Hangaricae Liber Oc-
tavus. «
»Haec uti gcsta omnia in Hun^aria fuerant auspiciis in-
clyti comitis Nicolai a Salmis, magistri militiae per id regnum,
Ifteris et muTto ante et tum plenius rem ubi certior factus erat^
qui tum eomUium cumOermaniae principibus ad Augustam Rbe-
tiae transegerat , laetitia non vulgari adfectus etc.^ (8^^ BL)
8.) (Fol. 191.) »Liber Nonns Decadis Qointae Hislo«
riae Hoogaricae. «
V Interfecto monacho Georgio , <^ui tot annis tyrannidcm im*
pune in Uungaria exercuerat, proditionesque cruentas procura-
vcrat, herii4 eius Turcarum tyrannus, cuius voluntate atque
auspicio novam denuo proditionem molitus fuerat , vindicaturua
in Uhristianosv ac eos praecipue, qui iam Caesaris inclyti Ferdi*
nandi sumptu atque opera in Dacia interiore praesidium agebant«
procinctum iterum movere instituit etc.« (19 Bl.)
9) (Fol. 3o3.) »Decadii IUI. Liber Decimus 1 in quo
obsidio Segethensjs enarratar.«
. »lüondum ea« qnae coromemoraTimus ^ ad Babocisara et in
Gepusieniti agro conligerani, et in ipso etiam, quod ea aestate Aa-
grabet , bello , primo vere anni , de quo scribimus , LV 9 Thuy*
gon bassa ßudensis , sivc id in mandatis ä tyranno hero suo ha-
berct, qui lusam operam obsessae et non expugnalae Agriae forte
vindicaturus in Gbristianos erat • . . « (3 Bl.)
Digitized by CjOOQ IC
662
9rro.768a lo.) (Fol. 8o8*) »Incipit Llber V. De Schmaloaldioo
bello, quod ad Ingolstadiam ac loca vicina gestam fait ia
Autarano anni i546. « (Oben: Decaa YI. De Bello Germa-
nico Bohemico Coriventibas Caesarum Ferdin^ndi patria et
Maximiliani filii Coronationibua et- aolennibas quibusdam,
Anthore Wolfgango Lazio, YiennensL)
»Mortuo Maximiliano GaesarOf indinante iam unk ean
nundo Ecclesiae virtute « dup a Patre domijti nostri Je$u Christi,
magno misericordiae argamento , divinitus , quae tantam ruinam
sustinerent, adminicula ac ceu remedia quaedam missa sunt etc.«
(40 in )
11.) (Fol. 248«) »Incipit Ltber Seoundat rerana Ger»
manicfamm. «
V Victor iam Caesar , quo tempore profligatia iam bostibus,
ac maximis amplissimisqueGermaniae rebus publicis et regulis ia
fidem reeeptis , Vlmae in bybemis erat • • . « (1 1 Bl.) Manie* j
id.) (Fol. sSq.) Isla pertinent ad 8^*" libram de tri«
plici coronatione Maximiliani Caesaris.
y> Inter reliquas curas , quae Invictissimus Rom. Imperalo-
rem D. N. Ferdinandum aogebant, illa non in postremis erat, ut
iitgravescente aetate ac pene exhausto corpusculo , rebus conm-
nibus consuleret . . . <c (33 Bl )
i3.) (Fol. 29a.) »IncipitLiberSeptimusHistoriaeHaii-
garicae, iii quo res ä Nicoiao Comite illustriss. ä Salmis,
sacri cubiculi praefecto gestae enarrantur. Authore Wolf«
gango Lazio Yiennensi. «
y Supariorum annorum cladc et expugnatione eorum , quos
diximus, locorum, accidit, quod rebus adversis continfere solet,
uti animum nostri ad inducias cum eo hoste constituendas advcr-
terent, qui nuUa quiete interposita , urgere quotidie proximos
quasque consuevit. . .«(11 Bl.)
14.) (Fol.9o2. b.) »Historiae Hangaricae Liber oe-
tavas. «
» fjaec uti gesta omnia in Hungaria fuerant , anspiciis in*
clyti comltis Nicolai a Salmis , magistri militiae per id regnum,
literis et multo ante et tum plenius rex ubi certior factus erat,
q^ui .tum comitium cum Germaniae principibus ad Augustam Rbe*
tiae transegerat , lactitia non vulgari adfectus . . • « (8 Bl.)
16.) (Fol.SoB. b.) »Liber Nonas DecadisQuintae his-
toriae Hangaricae. «
» Interfecto monacho Georgio, qui tot annis tyrannidem im-
pune in Hnngaria exercnerat , proditionesque cruentas procura-
verftt, herus cius Thurcarum tyrannus, cuius voluntate atque
auspicio novam denuo proditionem molitus fuerat, vindicatarua
in ObrisHanos etc. <i (la Bl.)
16.) (Fol. 320. b.) vDecadisniL Liber Decimas, in
quo obsidio Segethensis enarratur, «
Digitized by LjOOQIC
«6d
Sepusiensi agro contigerant, «t iniipio ^ctlavn« '^fMd 'ea'^aeatftM
«grabat, hello, ^rimo vero aniii, de quQ.s^ribijVLUS^.lAVy.Thuy-
on bassa BudeDSis etc.« (3 Bl.) v* « • •• •s^- ' > •
T > 7 ) C* 'Fol.* Jo 6,) .''^ W? Wafjto fortan D^nnibifii) A|^ Por-
le .Yrbis Bubrae^et priBii.Mvo«$. Iriuitfphali^iniporto prima
Lli»triaeaeiGivfttatis.»at0re WQlf^..La0ioyt«if^4f'-
•'• (ObMi Vott ätiä<ii^et lÄiMch 'vtüti pettineflt :a£i; honiim
ibrnm Decadi8''8)eiit)le A^ SpTeiifribiid Tiennäiäsiuin; quibua
laximilianum Caesarexn exceperunt apno ,i563«.«^ , ,^
Fol, 3o7. 9 Paraphrastica Descrijptio Jppparata^ ac so-
ednior! tlüfeiiSliftvi^^^^^ Ctfifsaii. D. N. 'Maxi^taltTähus Se-»
undas. ab Inaugaratione Frajap,4i^to;CjdeDsi reTersius aBepnl>L
Tienn. ^erat. e>K,Mp(ÜA..XY» .JAaHii: A«ni. MDLXUL . Autore
Vi Lftsio« Mad« «i^Jiftitttoriooii«^-.'!. '< i^ •. r . •
V Apparatus quo gloriosiss. ao IiiTictiss. Roib; Cäekar D. N.
laximilianus Archidux Austriae ctc- a y|eiinf30vi> rcai«bH«a' obse-
uii ereo exceptu^ fuerat, sex »olcnnia' compleccebatur • • • .«
i'5'BI.V ' .'• ^ li.- »T ,. -.. »oiJ o.\.nn. .^ : ; .
" •' (Von atirsehi'T)fei*'Ahokh'/Kbu. Mtl^nsem AUirjgenedigUtfen
i8.) (FoLäs4»^. »Seomidi aroM; Triumph^lU Expli^
iatio.« "•' '■• ■*—• -•••-' '*'''■
» Seeimdus arous« tririimphalM « ^aefi Bobemiae rcgva des!«
[naveramus, in quod uidelicetjnvictis^ .Caesar D^ 17., H^aximilia-
lus uocatus erat 6x Austria , ostcndeWt.^n paodio culminis leo-
lem album coronatum jetc.« (9.B'") ..<*,..
(Cod«2a4.) Gasparis Yelii Ursini Fragmenta ^ariaHi«
torica. ,. . .... .......
»Soluto apud August^m Con?eiitu, ac B^c^ulis etprin«
Ipibas Gcrmamae etc.'«'(ii,'ßl,5'/ .
cLxxix. '[ ; • *
Oodex MsJ Nro«8055. u^jms.
(Hist. prof. aaS.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s.XVI. (Foll.66.)
Fol. 1» Decadis quarte lib. septimi:^8 autore C^apare
elio Ursino etc. a Lazio in hanc fKurmam et seriem oige-
;na et contractus. c
yjam Statim anni initio inclytus rex Ferdinandus animo
rovidens haud dubie novum bellum et atrox consurrec^turum esse,
3 Turcas minime quieturos antequam in Germaniam revertere-
ir , Budae conventum agere statuit, non quidem ut conyenircul
Digitized by LjOOQ IC
m
kimi litgAii UBsive milUr«ati&r«i.«« .
FörJaV'tScWufs:) ,\.. .,,''.
» Caetc;rum Athesini.cum ai\tea,pro.Cae8are Jifii Ferilinaii-
dus U'MUtnMiitio vicaViiim *^ e'ölMfni^efiüin t^nui.ssct tum pri-
mum «biivaralit oifinibns iiMtflanlisaiWia« l*«gfortia irdlnibna ia
Principi« vefhaiNiraveriinf ,.W||iie poteatolia ian »nilees illo die
facti Praeteroa qiuiMae pedi^^^^^l^Mff PPUH^iM; t»l4 »«m ia bei.
lum quod aid versus, Ju^cas. itiacui^retur mias^^rM. «
Fol.4J/(Liber8.V "''''':;'* ' ' '' ' ' '
V An.i^i jjjiseqMentiS initig^c^uQi Jatn diijfijdiato dpfcembre B«
Ferdinand'us Lincio rursus in äoheiniainyad''äudiiei8 oppidiun
agendnm ad cnnventum bTöV^e^us esset, tt^^iate cV>piae quae apud
pMottium ir^ni re€^tt^w«n^j>Md^ in potesUie^m Owaro ac Ga-
marro Insula atque arcc. Strigomum.tt^ialaiit rfceuperatttna inia»
aae fuerunu..^ ^ ; ^•..,] ... ,^,, / . . .► ,
Schilift. (Fol 4». j(/ ;y;'^f "' '; .•;;••'
y£x nostris duo omnino tireaue desyderati sunt. In quibiis
eratamplissimae^speiiuyeniis , {;|ScliibfilioU<ruia^teaquoqne mili-
taris audäciac ac virtutis'egregium specimeYi^aederyit. primusapnd
Gassouiam ante signa Begii exercitus provolans hostein ad pugnam
Uceaaltitt« ac* prinniiH qwL'oatnifartO'üngi^iebaior^ tafasta cn-
apide transiiiit, et ex aquo prolabentem obtruncavit. «
Fol« 48; b, 9 Incipit libai^'fionitä ]>Msa4. quarte.«
V Caesar CaroTus et Bex Ferdlnandus (rebus hecessariia eo
in occursu iMrä Alj^eaBbeliasconrectis) Nouis luniis Aeniponta
digressi cum haud magno auorüiri dömitatu Auguslam proficiscen-
tes primo die ad Pagam cui nomen Suatium, trium modo milia-
rum 'itar 'emami peruenerunt'. »i«' * -' > ,
(Fol5o. Schiufa?)
V Caesar Bex Fcrdinandua at Campegius l Laurcntiua Ponti-
licis ad Cermanos legatus Monacum ingressi triduum istic a Prin»
cipibus kospitio liberalissima magnifiaentissimeque acceptl ftie-
runt. «
Fol. 5t. (Liber 10?)
ylnde Augustam profecti j quibua quod ei:al Principum An»
gustae qui agen^um ad cpaventuni iampnd^ai aoBTOiiarant quia-
qua cum auo Comitatu ex urbe cfTusi obviam prodiamnl • • • c
Schlufa. (Fol. 66.)
vExin Hieronymus Lasciua data publica fide adVuilbalmoaa
i BogendoHf et caeteros belli summae praefectos Vuiscbegraduaa
Gomtlattta Tttvcia aliquot aetate et viribua oorporit üorenttbma yK
ris , navi adverso flumine Buda ascendit quibua «um da indacüa
agitare tum coepit quaa trimestres postea Strigonii dataa auacep-
taeque fuerunt.«
Digitized by LjOOQ IC
665
CLXXX-
Codex Ms. Ni*ö.79^5v r »f.7995.
(Hwt« prof. ao6>.) .
Cod. Ms. Chart, in Fol. iee. XVL (FöIL 29.)
Fol. I. SolenDitatom Triam CoroDctionum IimetTss.
ao Saeratissimi Rom. Caesaris Dni. Domini M aximiliani hop
nomine secundl autore Yaolfgango La^ip Yien« ß^ Imp. M*
Uistorico. . . 1
Fol. 1. Incipit:
» Inter reliquas curat, quae inrictiss« Boro* Imperatorem
D. N. Ferdinandum angebant, illa non in postreniis erat, ut in-
grauescente aetate , ac peiic cxbausto corpusculo , rebus comrou« '
nibus consuleret, atque adea tarn Rdmlino regno quam caeteris
de successore aliqiio certo , et qui turbatis miimdi rebus quam
commodissime ad gubemaeula sederet, disptcere€ etc. « '''^"
Fol 31. a. (»H7c inaerenda aolennia qnibos Beap.
Vien. Caeaarem Maximiliaftunexceiütpffoba arcabarXXIllf.
descripta. c)
Fol. 21. b. »Tertiae Inaogarationia Hängoricae. pari-
phraais«« '
T Atque de solennibus ludicrisquet quibus tum, k Bepnbiiea
Viennensl ezceptus ^laxiroilianus rex fuerat ab iiiauguratione
Prancofurdaiia reversos « bacteaua etc. a
CLXXXI.
Codex Ms. Nro. 8657. vr«.866f.
(Bist. prof. i55. 0I. 43i.)
Cod. Ha. Chart, in Fol. aocXYI. (F0U.66.)
Fragmentum Historiae Casparis Telii Urstni.
Libri sex priores Decadis IV. Historiae tlngaricae a
Woifgango Lazio digesti et eroendati.
(» Complectuntur historiam rerum gestaram ab initio
belli a Ferdinando Rege adyersas comitem Cepusiensem
geati nsque ad solitam obsidionem Yiennenaem. « Gentil.)
Incipit : v Posteaquam nihil praetermissuro fuit , eorum ah
Tncljto Bege Ferdinando, quibus Benigne admonitus Comes Ce«
. pusiensis Beeno tpiod summa injuria , ac per vim occuparat, abi-
ret : Bex ^naem lus suum armis exequi coactus , extemplo Maiv
chionem Casymirum Brandeb|irgensem summiim in ei^erchu jm-r
peratorem creaviu «
Digitized by LjOOQ IC
6Ö6
Desinit. (Fol. 65, 65;)'
» Eosdem €0ve p€(r diß$ jBagrabieiueni TJi^mam Episcopum
et Paulum Ord^di a Turcaram Imperatore ac Cepusiensi redeun-
tcs domum Ludo. Fetri citm vix tr^eentia equitibus etsi longe plu-
res hostium c^seat adortus in via inopinai^tes edito aliquandlu
certamirfc'atncipiti postrento inclinkntibus bostium aniinia omnes
inCttg^lD.SpfO (TAioma f^avSter aaUcio conlcoit.. ao praeda omnis
gciieri3 ,iQt s^n^pla et maximi .preci| pptitus e»t. quandoquidem ve-
stes prae^io^as et vasa arfentea. torques aureos, atque alia ex
auro atque 'ärgentö miUtäriä -ornamenta , itemque ingentem pecn-
niae vim nactus ex bostibus vir ut forti animo, ita minime sor-
dido opimam adeo praedam ex aequo militibus divisit. «
CLXXXIL
Kro.8o-. ;.;Codex HAs.. Nro^8000.
:Cod.Ha.joharuift.Foi. sm.XVL (FoIK 170.)
Woifgangi Lazii Qenealo^ia Domus Austriacae«.
Fol. 1. '» De Initiis Principam Habsburgensiam. «
Caput primum.
' » De princfpum illorum origine , qui Habsburgensea
primum öinnium , dcinde 4usbij|qi appellati, paalatim ad
famam yenerant, magnam controyersiam hactenus inyenio
fuisse etc. «
(y Initium eius et totura fere caput primum idem est ao il*
lud commentariorum in Geaealogiam Austriacam eiusdem aucto-
ris excusorum Basileae Anno i564. scd Codex Ms. in reliquis am-
. . , , pUor est excuso , quanquam non perducat ganealogiam longivs
quam ad Eudolphum II. cognomento mitem, Alberti I. Imp. lUi-
um. « Gentilotti.)
Fol. 4. V. Caput n**»- ^" •
» Otl^9r<yo9. queiB.Otbei^tumanQaleacpgppjpinaiit, forte
a divina faiQa a gloria cuiusdam Oltonis Dominatur«. »<
* ^ Fol. 14« * 1^6 Ootava divisione atque ptopagatione no«
bilissimi Habsbargensium stematis in comites Ergovienaes
' * a Laufenbur et Kyburff»
Mank. . .
Fol. i5. (Hier fangt äer eigentlicbe Text an:)
»Budolphns boc nomine in fu1gcnti8s.Habsburgensium genta
aextus , Afberti quinti filius eius quem diximus postliminio AI-
satiae Laitdgfauiatum recuperasse , inter initia angustis limitibas
fortuna sterili ysus non totam Ergavifim possldcbat , belli tarnen
•tudiis, quorum deeem fechse postnatos bominea^ maxfma legitur
pietate in Deum O. M. et pleno religionis animo, caeterisqu«
omnis ^ettcris yirtutibus ab exiguis principüa ad sublime faatigiiua
Digitized by LjOOQIC
66^
pernaait « .«t praetor, pmnmm e;q^ctatioiieiii Uk , tanftt. Bemm i co^ .
roaa et opulentiss. Friacipum coQtentione Bomani imperii fascf^
consecutus Sit. . t «
Fol. 170. Schlaf».
»Ouas etsl satts duras conditiones eum tempore et locovic-
tvs admittere Wildhaserus cogeretur , ttadita arce Mauterbergio
Rudolpho in gratiam Austriacornm rediit et hie exitus eiiis quo*
quo belli fuit a Rudolpbo adolea^ente felieite^' (öb'iifecti« «
. CUSXMU. :
Codex Ms. Nro. 7ß9^^ ' ' ^ »--t««*-
(Hist.prof. 128. ol. io4«>^ i .;:,., I
Ged;..Ma. eliarti «« XVL in Fol. :(14«'B1.) ' '
Hiacellanca Genealogica a Wolfgango liazio (?^ coiigestiu
Locol. Fol. 1 — 54. GenealogiaBiegiiyilJ9iQrjgmi4iM«S
Dominis de 6tratlin{^en eto.
Tjoco II. Fol. 63« Genealogia familiae Welforam^ ..
LocoIU* FoL79«^86. Beschreibang von Hobeawart»
1489. (ö Bl.) . :.
Incipit ; .» In deia .N«men gQ( des hermTHd vogSetaiUefa hoeh*
sten Driualtigkait got des Vaters desSunsu. desh.Oelsteft Ama»<«
y Von aesscibea vnsers Herrn gepurdt als man^U.i^89e^c.
[st vermerckt ^vordcn mit diser gescnrifTt kurczlicli yon* dem Vr*
»prüng Tnd anfeng des Perges vnd Purclt Hohenward^ Auib von
ier herschafft die darauf gewesea vrtd in anfang erpaWt «-babefi
Auch von -wegen des bochwirdigen beiltumbs von wem vnd wie
98 dahin Itomen ist Auch von Apios vnd gnad wegen wie solch
beiltumb bestet vnd ku saigen worden sey auf wellichn tag Vnd
ffiks vnd 'wleuil stuck hailtumb da soyn« Auch wie vnd von wem
ittlich heiligtumb erhebt vfid nach lawt aines vergulten puechs
bu gueter mafs inhelt an das liecht komen ist. 5,
IjOCoIV"Fo1.87. »Von dem Stammen rnd herrkhum« '
ben der Marggrafen vnd Fürsten von Baden.« (iiBl.) Auch
ion der. Mark;grafschaft Baden, dem Ad<al den iUdstern«
LocoY. Fol. 98. b. Genealogia Cooiitaivt Wirtember-
geiisiam.
LacoYL Fol. io5. Genealpgia primae ff miliae . Sazo«
nicae (a Fol. 1 i5.)8ecundae fam...Sax. tertiae, qiiarlaci qnin«
:ae 9 et sextäe ex Marchionibus Misniae, . . 1 . .
Li'oco Vll. Fol. 129. Genealogia comitjEtm de Bachbom»
LiOCoTIII. Fol. i3o.p. 3. Deutsche Reime. »Ainapruc^
ron den tafl Rand kunig Hertzog rnd Für^tn gjrafn herrn
ritter Tod knechtn dem tewrisiü 90 gelebt haben die voa
Digitized by VjOOQIC
668
Vffo.769t. frviMii Jün^kfratm vnfl fraWa rll ritterscliafft vnd Hanhait
b^j^angn haben. «
Incipit : v Von Montscbal fast der edl stam
» Wo der van erst sein vrbab nam
» Die Temploia vnd des grabe« scbar
V beä solt ir eben nemen \Tar ete. « 8 Goloanen aaf
«»A Bl.
' Ende, Actum Anno Dopiioi M; V« xj»« (i5ii)
Logo IX« Fol. 1 84. (eig. i33.) GenealogiaRegamBoe-
miae,
LocoX. Fol. 146. ¥• Geoealogä Lacembargenaiom«
Logo XI. Fol. 159. Einige Notizen tlber mythologisch«
Personen. — Derosus. Egiptus etc. («V« Bl.)
Logo XII. Fof. 16^3 — 203. De proyinciia Stirie et Ca-
rinthie er eorom principiboa et' nominiboa ac Monasteriit
etG, etc.
if^ocoXtll. Fol. do3. Allerlej Notizen t. Laz. (unbe-
d»otehd, genealdg.) '
LocoXiy. Fol. 204« Familla Anglerie Comitum in
lulia.
LocoXY; Fol. 290, Familia Sphorciadnm ducom Me-
diolani.
LocoXVL Fol-aa5. Familia Eatenainm qne er Estensi
bppidb transpadum flavinm Tenerat«
Fol. 326. Estensis ac Ferrariensia Cronica.
LocoXyil. Fol. 937. Ezelioi domini Yeronenaia Pa-
Uninornm Tjranni — hyatoria.
CLXXXIV.
n>..8974« Codex Ms« Nro*7894.
(HisU prof* 54. Ol. 497.)
Cod. Ma. Perg. in FoL sec. XVI. (FollSo.)
Anf dem innern Deckel 4 VVappenschilde. (Oester-
reichiache,)
Fol. 1. Invictissimo Principi ac Domino Domino Fei>
dinando Dirina favente dementia Bomanorum. Hangariae.
Bohaemiaeque Begi Archiduci Anstriae Daci Burgundiae
Stiriare Charirtttaie, Comiti Habspurgenai Tjrrolia et Flandriao
etc« Domino 'sno clementiasimo.
locipit: »I^raeclara a Maioribus tuis InviGtissinie Bex et
laude quoque apud eiteras naCiones digna cum alia fuere multa,
tum illttd m pnmia, cum omnis generishitmanitateliberalitatequa
Digitized by LjOOQIC
negociis praepediti noQ denegarint , Qui animi bonU «Eoellenenty ^^
et quod in fc^rtuna aut faio positum noo erat, ai^tu^a |l4 l^vtes et
virtutea confonnata est« «••••*
Schlaft: Datae Yiennae Fannöoiae priäie CaL Id.'(?y
Decemb. Anno M. D. XLV.
Maieatatis yestrae deditisaimas et sabiecliaaimos aerritor
Yaolphangaa Lazios Medicinae . i
Doctor et eiusd«m in Gymnaaio
Yienn. pablictts profesaor. '
Auf dem Deekel voiraofsen, mitgoldeneo Bocbataben
gedruckt:
» Interpretatio Cborographiae utnusque Aoatriae.c .
CLXXXV-
Codex Ms. Nro.7865. vr».786s.
(Bist. proL «3, ol. 4*6*)
Cod. Ms. Chart. secXVI. in FoL (49VgFoIL)
Fol. 1 • » Mappa sive Chorographia Castrametacionum et
Profectionam longe invictissimi Imperatoris Caroli.A
rin hello adaersua Schmalcaldienses in Bauaria Suevia
et Bisa Yirtenbergiaque geato. « (i Bl. auf Perg.) (Primi
libri Chorographia«)
Fol. 3.
9 Inuictiasime et clementisaime Rex etc. «
» In ista Mappa bellum gestum ab Imperatore iDuictiaaimo
^rolo V. Doroino nostro clementisaimo adyertus Scbmalcaldien^
tea in Bauaria, cum suis Castrametationibus ac profectionibus De-
ineatum est. Nam Historiam cum dubie mihi res relatae sint»
icribere nolui priusquam ueram informationem a Sacratissima
tfaiestate uestra acciperera. Proinde est Spatium boc uacuorum
«elictum a me est fuliorum. «
» In piciura auiem aive Mappa Castra Imperatoria Aurea
rucc , Castra hostium tentorio, itinera Caesaris siue profeclionea
lureis lineis« bostium vero rubris lineis, Denique numeri ordine
ubiugatarum sive ad obsequium receptarum civitatum auro re«
»resentantur.«
Fol« i4.
Mappa aive Choro(^phia Castrametacionum et Profectio«
um longe Invictissimorum Caeaarum Caroli V« et Ferdinandi
*rimi.
»In hello adaersua Joannem Fridcricum Exelectorem in
Digitized by LjOOQ IC
:!^i^786& llisttia tt Sftlönia' IVetiiqae ad^drsüs' ccmspirationem quorandam
in 'Bohemia gesto. « ' -
. t »In qua pictura' |yr<>feetionif9 Imjileirfttoris aareis lineia pro-
fcctiones Regis Ferdinand! argenteis lineis et hostis rubris lineis
representantur. « — (i Bl. Fol. Pergament.)
Fol. i5. Oben:
' ' »In istafilistofia pleraque ad fidem rerum melius iastractus
mutaui. « — "
Incipitt vLiJbfir Secundus Historiae Austriacae de rebus a
Garolo V. et Ferdinando I. longa Invictis$imi8 et clementissimis
Gaesaribus aduersus coniurationem Scbmalcaldiensem in Saxonia
et Misnia foeliciter gestis autbore Volfgango Lasio Viennensi. c
, »Victor iam Caesar I quo tempore profligatis boaiibus ae
Maximis amplissimisqüe Germaniae Prouintiis pacatis • Vlmae in
Hibemis erat ac quotidie in deditionem . uenientibus clementiam
Omnibus plusqutfm btimanam, incondiiionibus praeferret, interea
alia ex aliis bella suborta apud Bobemos et Hasses flagrabani,
Quorum illos scilicet Ferdinandus Augustus, qui eins populiRei
est, Caesaris frater Germanus a Saxoniae Duce Joanne Friderico
totius concitatore belli iam inde solicitalos et longo bactenus ten»-
pore factionibus et Scbismatibüs in studia divisos, cum multa ne-
quidquam cum gente effera consilia tentasset , arrtiis compescers
Sussus, tamdiu teniiit, quoad coniurationis exercitus apud GieB-
gam Sueviae solueretur. Ad bos uero quod cum imperio Maximi-
lianus comes a Buren et Martinus a Bosshaym , nondum extremo
anno Belgicas copias adduxissent, magnae et necessariae Caesa-
rem causae perurgcbant. ^s . « . (55 Bl.)
Fol.49ib. Schlafs :
V Nee spes maior alia post acceptum alta • . banc clademapiid
fauentes rebus coniurationis erat. Ifluerunt conatus illius Mag-
deburg .».et aliquot aliae maritimae Saxoniae Ciuitates ob resti-
tutionem Ecclesiasticorum bonorum Caesari adb. & . • (Mank.)
Auf einem kleinen, hinten angeklebten Zettel steht:
Nota.
»Haec Jussus snm a S. Caes.M. Diuo Ferdinando quod
in his hisloria non ubique..«. esset narrata et odii plena
propterFamiliaramBohemiae notam (votam ?) aaferre« De-
ditqae mihi saa Maj« librum Praghe Germanice impressam
de factione Bohemica a sna M. eunlgatum sed ex (eo) quo-
tpe iassas snm pleraque mitigare. « —
Digitized by LjOOQ IC
671
CLXXXVI;
€i>dex Ms. Nro.7959« ^^^^^9^
t (Hi8L pro^- i6^-)
Cod* Ms. Chart, in PoL sec; XVL (Fdll.l9a;)
(Sflark TGirbuiidM«)
1« Miscellanea Laziana.
Fol. i.'Fragmentam de hello Schmal ealdico.
Fol. lo. (Giddrackt.) Karte: Sohonlandia.XItl« Nova
Tabula. ^
Fortftetmng dea Schnialkaldischen Krieges. '
Fol. 38. »Incipit Über Tertiua Coniarationis Schmal-
c'ald.««..' '
1» Nihil iam erat in Germania quod yinci poterat*, lieo
oppidoita nee princeps etc. « '
Fol. 39. Belli adrersus coniörrätioncm * Boliemicam a
Ferdinando Auguato Hangariae Bohemiaeque Bege gesti !n-
cipit huiua opeHs über TertinftAuthore Wolfgango Lazio
Yienn. Hedico el Phtlosopho« •
Fol. 53. Histona Belli GeHnanici.a (^arolo Caesare
Quinto , a Junio mense anni i546. usqne ad Junium anni
inseqnentis adversusfoedus seu polias coniaratiönem Schmal-
caldienaem'gesti aufhöre Wolfgango Lazio Yien. Austriaco
Medice e t Philosopho.
»Cum esset Caesar Batisponae, etGermaniae'CouTen-
tum ob multas et magtfas ageret caussas etc «
2. Bichardi Streinii.
Genealogi4 Austriaca B« S^ pro Bege Poloniac.
A« 1699.
Fol. 62. Schreiben des Erzherzogs Matthias «n B.
Strein , von Wien 9 August. '(Orig.)
(Will eine Genealogie des Hauses Oesterreich für den
König von Polen )
Fol. 64. Concept der Antwort desB. Strein, Freydegg,
i4 August 1599.
Fol. 67. ff. Adversaria zu dieser kurzen Genealo^ia.
Bis Fol. 76 eigenhändig v, B Strein.
Fol. 77* Beine Abschrift dieses Aufsatzes:
Yertzaichnus aller Erczherczogen vnd Erczherczogin
Kunig vnd Künigin, Kaiser vnd Kaiserin des hochlöblichen
haus Oessterreioh, Anfangs aber von deraellren Trsprirnng*
(16 Bl.)
Digitized by LjOOQ IC
■i«i79^
6T2
OLXXXVII,
Codex Ms. Nro.7960.
(Uist. prof. 160.)
,God. Ms. Chart, ia Fol. i. XYI. (Poll. 75.)
» D. Wolfgangi Laait , Liber qaidam indigestos M U«
cellaoea yaria continens et in his aequenlia «
1.) Hertzogen su Ostorreiob «uaa ^em geschlickt der
Grauen ' von Habspurg, Est UQtani mulilnm . fragmentaa
vnius folii«
0.) Comites Austriae nlterioris in Marc4>iB«ania. £«t
fragnentum ioiperfectuoi.
3.) Yerzaichnas Etlicher alten geschlechter Tpnd seu*
gen etc.
4.) Fragmentnm qnoddam de familiis Austriaofte nobi«
litatis et inter caetera de Starhenbergica» Bachaimica, Zin-
zendorfica , Bappachic^
6.) Das geschlächt 1 oder Sipschaftpaumb derea toa
der laiter Italice de la schala, latine Soaiigerorain etc.
6.) Sipschaftpaumb des geschlechts de Caballia , Tom
Ros etc.
7«) Sibschaftpaumb des geschlächts Oberharaer.
8.). Sibschaftpaumb des geschlächts Franauer«
9«) Sibschaftpaumb der Clingen.
10.) Sibschaftpaumb der Schat*
11.) Sibschaftpaumb der Radaiiern*
* 19.) Der Wurfein Wapenbrieff vnnd Adels confirmie-
rung, durch Kaiser Sigmundt. (Snoym, 1437. St. Catha-
rinaUg.)
1 3.) In mortem Sanctissfmae Heroidts Hagdalenae II-
snngs, Carmen Lazii.
14.) Lazii expositionis pars in orationem Aeschjrnis
contra Gtesiphontem.
i5.) Fragmentnm quoddam antiquum imperfectum de
Legione tertia, de monte Cetio, Arlape, Lanreaco etc.
• 6.) Adlstandt, etlichen alter oder abgestorben noch
Tor etlich hundert Jar, ynnd zum thail noch vorhanden.
Item TÜ mer snder alte vnlesbare schriften Wolfgangi
Lazii, tamquam folia Sibyllina dispersa* —
Möchte wohl gröfstentheils unbrauchbar sejn , wegea
der furchtbarea Verwirrung und IncinandeKscbreUMiiig.
Digitized by LjOOQIC
613
Cod^ Ms. Nroi1fSß4i.:": ■•• yw*.
Coa» Ms. cHarU »cc.'Jttil la toL (Fotl.74.) /*
' Fol. !• » Epitonltf oder kürtzttfiii' A^sczug derdrittea
Decadit der OesterreichUchen .Cbronicae ^Qjpi WbXfgang
Lasio Doaor in lateia btachrib^a vnd io viev Q^cftdaa oaa*
laylt.« :. fl r
b. »Dem Durcbleichtigiateii ttocbgebornen, Forsten vnd
Herrn Herrn Carl von Gottes genaden Ertsli^rtM>g,iiliv, Österreich
hertsogen su Burgund ctc«. meinem ^enaiiigi^tcn Ilcfrrii Yvünsch icli
Wolfgang Laslus Doctor Ho. Kb. Mt. Ä^tb Ynd^^i^^H^gT^pbns
Ir. F. D, geborsam ister di^er von Gott Uenf UerjTA Gläckb vnd
)» Durcbleichtigister Qocbgebomer Fürst genpdigister Herr
Nacb dem alten Latcyniseben Sprichwbrd gui dtp aai kU dai,
vberandwurde leb £»F. D. ain Epitome o4er Coropefidium.des £d*
len Vralten Uabspurgisoben stamens dauon aucb£ F. D« als aya
Srtsbertsog zu Österreich berbbumen, ain bburtse, äuffsaicbnua
auf derselben begeren so vill Ich in aynem inonat aufa meinem De-
cadibus Herum Austriacarum (welcbe aucb vnder dem schirm vnil
Fatrocinio £. F. D. nils gott der atmecbtig des JUiii^ht sehen in
kburts werden) ausscrzieben vnnd abbreuiern. bab mugen. In mei-
nem nur SU vasst yberladncn Studijs vnnd Lucubrationibus, .vnndL
gleichwol in solher eil die gebürlicbe Zierlikhait der >vort weni^g
angelegt ist. So Pin leb doch vngeEweifclter hofFnung vnnd suver-
aifibl; wd E*F» D.. aolbeä evstlicn lesea wird tancfaaiafnlroductio-
nem Sj werde demnach das rechte Opus der iitaiff«Deea4um.ii|k
Iiatein beschriben, vnnd vnder dem Namen -vnii(|,|'atrQoiaio E.
F. D. in khurts an den dag bhumen würdet , desto lieber vnnd
begirlicber lesen , von weihen grofsen opere dise^/Competidium
dar dritten Paead^ äufeang ist aufs hbureaist vei^a^vnnd damit
Ich mein glaabe6fe|iMiga' Üey B^T. 9. die weil. rnuaHea Vaglibh
mein andre dedi^tio^ ,ypn Hasel ,90 lantgaam berk^uyi^fi;, }iah Ich
liiemit offtgedacbten grofsen Operis der Ersten iswfijlL Püec^er ab-
schritt fürzugeben ni^bt vilderTassen wellen vnnd dJinit' bochge-
dachter E. r. D. ^des gantsen Werkbs ain arguracmt vnnd'Suma-
rieiv habe, werden in der ersten Deead'e atifgeArt aHb tfie vOlkher
so Osterreich vaa' den 'Fürsten von Bamberg Inea^^gebabt' habea
das ich gleich wol in opere migratioi|um aiftdi trapt jfr jsber gaae«
raUter würd hie Limitirt auf Österreich vnnd pf rp,e|^a /oratione
deduciert, In der andern Dccade alle die Fürsten so von des
grolaen Carls Zeiten bis auf HudbIfPen Von Habspnfg den Khünig
slda Regiert haben danmder die von Fjlrsten v0#Bamberg S«
beopalds gesehleeht iürneaiaie sind welber aambt der'von Habs-
purg historia Ich zum tayl selbst gefundaa ynd viüea rv^rpqfrgnen
orten stisamen gepracht bab , zum ts^l bat dareue vnd darunder
mir geholffen der£dl vnd vcst Paut Pesold Hhömiscb'er kbun. Mt.
ftatb vnnd obrister Dreyssigist bandler sü Bresptirg Ir lüt. alter
liener vnnd vor Tillen Jaren gewesner Erenholdt, demnach in der
I. 43
Digitized by LjOOQ IC
ft74
tfr». 7864. dritten Üecadc ist die hi^toria 4or,von Hi^purg , welches in £-
sem puech E. F. D. ein A^l>br^lc(tf&n' s^bcn in der vierten Decade
, . ,. werden die gescHiqbt Ktiay.sgr l^idrleks vnofl^Msndmilian Ynnd ia
der fiinfften vnnd* lesteh fi." F!' b-'a^erliebst^n^Mern Vatter des
allerdurchleicbtigisten gr(:(£üncäbtBi|istfln:Fürsten vnnd bcrm hcrs
Ferdinanden von gQte^ genaden Bh^mischen etc. K^Hun^rn vniid
Bchain ctfe/Rhtiifig' ErtdibrhJog^//okcrreicTfac;ÖanaiungKliri^
vni>4:>Ta8t d^r.,PeiJachtims,yric<)!pjiÄt [auC^das.kWrtwst aufgeßirt
-welche BecadeM ob ir.Mt. yiplleicbt nvcfit'^\voUe')[(i Iren leben u
Euulgi^i'eh v^rWilligcn, ih*Öchle\sy ain'zeTdaiig liinder'gestcit noch
b*baUt»^W^rHeiV bis au^'Ir'Bfb^. lib. Mt.' vv.olgel'alen »vnnd guetbe-
dunkhen vnnd damit Ich wider auff mein anfang khom, Ist meia
geborsamist bith £. F. O. welle erstK^b .dises khlayne Wcrkh ia
solcher kbur(zer zeit gemacl^t in dem pesten von Ir F. D. Diener
vnnd tiii6b'd^m'^spri6b\Tor^ vnpdVie es aineih' ^(rst'ipn seinem zvr
namen na c*h' gehurt vnnid.Vvol änstdt Serena!fVbnte aufnemen piß
des so nofih 'yrfdet* "dem DruVh'fsl;, yhnd des so' darsu khomem
söld 4 v^iVs gött feit fler zcU',,' 'mein' gld\ibcn T)e;^,E.F. D. erledigea
wirde, "detnifafch iauth bey Ir ÜeVi-n vätter die Rbo. Hh, Mt. voa-
scr allergenedigister herrn ain treuer lürbitter sein damit inirlr
Mt. 9ni vol föruiig solbes' naniVaiTtigcn* Werklfs vnnd dester grünt-
li^her aller '^^tth ei7nn^ing 2U dynet B^ys in. Tirol vnnd Friavl
. da icb^och nie!gcwest ain stcwr gebij, vnnd iheinen Sun so des
Puech .Vnererit thail ^eschHbcn hellten pefttk*defh zn aynem Super-
numerarium fn Ir'Mt. HöflPCnntzJcy, ^elhie als ain Iiiebbaber aller
lihüns't vnnd 'zu ^rorsen ' gTlkh 'natnen' vnh'Q stand zu crwarteiwS,
dauon so vill prophecey verbanden und gecuche Got der Herr
vnnd" alme'chtig Parmbertssi'g' vatter vor aMen ybcl beschirmea
vhnd seine Lanndenvill Lange Jat* erhdTrcd ;satnbt IrerD. liebstra
Herrn Vatter- vnd gebriUIer , der ich fnich ,i^11en ^Is der wenigist
dienet* demuetieist befeleben thtte. ^ -^ . .' \.
FoK'3. Ursprung det^Eälea ?ralldh*'6i;dmea der Cf^
.' '"ThiBötBrecht, :/■'.;*■ ' ': .'•'''"!.; ;/' :
, . SigepipBchU ;. '^' \.../ ...
. ^Zwisobcii FaL 18 «nd 19 ^ind i^JBlättar.eing^andea,
welcher cd^. Geschichte K. Fribclricbs und K. BUtibtae Tca
Ting^rA dietoi^, wahrseheinljch \in Laiüni I^and.
'dr) 1/^^/1476. Der Sp^n ^nd. ^zwttVaXiht zwischen
Khäyser i^n^ricben dem Drittea^yn^ H^r^Vlrichen voa
Grauepeich jut 2wier vnd f^n.zway 4>rten.'Qoneordiert tdA
kimirekh «gehegt worden Erstlich za EbevMorff den Mitwa-
chen na6h 8:' Erhartstag 1475.. etc.* .«': '
bi) ''ÜeVLands rata Verschretbung hern Ylrichen Ton
Graucfiek}^ ^'^|)en.»— Wir Miphel Y9n g. gn^ etc. Borgk-
graoe von ilJUy Nienburg eitc. (flßooo «ngt. Dac.) 1477-
e.)'Wi«nnep contra Friderica«« (Belflgemng.) Krens
tind StssiftFrdheitsbriet'. -
. • dr)(^;K. MatthiÄs' v.X^ngärhcbminüQicirC ein Schreiben
VI C^eineq Vjitcr)K4 Fridejfich (pro defcnsione Grafenekker
I ' .»r ..". n..i-li ..,1 . .1. ' ■ 'o ' »-■■ «^ '" ■ ' '
Digitized by LjOOQIC
0T5
Fronftwer.) pMtbnrg, i479. in dicv nau mftiae (Mli?ita-ifr<»«7QM«
( marie«)
» Ali ynnd Ewr kh. M t. ain werbzedl getannCt Ton«
irin TDgehorsam ewrer lanntlewt anprapht habt« « • . « ( i Bl.)
**e.) IC. Matthias Gorv« nimmt die österreichischen
lande in Schatz und Schirm. (Grar. o. Fron« waren im Na^
en der Andern gekommen.) Dat. Ofen Suntag vor S.
eitstag 1479«
*f.) Vertrag zwischen Khay. Fridrich rnd denen Ton
raoenekh, Pottendorf n. Liechtenstain. Wien, Sonntag
(sminiacere t477.
**g«) ürsach des Kriegs so Khnnig Mathiafs zu Hau-»
»m gegn KhajserFridrichen zu haben vermajnd hat. Mit
em Edicie K. Matthias. (3 Bl.)
h«) Schreiben K. Mathias r. Ungarn an Herzog Sig-
«nd V. Oesterreich. Ofen, Samstag vor Yiti 1477»
i.) Yerzeichnifs der Schlösser, Städte und Märkte^
if Seite K. Matthias von Hangarn etc.
.***k.) Schreiben H. Friedrichs an die migarischcn
tinde. (UeberiC. Matthias Kriegserklarang; sie sollen ihok
icht helfen») Dat. Yiennae, 96. Janti 1477. (^ Bl.)
. 1.) Schreiben K. Matthias von Ungarn an die osterrei«
hisohen Stande. Landtag ausgesehrieben nach Eroberung
0t Stadt Wien. Dat Wien« Montag ^nach Gottsleichnams«
lg »/|85..— (iBl.)
(?) nk.) Nachrichten von den Türken, in KSrotheni
[ngarn o« s. w. 1480. — ( 1 V2 Bl.)
n«) Copiae renovati belli Hangarici ob non solatam
ecnniam. Y. K* Matthias Corr. Dat. Hhormdnrs an U Fr. tag
. liechim^h t479'
NB^ » Anoo 1 479. istain fried geniaohl worden zwischen
•nnTurhlien» Khajser Frvdricben vnd den Venedigem za
U>nstantinopl an S. Panlsbekhernng dag. iiihalt nachuolgeii*
er Condition.« (?)
Zwischen Fol. 35 und 36 sind wieder 6 Blätter klei-
eren Formates eingeklebt. (Scheinen das Concept des
iszins zu sejn ; das Uebrige ist die Beinschrift.)
Bl. 5. 9 Artikhl des anstsnd Indaciarum zwischen Khay«
er Fridrich vndKhunig Mathiala zu Hangern de anno 1477«
Dontag nach $^ Marteniag « .
Bl. 6. Citation 2 Anabaptia(ea , darch den Hector der
Iniversitat, W. Lazius. ig Dec. 1446« s* Beilage.
* Die Blätter sind nicht ordentlich zosammen gebunden«
D z.B. von Fol.^^'^^a ist Friedrich der Schone zairischen
jU Albrecht Vi, b. seinem Brnder IL Friedrich IV*
Der Codex ist mank,
l43*
Digitized by LjOOQ IC
67©
Bt9. fSM- D^ttnit: »Vinid nac& dem er (Matthias Cor f.) dise
flekhen all hett Prandgeschatzet, zog er gen Oedenbnr);
palib äa jher. «
Verdient benütrt zn werden.
Bcylage aus Codex N''^' 7864.
... .IQ Dezember i546.
No8 Yaolfgangus Laziut Viennae Artiom Philosopbiae
et Mediqinae Doctor eiaadenqae tbeericet Ordioarins , et
Generalii aladii VienneosU Bector etc. yoeamaa et noeari
facimut hac publica citatione Joanaem Ratemberg Artinn
MagistruiQ, et Quendam Casparum Molitovia, ntromqne ati-
pendiariapi qoondam Buraae Haydiiha)rjn, quodridelicet de>
sertores a aignia non modo noatris « sed ab EU)cleaia adeo
Catholica deficientes ad impiam damnatamqae Anabaptisia-
rum aectam transierint. Qaoa peremptorie praeaentibos
publice sie citamua Quatenoa ad diem aeptimum aequeniii
Mensis Januarii Anni faturi M.D.XLVIT. hora daodecima ia
conaistorio eoram nobis et Consistorialiboa noatria compa-
reaat et quivis eorum compareat , rt et Beaipisoentes Ee-
clesiae fideiqne orthodoxae reconcilientdr et loiprobitatit
scismaticisqne aacri baptismi Iteratoribus aUoranme prae-
aentia tempeUtatia sectaranvafaeclia eiooroplicibuaillarumue
damnatis opinionibus quovia modo posthac nee adhereaat
nee attendant. Quodsi Inobedientea et contninacea in prae>
diGtoci talionis termino comiparere neglereriat aprenerintae
Nouerint mox nostraro exclusionis sententiam ad?eraua eos
fereadam eorum contumaoia sen abaeatia in> aliquo non ob*
atante« De affixione nero pvaesentium farauli noatri inrait
stabmini relationi pariter. et juramento Datam Viennae dit
XIX Mensis Decembris Anni MDXLVl.
(Pol. 36.)
i9ti».8457. Codex Ms. Nro^6457.
(Hist« pirof. i6B et' 166.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s, XVT et XVfl. {FollöjetS^.}
> ly) FoL 1.- Bauariae Civitatum ac Comitatuum bre*
vis explicatio Wolfgangi Lazü Viennensia in nno die con-
tracta.
Digitized by LjOOQIC
671
: -..Fol^r». f Mfko.84iy«
' V RererendiM. patri «c domino Dn6. Frlderico dd gratiaepi-
wvptf'Fablaneflftt seu YindobonDCnaidigniss. principique Illüistiri
0tudiorumque omniurq unico Asylo., Mecaenati sao obserrarndis'-
aitno. -~ Vuolpfo. Lazin«' Vindobonnensts sui commendationem. «
'< »llerereiidiaBime prfnceps 9 Mecaenas observandiss. Ovod
llt«plB famfliarisaiiiiia (et qaibas me pTaVie jndignum agnosco) in
nwadatia «liki Faternitaa wstra dedii, libenter admodum' morem
fereiM, traiismiuo bio, «um Bavafiae tutn Bbaeni civitates a no-
is brevif er dcaoriptas * duabts adiunctis Cboragrapbieis Ghartis,
Quaimtn Bavariae a Jo. Auentino idoctis. viro aedita et ut videt
Patemitas'vestraa nobis avcta est, Rheni vero a nobis rpsia radio
depkta aed abaque «xrrema manu. ' Etsi enim BauariaMtcoiMtet
una cum tfppidis' in eaakis ad plentim quod aiunt a Jo. Aventino
in titeras raissam , ea tamen est principum Bavariae in praecepto*
ria sui man es »ropietas-) ut tantum opus luce privare non verean-
tur» Quod et Beatus Rbcnanus in nac ad me data epistola con-
queritur, ut le^et Paternitas«;Ve&tra,. BJiaßni vero rip^m I^cuple-
tissirae , ut mihi videtur« Beatus •noster perlustr^vit dili'geati pro-
J>cmodüm et incomparabtli vetustatis animadversione, c^ius bic
ibri partem transmitto. Intelliget et easdem Rbaehi ui'bed pater-
nitas vestra ex epistola Beati nosttl bis**diebtta ad ttie'^dattfJ Qui-
b4»s sab fiaem bui«t o^lolae paaca'adiecimus quae .et Rheni e(
^auanae civitates continraint et poiissin|um Diocaese? ujBterea tepi«
acopales. De quibus prolixe Rbaenano perscripsi, simul dß Vien-
nensi episcopatu , quem a Frcderico tertio Caesare et Aust'riae
arebiduce renovatum non inveptum d(;ptebeiidi. — et euitis epi-
acopds Fabianenses dicföe ab oppido ab anno salutis 470 impe-
rio «Zenoms et Geia«rii pontifi«atu. Huius igitur nosti*a^'"ad
Rfaaenanum nuper adeo datae epistolae eiompluM Reverifi/vdUsimae
paternitati vestrae bio. simul transmitto, cum eam evqV^erit Beve«
rendiks. paternitas ve^ti^a , mihi remittet , credo vero qüasdam
pfaueiBrs.in ea epkrtol'a'mendas esse, 'quas tcmporfs tarn brevl inter-
vaiW'jexelvaus emendaf« non potui, ttam ista prima eirt fliaft«^,
qu^mn %^4 m^.ratinnircimypiopv« desoripinm Rbaesjan^ tramoiial)
proi'nde si inciderit in tale <|^uiddam Reverendissi^a. Paitrnitas
vestra non inscitiae nostrae tribuet. Adhaec mittere plaouit Re-
▼erendissimae Paternitati vestrae Absint.bium uerum Ponticum de
^ifrö^'^süpcriört äbno' in plrandio'Dn. Gerardus Caesarls * drator lo«
quutus catV boc solvnir uciitfiou>um diput et y^onr eorpok»9^ ^
ut mihi videtur |cmper^^mento ac malo R.: D. ueatrae cpuKCf^it, ex
quo l^ic comp9^itamrco9servam In Myropollo Heyn baheo quam
ita cxtulit idem legatus ut Caesarem cß i|li aaepe in conuiviis.ad«
aeru^ri.t,'|ex hoc ^tesX ReverendiAsima patfern itas vestra .vinum
Absintbicae bio conficjeire et xiti loco aUerius Absinthij .fpedi •—
Sed placet locüm GaW«- doctiss. medicornm ea de re subjoagere,
(ful .sie habet libro undepimo Methodi Tberapeu. Gum^ altern, du-
plex in omni absinthio facultas et Qualitas sit, veluti in libris de
medicamentis est tradituro , utiquc in Pontico adstringendi facul-
tas, hon parva est, in Teliquis omnibus amara quidem qiuiHtas est
yehementissima , adstrictio vero , quam saltem gustu.agoascaf aut
yiane obscura aut prorsus nulla sentitur. Proindc Ponticum ad
oc inoris (?) cf vcntriculi phlegmonas et affectus cligi pi-aestat,
Porro, id est tum 4V)Uo'tura vero florc longo quam caetera absin-
-tbitt dninoBeu . Qid^iüi<|ttoqu6 bnic oon modo non iaanavia iMrum
Digitized by LjOOQ IC
678
Kr».845f« •tiam aromatam quid praeferens, reltqnis Omnibus plane est foe-
dus. Qu;äve haec fugero conveaieC, utS oiiieia semper Ponticoi
haec Gal. autem vocat Ponticum quod in regionibas septpntrioB^
libus. in comparatione Italiae proveniat ei proKimis Ponta« quem*
admodum Ovidiut se scribit in Ponto exulas^ cuoi cooslet eum in
Fodolia siveLituaoia exilium tuiiweKiovio urb« apiscopali« Bens
valeat M» uestra et nostrara subitariam rapsodiaaii pacienier ferati
mibique duas aut tres vini horni urnat pro conmodi^i mensaa
nostrae et studiorura nostrorum susten^culo ex liber^Utate, «t
antea promistt 9 donare dianetur , pro quo donativo onma mca
humilia aervitia Revorendisfjniae Paternitati vestrae eiliibeo
proropJta et expositai cui roe uaice comiMndo, ut unico Macae-
lia(L Viennae ex aedibu$ nqstria V« Nop« Oetobris.« (?i538?)
Hdiss. Paternitatis. vestrae dedidissimuä cliana
Vuol%annis Lasius medioos
Vindobotmansis prop.
' Oppida Barariae restasliora,
Artobriga abi hodie Weltenburg Coenobiam aitum est
iopra Ratisponam etc.
In fine mutilaa traotatoa.
3.) (Fol. 11.) Pars historiae Roberti Piotariensia re-
^^ perta a D. Wolfgango La^io regio Hiatorico ex «rchetjpo
descripta* (Historia Hierosolymitana.)
y Prohaemium in praesentem bistoriam, a
9 Solet noonunquam accidere , ut res quantuinlibet notas et
eximie gestas tractu temporis, uel fama languidior minuat Tel ob>
livio.po^tni'itatis exstinguat. a.-.. . .
Ende: (Fol. 18.) »EpUtoIam Salahadini responsoriam
'^"""^ Ubello nostro insereadam auximas. Nam superba t)rranni
fidttcie qaam ad resistendum eonoeperat ex ipsios tenore
claresett« Eam qaidem in ipsa simplicitate rerboram. c (Ce-
tera desiint.)
^ (Fol. 19 — a6 leer.)
* 3.) Fol. 27. W. Lasii Apologia adveraus Brassiceau
de Carnunto (matila?) ad Beatum Rhenanam soriptsu
Inclpit: »Doetissimo et omnis bistoriae consultissimo viro
D.' Beato Hhenano etc. Vuolplisngus Lasius 'Vuiennensis siue Vm-
dobOnensis medicus S. M. D. «
»Binas a te uno statlm mense Aug. literas aecepl Pmeceptor
obsertandisstme , alteras Seletstadii postridie cal; Julii, alteras
vero S cal. Aug. datas, utrascrne plenas benevolentiae ac summae
culusdavn tuae erca me pietatis etc. « (V. Lambeclus , Gomment.
Lib.II) (17 Bl.)
Ex aedibas nostris Yindobonae pridie Cal. Ootobris
Anno 1545*
40 Fol* 44* V Verzeuchnufz , waa.d/er hochwürdigiec»
Durehleucbugist, Grofzmechligiat» Fupt mnd Henv Herr
Digitized by LjOOQIC
/ Ctg
ätralzbarg Tnnd Fass^aw etc/Mem 'CjDedigGter,f!ür&t yniL
Herr, zae aaszgaben deroselbeu schlofz Yasenburg Nea-
ivqctf gebdH«,iimn0 gftW^ftW*#ff4«llrVOT Afi -i4)m. j^ife hierin
eAmtfitiem.J^9ui\4W4i^'J9# J^^
zuesehen.c " : \ -
.7 •Crailiokii^Tolglidife'fliitnnpili BolM'B'defä OAeiw, A&qo
^^' >M- * ••. *. .'ii Ji 1 f . . • . • ' '■ :
Item den iSt» Juliy lüfteft Iro Iiochfurstl. Durchlclit. C^bei-
nier Secretarlus vnnd Gammer Rhatt, Herr Seraphim Uedhott mir
Iii'9trHrsft>\if^V*i^^t §6£eb«oeff>Vf*i)fWat9^ 6oö'!l.^ "^ •
••'• ''Den i6 Ml^ Mffert Heirr i^ranU'WTepert'HandieYsittafi'ia' *
Coltoar*, Lafuth''^ege]^h€n Sthews •i-'^ooöfl;
Den 6»M Sep,tf;nlb1«i8X0ireft Vi);1ails M1lller'Efii^peAger*'Sta^
Zabtfrn , Latttb vber^^ben«<i 9c;lM)tMb 96</fll . : .
' "Ttem dem* «5«OtfM»ri$ LUMMlfO'bdfehfrfrstl: Dttrcht/ Baucht;
^Mer Hcrr"P:»Helnrt<;h. Laufh' Tbergebenen Vrlibündts^ 1190 fl,
Sttmma ihilet'dei'BmFffdnng diM'i6ii'3^W in allem*9i6bfl.'a.ä<f.
i6f5i— ^4i6fl.'6'Kreutev.': f6»6>**^ 5df^il. 5o KrenEcr." 1617 —
8950 il. a3 Kred0sei<.4 ,W6iB'-^ 4*04^; ^4 Hireuäer. J6t9' -u '^fti^^il.
8 Kreuzer. 1640 — 3 166 fl. 40 kr.~ 1691 — 5649 ^' ^^ ^^' ■ d.
&((i3 -r-^437ft» ./Ist yet&isier od^r guter Wehrung t63£fl«^43]ir.)
■ • I ■ »)^' »• t' I' • ■ ' . '*f\.
.i.r.^') (C®^*. "^^ Foj,' ü ,Ausfarung der Genealogiae
Aöstriae durch TJ^pJf^'.Ij^atz^viji Öpe|or,^m , lltstoiticafp etc*
^Laiftä Geoealo^iae ikustriacae^co^pei^diuin») ': . <•
''•' 5>In diesen g^gfettWertigenAtbo^fw sind «u pr^brern welcbes*
ii/h' mit alten. bripflfeA.'pue<Sb«rri vnnd abgescUriffV 'äer 'b«k;rebnas
8t> in den Cloirte^n 'begraben |ig«n,''dM'<*£dUii vralMnfr stamen der
Pürilfon vottf'Habip'tt^g;, Herteo^n in Atistraaia vn^d Jiirae morn«
tis in Hoch -Burgund. etc. <t'' (gW) 'f-' '' » » •«• ""••;•
Schlufs: »So will in Khurts zu er1(1erun^',d|ser .Qenea-
logiao die E. hhun. Mt. von mir Armen rndertbänigist^ Diener
vi^Ytb'mlt giia^eiv>üfji€roen vn Ad- fiaah<||0l«genlieft< lesen, H^^d ob
8^ Weyter VictTf^iMTs btpdarrf, piUi4eb«^|ipietSg"fiilt alten pWehem'
Vliod -brYeffeiv bcril^bt' etietbnn, tlibe> mich hiemie befellren
•' B". khuti. Wi*ä* gehorsamster Dlenher -^ '
-"•• ' '•• Vuolfgam^ iLaeSus Viea.' MrfD. '
•:■*' ' • ■••' •» • ' Ulstoricus CWes. ":•
i'** ' ..^»^. ':»'!» I». • i. ' .
^ b.) (Foi. 1 ^.>. Joennis de Ctosoilia Ord. FF. Praedic»««
forum Über de lade Schachoram. (V. LambeciiGomment«
T4)i».IL 84Ä) . .,., : . : .*"■■,-• / - ■ '. •• ^ vyi
Incipit: » Incipit prologus inlibram quem (^eif»o^uit Freier
Jacobus de Cessol. Ordinis fralrttm-predicatorum super fudoScha-
cborum ad hgnorefii nobiiiumi et eorupi •sylatiuni Jjibei^ lautem iste
subiacet philo^opnycinorali. •. « (16 ßl-)
(Fol, 26.)
jLxpticit Liber Sofaacborum ad mores bominum compilatua«
Digitized by LjOOQ IC
neo non uulis. Anno etc* CCi^pK Anno g\lintö.( 1465.) completvi
est libe^ isteV'^ [ '^"'1/v. ■■''•-••''-•"•'
7») (FoL ^7«) Ex moiittttMll» Potybil Megalopolitni
0xoerpttotf es sett estnietas 4e ffiegMiiinllMMi;' ^Il«a# SohrifL
7BI.)
8«> Fol, 35« Relaeioa binme de la dliierte ie 1a Bejnt
nra. S'* que murio en San( LorencQ el Real a 3 de Ottniwe
de i6ii*
. /.:.. . . .... :>iip •
Pariö 8u tnagestad vn hl)o Jueues A ts 4a Sett» tuTO nsj
huen pi^ti^f .x^^u^^ bu^na hasta .ei märlie» ti^Mienle, que de
caiua do no purgar bien» »acle^Mrikio-ja seafre ala calieca, yk
diQ. una r^fiia i?f Wt^ra , de.qiia lajaangraroA.esie dia»
£1 Jueues le boliiia a^ «ffftaimieato de, e^ leiftura tan graadi
qae la tuvo qaatro hoca» .siAibaUa» jimuindo boMo en si, It
primer palabra fua d^cir,.<4uf Jlfaina« |iabU|i4Q ofn^un Padra od-
nistro de la.orden de la l^ßtmimi TrlnUad.qae estaaa fi iu C«-
becera, y pidio el aantisaiiae Sacaamente^y^ aa |e dio eate diare*
ejuiaadole congrandiaiia»a,de0e9iQa. etc. .(i'/i.Bl.) .
q.) Fol. 37. Satire. /• »SI fa (!;olIa^io ^i Medici inaati
Apollo per aaper la cagion9 jleir Improuisa morte madami
Serenissima la reputatione di Spagnat «
»Hieri'mattina' gionse un Gor'riero m^Parnaaso spedUodlta*
IIa al grand* Apollo , non si sa dl chi , con una nova motte iafe*
lice et molto inospetuta et fu ^tteita de Madama Seneniasiaw la
reputatione. dft &pagna all' ImproMiao i» pofo apa^io di tempo era
rimaata morMi.pe)la Campagna d'Aati« per il cbe Apollo fece ckit'
mare aubitaiaeate W piu .faovoai peraoaaggi , cl|e ai ritrouino ia
queato atato 'particij^aodo 'A ioro il diapiacer, rioeauto 9 A qaaK
parue quasi incredibile il caso ctc«« (iaBL> ..
).o.)Foi.49.' '; '::. '..','■ ;: "./ •
i^Im Jhar nach Ohriati <geburl i568, Pea< ^ August! ymbS
Vhr vad etliebe raioutea .naeb. mittag als die SiNui war vad«^
gangen vAd die aacbt daher Me« yad doeli der .biAmel acboa
klar vnd heiter war, habe ieb .gcaehen vnd geaierket am himmel
drei jnonde, welche In gleiehem apacio vnd simlich weit von eia-
ander gestanden , aua welchen dreien der in der mitte ist der
rechte mondt vnd schier in vollem schein gewesen (dann nurswea
tag «darttot" werde der Aionvol worden) vnd hat seine reehte aatuf
liehe Parbe gehabt ete««
(Za Laaingen beobachtet 9 und was ea so bedei(te9
hilbe.) (3BI)
II.) Ephemeris biatorica. (Menaia Janii.)
Hiatoriacher Calender. (a Blätter.)
Digitized by LjOOQ IC
Codex Mb. Nro,7j9[«Q»
(Hi^tt prof. at.) ;.
FoL u »Chronica doa Eruhertaogtbomba Oetterreioh
Cap. I« Ton dem Ersten namen Ynd,-^r erat^m^err«
•chafll in Ynhder Oesterreicli* .
» Airt Till maglieh ist auls den auslendiscben viind Gryeebf?
sehen historijs ahsenemen befind sich, das di() gegef ndt dar3ni
Oesterreyeb an Hungern rayaet ktSi irrsllieh'Peotiia*|^bB)Üen von
P^eone dem JPvae4er Bpejr.ew«« . .:.. l./; .„ -
Fol. 60 h5rt die Chronik anf, ist nkaiiV— nnd die filätv
ter confns« -Weder die Babenberjje^ sind vollstaiidig. Di^
Habsburger blofs bis zn den Sfihnen' Atbreohts I. .' '
Fol. 64. Die alten mm täill vergitnngeii präfscbafljbeil
in Ynnder Oesterreich. : ' «^^i*
Die Grafscbafft Bnttn. '
Fol. 71. Des heiligen Rö. Reichs in TnnderQesjterreicli
Fr^jen. •..•••" :.•..•:■ »^
Die Semper Freyen Ton Lepgenpach e^c, \
'Fol. 73. Die Erbfimbter des haoft Öesterreich ü%
mA new.
(Die letzten.) Fol. 84. Die obersten Mardkfnedtrer iii
rnnder Öesterreich« (Zelking.)
Fol. 64. »Die alten znm tail verganngn äei^rsqbaS^eii
in ynnder Öesterreich enhalb der Tonaw elo« « •
Fol, qiotrr- 95« • • • • herjhenseit derThoenaw»*
Fol. 98). Cap. i3. Ton dem dreyzehendett naued Tund
Aer drejaehenden Herrschafll in Ynnder Oeatanreicfa« Ro*
^nm Oriientale^ • * A •* '»^
Wiederholung Ton FoL 46. f. f. etvaa weillSnngeir umm
Theii; ' .. ' ' i >■.'
Ende: O^ohar.
Fol. 137. (Wieder etwas anderes.) »Die ersten Marg-
grnnen in Osterreich yon des grossen Carls seilen anno 795
bifs zn der Regiemng Othonia des ersten, ynnd JarChristi 9610,
Conrad (der Letzte),
Ist mank und rerbunden« --? Die Ad^-Notiseil iM*
%e^ niqht gana pnii^terreaaant aejn«
Digitized by LjOOQ IC
cxcf.
M^ii.^ CJbdex Mä. Nto. 8145-
(Hist pror/f64 et i63.)
Cod. fifsJchak. in Pol! siec.XVI. (Föll. 121 öt 71.)
'' » • i.)»((j(rf'. 164.' iHiit.prof,) yV. Lazii Fra^mentum de-
•criptionis Inferior!» Aaslriae sive Norici Bi^ensis.
"' ^ ■* IndpiiV ^^l'i^imordia Äustriae in libro su£eriori.e(p««
Bis Fol. 4a. inclus. (EigentiSndig.)
... 1^*) j^ol*43* »Yonm dem alten. Herkhomen der Sut Be*
i Chritten rnd Römer von den un«
Lriben wprden aeia» Ton den alten
[i ynnd Cbritten^ so an Regenapmf
inng jror -ehe vnd KhajserKarl der
f durch .Johajnpieai Anentioam Be-
la Aventinns.)
Bis Fol. 90. ..
^ * ä.) (F^ol.gV.) »Vom Kaiser Friderico III. vnd Maxi*
miliano I. « ^
(» Est liaoQ Bistoria Vitae et jreram geslaram Imp. Fri-
derici Y^'^ et Imp. Maxtmiliani t. de qua Tide prolixioa L*ajii-
becii Cpmment. ,Lib. 2. p«967« it. Ifs. Ambrasianum n.Ssa.«)
y Ain Jeder dem dif« Puecb f^ritliombt vnd 4>e Offenbanuf
des ver^orgneA vnnd vnwissqnd. sein roccbt, vcrmainqii^ dasPueck
ivere 'ttiH^gemtill Vnnd Schrrilt voltkbomenlicb vollbracbt^ darinnen
betebiebt Kuueretidtworturrg dise Tnndterficbt, Dits buch ist nun
allain Matarj ^ahd ekk TolHibotaetilich wtrckb , vnn& niebts ann-
^rs.damx^ifigfAtalt dfe Im^deir, Alltrdarebleicb'tigist streitPerist
vnnd Vnüber^^ndUicbist]ii^a^^r,MM>railiai|eUi. in dam XV«- vnd
Xi'it] Jar firbe'ralt hatty daraufs mit lieblicher wollsprechung der
Teutschei^ Sprach mit Rechter Ordnung der menschen verounfft
iphimI niiV-aliW seiaer Nofturfft^elh kaegeberigenn der khunieli-
chenn warhait ain volllihomenlich werckb sumacbenn etc« das
sonnst Niemandts On vnndterweisung vollbringen xaag. « •—
. (Wfifj^ KunigO : , , . - .
^ Bis Fol. r2i. *
4.) (Cod. i63. Hist«prof.) fVa^eniam äistoriae Au-
striacae-W. La«ii.- * . '
Incipit : » Misernnt SaTcirbargeiisis CCC. Burgravius
Noribergensis , Henricus Marchio ab Hochberg , Albertus
Comes ab Hohenberg cum Episcopo Basiliensi DCCC etc.«
(a praelioRndolphi R. R. cnm Ottocaro R. Boh. desinena in
controyersiis Alberti Arcbiducis cum Friderico Imp. IV.)
Digitized by LjOOQIC
5.) Fol. 67. JoannUAyentiai in Libriti^'QbUtittl'ptvö^
Incipit : » Saepins ac freaaenter unlgo senAs^ kaAk^
nam conqneritur, quod non mofl<y ^frggfea a^fabnW'^tts non
respondeaot etc., und einige Stellen aus iehier'Q^^cUichte.
(5BI.) •' ■' '--•?. ^ -r-.:.: ^.^ - -.ri> .-u.K- r
T :^ ,- . -c i::.;...u •■•• ' '. ({
'cxcn..- • ••f-^^ •^'-■'■'
. [Hi?t. prof, i59t, (pl, 4«003 - • ' ' ' "
Cod. Ms. Chart, in Fol. aec.XVI. (*^dlL'ibo,) ' *
'VVoIfgangi Lazii des^riptip Austfii^ JJI^i^dwiibiaoaill
jin.daos lit^os di?iaa»< qo^iKm! Mcundos :nintilaa est; "'i
FoL I. Incipit: • -*
r Ahsp] uto Tf^hi pHino "pr^mvß^ A^stff aMtasI 111^ ^entfuniqua
earum, quae in Atistnacas passim provincias migrarant,^ primor-
diiit genital ibusque. ad fidem rerum sedibüs incpiisitis e^«
FoKifo. Desinit: « >• .»,.,....... s.<>
»Tndc <
Tel potentissii
tum ^adrer^us
riam vindijQati
Boiaria trabet
fnit conatui tt
flungariae et
et cohtra moe
cxcm.
Codex Ms. Nrö.79i9)ä« «r«.7996-
(Hlst. pröf. 167 et 168.) [' ' ' * /
Cod^ Mai Chart, in FoL aec.'XYL (FoIL 89 et 16.) *
, 1 .) (N. 1 67,) Fol. 2* ^ t»azU Chronici Aastciae .Fragment
tarn (meist von seiner Hand). ^ t
Osterreyckejsche Chronica.
»Das 'crste^Cappitl vonn dem Ersten ^an^n Yund der
Erstn Herrschaft im Landt Osterreich.«
Als Till mäglich ist juTs dfiOJmslanndischen ynnd Grie-
chiachen Historijs abznnemen, befindt Ich das die gegendt»
darin Ossterreich stossendt an Hangern liegtt etc.«
Bis Fol. 5o .dann leere Blätter.
Digitized by LjOOQ IC
m
]ff?r7.nf^ **) Fol. 6a — 78. ObderennsischeQnJMhafteUf Fimi-
^ 3*) Fol; 79« Epistolae aliqaot a« d. Laaio tcripue
^,^, AUiei:to iJtc, (ixSoii^) : .. .
Fol. 87. Chronica det lanndt KhSrnten darch deaEd*
lenn ynnd hochg^lerten Wolfgangen Latz Doctor anfs ww-
haftiger Histori anff das khorzitt gezogen Anno i546.
(Blofiie Äufachrift.) . . • i
**4.) (N, ijb8.)u. Josta Jn EiieqaUs Diri Qaondam Bo-
•<* V •« "'manoram Impet*atoris' f^erdinaildi nomine Academiae Yien«
nensis autore VuoUg.'Lazid superintendente eiusdem. (Rein*
Schrift.), ^^ Bl.) ; / .^ ;. ; . .. .
Incipit: »Duo longe diuersUsima.aocidevunt hocce tempon
flobift mfseri«;' IM oAaKbüs, Reiferen dissimi , Reverend! « Illustm,
Magnifici^-^ ae'duni'genere emdllk^lrii', Utalisque ipiam ornttb.
almi uiri. «•••
0' > 50 »üM^fo dcji Sddlua an Lasitäs. (Qrigiiial.)
' 1^) Mägnifice 9c ,exceI1ent|99iipe. vir.
yyuemadihodura ad novum istud roatrimonium tibi i Deo
Opt. Max. omnem foelicitatem comprecQr,'aiDiuk^uapro missua^
;orona , ingeotes ago sratias ; Ira rursus li
nimo vel corpore t vel etiam fortuni^ tcö-
ercle ei animo doko. Se.d fidepdum tem-
ui ^uos nunquam deseret« &
lem tüam altinett nescio quid tibi polliceri
i. $urn huc/i Caes. Mte« vocatus, utsat
m.negociis Mu S. Operam iiieam praesten,
beo) fijeliter ac diljgjepter. INiniloiDinBS
ubicumque tibi, et per quamcunque occasioncm prodesse poteroi
semper futurus sum Is erga te, qui hactenus fui. Neque arbicror
Inter noa muUis vcrbis esse opus, a
, , , , T« E. studiosissimus
CS. Seldius.
Magnifico .|^p,Lasio etc.^
«• • i ' , •
s.) »Magnifice ec Ei^ceUenti^sime Vir, remitto tibi oratio-
nem funebrem , abs te compo^itam , quam ego lubenter legi , eit
enim , qi^anl^nifc viAfO , summa. yiaCake ao dili^aati« conscripts , el
plane digna quae in manus bominum perveniat« Ita ut eo msgii
ffttirar quieB«ni''da48a« «sse pOssfnl, quod eiusdem editio pro*
bibeatur.« t
..tXv':««"»
Hfigdiiico t>ho. D* X*^^}Of ^^
IX. E» atudloaissimua
G.>& S<4djiMa. d.
Digitized by LjOOQ IC
68^
- cxciv.- ■; . .n
Codex Msi Ni*0i8664. Vf^m*.
. : . • • • •. , • ... 1
(Hiat prof. «16.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. •ec.XVI. (Fol). 83.)
Fol..i. ».negni H«B^riaa lArelMCiologiae Libri ti^s^M
»btervatione Nobilia etExoelivYbt D. ToIfgangiTiftziilfe^
üci Inviotiai. Born» Hang» Sob^miaeqoe Ibegtt a contiliis
ift scribeiidis HMlorijs,« • ' 'S
» In qnibaa tton solom oppida locaqäe netastiora qnae
loretitibns Rom. rebus posita eo loci faeräiit .eiürrAntur
lerum etiam Tractos terrae mootea Tallea flominapaljuidea
rentiumque in id quondam regnum migrationea ex biatorica
ide recenseniur. «
Fol. 3. » IncipitLib^ Frimti^ Archaeolbgiaeänngariae
(e Tractu eina prövinciae Hodtintti yalHain flaminum , pä-
adomque neteribas notninibna, authore Ynolfgan^o Laaio
jTienn. Regio Conailiario et Histörico. 4
Bia Fol, 36, Finia Libri primi ArcbaeologiaeHnngariae.
FoL 37. Fragmenta Laziana.
Fol. 38. y Incipit Liber primns CommentariommRerum
kuatriacarum in quoPopulorum oinniuni Septen. origo, qoi
»ostea in Pannomaa acNorienm (qao traotn hpdie Aoatriacae
?rooinciae sitae cernuntur) paasim commigrariint explica- '
ur« Itaqne Provinciae Daciare qoam Tranailvaniam nunc Di-
rimnahoc Hbre aitua ac maniaipia hniiUqai • gentiam emi*
^ra^ionea oioresque depingimtar« A,aUi^a Wplfg. Laaio
jTien. Medico et Fhiloaopbo.c ... 1.
Bis. Fol. 8 1. »Et sie eat. finia impoaitm libro.primo rat>
'om Auatriacarom etc. «
(Ziemlich crade .Matei*.)
Fol. 83. Yerzeichnira etlicher ihpologiaobpnScliriftta;
andere Schrift.) (10 Stücke.)
, » Wie man daa .Volckh zur Bnla vnnd aeatlichen gebat
?ider den Dfirhan anff..dar Cantsel yenaaBan aoli Samfat
«ner vnderricht Tom gebet^ vnnd ainer ktirtzen analegun^
lera 7() Psalm , dnrch Yitnm Dietriph zu Nürnberg Fred j^
;er 1642 in 4^<» 98 etc.«
Digitized by LjOOQ IC
m
cxcv.
»«..796«- Codex Ät«. Nro.7961.
' (HUl. pröf« j6iO f
'^^ Cod. Ms. Chart, in Fol. a. XVI. (FolL 1 13.)
W« Lazü Fragmentum Lib. 11*^1 Archaeologiae Hangaricae.
Fol.i. Incipit Liber secundus Archaeologiae Huaga-
vi«e AiitQri$ W^ilfgango Laüo YieoBe'nrsi inelyti Rom« Cae-
aaria^Fardinaiidi a Consiltts et historik.
c i •» ^uaB terraa sktqn motttäs iuiilfna 'palud^ et vallet an-
plissimi buius regnj ex uetustatis ratione comaiandeiit , superiori
a nobia suut, libro demon^trata et ad bodierai. saeculi nomina
(quantum coniectura ac inquisitlöae adseqai po^uiinus) ita reUia
Ut qui'isto a nobis praestructo ceu aditu insistere velit certion
^* foi^assla magis conciAna'ea in p^ovincia adnoiArc possit.,<<
'Fol. 22. 'De Noria Propagatione Inclitae Domua Habs-
porgenaia in Arohidacea Auatriaie et Stiriae» et qui supere-
rant in natali solo Comites Lfauffnbur^enses. Caput decimaB.
^o1...46. Wieder Hungarische Cleachicbte und Miseel-
lanea — Literae. Ad hiat« Ferd^nandi L ,
. CXCVL '
Nro.7»«7. Codex Ms. Nro.79e7;
(Hist. pro f. i56, i57, j58.) .
Cod. Ma* cbark. in FoU a. XVI. (FoM 70, 84, 70.)
1.) W. LaEti Yren. Patatiomi Commenlariorum Bema
aoatriacarttin Liber primns qai' reliquorum et aequenüum
laagogen ae IVanailyaniae descriptionem comprehendit.
Fol. I* Cap. I. vin quo Author bnias operia ratiooeo
totius institnti reddit, quamObrem Datiam describere ab
Wordio operia aui coactoa fueriti ostendtt.c
»Haiid igaoro plerosquc futuroa , qui iathoc in opere, in*
gn iHttd (quod aiunt) notabunt, ac ad emulatiohem cornipti,
aaihi illud iosoper iagerent, quaa tandem 4*eS'anittiiiiit' meum ad-
Tertertt« nt e^^tra oleaa queniadiaofliun ille iaquit egresana, eam
prouiQciam deacribcndam deauivpaeriint quam in panataa suosAs-
atriaci principea nunquam (quod equideniconstet)adsciverintetc<
Mit vielen Zusätzen, Zetteln u. a. w. (Inschriften.)
(Z. Theii eigenhändig.)
Fol« 70. Finis libri Primi Commentarioruni rernm Aa-
atriaearnm anthore Vuoifgango Lazio Yiennensi — Aastritco
Medico ac Phjlosopho. Laus Deo.
Digitized by LjOOQIC
90t
3.) Berom Pannoi^evTpmjftlfs ab obitu Joannis Wei- Nro. 7967.
lodae incljtns Rom. Hang« et Buhjemiae; Res Ferdinanda*
n Hungariae regfio praeclare gea»it /' llbri^ <^atoor autore ''*^^*'*"
HToIfgango Laeio .Yi^A'.Medico .eHiidei|i re^ii a consiliis ot
listorii^. . . . ', .•■ t< i • * ^ . • .1 .•*I"'^ *» '^
Incipit über Primus. ,. y. ' . !
» Scripturo' de ea mihi 'l^rouincia auac tantprum motuum
«it caussavia Europa, xaalu yvAeftMik^ «ridtoBtür*. A'c - '(Tgl. Cod.
,#^. Ä«t. ,prof,) »....: .. .;../.-:•.• V -
(Conlittet r^s gestas ab adtio 1 Si(^ us<rtie äd annain 1 S^o^.i
Fol.i— 80. / ^ •";; ;;• / " ;
Toi. 8t. ' Fragmentam r VGesta aestate' Anm i^Ö6,' ja
BTungaria-Aothöref WoIfgaiigöXazio.«' '••*••• ^ -^
Incipit: » Quuxn jnd^cias q^ii^qn^i^.iVO . .etf^p^« .Vlira#9^ai
rjrannus Ferdinande regi renunciasset etc. c (4 Blf) . ,
3.) »Paoia.aiT« TnanignlTaiua LaBiü«. . c: ... • ' < »
Incipit; »Suevo^am regnuM ijüod e^ Vanniariuma Vannio
^levorum rega appellatHin ael^ poet^ « YibeHo- et Drüso Cae-
«ribas Qcluiiii Augusti f^rfTigsia-, JMra^ratwa ipitettaa* oni^i^itf
uiase, approbati Uistorici ip^mcfriae,-re(iq|iera. :«,« • ,
(Deest cap« I*.et pars cap. II. et finis capitis VII.)
Codex, Ms. .Njro.7963, »^.7963.
(Bist. prof. 3i.*. Ol. 437.) , . x
Codp Ms. Chart, aec. XVL Fol. (F0IL216«)
Lazü Commentarius in Namiamata vetera. ' ' -
Fdl. 1. Indpie: «^Epitonta'l^bttlae'aecandae interpre-
tatio.c
»Primi Orditiii ExpTieatiö '
»Ptimtrs qui solas in calmine'ponittir insignitna bigta
ifitimphalibaketc«« * " * , ,
Yieles von Lazios Hand, .,".'.
^ : (Gedruckt s V?ien 156»; '^ - '
. -, :. ... i, ,:,!■' • ''
Digitized by LjOOQ IC
OlH»
••• - --''-'-cfKüvm. \ ' '
»-.79^ .Codex in«. Nro/7902*
,. . (HUt pmf» 3». Ol« Bi«t. lae. 4t(«)
Cod. Ht. Chart, in FoL mc. XYL (FolL ao3.)
Lazii Nttmismati^ii .explicatlo.
. FoK li In .CommealariM laiagiiuun Saerae Velatutii,
ad PotentiM« Atqne Invictisa« Caesarem AoguAlnm « DiTim
Fardinandam Rom. Faiuioniiin , Bohem. Iliiiicique Regen
Austriae Archiducem , Burgnndiae Brabantiaa, LotharicM
r^gionis, Stirprunit Carnofiupy Silasiorum^ 8Qe?onmi<|M
iiec non aliaram muUarum proTinciarnm Dac^m, ctMu^
cbionem, Habespnrgi, Tirofia, et Flandriae Coniitem etc.
Dottinoin stiiim Clementissimum , Praefatio. WoIfgangiLa-
cii Aastriaci Medici ac Historici.
Dnae res aant , Caesar [nyictissime , qaae ad glorian
et nominis famam conleadgntifaqa prae caetaris expetcndii
maiores nostri censaerant etc* (i6 BL)
FoL 18. Pars prima Tertiae Sectionia. operis kaiss,
bnpp. Nnmianiatam in aere, Cammentaria continet
Mit vielen Notiaen t. Lazins Hand«
CXCIX
9HI.7669. Codex Msl Nro. 7863^
(Rist. pfof.'3o. 0I. Bist. ]at.43i.)
Cod. Ms. Chart: s. XVL in Fol. (FolL 86.)
Laaii Expitcatio'Ti(rlörilin' Namismatum. Fragmentaa
matilam. .. . / . . ...:/ ..: i .. , .
(Nebst Notizen von der .Band des liaaios, über^ste^
reichische Geschichte.)
Incipit: FoLa. Primi Qrd^nis NammL
' » Acbaeoram popnlorum Gr^ieciae antiquissimorom etc.«
Mit Münztafeln, aerschnitten, mit kleine Zetteln to^
klebt n« a. w.
FoL 59. Fangen die Notisen an« (ßehr acblecht gc-
schrieben.)
Fol. 79« »In arma Rfitiereodi et Kobilis yiriD.D.Piu-
lippi a Mangis praepositi Herzogburgensis Ferdinande Ba
Hnngariae ae Boh. Begis a consiliis — Carmen Vaolfgaagi
Lazii Yniennensis Phi et Medici. c
»Candida caeruleo hie renitent tria sidera celo.«
»Candida qnae nahes permeat orba levis.«
Digitized by LjOOQIC
689
»Astra polumqne tibi nolait conferre Philippe etc* «
Fol. 85* Gedrncktet Edict des Wiener Magisirats, von
16 Dec. s56i etc.
y Erstlich solle ain yeder Burger ynd Inwoner, sambt
irem haafsgesindt, den Khürchengang sa den geordneten
Processionen auch die Predigen des HaiUamen wort Got-
tes al wegen znhoren, yleissig verrichten ?nd besuchen etc.«
11 Artikel.
Das erste angeführte Werk des Lazins ist gedruckt t
Wien 15589 ^7pi* Michaelis Zimmermann. FoL
Codex Ms. Nro. 79384 Mro.799B*
(Hist. prof.3i. Ol. hist. )at. 433.)
Cod. Ms.chart. inFol. s^Xyi. (F0II.4B.)
Wolfgangi Lasii Opnscula quaedam ad Historiam et
Explicationem de numismatis (sie) pertinentia.
Uit Kotizen und Bemerkungen von Lazius Hand.
(Gedruckt! Commcntarii* Wien i558.)
Incipit: vContinet Tabula Secunda Aciliorum sique
Aquiliorum numismata. ••«
CCL
Codex Ms. Nro«8628« ifr<.:s6iB.
(Hist pro f. 190.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVIL (Foll. 18.)
Fol. 1. y Status Regni Sueciae modernus Civilis, tti-
litarts et Ecclesiasticus fideliter et accurate descriptus.«
(Dicht uninteressant.)
»Pro Invictissimo Bomanorum Imperatore cui yitai
£elicitas et Tictoria. « (Imp. Leopoldns I.)
»Imp. Caes. Pia. Auguste. Felix. Inclyttf. c
»Suecica Natio apud alias nomen ^st sortitä quod omnia«
^piae agat aut instituat tacitumitatis vinculo pOssit Tclare« idco<*
<f ue nemini in Suecia viuenti peregrino facilä obvium veüiat Geil«
tis et Regni statua et regiminis arcana. De administrStionibus
Aliarum in mundo Rerump. ingentia adsunt Volumina. De Sue«
eia nihil eistat, et quamvis literatos claros in Suecia habeantqul
^e rebus bis scribere possint, Ulis tarnen re\ interdJctum est fa->
eere, aut quod veriuS) si non ex Proceribus et primalibus aunt^
I. 4/^
Digitized by LjOOQ IC
690
Nrv.86s8. Regni sui formaxn et admlnistrattonem Ignorant ipsi nee
nem Iiabent de illa informari, si qui autemsunt qui aliquid scri^
serunt jcjune et more Schola&ticorum Literatorum est traditna
est elaboratum. Nullo tarnen interim taciturnitatis beneficio quod
Sueci non alio modo quam alii homines habentboc est adscrihet*
dum. Gausas , quas ego inveni ut plurimum sunt istae. Tdk
nempo qui scire vult opus habet conversatione amicabili« hm^
et diuturna cum Regni Proceribus et quod palmarium, cxactede'
bet intelligcre linguam suecicam , in qua nimirum paterna omnia
regni arcana scripta sunt. lam quis e mille peregrinoraia est
qui linguam Suedicam et Gotbicam intelligit. Italice, Gilüc«
aliasque Europae linguas loqiiimur plerumque omnes. Sed Stt^
dicam Septentrionalem, exiguum babentem usttm negligimus. Nee
ipse scirem dare consilium , qua ratione baec lingua posstt ad-
disci si non ruri , cum Stokolmiae metropoli, on>nes germanice
cum exteris loquantur, nequc lingua baec praeceptis informatur
ut aliae. Succos ergo et istorum Regni statum qui novisse Wt,
linguae notitiam Labere oportet et cum magnatibus fidelem tut-
cerc amicitiam. Impraescntiarum cum novum iterum Sueci ii
Germania tentent bellum, illudque plenis ebuccinetur oris, tI*
resque eorum Samsonicis majores extollantur« e re esse iudicari
tanquam bonus civis qui null um pro patria officium interniuit
aliquibus Principibus Germaniae quorum interfuit boc seilt,
Consilium suppeaitare si Machinaiionibus suedicis obviam tret«;
luerint qua ratione et quibus mediis id fieri possit et simul ^
de commodis et incommodis regni Sueciae quae bellum conconi-
tabuntur si Germaniam investaturi sint. Feci hoc ante annoJci^
Giter duos cum bellum hoc gliscere ineiperet et ego ante praefi-
dissem in aliquo Scripte Seren issimo Electori Dresdae exbiliit»
cui rubrica: Consilium pVo rumpcndo foedereSueco -— Gallicoct
quamvis boc rerum statu plura et magisuecessaria circa hancmat^
riam monendasint, quiatamenprivatussum, inprivatisistamnab-
scondi oportet scriniis, quae tarnen utilia forte possint esse con-
siliisque huius et temporis salubria. Sed cum ante mensem tfyl-
lis suedicis, vento adverso impeditus, aflixus baerereni, in otii
isto et itinere mihi satis molesto Suedicum statum. modemum lo*
tum, quemadmodum illum reperi , conscripsi, nullä alia decansii
quam quia novi, illum ita cognitum habere non-posse unumquen*
libet ministrum qui Sueciae etiani multis annis vixit, et facHe
evenire posse ut imposlcrum talis cognitio rerum suedicarumusii
esse possit et expetatur. Germanus gcrmana fide baec do, causai
odii et aifectuum procul habcns. Injuria temporis et fortuaae
mcae coactus fui adhuc adolescens regna per^grina Europae et
Asiae visitare et quia in Patria nee Amicos nee Patronos habe«
excorris adhuc in virili aum meä aetate. Ventum eo est ut sep-
tentrionalia etiam Regna visitarem, illoi:umquc Status cognoscf'
rem. Et quamvis extra omnem dubilationis aleam posuissem ni
Patriae aliquando post exanthlatos labores meos posse inserrirt
lis consiliis quibus studui et quae hominem Politicum decentaot
tamen hucusque fata hoc Deusque voluerunt. Non inficiornieaii-
tehac cum etiam nuperrimc a potentissimis Regibus cIeraenti«siB0
esse quaesitum. Sed Germanus natus si Deo ita placeret geima-
nam libenter obircm mortem. Extorris tamdiu ut dixi, nemop^
regrinnm aut ignotum suscipit. Dresdae mihi datum munusaate
aliquot annos Uamborgo Residentis (quod of^cium a Rege aliquo
Digitized by LjOOQIC
691
antebäp mibi etiam OBt olikitutn) in illo orcdo inunere nam Ute« tffo.e6i8«
rae etiam meae idipsum testabuntur iidclem et prudeutem. prp
Principe navavi operano quia tarnen Aulae director nulluni mihi
potuit promittere salarium, dimissionein pctli quam etiam hones-
tissime in literis Electoralibus obtinui, et privatara hueuaque
agcns vitam nihil magis in votis babcu et cxopto quam etiam ho-
nestiasime in literis Electoralibus obtinui, et privatam Romano«
Kamqui aliter possum ? Becordare enim clementer Augustissime
Caesar ^ quibus obrutus et obseptua sira a Tua Majestate Caesarea
beneficiis. Nihil tanto Caesari redhostimenti loco a subdito dari
potest. Sed iube mori iube itidem vivere Imperator ad omnia
paratus sum ad omnia naturaliter obligatus. Nunc ut chartaceum
Jioc otium« ctenientissime excipias humillimc rogo. Status, ut
dictum, Begni Succiae est saepius a Principibus desideratua,
sed qui a nemine potuit coHigi et describi quam qai Regni et
rerum omnium in Suecia haberet exactissimam cognitioncm, et
amicos inter proceres fidos. Lectu jucunda sunt quia peregrina
et remota nee omnibus obvia. Forti^sis etiam utilia. Ad mint-
mum aunt Ssta de tempore jpraesenti et in quo Sueci , nescio quid
rerum iterum moliuntur. Sed cum Deo animis et victricibus ar*
ynis illis resistemus. Nee äeesse nohis consilia possunt id JaC'
turiy iitalia adhibebimus quae nos novisse Sueci ipsi nesciunt
aut credunU Dabam ruri et festinanter itineri adExorcItumCae-
sareum accinctua. Nonanim Maji — MDCLXXXV, «
G. von Edelat. in Hob«rg1i«
Fol. s. Leer.
Fol. 3. Generaliter sciendum quod Statua Regni eit —
Mixtaa Quando tempore Regia minorenn is comprehen*
dii Tatores , benatores et Status 8, Regni Ordinea.
Tutores Regina vidua , rigore Regii Testament! Ca«
roll Gustavi Gothenborgo i66o facti duo TOta Habens.
Regni Drozetus , in omnibus Regni negotiis directio-
nem babens Regina aegrotante 7el absente.
R. Marschus , R. Admiralis , R. Cancellarius, R. Tbe-
saurarins.
Hi Tutores de negotiis Regni consulunt eonclndnntet
€lisponunt« Absente uno ooeterornm senior ex collegio il*
lins qui abest, praeses est et locum absentis snpplet in anb«
•criptione etiam regiarum literärum idque necessario. Dis*
flientientibus hisce Tutoribus res eontroversa dissolvendi
ergo ad Senatum et ubi de Face, Belto, Foederibas« mi-
lite conscribendo, Pecuniis et Teloniia exigendis aliisque
snagni moroenti rebus consulendum , ad reliquos etiam Re-
^ni Ordines deducitur etc.
Senatores etc.
Status s. Ordines etc.
Puma. Qui Civilis , Militaris et Ecclesiastlcns est. ^
*FoU4. Regni Sueciae Civilis Status qui constituit
!• Collegia* 2. Senatoret. 3* Proyincias, 4« JudicU«
44
a
Digitized by LjOOQ IC
692
Fol. i3. Begni Sueciae Militarit Statut ordinairiiu et
continans est. Terrestris yel Navaüs«
Fol. i8. Begni Sueciae Ecciesiasticus Status etc. Anno
1675* Hense Majo.
CCII.
vrö..898. Codex Ms. Nro.3898.
(Ol. s. n.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. seo. XV. (FoH. lao.)
Hiscellanea argumenti medici et oeconomici. Germ*
Fol. 1. (Remedia ad morbos mulierum et alios qnos-
dam.)
Incipit: »Belcber frawn ir siechtumb nicht cbomci
ivil oder ob ir dj matrix siech sej. «
Fol. 5. Hie hebt sich an der erst taildes Tlerden puchs
Ton den paumen.
Fol. 1 1. T. Hie ist ze merckhen wie man Weyarebea
ynd Heggken pawen soll.
Fol. 20. T. Ain ercznei wann ain Bos rersatelt ist.
Hernach ist zu merken ein guet Regimen vnd ein gate
1er von wen dy geprechen des haubts komenaucb dj flösse.
Fol. 31. Hie sullet ir merkhenn die tugennt ynd krafit
des ausgeprenten wasser.
»Haselwvrcz waster ist goet für den wilden Zittrack
die wnrtz ist guet für fieber gesoten in wein etc. «
Fol. 32. (Remedia ad diverses morbos.)
w Für die Villczlews. «
y Nym Safft aus Zeitlas pluemen vnd reib die stat da-
mit so fallent sy ab. «
ibid. V. vBetonica ist ain edl krawt sulliir mcrkn sein
tugent. Das der mensch gesunt beleih vnd stäliklich ge>
snnte äugen vnd ein frisch haubt hab wann sj hat Ixxrj tu*
gennt. «
■ Fol« 26. » Allermonatplue ist ein gut krawt vnd hat xi
gar gueter tugennt. ^
V. Lylien ist ain pluem vnd ain krawt das ist guet vnd
hat drej^ebenn tugennt.
»Centawroder Fieberkrawt ist zbayerlai das ain ist
gros das ander ist ciain. Aber doch das klainer ist gemai-
ner vnnd davon sagt man uns hie gegenburtigklich vnd hat
seehs vnd zbairfczig tugent. c
Fol. 2y7. V, Alant ist ein edle wurtzeli vnd hat sechs
guter lugiuQit. .
Digitized by LjOOQIC
693
Fol.d8. »Baerian ist' ain gute Vvrczen hantig yndSf«b«B9B.
seharfi vnd htt yier tugent Aj gut sind. «
Hyrsenzungn ist gar ain edel krawt.
Fol. 28.T. -^ 3i. T. (» Remedia ad dirersoa morbos,«)
Fol. 3 1 . T. — 33. y. Hie snliet ir merkhen yon dem drit«
teo tail des menschin leibs das ist der pswch.
Fol. 33* T. Hie ist ze merkhen vonn dem yierden tail
des menschen leibs das ist die pialer. ,
y Darnach aecz iob haimliche nalurliehe ding ala man
sehen wirt in disem register nicht nennen wil durch irer
grossen haimlichait willen darumb pit ich ev das ir es pei
ewch lasset peleiben das es nicht yerrer köm* «
Fol. 35.
»Auch ist bie sunnderlich zu merckhenn zudisem vierdeon
tail des raenscbcn leibs das ich pillich etliche notdürftii^e ercznei
hie her/eu seczen solt. Wann ich furcbt vnd scheuch vast dy
vnweisen lewt wenn sy in disem puech lesen wurdenn daft sy icht
geergcrt wurdn vnd dy natürlichen recht zu sunden wennden.
Doch zu Hilf den natürlich T rechth vnd zu trost der Beliehen
Gbanscbaft wil ich hiepei ettliche klaine «rcznei seezn dy doch
an in scibs nit pös sind , Ob dann yemant damit ichta vbels tuet
das dem leib schedlich sei oder dem leben oder ob Sund dauon
bekümt daran wil ich kain schuld nicht haben. Wann was ich
hicmit tue das main ich zu ainem guten ennde vnd main auch kain
poss nicht darumb pit ich euch vleissiklichen ir gegcnwürtieen
vnd ir nachkünftigen , behabt dise haimlichait in huett vor den
vnweisen vnd gepraucht dyse ercznei mit mafs vnd mit tugentn
in ctitohn vnd erbarn Sachen vnd des maisten an sund s'undcrli-
cbn durch der menschlichn frucht wiUn dies sinddyhaimlichcn.«
T. Plantago haissett wegreich ynd ist gar ain edl kraut
ynd hat vierczigk guter tagent. c
Fol. 36. y« — 39. (Remedia ad diyersos morbos.)
Fol 39. y.
y Alles das hernach geschribtn stet, das lernt sunderlich
wie man lassen sol. — Vndwelich ader man lassen sol. Vnd wenn
vnd wer nicht lasseh sol. Vnd das ist alles genomen vnd gezogen
aus den piicchern vnd 1er der bewärtistcn maistern vnd artzet.
Vnd sunnderlichen des den man nennet Auicenna. Vnd dits puech
hab ich zusammen pracht durch gottes eer vnd lob vnd desaurch-
Icucbtigen fürsten RömischiT kunig vnd Hcrczog in Oesterreich in
Steir in Kernden vnd hab es in xlviij Oapitl getailt —Vnd iegli-
chem sein Ucbergeschrift das man dapei erkenn was das Capitel
bedcwten well. Als man dann binden hernachgeschriben vindet
in dem Register •— Auch han ich zu ainer volkumenhait diserma-
teri zu lest ettliche Capitel gescbriben die lernt wie vnd an welichn
stetn man die köpf vnd egel seczn sol. c
(Roth.) »Das in ainem iglichen menschen yierlaipluet
ist ynd was das plnet ist das man Celera haiaseit. Oaseral^
Capitel. «
Digitized by LjOOQ IC
694
9tp,%9^ FoL53. f Ayn Art2t genant AntbÖBittt Mosa wu pej
dem künig Agripa der hat geschriben ainem kajser hiei
Augustus von dem krawt Bethanica. dat lobet er für alle
krawt vnd das haisset zu Latain Bethonioa .etc.« (Liber
Antonii Mosae de herba vetonica,) .
Fo1.d4. T.-*-72.y. (Liber Apoleji Hatonici de meJi-
caminibns herbarum.)
» Von dem Wegreieb. «
»Wegreich haissei in krieehnoh Amion oder Probi-
tioo etc.«
Fol. 7«. T. » Von der Alrawn, «
Fol* 73. » Kaiser Augasto Kneehl. c
y Dat sind dy Cbuecbel dy der Ghaiaer Augusttu nucset Tsd
sind gut zu dem magen zu der lungeln, xu der lebem. lu des
Milcz zu den lennden zu dem hercxen vnd zu der gl idsucht suder
Rippsucfat, zu dem Grampf zu der huesten zu dem Roten siedi*
tagen zu der Wassersucht zu dem vnlust vnd zu aller feucht n
der prust— vnd sunderlich zu allen siecbtagn vnd sunder für
vorgiflt. €
* Fol. 73. (vDe nrtatibas quorandamanimaliam medi-
cit««) Von dem Dachs etc«
(Multum differt a S. Flacito Papyriensi.)
Fol. 77* (De virtutibns herbae menthae.) Von der
Ntjnntzeii.
* Fol. 77. r. — 80. V.
«Hye hebt sich an ein pucch eines durcbleucfaßgen maist«
genant Anthymius vnd ist ein Graf gewesen der das pueehsiDea
künig von Franckrcich genant Dietrich gesannt hat wie man sick
sull halltenn mit dem essen vnd hebt sich also an:
»Ich han gemainklich ew in dem piiech verschriben dssder
gesunt vast daran stet. Das man das Essen recht beraitt dau
so macht er gute dcwung. k
(God. lat. sec. XVHI. tractatus huius diaetetici asserval»
tur in Bibliotheca Naniana , et MoreUi p. 64 seqq.)
Fol. 80. T. — 84* T. (Plioü Valeriani de re medica liber
qoartus, uno vel altero capile excepto, in idioma germs-
nicum translatus.) Von dem Rätych. (Cf. Morelli ßibl.
Naniana. Fol. 66.)
Fol. 84* y- — 85. T. (SequuDtar in cod. hoc novem es«
pita anctoris ignoti a Morellio 1. c. indicata :)
»Von der gerstn, von dem waica, von dem prot, tob
manigerlai milich , von zne mass , von manigerlay kreater,
Tom Butter , von Ayern , von Chas , von wasser. «
Fol. 85. V. Von Cristiern. (7 cc.)
.Fol. 86. (De medicamentis ex animalibus.) Von des
leoen etc. (Plnrimum diflert a 8« Placko Papjrienai.)
Digitized by LjOOQIC
6g5
Fol 87. T. (Remedia ad diversos morbos.) »Ainertz-Nro.sS)«.
ney zom Magn etc. «
Fol. 93 — 95. y. Hie salt ir merkhü die kraft rnd tu-
gnt der Edelil gestaiD,
» Allerhannt wajsbait hat got an drew ding gelaytt.
»An Stein an wurtsen vnd an wort, Derweltzuainomfaort.
y Dye zwai wil ich lassenn yaren vnd wil ew von den stai-
nen sagn.
9 Was tugfft vnd craft daran lejt. Das bedewt ich hie' an
widerstreyt.
» Besunnder gib ich zu erkennen , der swelf stain tagn t dy
wil ich nennen.
» Die an An Aaron hienge , wann er in den templ ginge etc.«
(Gf Museum der altd. Lit. IL Bd. S. 55. sqq.}
Fol. 95. T. Von kostlichn Perlen ze machen.
ibidem. »Hie ist ze merkhen ein besonder Traetat
Ton edeln gestain was die tngent vnd wirdikait haben. <c
Fol. 96. V. — 97. r. » Hie hernach hebt sich an das puech
des grossen Meister der da haisset Techel vnd sagt von den
ergraben steinen.«
Fol, 98 — 104. (Remedia ad diyersos morbos.)
y Für das swär Fieber. «
» Alk wenig kom mich das fieher oder der Biitel oder der
schUtel nymermer an als vnser herr dem tod noch dy marter nym«
mer leidet, weder vmb frawn noch vmb man. Sprich darcsue
V pater noster vnd v ave maria. vnserm hcrrn in sein heylige
marter vnd das gepet 60I geschehen an einem freytag morgen £e
dy sunn auf gcet. vnd der mennsch sol sich lainen an einen pern-\
den pawm , vnd den rechten fues auf den tenngken secsn. Vnd
•einen anplickh auch kern gegn der Sunnen, «
»Für den hübschen Ritter.« (Fieber?)
y> So sprich Gristus natus est nobis dei viui , drei pater no-
ster. Gristus Natus est ex uirgine maria drey pater noster. —
Sprich. Ich pewt dir hübscher Ritter in dem nam des vatersvnd
des suna vnd des heiligen geistcs. Das du dem mann oder der
Frawn nymmermer nicht gescbadest denn ausser ze einigem mal
des belf mir dy weich mein fraw sand Marei In dem namen gottcs
amen, tria pater noster— Das sprich drey morgen vastend mit
andacht vnd kniend an vnderlos so wirt dir sein pues. — Auch
liilft es nyemant der dich von der dritten sipt angehört etc. • . .«
Fol. 101. »Also macht man reine lasnr nach magni
Alberti 1er. «
y. Mayster Hanns zu Raytenhaslaoh für den gries ynd
zu dem Stain rot oder weys ekkat oder eben.
Fol. 103. V.
Das Fulfer von dem stainer zu Matsee.
Ein gut pulfer für alle inwendig geprechcnn.
9 Wilda machen ein gut pulfer das gross Inwontfdig gepre-
Digitized by LjOOQ IC
696
:Vr«»«099«chen in dem Icjchnam wonndet vnd gut ittffir den P«8tilaiits viid
gut ist EU dem magenn vnd für vil ander geprechenn dy man nicbt
all geschreyben mag. vnd macht auch atuel anhuet dy niemant
wee tun. Das pulfer sol man nemen des morgen« nuechter oder
des nachts wann man sich legn wil — wann ainer ettwes Empfand
in dem magen oder in dempauch Das pulfer soUu also machen.
Nym Salfaipleter vnd Holerpleter vnd SchofmoUn vnd weisse In-
gwer vnd mach das zu klainem pulfer vnd das ainsgeleicb alsnil
sei als des anderfi' vnd gib das einem ze trinhben in einem wcys-
senn guten wein vnd das des pulfers in dem wein als vil sey als
ain walsche nus. Wildu vil stuel haben ao nym sein dester mer.«
Fol. io4. Maister Ylreich Ton Salcisbarg.
Ainen guetn tryet* (Von dem Weioe.)
Hie hebt sich ao wie man wein sol machen etc.
Fol. 1 06. ▼. Hie Salt ir merkhn die tagent ynd Graft
der Cranbitper.
Fol. 107. Von dem ^alfay.
Von dem aqaa yita.
ib. T. Ein bewärte kanat far den harmstain.
Für den harmstain.
Fol. 108. »Eye vahet an das Register disea puech to
Torher gemelt vnd geschriben ist, da mues man aia jegli-
ches Capitel saechn nach der zal der zifier aas diser her^
nach geschriben Tafel vnd vor in dem paeqh die Rabrickn
Tnd die zal vor da pey. « ( 1 3 El.)
Anno Mo. CCCC^ Septuagesima.
» Vnd difte Torgeschribne tafel ist getailt in drej tail
ze saechn dy Capitl der ertzeney. «
Fol. 120. V. (Remediamadpestilentiam. Germ.ahalia
manu.) (Beschrieben von dem gel. Dr. Eighenfeld.)
ccm.
Nro.4o.. Codex Ms. Nro.409.
(Hist. profk 196.)
Cod. Ms. membr. in Fol. §. XIV. (Foll. 77.)
(Martinos Polonas.)
a.) Fol. I* »CronicA de snmmis pontificibaa et impe^
ratoribos ex diversis geslis ipsorom per fratrem Martiniun
domint pape pcnitenciariam et capellannm compilata« «
»Quoniam tcire tempore etc.«
(Za Ende des ersten Bl. nnten: Liber iste estcosTen-
tu8 Beate Marie virginis fratrum ordinis predicatorom in
Wienna Austrie. «)
Fol. 17. b* vLeo y. nacione Romanos expatre dnaldo
Digitized by LjOOQIC
697
k sedit ann« Vlllf }I..ni. d.TI. box«! tempore d. adalphiurexs^4«i»
* angloram j. qui primus tocias anglie optinait monarchiam
deuocionit caasa yenit Romaiii. et coram leone papa optulit
tributam bealo Pctro. de ana qaaqaedomo argenteam anam
in anno et hoc tributam usque * in hodiernnm diem perae*>
« verat* bic pontifex catbolicus malte pacientie multeqae ha»
B militatis, divinaram scripturaram ferrentissimas perscrata«
" tor. yigiliia et orationibus semper intentat« Hie primam a
parentibus ob atudium literaram in monasterio aancti Mar-
tini confesspris. « (Fehlt etwas?)
Fol. i8. »Benedictns HL nacione Romanot aeditannos
IL Menses Y. et cessit d. XV. etc.
K S, Lambecius tom. IL Comroent. p. 868«
i deest fabala de papissa Johanna.
FoLa7. Desinit: »Rex etiam naaarre qoi infirmaa de
afirica recesserat in syciliam reniens est defunctns (von an-
derer Schrift) est defanctus est defunctas.
b.) Fol. 29. Tabala (alphabetica) saper aliqaos libroa
SanctiThome (19 El.)
a c.) Fol. 48. Sermones.
i! d.) FoL62. Qaaestiones theologicae acholasticae« ,
pciv.
Codex Ms. Nro*9017. Vf.9#.7.
(Bist. prof. a3i. et. a^a.)
Cod« Ma. Chart, in FoL s. XYI. (FoIK i5 et t6.)
1.) *Cod«s3i. Tractatas qai dicitor flores temporum.
FoL a.
» Incipit Tractatulus qui dicitur Flores temporum. «
T Hultifarie multisque roodis Dominus rniuersorum in die*
. btis stiiie carnts dignatus est bonorare Romanum Imperium dando
in semetipso ezemplnm tanquam dominus et magister Romaniun
iniperium ab Omnibus honorandum.«
FoLiS. (Schlafs:)
»Aues flore viso cantant etlaetantur, sed ad aquilae intui-;
tarn silent et fugiunt. sie oranes barbarae nationes aliorumregum
despiciunt insigniK ^ sed Germanorum et Romanorum aquilas ti-
naent naturaliter et abhorreat. Insuper non est muUum aduer*
tenda romanorum civium consueta et sibi quasi innata discordia,
cfuia licet ipsi propter aroorem dominandi et habendi sint discor-
deSf tarnen per Dei gratiam in fide Gatbolica tenacissimesuntcon«^
cordes. Fateor me in praecedontibus ab aliorum scriptis deri«;
irasse a quibma^m , sed sicut ipse in suis ortginalibos credunt ve-
ritatem ezpraessisse , sie et ego nulUm puto admiseaisse falaita*
Digitized by LjOOQ IC
(598
»9^ um. petetti'Venlam caoi faurnüilate de erratis. El sie est finis.c
04 Bl.)
8. 8im« Schardii SjntagmaScriptoramdeiariscIictioiie
(Basil. t566) a pag. 297. ubi inscribitar: »Chronica Magi-
•tri Jordanis qualiter Romanum Imperiam translatam faitin
Germanos et primo qaare Romanam Imperium sit hoaoraa-
dam. «
' 9.) (Cod. 232.) Fol. u »Fragmentam Chronicae (Ot-
tonis Frisiogensis) ab ann6 1106 usqae ad anaam 11 58.«
Incipit: 9 Anno ab incarnatione domini MC.VL in nativita-
tem domini maximus principura conventus maguntie factus estnbi
aupervenientes apostolice sedis legati anathenia a Romanis ponti-
ficibus in patrem factum oranibus qui aderant promulgabant • • • c
Hörtauf: (Fol. 16.) (Cap. XXU.)
»Imperatur procul a civitate Pro IUI. ferme miliaris latina
aeceasit, ibique tribunali ambiciosissime instnicto cum frequcntia
principum resedit , cnncto exercitu per turmas auas ti-actu longis-
aimo a ci vi täte usque ad locum tribunalis exten to, totiusqae aii-
litaria gloriae aperatu decentissime instructo ria itaque per medium
exercitum usque ad imperatorem ci vibua • • • «
^ro*4o?«
ccv.
Codex Ms. Nro.403.
(Flist. prof. a33.)
Cod. Ma.Pergam. in Fol. aec. XY. (FoII. 175.)
Ottonia Friaingensia Libri II. de Friderico I. loip.
Fol. I, Incipit Epistola. Frederici* Imperatoris. An-
guati ad Ottonem Frisingensem Episcopam.
(Mit Gold geroahlter Initial.) y Fredericas deigracia
Bomanomm Imperator et aemper aaguatus. Dilecto patrao
auo Ottoni Frisingenai epiaeopo, graciana aoam et omnebo*
nam...« (2V2 Bl.)
Fbl. 3. Incipiunt capitula in librum Primam. (2 BL)
Fol. 4. h. Expliciunt Capitula. Incipit Frohemium ae*
quentia operia.
» Omnium qui ante noa res gestaa acripaerunt eic «
Fol. 6. b. »Explicit Prologus. Incipit Chronica (H*
tonia Frisingensis episcopi et eiaa abbreyiatoris Rahebint.«
» Cum sub imperatore Henrico qui inter regea quartna
inter Imperatorea terciua huiua nominia invenitur. «
Fol. 52. Explicit über Primoa. Incipiunt capttnla in
librom Seoundom.
Digitized by LjOOQ IC
Fol. 63. b. Explieiml eapnk. Inoiptt Frolofnt. I6»»4«a.
• Non raai »e^eint inip«ratopaiii sea regam decnt«.«!C
Explieit prefatio« Incipit Liber.
» Anno ab urbe condita millesinio d. ccc^.^c
NB. Fol. 74. b. B07 dem Initialen I. ist eingeschrieben %
Aye jgrar j^lena', 1493»
Fol 83. Schlafs.
Y^ Tanta sunt qtiae de tuae magestatia uirtnte dicI possenr
Augustoram optima qood ai ahnul' sine interpolatione insipienter
effundantur acribeaüs prefocare poatfent aniinam. Qumre nuic se*
cundo operi ter minus detur, ut ad ea qua dicenda roatant. tercio.
locus aeruetur uolumini.«
V Incipit Prologua. Sequentis operia. «
vViris prüden tissimis pace et militia exercitatis. VIrico et
Heinrico. Sacrij palatij uni cancellario alteri pronotario« Bade-
hinus saocte Frisingensis ecciesie professione Ganonicua« ordine
diaconua. dignitate prepositua. licet indignua . . . «
(NB. Auf diesem Bl. und dem folgenden (84) aind t herrli-
cbe Miniaturen.) .
Fol« 84. b. »Explieit prolojps« Incipinnt capitnia««
Fol. 86. » Incipit Liber tertius. «
vOrdinato in alemannie partibus anmma prudentia impe*
rio. tota terra illa inasitatamet diu Incognium traquillitatem age«
bat • . • «
(NB. Fol. io5. b. Bej dem Initialen Faind Worte ein-
geschrieben. ERS. MOWA. FR. LO (P?)
Fol. 116. b. Ineipiant capitula in librnm Qnartnm.
Fol. 118. 9 Explicinnt capitnia. Incipit LiberQuartns.«
»lam dies placiti aifuit que Romanum principem ad eam-
peatria Ronealie aicut fuerat condiotum inuitabat. «
(NB. Fol. i63. b. Bej dem Initialen A sind die Bach*
Stäben eingeschrieben : O : W : R : £ : S : A : B : F : M : T.)
Fol. 174. b. Schlnfs.
»Hee a glorioso prineipe acta sunt, uaqne. ad preaenteman-
num qui'ab incarnatione domini Millesimua. Gentesimus. Sexage«
aimua. Begni autem eius Septimus. imperii quintus, nameratur:
multa adhuc in regni gubernaculis feliciter actüro tandemque aput
regem regnm cum piissimis principibus eterna percepturo premia
ineritornm. Noa de latissimis gestorum tuonim pratis Auguste-
rum optime tarn dilectua pairuus tuus otto episcopus quem nostre
bumilitatis diligentia ilores le^it. Vnde buiua opusculi coronam
texeremus , pluraque de te sciuntur et refenintur peritioribus et
magis domesticis relinquentes. Que si cuiquara inuisa fuerint.
aut ca despicabilia iudicauerint nos tarnen obedicntie nostre fruc«
tus conaolabitur. qua precipienti paruimus. De qualitate autem
operia nos dileetiaaimi domini roei uideritia quos m hoc operear-
Digitized by LjOOQ IC
t«0
Hff«.4«|^bitro8 el6c:iaiii8 et oorrectores* Vöbls enlrn ad indiccndnm erit
quod 0ditia* per uojs iudicandam «{uod delenduoi liiuLeritb. «
(Mit ij6 Initialen, süperb gemahlt.)
Fol. 37. Beym Initialen F, AVE. MARIA. GBACIA.
Fol. 70. Beym Initialen A. : O : ESRT : WG : BQF:
MIP : DR.
Fol. 78. Bejm Initialen F.: OMRF ; WA ; | jT:H:
8:G : Q:R: W. V. ~
Vide Lambec. Corament. ed. KoUan Lib.IL p. 9 et 10.
Im Codex beifst es (Fol. 29.) in ricinam oppidam bien.
qttod olim a romanis inhabitatum fauianis dicebatnr decli-
nauit...
CCVI.
jfro.8$36. Codex Ms. Nro.3336.
(Rist. prof. 939.)
Cod. M$. et pict. cbart. in Fol. sec. XV. (Foll. aoo.)
Wappenbucb. 1 Rl.
a.) ^Ce sont les armes de iiostre salaear' et Redemp*
teur Jsesu Crist.
Kebrseite: yCe sont les armes de mesire Andre de
Rfneck chevalier et est ce liae 707 a ly* a
M. iiij« IxxHj.
Viel fabelhafte, z. B. h. 3 Könige.
- Viele Blätter sind leer.
b.) j(Fpl. 108.) Coment Lemponr se fait par les yij ali-
xour. (Heraldische Regeln )
Paes que la bautesse creat et aransait des RomaiBi
for les dignitez des crestiens ete.
c.) Fol« 162. Ex Anglia.
Traetatas de Heraldis ex antiquis codlcibus extractas
per Aeneara siluiam pp. pius dtctos.
«<(^aerere roulti solent vnde sit Heraldam nomen exo^
tum etc « (4 BI.)
_d.) Fol. 194. vExtraitde vng anciens lirera en pa^
chemin dit Monster a Lusanbourg. (Chronicon br. Ber.
Lnxemb. et Met) Philippas Imperator fost le premiercre-
9tien qni premier de tous les enp^reur fast battise et cod«
fesse par ane esuecqaes le joardepascquesRescouptDieac
(374 Bl.)
Schlufs: (Fol. 197.) »Lan mil ij« nonante et qoatr«
fist tue a barre le dach Johan de braban a une jost eontre
pier de bourgueoille neueax deapar laseyr dn a*^ barre ^a
Digitized by LjOOQIC
701
beffroimoBt a la rennee in mariaige du Roy edal de agnel-
ter qni enroyot sa fiUe a conte de baire Haiy fils de thie-
baalt.« (Edooarde de Angleterre.)
ccvn.
Codex Ms. Nro.3330. ^^^o.
(Bist. prof. a4t.)
Cod« Ms, cbari. in Fol. secXV. (F0U.79.)
1.) Fol. I« »Hec est cronica de constractione rome
tarn auiDmomin pontificum quam Iraperatorum romanoram
de multis cronicis compilata.« (Martini Pok)ni.)
Incipit: Qooniam scire tempora etc. (5i ßl.)
Inest locus de papissa Johanna,
(Fol.So. b,)
s.) Fol. 5a. » Incipit libellus fratris Ricoldi florentini.
Ordinis predicatorum contra legem prophanam — Sarrace-
norom prologus etc. «
3.) Fol. 62. b. Breyis narratio de origine Sectae Mo^
bammedicae.
Ine« : » Circa annos domini Yl*^ X. ad preces bonifacii
tercii. s. pape Focax Imperator statuit romanam sedemesse
Caput omnium ecclesiarum etc.« (iVi ^^O
4«) Fol. 64. Fresbyteri Joannis ad Fridericum Imp.
litterae.
Inc.: »Prete cagne per la gratia de Dio, Re soura
ghaltri Re Federicho Imperadore de roma. * (4 BI.)
6 ) Fol. 76. Tabula de Imperatoribus usque ad Fride-
ricum in de Attstria. Coronatus i453. de mense marcii
die 19.
De Papisi usque ad Sixtum inj de sauona i47i*
CCVIII. Hro.33i9,
Codex Ms. Nro.3319.
(Bist- prof. ^43.)
Cod, Ms. cbart. in Fol. s. XV* (Foll. 60.)
I.) Fol. I. P. Pauli Yergerii Justinopolitani de Cara-
riensium familiae et de illustrium eius principum rebus ma-
gnifice geslis. (53 BU) (Usque ad Jacobinum sextum eins
familiae principem«)
Digitized by LjOOQ IC
' 702
tfMblSi9» laciplt: »Gamriensit Famili«. Vnde PadnanonnB prhci.
pum origo profecU est Clara, ne olim ac poteoa iispiaai. gcntiua
«imul cum amplitudine sua in hec looa deriuata sit. «
Desinit: (Fol. 53. b.)
y (Jacobinus) Paulominus sex annis communiter cum Fran-
cisco Principatum gessit — annis in custodia uixit: suis maioribus
effigie parum similis. Corpore siauidem tenui erat naso exbili
ac protenso. Aspectu non satis roousto. In arce montis silieii
obiit. cum annos haberet.c-^
w Isquc ut diu uiuens latuerat. Ita latuit moriens niilla<pie
V cum pompa sepultus est. «
(Vgl. Epbem. litter. Ital. tom. IX. p. 186. 187.)
II. (Fol. 54.) (Ab Eodem P. Paulo YergeriQ.)
»Vita clarissimi Foete. Francisci Petraroe.«
»Franciacas Petrarcha Florentinus origiae, ex anti-
qaa familia, bonestisqae parentibus fuit etc.« (editaPhi-
lippo Thomasino in Petrarcha Redir. edit. Patar« ibSo.
4*''. « P«g- •7*0
Hier aber sind Zasätze, die im Druckwerke nickt
itehen.
(Argumenta metrica,) Fol. 58. b. (Africae seaPoena-
tia de belle Punico, quod libcia 13L conatana Petrarcha it*
liquit.)
»Eorum omnium materiam hia ueraibus complexn
anm.«
i^^.liber. Monstrat in AstrigeraprimusregioneBeatoi
jldM Facta yrbia. claroaqne Duces complectitsr
alter
3*; Geata huic Romnlidnm. et gentia nanaiv
origo
4"; CoUigit inde Ducis notiasima Leliua acta
6^" Tristia Quintns habet Numidae conabiaRegii
6^" Hannibai inde ferox Latia diacedit ab ort
7V Vincit Bomanus. auccumbit ponicus hie
Dux
8^ Victia Octauua apratae dat munera pacii
9^ Seipia fert nono apeciosum ex hoate triam*
phum.
Dann von jedem Buche wieder insbesondere.
Hateria primi libri etc.
Digitized by LjOOQ IC
II
703
COIX.
Codex Ms. Nro.8996. Hro.899(.
(Bist. prof. 144.)
I Cod. Ms. Chart in Fol. sec. XVI. (FoH. i83.)
' »Moguntinensis urbis et ecclesiae cronicon.« (Yon
I Aufsen.) (Mainz and Trier.)
Fol. 5. »De aureae nobilisque Maguntiacae urbit eleo-
I tione primaria Onisatioque et EcheUtein opiniones yariae
Epistola« «
vDeTOto atndiosoque fratri Hennanno Piscatoris diai
I patris benedicti Mona<5ho professo in monasterio S. Jacobi
extra muro» Moguntinos frater Petma Sorbillo y. Schlaxp,
I (?) senior eiasdem ordinis Coenobii Sancti Johannis bapti-
i 8tae in Bingauia etc.«
L
Fol. 181, i8fs. Bedencken ynnd erstlich wala den ar*
tigkhel der religion belanget etc.
Conlinuation des Trienter-Conoilinms. (sBl.)
, ccx.
Codex Ms. Nro.9090. Hfo.9090.
t^ (Bist. prof. 245.)
f Cod. Ms. Chart, in Fol. s. XVI. (Poll. 178.)
g jt Chronica: (Augastana, Collectore Abrahamo Schtea
(yon anderer Hand ) Praeceptore Germanien Augastano.)
y Darinn auff das kürtzest begriffen die namhaff tigsten
geschieh ten die sich den merem thail zuo Aagsparg yer*
lauffen. «
»Auch darin yerzaichnet wan die zünfften za Aagsparg
Irenn Anfang bekhomen ynd Iren abgang widemmb geno-
men habenn. a
»Ynndaach yerenderung Baths ynnd Begaments der
Statt Aagsparg. c
A ngeklebt ist ein Dedicationsbrief des Abraham Sohiors
teutscher schuelmaister.
»Wolgeborner Gnediger Herretc^c (Vielleicht Fngger
L. B. Phil. Eduard.)
Incipit: (Fol. 1.) »Als man sah von Anfang vnd schSpfFung
der Welt vier taussent vnd ainfs vnd sihensig Jar, ist die Stall;
Augspurg SU Bawen angefangen worden, vnd Nemlich vor Christi
gepurt gestanden tausent hundert vnd neun und swainisig Jar,
macht bifs auf das yetst lauifendt tausent fünfhundert vna dre^
Digitized by LjOOQ IC
704
vnd sechsigist Jar , 9698 Jar , daraufs sich dann erfuendt, das soI-
liehe weit Deriempte Statt Augspurg eltter ist dann Rhom, 378
Jar etc. «(
Deainit. (Fol. 178.) vltera da man ssaltTondergepurtChrisü
i55it J«»* sm 26 tag Atigusti, sindt aus beuelch der Rom. Kars.
Mt. die sehen Euangelisch Predicanten alhie durch den Bischof
von Arrafs vnd Doctor Seiden aufs der Statt bei Scheinender
Snnnen su sieben aufsgeschafft worden.
CCXI.
iffo.B8o7. Codex Ms. Nro.3807«
(üist. prof. «4 6-)
Cod. Ha. Chart, in Fol. sec. XY. (Fpll. 24.)
Fragmentum Chronici CoDstantiensid. (14 Jahrlu)
Incipit: Fol. i. 1^ Aines hertsogen geschlächt er nantpC sieb
aber nitt ain hertsog sunder er namptl sich her alwereg von Stof-
fen vnd der sasfs vif der höchn als Jetts almeslorff litt etc. c
Desinlt. (Fol. «4 ) »vnd nach dissem bischoif von Möringcs
Icam der andächtig hailig bischoif santt Gonratt vnd der was an
* graff von alttorff vnd was vfF der gestifTtt su Gostcnts ain cbor>
her gewessen darnach ward er officziall darnach ward er teges
vnd nachdem ward er biscboff , Nun der bischoff salamon dunkit
su versin von siner. «c (Cetera desunt.)
CCXIl.
wm.7i9s- Codex Ms. Nro.7195.
(Hisl. prof« a68.)
Cod« Ms. Chart, in Fol. tec. XVL (Fol! i36.)
Historia de las isla» meridionales et occidentales por
Alonso de Santa Cruz.
Fohl, »parte tercera.«
»Las yslas que al principio con la particion del libro
diximos qne contenya la terqera parte son las adiacentes,
hae Africe por la parte Occidental 7 meridional della...«
(Ohne Zeichnungen.) .
Fol. i36. 4 Windrosen gezeichnet«
b. Schlafs : » Los autores de etc. n
Plinio etc. 3 Reihen. Sto. Fiorino.
Idem Codex ac, N'f 5543. (Bist, prof« 75*) 8. Oett.
Geaohichtsforacher i; p. 121.
Digitized by LjOOQ IC
10S
CCXIII.
Codex Mfiu Nro.5671. Nro,567..
(Hist. prof. 973.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec.XVI. (F0II.571.)
» Nonilano (?) de la Nobleza.«
!•) Fol. I. »La presente ha dinsa en qoatro partes la
rimera trata del estado Coman de la nobleza , qoe cfn es-
afia lluniaD de hijos dal^o, j de las hordenes del, y digni-
adesi que ion qaatro estados, noble, y espetable, j Itlu-
;rei y «obre Illustre*«
»La segonda parte trata del orijen de la nobleza Ro-
lätkMf y de los lin«je«, qoe se ilnstraron en ella condignidad. «
»La tercera parte trata de la noblesa de Alemania,
ranoia , 7 Italia » 7 del origen de las Casas Yhi^tre» , 7
randes dellas. «*
»La quarta parte tratara del orijen de la nobleza de
spana. Gomo fue de la sangre de los ynbitissimos Visogo-
os. Cnya monarchia permaneze asta el presente que son
asados mil y ciento y cinqoanta aäos, en la <pial Y. grande
Jteza saqede. a
I. b. Capitalo primero del orijen de'la Nobleza«
Grandes opinionesay entre los Antiquos Mediante que-
tr machas na^iopes atribuirse asi el orijen de la Nobleza,
tc. (5oi Bl.)
a.) Fol. 5o3. Carta del Emperador Carlos qninto a su
iyo Phelipe segundo.
» De msA de la otra carta binstrn^ion que qs embie de la ma-
nra quaasi en el gouierao de Vra. persona como en el de los ne-
Mios en general os baueis deguiar y gouernar os escriuo he yn-
10 esta secreta que sera para uos solo. «...
Schlafs: (Fol. 5 14.)
»Y pues la ne^esidad en que estoy esla que rae pone en estä
onfussion no tengo mexor Remedio que trabavando de hacer lo
ne dabo ponerme en las manos de Dios que para el 1q ordene
i4o como n^s su seruicio fuere y con lo que el y9iere y ordenare
ke contentare y bos encomendaos a.el y meteos y todas vras
usas en sus manos y por ninguna de este mundo Lcoferdais y
dn esto el os ayudara guiara y fauore9ora en el y eu oiro os dara
a gloria. La quäl plague a el daros despuas de aaueros empleado
n sii seruigio el tiempo que lo querra «er. y que lo desea Vre
ladre, De.Palamos a 6 de Mayo de i543 ahos. «
Yo el Rey. (Vgl. Saadoval. Hist. Caroli V. Hb, XXX. ^.V.,
kwg« Vindel. 19 Januarii i548> einen anderen Brief.)
3.) (Fol. 5. 4. b)
»Hijo quanto combiene que esta carta sea secreta y nouista
45
Digitized by LjOOQ IC
de otro qaedebos per lo qae ba en ella y digo de mit criad«
para Vra ynformacion por esto etc. «
Fol. 5 1 5. »De la Cruildad y dementia j sies mejor
ser amado qae temido. * CapiL 17* a
FoL5iB«
» £n aoe manera los Prinoipes . deuoa guardar la fee 7 pi-
labra cap.iö.«
Schlafs: (FoLSai.)
» Y so lo uno y lo otro hubiera mantenido le abria qiiiu4e
rouchas beces el estado y la raputacion. «
4.) Fol. 533. Origen j Genealogia de loa Pimentelei.
Prologo.
Loa Pimenteles. Caya caoeqa son loa Ex*"** Coad«
de Benaueole etc.
Fol. 571. Schlufa: »II fin del librcc
CCXIV.
v^.mB. Codex Ms. Nro.5658.
(Bist. prof. 374, 975, 276.)
Cod. Ms. Chart, in FoU aec. XVII. (Foll. 33.)
I.) *( Cod. 374.) (Fol. 1.) »Disaertatio hi8pamci.i
(i3Bl.)
Incipit : » Las causas de quo resultaron el ignorante 7 coih
fuso Gouierno que buuo en el tiempo del Rey oro sehor que sei
en aloria, y el prudetite y acertado modo de gouemar qne ha to*
mado y proseguira 8. Mag«! ^^^ ®' fauor- de Dios. referire ea <ste
diftculrso no solamente con rasones viuas, sino con demostracioMS
ciaras y fuertes, y quanto mayores y mas sutiles fueren los YBC^
nios se quedaran mas concluydos 9 y conueocidoa destaa Terdsdis
que no tienen respuesta.«
Deainit (Fol. i3.):
y O miserable estado que se han de snstentar por CoDsejem
alos que se lian de tener poi sospcehosos ! Pues qae mayor tea^
ridad que coniiar de Consejeros ciegos , y sin duda desapassioM*
dos, porque al iin son bombres, y son tan ambiciosos que lo h«
querido mandar todo. T perdoneme quien los snstenta , que no
puedo dexar de dezir que y erra mucho , quien no temc al amlN'
cioso , por que el ambicioso que es sino soberuio dissimuladOf J
no se tieneiKque estos son pocos, y para poco, y que estan a»
lanados, qua para quemar una casa un mucbacho indignado btsu*
ai esta dentro en casa , y ay diseuido en ella , y despues aotfi-
goad quien lo biso ; es muy ruyn disculpa J« H S. y quien ül
pettsara. 3 Deeiembre i636.«
Digitized by LjOOQIC
TOT
Von Aarsen: »Discurso sobre el confnsa f ignorante Nm,6«6I.
gouierno quehono crn el tiempo delBey Felipe »^ y el pru-
dente 7 acertado de Felipe Tereero. <
2 ) Cod. 275. In Jani Jacobi Boissardi Iconea Vitromm
doctrina et eruditione illustriam, a Theodore de Brj in aes
incisas, et in qaataor partes dinsas. (£d. Francofarti 1597,
«599.4*«)
Index primus Secundum Praenomina.
Index tecandus sec' Cognomina. ^ . • (t äBl.)
3«) Cod»276. Gatperia Seboppii Satjrtcan ilre Prae-
falio eiosdem i6o3*
Incipit: »Gasperis Schoppü,patritii Roinani Satyricon quo
continetur. «
» Assertio eorum, quaq in Scboppii ifdversus Hunnium Apo-
logetico ab aliis omtssa ^el commissa sunt. £t Examen diftciplinae
Jesuiticae , deque vera «uventutis tarn in moribus, quam in literia
iaatkueadae ratione disputa^o. G«|lat. 4» {nünicus Uctus «um vo-
bis vera 4icens, « .
» Beatissimae Dei genitrici Mariae semper Virgiai sacrum
etc.< (1 S.)
Fol. 1. b.
vSanctae Bomanae Ecclesiae, summoque eius antistiti Gle-
menti Papae Octavo et Sacro Cardinanum Gollegio etc. c . • • (10 Bl.)
Schlafs :
y Sic teDeus cum fratribus tiüa lUustrissimis et Bev.erendis-
simis D. D. Gardinalibus quam diutissime Ecclesiae suae sanum
salvum et vegetum conservct. Romae a.d. la Januarii Anno MDGIU. tc
ccxv.
Codex Ms. Nro.5603.
(Bist. prof. 3i5.)
Cod. Hs. Chart, in Fol. S.XVIL (Fon.12.)
Fol. a. Copia di Lettera del Signor N. al Signor N.
che contiene. un Paralello tra rimpresa di Sio condotta dal
Capitan General Antonio Zeno, et ia Viltoria d'Argos sotto
il eomando d^l Sucessore Alessandro Molino 1694 et 1695,
Incipit (Fol. 1.):
Illmo. Sipnor. Mio Padrone Sing»«.
Non l'acertö mai meglio Ipocrate di quando disse che il
Giudieio i fallace. Proposisione , non solo Tera per la diffiaolta
da iare un buon prognostico sopra Tessito fallace di una Ma*
lattia etc.
46*
vt9.6ua.
Digitized by LjOOQIC
Ltt pregonon permettere ehe 8i| da aleua» Tista^MliI*
tera no meno dal suo scrittarale per ehe ttd potria ctasait wb
et TQBtfQ (?)••
CCXVI.
N...9534. ; €odex Msu Nro. 9534.
(Bist, pro^ 46.)
..Cod. Ma Cham« a«.X¥LP«L (FolLsS.)
/7epi navavSepT€ias^ SiTe Maiestate Imperalorii elQi»
ramdam pri^eiudicio, sive donatione Conatantinia
Matih. 90* Ctirus ...
Sedere mihi ä dpidra vel ainißtira noa ßst mevin dtft
Sed qoiboa est paralaoi.ä Patre «leo.
Sacratiisimo, Inviotiaaimo, cl^mentissfiDO CaeitriS»
Ben* Maximiliano Secundo Vn^ariae Boeni. Dalmatiae Cr»
ciae etc. Regi etc.
Electo et a Deo rere Coronato.
P. M. P. P. R. T. Opt. m.
SS. XXII. Joln Eleditai Aii|flt
MCLXXL
Proyerbioram XII.
Heliora annt aulnera ^tligentia
quam oscula blanda fraudantjs«
Fol. 4.
9 Potentita. Invictisa. Clemontissiinoque Caeaari HaximilliaMll
eto. Domino, Domino suo loage Benignissimo Sai.«
»Scio me muUorum odiuni, et Voces e&citaturum, quiiv
partibus, neque ittdipiOt oeque lectionum,varietate ad ^p^
aggregandiu, tarnen graue, lüßricum , tamqne diu iaviae laeutn
argamentum bodie sumpserim traotandum. Ego vero , cleai^
aime Imperator , hanc rem. ad omnea pertinere ualde rataSt <*
natura et dlaciplina, tum conscfentiam qui rectam tneatur,^
emplo: Veritatem omnibua omnium opibua, ac offensii K*f
nraetnli , banc T. M, caram , primoque conatitutaro loco, t^
dubium est. Nihil quidem hiace pagellia offero aingulare. Sof
aeram ad amicum epiatolae in modam : Caeterum l^tT. V^l^l
daaa ab alüamon leetat neqnelbvtaaaift ebaerviaCa. €ttBq««i>^
Imperii mole, ocium multa legendi V. M. deait, piano et if
atilo non folia , aed argumenta numeravi , argutiaa et eovi'^J^
oeioaia reliqui. Non aum extra aepta Upaua : ai quid de fo^
inoidift, honoria utriuaque cauaaa factum eat, utT. M.thk'^
Juanti Germaaici , hoc eat » Vniuerai norainia ChriatiaDi laf^
ignitaa^aeatimanda: quo locoTeaRomanorum aint habaiMUc*
atincta eaae mnnia debere, ranaa ambitionea nee aecertesdai«'
Digitized by LjOOQIC
709
qne admitteadas pablioo detrimonto (cogilaret ?). LibotMem vo-]fr«k96a4»
terem repeto « novam non fingo , finibus tacros teneo , gladium
tuum orbis amplitudine metior. Si quid opioione uulgl ipaiua ro-
manis est coocedendum , iure constantini^ alioruraque beneücio
tribuo, aeternis legibus * ac seatentiis non tueor. Tuum est et re-
ligionem perveraam cmendare, et constitutam tuen. Pontifici res
fidei tuo subsidio augenda, si recte.sentiat« relinquatur: caetera
4 Deo accipis, ornata, confirmataque egregia voluntate, et mode-
ratione sartadefen des. Caput sit praiecipuum membrum utroque
in statu reipublicae ; sie tarnen , ut aliorum usu membrorum ne
prorsus eximatur. Imperii firmitado electioae consistat diyina»
auifragioque coelo delectorum ^ unde coronae auctarium speretur.
Quod quis nunquam babuit , nee acceptavit a patronis , ^ cliens in
ofHcio maneat, gratus erga benefactores sit, elemosinarum conuira
et curator idoneus sit: buroanitate et vitae ' innocentia vincat su-
perque sit ^ qua de re alii , et nos alibi copiosius. «
vAdscripsi graecuni OtVircffma Gonstantino tributuni, quod
nee annos, nee caudam aKtiS superbäe, nee.alia pleraque* latine
prodita, contestatur. T. M. oro supplex, opellam Maiestatis fan-
ctiotti accomnodatam clementlssimeaccipiat/adeoque coftira icte*
rum , boc est, quibua bile, et odio -suffiisis, cuncta aurea et trata
apparent, facillime tueatur. Quam Deus Opt. Max tot coniugiis
ceieberrimis , fratris et filiarum, applausu omnium benä, eifuse-
quebeet, exhilaretque. Sceptro Imperii Germanicl tuendo, vegaiidia
contra Thurcam regnis, et finibus constantem et vii^idnm conser-
vet. T. M. libertatem Fannoniae Tindicet, asserat, propaget ad ae-
temi Dei, ouius vieea geris« religlonisque salutaria laudiere^ tuorum
Boatrumque omnium sublactorum usum, et diutiashnani laetitiaai.
Amen. Vienne Kai. Quinctil. iSji.«
T. Giern. M. subditM; CliMitulnft
Gons. et bistor. Joan Satnb^cus.
Eingeklebt ist ein Zettiel:
9 Allergnädigister, Grosmacbtigistarlibayser vnd herr, berr etc. «
» Mein yntertanigist suppliciern E. Mt. wolle gnadigist dits
aaein b&ebleln de Majeatate ImperatbMa anaemea'« i akck lesn :
vnd meine achw.äre «erun| vnd haushaltiHW bej disRn ^ewern seyt-
ten gnadigist vnnd euetigist, mitt einer bilif bedenuUieii vnd er-
heben : welchs icb die Zeytt meins lebens vntertanigist will ver-
dienen. Thuend mich, vnd mein nott, vnnd mue befelbeand«
Den 5 Aug. iStT.«
B. Ut; Vntertanigster gehOfsaniister
D. Joan. Sambucus.
Fol. 5. b. Ad Lectorem 8.
T Summus apex cleri ualeat , modo sacra frequentct.
9 Gaesaribus Terrae contribuatur bonos.
V Stent sua iura saeris ^ gladio sua sceptra supersint :
» Distinctis opibus muneribusque rogant.
V nie suos purget , uitara cum moribus ombl t
» Puniat bic praaos , praemia detque bonis.ü
Digitized by LjOOQ IC
Tio;.
»fo.9M4« Fol; 6.
Incipit : » De Haiestate Imperatoris et Quomndam pna
dicio etc. seu donatione Constantmia Epistola. J. Sambad ?.i
ȣa vis, ac sedes veritatis est ut quamvls pressa, eiitt
et uel invisam aliquibus, laudare boni qnaro gratum mesdioi
approbasse malint. Illuseras inter epulas , et sjmposium ä
nuper haud mutum : cum concessionem, qua fere nunc se aucti
tas romana praeeipue sustinet, oniversaroque potestatem Tea&
Constantini negarcm , vel potius finibus metirer arctioribiu.....
Fol. i6. Desinit:
1» Pontifici in fidci rebus meliores rationea alionua oi
quidem preferendas, quod si dubiae sint, parrum omnino »»i
quendum opinionem: quos si pontifex non audiat, pro bseretii
biabendus , scd fincm facio , ne te molestiis gravioribus de^
morer, si quid ineptiui, a Medico , non Tbeologo uel Caioi'
factum iudicato. *i^aao. Kai. QuinctiU M.D.LXXL Vienaae.
Finia.
Fol. 17. OeSKiSfia 70V Meycüiov Ki^AVST^ATiNöFi
Tov Uufca PXififfs,
Fol. 18.
» 5« haec cum latino d«creto diatinct. 96. Gonatant.
tiir 9 diiferre non parnm qaivis reperiet, Nam nee aoiii ■
pbrjginm^nec Cos», nee alia pleraque et aliter babet. Lomal
tem cum^ «ya^a^se^s symbolon fuerit , hoc est futurae beatae n
rectionis omnium piorum: quo modo triplicem coronam etCjbi
modo, Turritam mit . • significat, non . . . Vt vcro quivis ^
clerus factus , Gonsiliarius aisil Caesaria natus alt , nimion h^
nee observatum ab ullo Imperator«, n
r
Fol. 1 9» Caesarea Austrit X. descripti per 8. Santa'
Ann. Christi. 1273. i»Bodolpli. Habspurgiu.«
An« tmperii fere 19.
V Primus ego aummia decoravi fascibus altam
9 Progeniem babspurgi , munia firma sequon
» Non adii Romam , ai quidem mea aceptra valebant
y> Urbes multavl scd tamen Ausoniaa.
»Gaeditur Otbocarua, nobis aimul Auatria Tcnit,
» Sensit Tboringus quid potuere minae.
V Haec ego perpetuum atatui fundamina genti,
» Cum uicibus Solia uivet bonora domua. 41
iv. Albertus. iT. Caesar.
Fridericus III. Puleher F. Alberti«
V. Albertua III. Caeaar.
Fridericua IUI.
Maximil. I.
Digitized by LjOOQ IC
711
Philipp. MaxiniL F. Vi«J«M.
Carolas V.
Ferdinandus I.
Maximilian. 11.
Schliefsu (Fol. 33.)
» Hos ego uersiculos cum Maiestatis honore,
9 Iraperii et dignis fascibus ecce fero.
»Sttscipe clementer tenuis nrnnuscula Vatis,
» Atque fove digna Principe dexter Ope.
9 Sie te, sicque tuos Samouci , musa Glientis
y Aetema recinat posteritate Duces. «
Finis.
ccxvn.
Codex Ms. Nro.355. n,o.m.
(Hist. prof. 79.)
CocL Ms. Chart, in Fol. sec. XV. (FolL 7.)
Tabniae Maritimae. (7.)
Aaf steifem Papendeckel (oder Holz. Gentilotti).
y Ins^laram ac littoralinm urbioin designationem con-
tinentes. «
A Gracioso Benincasa Anconitano Anconae A. C. 1480
confectae , et a Joanne Sambuco Tirnauiensi Serenissimo
Begi Maximiliano dono datae, Yiennae A« i558.
V. Lambecios ed. Kollar.
ccxvin.
Codex Ms. Nro.375. «...^5.
[Bist. prof. Sa. (ol.453.)]
Cod. Ms. membr. sec. XII. et XIII. Fol. (Foll.58.)
(Hermanni Contracti Chronicon, cum continuatione
iisqoe ad A. C. 1317.) ,
(Scriptns est iste Codex A. 1143. Sopplent autem
eandem Abbas yel Monachas quidam Krembsmünsteriensis,
Vide ibi A.777. pag.38.)
Fol. I. Incipit: »XVUII. Germanicus qui et agrippa a
Cjberio missus germanos' uicit 9 et terre mota« XIII. urbes
corruenint etc. «
Fol. 38. 777« vKarolttS hispaniam inaadens cepit (mit
Digitized by LjOOQ IC
7«
Vt^M« alter Schrift.) (Hit etwas neuerer; Teasilo II. filiat tnite
Karoli magni) dax, monasterium Chremsmunster in honore
sancti salaatoris constrnere cepit. Indictione prima, aano
ducatus sni XXX, et dedit nobis primüni prinilegiam oxor
Tassilonia Li^pirg dr. (4 yerschiedene Schriften.)
782. »Hihigart regina uxor Karoli ob'« IL K*. Mai., et
Berihta ob', nir reg. inj. Td' JtHj (Mit neuerer Schrift.)
»Hoc anno confirmatar noatre Ecciesie fundatio atqae dotei
AKaroIo imperatore, petente Waldarico epiacopo Pati-
Tienti. «
V. Adrian Baach, SS. R. Aaalr. I. p. iS? (161) — igS
Chronicön Cremifanenae.
CCXIX.
»«.94... Codex Ms. Nro. 9422«
(Hist. pfof. 85.)
Cod. Mm. Chart, a. XVI. in Fol. (FolL 14s.)
Hiatoria Bomanomm Pontificitm a D. N. Jeso Chrim
ad Gregorium XllI Papam usqoe breaiter deacripta, coa
yniuacaiasque eoram Imagine ad viaam expresa^tam exT^
teribua marmorum monamentis , quam ex picturia et 0006»
tia antiquioribua desumpta et colfecta per Octauinm Stn-
dam Sacrae Caea. Maj^i* Nobilem AuHcum.
Inyictiaainio et Potentiasimo Principi et Donino Do-
■lino Budolpho II. ElectoBom* Imperatori aemper Augatta,
Germaniae Hungariae Bohemiae Dalmatiae Croatiae ScUvo-
niaeque Begi , Archidnci Auatriae , Dnci Rurgundiae Bia-
bantiae Stiriae Carintiae Carniolae , Marchio Morariae Co-
miti in Habspurg Tjroli et Flandriae. (Dedtcation 1 Bl.)
Meist ans Piatina.
Gentilotti : » lis exceptis , ubi prolixior est Platina, is
quibna Panuinium compilauiti adeo ut ia (Strada) praeter
tres ultimas vitaa, epistolam nuncupatoriam et iconea, n^
scio quam similes« atque improbum exscribendi faborem ni-
hil sibi possit vindicare. «
Digitized by LjOOQ IC
713
ccxx.
Codex M». Nro.363. 9r.s6..
(Hisl. prof. 94.)
Cod. Ms. Pergam. in FoL sec.XIV. (foW. 941.)
Fol. 1 . h* Hie notatitor qoe in hoc tnotnitiine «oiitinentor«
(Die erttOD 6 Nommern sind ausgekrtftst)
*hisi0ria regis Apollonii
Visio P.'uli Apostoli
^Djalogus lacis et tenebrariUD. Apocripha esdre.
.*Tractatus de ritibns Urtarorum
Tractatas de sarracenis.
Historia coningU Joseph et assenech.
De testanaentis la patriarcharom
De Secundo pHo (philosopho)
Liber de Secretis secretoniin ar — * (AristoteUs.) Ad
Alex. M.
Samma de ezteriori homine
Summa de interiori homine
^D/alogos daoram monachornm (ynios de ordine CIq*
niacensium et alterias de ordine Cisterciensium)
* Tabula exemplornm« secundum ordinem alphabeti
ad omnem materiam. De accidia i. (FoL 85 — 1>9*)
Omelia Fulgentii episcopi. Vigilate et sermo e«
Stimulus amoris in duicissimum et piissimum Jesum
salTatorem nostrum etc.
Tractatus de caritate carng principio et fine
Breuiloquium boneuentnre.
Ewangelium Njchodemi.
Pharetra contra Judeos
Tractatus auper rorate cell.
Tractatus super Hissus est Gabriel
Florigerus Augustini
Tractatus de YIL sacramentis
Tractatus Bernardi de templo (quomodo edificari
debeat. )
De conflictn babilonis et ierusalem.
Tractatus Bernardi de formula honeste yite.
Versus prouerbiales in principio et in fine
* Tractatus de conuenientia ewangelistarum
De Conflictn vitioruro et yirtntum.
yisio Tnndali. (cuiusdam militis de Hybemia.)
De pomo Aristotelia
De purgatorio cuiusdam Nycolai.
Digitized by LjOOQ IC
714
Uro. 36«. (Both.) Liber beate Marie ▼irginis in Lylinoeld.
Hoc Tolumen frater Christanus partim scripsit et partin
* nt scriberetur de sna paaperie comparayit, hoc qui a domo
alienayerit aut yolenter vitiayerit anathema sit amen.
Auf der sweyten Colonne derselben Seite:
Versus proyerbiales
Tres sunt stnltitie quibna insipiens perhibetnr.
Oui tantum ioquitur quod nulla fides adhibetor.
Qui tantuoi tribuit quod mendicare yidetar.
Qui tantum terret quod nil terrendo tiroetar etc.
Fol. 2^2. b. Zwischen a Traotaten
Aug. »Abusus seculi sunt XII. Predicator sine opere.
Senex sine religione , iuyenis sine obedientia , dines «m
elemosina, femina sine pudicitia, dominus sine yirtute, pleb
sine disciplina. monachus sine humilitate. prelattft sine cot-
passione. fideiussor sine Veritate, roater sine dilectiooe.
conpäter sine fidelitate. Hec Aug. Hemento fratris Chzi-
stiani. «
Hug. »Abusiones elaustri Xfll. quibus tota religionii
summa corrumpitnr, prelatus negligens , discipulut inob-
ediens , iuvenis otiosus, senex obstinatus , monachus coiii^
lis , frater causidicus , habitus pretiosus , cibua exquisitos,
rumor in claustro, lis in capitulo, dissolutio in choro, i^
reuerentia iuxta altare. Hec Hug. u
Fol. 938. Rithmi de Adulatore.
Seqnuntur yersus proyerbiales.
»Crimina dampnosa surgunt per yerba iocosa
y» Pectus yirosum fit per verbnm yitiosum etc.
Finis. Hoc retine uerbum frangit deus omne superbuB.
Fol. 239. Musica celestis. (Figur.) 14 Kreise in ein-
ander.
b. Wieder yersus proyerbiales,
»ut capiat stultum se fucat femina multum
y Ad ludum yeneris mens semper hiat mulieris etc.«
it. Fol. 240.
it. Fol. 241. a.
Schlufs: »Felix qui memit tranquillam ducere yitam
9 Et letos stabili claudere fine dies«
Digitized by LjOOQ IC
CCXXI.
Codex Ms. Nro.7633« u»*.7«m.
(HiAt. prof. loi.) . ,
Cod. Ms. Chart, sec. XVI. in Fol. {Voll. q4-)
Frejschiessen zu StoUgart, 23 Sept. i56o..
Fol. I. »Die ordenliche Beschreibang deffs grossen
Füratlichen Herren Schieflaen mit ißtn Stahel das gehalten
hatt der Durchlenchtig hochgeborne Fürst Tnd herr, lerr
ChristofF, von goltes gnaden hertzog zu Wfirtteroberg vnd
zu Teckh , Graff za MfimpelgartI etc. was für Chnr ynd
F&rsten Graven vndherrn, Ritterschaft ynd adel, Statt
vnd Fleckhen, den ^3^^ tag Septembris Anno im Sechtzig-
sten etc. zu Stuttgartten , im Und Württemberg gehalten
erschinen seind, wie alle Sach darob ergangen ist, vom
«nfang bifs zum end, alles in einen Rejmen vnd gedieht
TerfalTstf durch Leonhart Flexel yon Aagsparg« so dabey
^eschwomer ynd besteltter Pritscbenmeister auf solchem
Fürstlichem Ritterspihll gewesen. «
Fol.a.
»Ewiger Gott in deinem Tron ! ,
y Bitt dich du w51$t micb nitt verlonn,
» Vmb deinen Sun Herr Jesus Christ,
»Der Ewig bey deiner Gottbaitt ist, etc.«
Fol. 24. Schlufs:
»Liennhartt Flexel hatt denn Spruch gmacht,
9 Der seiner gnaden Dienner ist,
»Fritaenniaister su diser Frist,
»Vonn Augspurg thuott er sieb nenen,
» All Schitzenn thonn Inn woll erkenen
9 Also hatt mein gedieht ain Endt,
»Gott alle ding sum Besten wendt.
Fol. 35. » Hernach volgen diejenige Persohnen, so bo j
disem Fürstlichen herrenschiefsen ein fahnen gewonnen.«
Fol. a8.
»Dafs Erst viertlel vnnder dem rotten fanu, haben dieChur
ynd Füersten , Grauen vnnd Herren , Ritterscbaift ynd Adel, vnd
ettlicbe Füersten Stett , geschossen. (95 Sebütf^en.)
Ghur vnd Fürsten 6.
Graven vnd Herren 17.
Ritterschaft vnnd Adel vnnd etliche sugelasnc Personnen
4o. etc.
Fol. S9. » Dafs annder Vierttel vnnder dem weissen
Digitized by LjOOQ IC
7l6
Vffo ?6S3.Fan habenn die nachuolgentenn Beichsstett rnnd Aidtgnoi-
schafft geschoM^B (80 Schätzen.)
Fol. 3o. Dafs tritt Vierttel ^nnder dem gmenen tu
haben die füerneaibistenn Füersten Stett geschosseon. ete.
(85 Schützen.)
Fol. 3i. Dafs viertt Vierttel vnnder dem Braunen Fun
habenn dise nnchaolgente Reichsttett geachossen. (81
Schoteen.)
Fol. 3«. Dars ftlnfft vierttel ynnderdem gelbenn fraei
haben disse nachnolgente Reichastett geschoaaenn. (81
Schätzen.)
FollSS. Dafs aechst Vierttel vnnder dem plabennfai
habenn dise Nachuolgente Fnefsten Stett geschoisei
(88 Schützen.)
Fol. 34. Bilder, zum Theil Holzschnitte.
Fol. 40* Dafs füerstliche Best daa hatt gewungen Wcs-
del Stettner von Nömberg Hundert vogarische Decstei
mit 14 Schaft.
Dafs fürstliche Best aaff der gelinckhen aeitten im
Docaten. •
90 Fanen u. 3 Fritzen fan«
Fol. 64.
» Hernach volgen die Chur vnd Füersten die dem Borcb-
leachtigcn Hochgebornen Füersten vnnd Herren Herren Ghriito^
fen von Gottes genaden Hörtsog sue Wüerttenberg vnd suTecU,
Graif sue Muroppelgartt, etc. auflT sein Huerslliehafi Herren Schies^
aen kumenn vnnd erschynnen seint etc. «
Fol, 79.
» Hemscfa volgen Rom. Kay. Mt. FrblSnder, sampt defiihavlt
Oesterreicb, auch etlicher forsten statt Gesandte berren Yid
Scbütsen , so auff disem Fr. Herrenschiefsen su Stuttgartten »-
schinen etc. «
Freiburg , Gostnitx , Breisacb , Dafs Berclihwerg Scbwsts,
Villingen, Ebingen, Enfs (» Hannfii Hering «) — Riedlingen, Htrb
am Necber, Mengen, Hattstatt (?)
FV>K94.
y Volget , was die Fehler , so sich vnnder die Pritschen ge-
scbolTsen haben , den Pritscbenscblagem , bey disem Frey • ▼sd
Nachschiessen au geben gebabt , vnd wessen sie sich mit ihnfls
verhalten, it
Erstlich ein Fürst 6 Thaler.
Ein Graff oder Freyberr 4 Thalei'.
Ein Edelmann a Thal er.
Ein StSttmann 1 Tbaler.
Ein gemeiner Scbüts ^2 Tbaler.
Digitized by VjOOQIC
717
CCXXII.
Codex Ms. Nro.8834» N^^ima«.
(Qut. prof. 677.)
Cod. Mt. charu »ec^XYIL Fol. Mai. (1 BL)
Genßalogia Augustae Familiat Flaifiae Ang^lne Commnae,
Stammvater: Flayius Eutropias Familiae Flatiae Prin-
c'eps a Flavio Vespasiano Imp. oriundus sine Controuepsia
cuina mor Claudia filia Claudii Imperatoris.
Zor Seite unten: » Arbore caoato da HUtom et com*
probato eon tcritlure auitenttche et ginridielie^ fatio dair
Ill*<» Stg. Caspare Schioppio Consigliere di S. M. C. et Ca-^;
nalliere delF Ordine di S. Georgio etc. che fa pi^esenta'to
nella Dieta di Ratiabona alla M. di Ferdinando 11/ Imperat.
rnnoo i63o, quando ai otteone da quella M. Conficmaiione
de Prittileggi della famiglia Angela Flania Comnenai«.
Von Imp. Calojohannes Anno 1118. (N. ss.) Seiten-
zweig forlgefährt bis K. Leopold I. und K. Carl 11. Ton
Spanien.
CCXXIII.
Codex Ms. Nro. 325« Kr«. 3.«.
(Hist. prof. I.)
Cod Ms. Pergam« a. XV. in Fol. max. (Toll. 4g.)
Transverae acriptua (4 Columnia.), cum picturia* .
Joannia de Vico Duacenaia Flandri Cbronicon ab orbe
condito uaqae adfioem aaeculi decimi quinti ex Tariia aucto-
riboa collectum. *-
Incipit: »Notum ait, cum homo ceteris anin^antibna
preatantiasimna ad ymaginem sni creatoria sit conditua , ut
initium Geneaeoa teatatnr. «...
Ea sind Auazüge ans verachiedenen AuetWefif , z. B. .
Aeneaa Syl?iua etc.
(Explicit 149a.)
a*« Colomne des letzten Blattes (Fol. 49.)
V Iste Philipp US Arcedux Austrie et burgondie Dux filiua
Maximtliani Iraperatoria et Marie. «
Scheint demselben dedicirt zu sejn«
Auf dem Bl. 1. achönea Miniaturgeroälde.
Vor dem Pallaste in einer schönen Stadt überreicht
ein knieender Geistlicher einem jungen Herrn (mit golde-
neaa Viiefs), yon Wachen umgeben , ein Buch.
Digitized byCjOÖQlC
718
CCXXIV,
irro3.8. Codex Ms. Nro.328.
(Hist. prof. lo.)
Cod. Ms« pergam. •• XV. in Fol. mar. (FolI.ia6.)
LoeoL Fol. i.
» Qued^m extracta de barUam et cultu paganomm etci
» De celo. De terra , de aqua De igne , de ventis de lol^
de lluha , de boroinef De Crecis , De EgipciiSf Mola de £ior&
fiforicorum , Nota vnde primitus uenerunt longobardi et quo t»
Eore ydalitMfci pbssederunt. DeMachmeth proplieta SairaceBoni.
leBeda presxdtero quare dicatur vencrabiiis , Ysidonu in fihn
de vita et obku illustriuin virorum de sancto Johanne botin
De Saocta Maria, De Sancto Petro, De Sancto Paulo, DeSuö
Andrea , De sancto Jacobo , De Sancto Johanne, De S. Pbjlippi
De S. Thoina , De S. Bartholomeo, De sancto Matheo, Desaicii
Jaiobb', De S. 'Jnda, De S. Mathia , De S. Symone, Reeipitdi»
tio, De a.Lluca, De S. Marco ewangeliata, De S. Barnaba, De&
Thiraotlieo, De S. Tjto , £x tractatu de ymagine mundl, hmk
eodem opinio rahbi moysea. «
LocoIL Fol. 7.
Incipiunt cronice ab Inicio mnndi. » Non arbitror iifr»
tuosum seriem teniporum huic operi inserere quo lector curt
transacta inundi tempora qucat vno intuitu cognoscere. Satluhi
primus archangelus ad signaculum similitudinis dei conditasplt
nus sapientia et perfectus decore in deliciis celestis paradisia«
pleoam liorain mansit atque ob superbiam cum vniuera» sibi t»
sentaneis eternum exilium incidit • . • «
Desinit: (Fol. 68.)
»Anno doinini M» CCC« XXVij« dictum castrumetoppi^
in Titmaning post destructionem et deaolationcm magnani oppiÜ
et comttatua adipaum pertinentia rehabitum foit per modamoif
cionis gravibua sumptibus laboribus et expenais «.
Vgl. Pes Thea. Nov. Anecdot. tom. IV. Chron Presb.i»|
dreae Batisbon. (Freher. Chron. Bavariae.)
L0C0JH..F0I. 69.
Ctironieon* Incipit : )» Anno domini MQClxxli| Gqhi ^
Imperii iam diu vacante imperio dictracta casenl Gregorio ^
mandante Electoribua de rege Boroanorum cum concordareia
Soaaent, vocem suam in ducem babarie tranatulerunt a/qaoBi-
olfus genere Almannus Coro es de Habapurlich ulpote bomo bc&
cosua et ab infantia in armia fiutrttus Bex vocatur et clectas i«-
gnare cepit M. GC. Ixxiij etc^ «
(Ghronicon Coenobii S. Magni Ganonicorum regulariuBl^
tisbonae.)
Fol. 92.
» Sequilar eontinuatio aeqnentiam ad preoedenlia. I^
Cronicia supraacriptis per verbum explicuerit hie Anno dni M COCC
Digitized by LjOOQIC
XXI) in die «uioto Acnetis tnem t«nc temporii InpcMhierhi et'po-'n»0»9^'
stea ad ulteriora scribenda dimiserim quamplura tolia^vacuapo«^
Suam concilium pysanum et coucilium constanciense et ctiam que-
am cronieaet presertim materiam hussitarumliereticöruin usque
ad aanum domini 1428 latius in hoc volumine scrjpsi quod tarnen
largiente domino bonorum omnium distributoretemputest itoruih«
scribendi ideo pradicta folia ut nom appareant vaciia adomanda'
qua84Ai<^ hystorias secundum formulam qu,e aequjtur et .inmnorie
recomroendavi. Anno domini MCGCGXXij fit congregatio princi-,
pum Nurnberge etc. a
Detinit Fol. 101. b. ,
(1438.) Item eodem anno feria quarta in oclaua-S. Jobamus-
Waptiste obiit Emestns Inclitus dux Bawarie Monaci tumulahis
Relinquens filium Albertum. Item eodem anno circa festumsancti
Augustini Anna uxor Alberti ducia Bawarie pepertt filium a^«»
nomine Emestum. «
LocoIV. Fol. 103.
y Incipit liber qui intitulatur Flos hysioriarum Urfe Orient
talis quem compilauit frater Aytonua dominus Turci et Nepos
Begis Armenie ex mandato summi pontiiicis et Ecciesie Romane
nostri Clementis pape Vti Anno dominice Incarnationis M« CCo
XXVijo. (pro 1S07.) In civitatepictauiensiRegni Armenie.« (Roth.)
Dividitur autem liber iste in quatuor partes. In prima parte
tractat de terra Acic et dicitur esse tercia pars mundi etc. «
Aytoni seu Haitoni Liber de Tartaris. "
Vid. Syntagm'a variorum Auctorum , collegit Johannes Flu-
ticbiua, excttd. Ueruagen- Basileae i539.
Vgl. Grynaeua. » Novus orbis regionum ac Insularum ve-
feribns incognitarum una cum tabula cosmographica et aliquot
aliis coasimilis argumenti libellis (inscript. Georgio Coliimitio
Danstettero in Vindobonensi Academia rrofessori) p. 4>9 — 48>
in capita LX digestum et cbirographo hoc exemplo auctiiis. «
Desinit. Fol. ia6. b.
» De passagio autcm fiendo primo essent premittendl mille
milites Christian! et quatuor milia pedites cum cum victualibus
et aliis aeceaaariis et post istos oporteret ire exercitaa magnus et
Chriatianorum et tartarorum sed quiübet per se. «
ccxxv.
Codex Ms. Nro.8334. Nr«. 83.4«
(Hist. prof. ao. ol. Ambras. 383.)
Cod. Ms. Chart, s. XYI. Fol. (FoU.43.)
Die ordenlich Beschreibang des grossen Herrnschies*
sen, des Gebalten hat ain Ersamer Wolweiser Rath der
hoch Yod weit beraembten Farstlichen haabtatat Minichen,
mit dem StacbH ynd ist das pesst gewesen loo galden, ynd
Digitized by LjOOQ IC
HM»i>ii> 5o MlMa ^s ander md i« gvlden, so aineoi Rrannct.
Vna ftolehft Schiessen ist gehalten worden, als man lell
hat nach CUristui Jesus mnsers Erlesers vnd Seligmachen
geburde iSfj jar den a« tag dea Monats Septembria, alle
Herren » 4^ ob solchem. Scbiessen geschosaen habaa vad
Schflcien mit iren namen beachriben wie aolgi.
Fol. 1 ^^4. Wappen der baTmchen Herzoge nnd ihrer
Gemahlinnen. (Worunter t. Anna von Oesterreich )
Fol« 5. Dedication an den Magistrat von München.
Von Lienhart Lucz den man nent den fläxl Prfitjcea-
maister Ton Angspurg.
F0L6. Inoipit:
- y H^rC Ir berran Frauen TMid Mann
» Göttlich driualtiglchait rueff ich an
»Gott vatter sonn beilliger seist
» der all warbait vnnd weifshait yf^ih etc. «
Fol. 16. Desinit:
»Gar kburcxlich bab leb die sach bedacht
y Lienbart Fläxel bat den sprucb gmacbt
>» Vnnd Valtbin fläxel mein lieber sun
9» UalfT mir das Mallen so merckbt mich nun
vDer fÜrsten^ Tnnd schücsen dienner ist,
»60 merckbt mich weitter su der frist,
»Von Augspurg ibundt sich baidt sam nennen,
» Gar weitb vnd fer tbuets man wol hbennen.
»Also batt mein gedieht ain Endt,
» Got alle sacb cum pösten wenndt. «
FoL 17.
» Hemaeb volgent die Stett Im landt su Bayren denen ^
acbriben ist worden auf das grofs vnd ansecblicb faerm schiessca
mit dem Stachel des 1677 Jars. «
Auch viele Ausländisobe - Reichsstädte, Oesterreichische ctc
(Wien, Krems, Lins, Steir, Eger.)
Fol. »9. Das Leggelt etc.
Fol. 90 »Das erst Yiertl hat geschossen rnder ainen
plaben Fannen deren namen alle hernuch beachriben aeja
• wie aolgt n. a. f. bia Fol. 43»
CCXXVL
wm.9.s4. Codex Ms^ Nro.9234.
(Bist- prof. 27. 0I. Ambras« 38i.)
Cod« Ma« Chart, s. XVI. in Fol. (FolL 128.)
Fol. I — 6. Stammbaum der bayrischen Ffirsten,
Fol.t» Epiatola fratris VitiMonasteriiEberspergPrie-
ria Immeriti.
Digitized by LjOOQIC
?2l
Dilecto deo et hominibus Illastrissimo Principi et io* Vto.if*^U
mino domino Gailhelmo dei gratia Comiti Palatino Reni,
Saperioria Inferiorisqae Bauariae duci prosperitatem con-
tinaam cum salato et paoe perpettta^ ac obedientia con-
digna etc.
Fol. 7. b.
Prologus in Battarorum Cronicam.
»Cum non sine magna diligentia antiqaorum nos homm
atudia ^ temporum decursus , noc non gestA tarn regum quam alio-
rum antiquorum supputanint etc. «
Fol. 8. «De Baaaria saperioria germanie (ifOüiittlll«
einsiqne Origine. Capit. prim. etc. «
Fol. 128. Schlufs (Additio.)
» De Belle grauissimo poat mortem Georii Ducis per Alber-
tum utriusque Bauarie dncera pacto de hello et de ge^tis eiuaMa-
gnifloentiasimis etc. sequitur.«
Ist sehr fehlerhaft : z. B. preaeotibas at. parentibaaeti^i
ccxxvn.
Codex ms. Nro« 3039« «*"-^<^'
:(eist. prof. 29. Ol. Th. 738.)
Cod. Ma. Chart, a. XV. Fol. (Foll.343.)
1.) Yaleriaa MaximnS} übersetzt von Heinrich Tun
Huglen.
Incipit: (FoKi.)
1 Gel. y Als valerius maximus mit kurcsen swaren ^aHett
ssu latein boscliriben bat die Spruch vnd die Chranilienn. Dicf *
-wirdiges Gedechtnus sinde der römer Bersonn Medcnn Affernnltric-
lien vnd ander lannde su ercn vnd kc lobenn Tiberius dem Kai* .
«er , also han ich hainreich vonn Muglen geseszenn bey der elbe
in dem lannde zu Meichsenn di selbenn spruch vnd ChranUienrf
l>edichtet in dewtscher zungenn, bey Kaiser Kärlein z^itenn des
-virdenn nach christes gepurd Tausent iar drew hundert iar in derrt
xiewn vnd sechczigisten iarenn durch ir grossew swar ee maistei'
sie gedewtschen 9 Vnd han ich den deitt gehlaret gepräiitet tn ^
^elewttert durch grozew irerstentnuss So ich pesste niugt zu eren
*vnd sw wirdenn dem edeinn getfewenn weisen bern härtne/denn
-von Pettaw in steir lannde gesczzen bei der Tro 9 gepornn aus ho«
chem pluet, des in gepornn goete mich darczw hat gowesenn gc-
YniefTet vnd gereichet das icht vergessen wcfrd der dichte der hoch
H^epreisten vnd erge. «
s Gol. »DEr Vngetewrtenn damit er lert ditf Strassen dei'
tugendenn vnd die wega der werdenn waren stetenn der nämcrfy
liie durch ir adl, gepinselt vnd entnarfTenn • hie stet mit lohtlif
h 4&
Digitized by LjOOQ IC
722
Hro,3o39« golde vnd mag ersterbenn nymer vad leret der argenn steigefir«
meiden vnd der nam durch ir erge hie stet gemalt in reweswaeke
mit der schandenn ius (?) vnd stirbet alle stund die vorred dia
puechs sich eundct in disen wortenn nach haidenniscben sin
wann des puochs maisterain haidenn vnd ein römer cauromvai
vor Christi gepurd etc.« (Vorrede.) —
Fol. 164. Schlafs:
9 Aus den historien allenn wil der maister nicht anders n- 1
denn daz man sich vor lugen vnd vor lasstcr hutth schoi vnd die 1
lug Straffenn dez nach Hechtes Ordnung vnd besleust sein päd
in der lesstcn hisstori mit dem haiser Julio alls er es dem Kaiser
Tiberio hat angeuangen dem er das puch su ern beschriben hat,
allso sey es auch bcslozsenn mit dem getvewen.weisenn wolgepon
Herrn hern Hartneidenn vonn Pcttaw mit dem der ausleger ht
angenangenn Hainrich von Muglein su ernn gedewtschcr,
Deo gratias. «
Fol. 164« b. und i65, 166, 167 Register«
y Das puch ist gescbribnn warda ynd yollenndet n
mantag nach sand Jacobstag Anno domini 11^ CCCC! !■
xliii) Jar. « (Hanns Hofkircher all tag.)
2.) Fol. 168. Uebersetzung eines tbeologischen Wer-
kes in alphabetischer Ordnung, v. Lesemeister des Doni-
nicaner-Ordens Johann von Freiburg.. »Sum der pucher«
Von Bruder Perchtold , zu Ehren des Ritters UaDV
Auer.
Bis Fol. 334. Dann Register bis Fol. 843.
V Wauon ain pabst gemainklieh mag den menschen abloseDa,(
»Wie ain pabst bosunder ablöst.«
y Wauon ain pischof gemainkleich ab loe ain menschn elu
CCXXVIU.
ivr..3»97- Codex Ms. Nro.3297.
(Hist. prof. 61. ol. S. N.)
Cod. Ma. Chart, in Fol. a. XV. (Foli.So.)
Fol. 1. Chi sont li Roy. li dnc. licomte. livisclicoatt
li banereth. etli cheualr. qui furent augrandtoarnojaco»
piegne, lan nre signr. mil cc et xxxtÜ} oumoja defenrict
Wappen, immer je 5 in einer Reihe. 4Reihe. (ihat^)|
R07 de Franche. Roy de Yngleterre R07 de spaageii
B07 arrogon Roy de Scoche.
Roy de Sicile Roy de nauare , Haiatre de tempUer--'
Chi aont li franchoia etc.
Fol. 10. Chi sont li ComtCi li banereth, et li cbet^
Digitized by LjOOQIC
723
lier qai fareat an t0mo)[ a mont , lan nre signr. Mil trois-
cens et dix.
Fol. 14* Chi 8ont li Dpc. ]i Compte. li vischcomte. li
banereth et li cheualier. qui furent aar le kuunre en frise«
lan nostre signr* MCCCxc?)«
Fol. 35. b. Chi sont li Dac* li Compte« et li cheualier.
qni farent denant Gorinche. lan nre aignr. HCCCC et deux«
Fol. 39. Li troy meillioer Jehan. li troy meilloer Guil«*
llanme etc.
Signr. Jehan R07 de bohemie etc.
Fol.So. Explicit iste über, permanua. Beyeren. quon-
dam Gelre Armorum Regia de Ruyris Anno domini M.CCCC.Y.
In profeato aancti Johannia baptiste.
CCXXIX.
Codex Ms. Nro.3048. Bro.3048.
(Hist* prof. 53. ol. s. n.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. aec. XY. (Foll, dSg.)
Chronicon Romanoram Pontificam et Imperatorum.
(Niederdeutsch.) (i £1. im schlechtesten Zustande,
ohne Sign.)
Fol. I.
IiKripit: »sjme volke vor veret'jw nicht gj Sterken riddere .
dat ick gheaaUen byn weset gy menlike lüde vnd vcchtet wedder
juwe vyende ick \vil to gade ghan vnd vragben worvroroe be mj
aldus ghetusschet be(\. Also gaf be den geist up Do se dosegben
dat ere houet deet was do selten se sih en ander bouet ynd be-
gbunden do menliken to stormende wan se vor ghe ' dan badden
-vnd se wunen to dem lesten dat slot vnd slogben doet allend dat
se darvppe vunden vnd worpen dat slot to gründe dale. In dem
euluen lare led konnynck baqnd doden den bertogea vnd synen
eoue to Norweghene. «
»In dem ses vnd tv? iniigesten iare frederici do mcn seref
na goddes bort MCG vnd xlj. Do dede de pawes ander wenae to
banne beyser Fredericke vmme dat erue sunte Peters dat be to
vnrecbte besad Do vorlede be den romessen wech vnd led van-
gben vnd vp grypen alle de to rome wolden Do sande de pawes
Bisscboppe iacobe de penestrino bemeliken in vrankriken vnd led
bidden vmme hulpe. Do dat keyser Frederick vornamdo badbc
konnynck Lodewighe by synen boden vnd in synen brcuen dat be
allen geistlikcn personcn vnde klericken de mit bisoope Jacobe
Tte synem ryke to roni cboen wolde binderde etc.«
Fol. 4. Fängt ein Register an.
Adelbertos Bisabop Adelberlus Ton pragbe wort marteler
46*
Digitized by LjOOQ IC
724
tfvo.8o48.anao domini xcrlj Jare vnd ix^ AdrEaans de erste wort pt«
▼ijo vnd Ixx Jare.
Bis Fol. i5. £Finit focliciter Anno MCCCCC.
9 Anno MCGGGlxxxvj -wert geliaren Maximilianos bertkr
Osterich tfao einem Bomeslien Honick tho Franckfort in Jejff
wardicbeit lieyser Frederich seines berren vaderfs imp. des u
dach des Mantes Februarii. «
Fol. i6. Dat Anbeghea rem karolas tjden. Dat «n
iar karoli.
Wol. » dat vele meestcren vnde leredc lüde an toHtüs
Iiebben ghescreuen Croniken vnd andere denkeboke van deoer
ken der forsten beyde geistlik vnde werlik vnd ok vele aaier.
lüde beyder guden vnd der quaden vmme e^vigber decknisszevt
len doch by mynen daghen weren klene niynscnen dar sorcW
dich aor dat se der vorscreuenen Groneken vnd denkeboke nui^
den Wort na enn voruolgbeden na erenn tyden vnd iaren rpf
dat nu de vorsumenifze vnser voruaren ichtes wat vorbetert iterii
vnd So hebbc ick my vnderwunden to der ere goddes vnd okr
ner leuen moder marien vnd ok sunte dominici myncs Orden»
ders to scriuende Fne Gronekc^i in dem dudesscben den Usai
tydvordriue vnd kortewyle aICs'ik ok den Icrden vorgheghan beä
in dem latine desso Groneken bebbe ick angbehauen van konn^id
Karolus tyden van vrankryken vnd bebbe se ok van der go^äa
bulpe gheepdigct in vnseh daghen also do men scref na go^
bort 1^1. GGGG. vn. xxxi iar edder dar by wcre nu in desser €n
ncken ichteswatte ghesettet efte ghescreuen dar Jemende antmf
duckte che mishaghede de legghe dat myner vormetenheit f<
vnwettcnheyt nicht tbo. Men der gehen vehe der boke ick de«
scrcfl ghetoghen bebbe. Desser kroncken anbeghynne vnd ea»
beuelc ick to Straffende vnde to becerende allen lerden myiucfes
den sodane strafiingke beualen is vnd van rechte to kümpt...i
Fol. 253. (Fehlt ein Theil.) i432.
.»In deme xix Jare Sigismundi do men scref na godes Uf-
MCGGO vnde xxxij Jar do ward los gbegbeuen to kopenhaani
Dennemarken hinrick hoyer de borghermcs(er van bamborgTsi'
vth der vengnisse des khoninghes van Dennemarken de dar Inpf
ghe leghen hadde vnde gaff to sehet tin ghe vor sik vnde vor ff
anderen de myd eme ghevanghen weren van syner stad x diMt
lubessche marc men do hee los gbegheuen was van deme W
ninghe myd hahde vnde myd munde vnde syn gheld vorbor^
badde vnde darvp bosefbelde breue hadde der 3ennen de eneli
gheuen do deden de suiuen valschliken vnde merkliken bi cri
vnde drengheden ene vnde nodigheden ene dar to dat hee de In^
sehen vanghenen scholde los maken were ouerst dat be dat nid^
en dede so scholde hee vppe dat nye de me koninehe ener ra
ghenschop wesen plichtich vnd komcn wedder in also en van^
maen vppe de suiuen stede Do antworde de erbare vrye htnr
alzo zleuen bcren vnde vrundes des lubesschen vanghen bj«
nicht mechtich vnde myn stad vnde darvmme kan ik tvv ere
zinghe nicht louen to schicken Sünder kan dar wat gudes ane d
vnde de mynen myd bede vnde myd gnnste vnde gudcnt rade
loue ik Iw to donde Do spreken de denen gy hören wol watk
Digitized by LjOOQIC
725
ghe seolit 16 vnde darap dwangben «ee eme synen brefF alT, Vnde
syn zeghel af wolde he van dar komeot Uyr Marke enislik re^ • •
(Zerrissen.)
at« Golumne ist wieder grofstentheiU da.
F0L254. Leer*
FoLfl55« Gehört anders wohin« (i5i24«)
— Ist ein anderes Concept*
Noch 6 Bl» so.
ccxxx.
Codex Ms. Nro.364. Nr.. 364-
(Utst. prof. 7a. ol. Bist. lat. 4o5.)
Cod. Ms. Pergam. in Fol. s. XV. (Foll. ai3.)
1.) Fol. I. Zeichnung. Siindenfall und seine daraus
entspringenden Laster. (7 Haaptsünden.)
i»Epitonie Historiae Sacrae (7. Petrus Pictariensis). «
(Zeichnung ; Christus , 4 Weltgegenden.)
Incipit : v Goiisiderans hystorie sacre prolixitatcm nee non
et diflQcultatein scolarium quoque circa Studium sacre iectionis
laaxime illius quc in hystorie fundamento uersatur...«
Schliefst mit den Aposteln und Evangelisten.
Dann folgen 2 Bl. mystische Deutungen über Christus.
Christliche Tugenden und yerschiedene Verse«
3.) Fol. 18. b« Chronicon in 5 aetates distributnm ab
Adam usque ad Christum (ab auctore non designato).
Incipit : » NoD arbitror infnictuosnm seriem huto operi in*
screre. . . «
3.) Fol. 36. b. Chronicon breyissimum in 6 aetates di-*
fttributum (ab auctore non expresso).
Incipit : 9 Sex sunt etates mundi. Prima incipit ab Adam
usque ad Noe . . . «
4.) Fol. 29. Fr. Martini Poloni(Ord. Praedicat.) Chro-«
nicon Romanorum Pontificum et Imperatorum etc.
Incipit: »Quoniam sciro tcmpora sumraorum pontificum ao
Imperatorum nee non et aliorum patrum ipsorum cootempora-
xieorum quam plurimum inter alios theologicis ac iuris peritisex-
pcdit. Ego frater Martinus ordinis fratrum predicatorum domini
papc pcnitentiarius ex divcrsis Cronicis ac gestis summorum pon-
tificum et imperatorum presens opusculum etc. €, (Keine Erwah«
liiuiig der angebl. Päbstin Johanna.)
SchIurs(FoL78.)
V
ichluls(Fol.78.)'»
Sed post durum campestre bellum et mullorumaaaumConv
Digitized by LjOOQ IC
n6
tfro 964« radinus et qnidam qoi dicebatur dnx Austrie , et maUi comites
et nobiles in fugt capH per regem Barölum decollantar. «
5.) (Fol. 79.) (»Hermanni Contracti exVeringensiCo-
mite Monachi Augiae Majoris, qui A^. io54obiil, Chronic
con cum diveraomm Aactomm continaalione nsqae ad a
i347-)
I. Incipit: )»Jhesus Christus Dominus noster in betlebem
lade nascitur. Quadragesimo secundo anno Octauiani Augusti cc>
aaris transactis ab inicio mundi etc. «
(Fol. q3.)
9 MLiij Heinricus Imperator pannoniam cum exercitu petit.
etgloriosissimc redit. Leo papa. qui et Bruno natale domini —
cum imperatorc Wormacie egit. «
cuitor»M,LV. Leo papa. dormiuit in domino iii Kai. Mai. pro qso
qui ot Gebhardus haostensis episcopus ordinatur. «
)> M. LVI. Adelbertus marcbio austrie. O (?) (obiit.) Emust
filiua eins successit. Ghuno dux bawarie ab imperatore expulsas
in pannonia exul moritur» «
» MLVIl. «
Fol. i5i, i383. Albertas Dax Aastrie contra Hainri-
cam Comitem de Schauabarg profectus est et ezpugnarit
Leonatain etc.
» reliqaa feudo Comiti adsignaait. «
y. Adr. Raach SS. R. A. L p« 41 n« £ f.
6.) Cronica pij Marchionia fundatoris nostru
(Fol. 164.)
»Anno domtni. Millesimo Co xiiij. Iifcepta est fandan.
Neunburgensis Basilica et Marchio Leupoldus eiusdem loci fanda-
tor. cum ab eo tamquam a fundatore a cunetis coram astantibas
exigeretur ut in fundamento Monasterii primum lapidem poncret. . .c
(Fol. 174.)
s Circa idem tempus infra ynnm annnm. s. a« vigilia Baf^
thomei in anno dhi. M« CGC. Viii j. usque in secundem vesperaoi
beati Laurentii in anno dhi. M« CGC. X. eclypsata est luna et sol
semel. Eodem anno fuit castrum Scbarding pbsessum a doraioo
Friderico duce Austrie et Styrie filio Alberti regis romanorum. i
(HBIE1\
i6ao.j"«^«''®'^'^''-
7.) Fol. 176. b« Indicalas Dacum Regamque Boemiae
et Archiepiscoporam Pragensiam (a Borziario usqae ad Si-
giamaadam).
Incipit : » Solnm ociö duces pagani fuerunt in Bobemia. Sc-
cnotur duces christiani ^ . • « (1 Seite.)
8.) Fol. 177. Ghronicon rhjthmicum anonjmi aucto-
ria, ab anno 1190 (1170 — 1269 (r. Ranch S8« L)
Digitized by LjOOQIC
727
Incipit: »Etas npstri temporis breuis non senescit. irfo.964*
» Veterata temporum reminisci nescit • • . «
Schlafs (Fol. 1 83. b):
» Quia per lioc facinus palam religatur.
y Honestaa que actenus est patrocinata. c
9.) Fol. 184« Chronicon Romanoram Pontificam et Im-
3eratorum a Christo dominoasqaeadInnocentiamlV. (la^S) :
3raemittitar epitome chronologica ab orbe condito repe-
ita*
Incipit; »Annis ab Adam duobus milibns« dc.xl. a diluuto
Bcc.xxii. Tempore natiuitatis ysaac. Primo regnavit in ytalia Ja-
1U8« annis xxvii. Post quem Saturnus a grecia per Jouem illium
3ius illuc fugatus annis. xxiiij. Hie primo naues. vela. elyppeos.
B&onetam in ytalia fecit. et triticum (seminavit. Sittrium constru-
Kit ••..«
Schlafs (Folsi97.):
y ... et subito unanimiter dominum 'simubaldum nat. lom-
bardus. titulo. s. Laurencii. in lucinia presbiterum in summum
pontificem elegerunt. et Innocentium quartum vocauerunt. Anno
Christi M<> CC^ xliij^ Indiccione prima, sequentidie post Nativita-
tem Johannis baptiste. Qui dominica in uigilia apostolorum re<
grnum induit, et in eorumdem festo populo sollempniter predi-
cavit* «
10.) Fol. 199.
»Anno Domini 1417« ftait depositus Johannes papa iS^f In
concilio Constancicnsi qui in carceribus fecit bec metra. «
^ Qui modo summus eram gaudens de nomine presul
»Tristis et abiectus nunc mea fata gcmo
3>Exco1sas solio nuper versabar in alto
T» Gunctaque gens pedibus prona oscula dabant
7» Nunc vero penarum fundo devolvor in ymo
» Et faciem tristem quemque videre pigct
» Omnibus c terris aurum michi sponce fcrobant
)) Sed nee gaza iuvat nee quis aroicus adest
y Sic varians fortuna vices versata secundis
«Snbdit et ambieuo munere ludit atrox
» Gedat in exempTum cunctis quos gloria tollit
y Vertice de summo mox ego rapa cado etc. <
Fol. 199. b.
»Anno dni. M» GGGGo XXV. inmediate post festum Martini
venerunt hussite debohemia ad terram austrie ad ciuitatem Becz
et ceperunt eam pridie ante Catherine et deuastauerunt et igne
combusserunt Comitemque de Uardekk secum captiuum in pra-
gam duxerunt. «
11.) Fol. 201. Compilatio qaaedam chronologica ab
orbe condito usqae ad a. Chr. i356, in fine mutila.
Incipit; »In nomine domini nostri Jesu Christi* In^ac com-
Digitized by LjOOQ IC
72»
Nrn. 364t pilationo ^e de diuersis oxcerpta est videlicet -de iure canonico.
de ecciesiastica historia de Orosio. de cronicis eusebii. Jeronini
et aliorum. de libro qui dicitur gemma anime. de opusculo quod
vocatar ordo romanus. Osteaduntur legere volentibus aliqoa de
gestis sive statutis romiinorum pontiflcum et de statu bono «el
malo imperatorum. Insuper quibus qui successerinc tarn in sede
apostolica quam etiam in romana republica. Preterea quibus qui
memorati principes contemporanei fuerint a beato Petro apostolo
ß Cesare Augusto usque ad Annum domini M« GG. Ui . • • «
Fol 209. b.
De papa muliere, y Nam mulier erat ut fatentur romaiu et
plegantis forme, magne scientie et in ypocrisi magne uite Hecsvl)
filrili habitu latuit quosquo in papam eligitur. et hec in papata
poncepit et cum esset grauida demon in consistorio publice conm
Omnibus prodidit factum clamans ad papam hunc uersum, Papi
pater patrum papisse pandico patrum . • • «
Fol. 310. b. '
» De cborea Sub eodem iroperatore -— A&no domini M* TL
In uilla campestri nomine Golbelie halberstat' dyoc' quidam insti-
cus nemine otpcrtus duxit choream in sancta nocte nativitatis do-
i^ini in cimiterio infra matutinale officium cum XV. uiris et tri-
bus feminis quarum una uocabatur Merswind £t rogati a presbi-
toro ut ccssarent iterumque ammoniti ut suis dissolutis candboi
diuinum ofOcium non impedirent nee vellent acquiescere. Idev
presbiter nomine rupertis improcatus est eis et male dicta oob>
gessit dicens velit deus propter merita sancti roagni roartiris pa*
troni hui US nostre ecciesie ut sie incessanter usque ad annum la*
to^rum continue chorisetis. quod a seculis non est auditum ilfi
^. -' -> %vü} per annum continue sine cibo et potu absque tecto et sonp-
fio aliis bominibus admirantibus et pacicntibus choream duxerust
^altantes in ipso eodem loco et cantantes incessanter quousque
prchiepiscopus colonicnsis nomine herbertus misericordia molsi
venit illiic et eos in nomine domini a tali vinculo choree lihera-
vit. Quibus liberatis. iiij. ex ipsis statim mortui sunt, alii refo>
eillati resumpserunt vires et egerunt penitentiam . • • «
Schlufs. Fol. 31 3*
» Anno M. GC. LVI. hostes seuissimi oppressores crudeli^
simi omniiim nacionum tartari potentissime expugnaverunt partes
orientales vid. regnum Indie. regnuin armenie, regnum niniffi
regnum de Daldacn potentissimum , interfecto eorum papa Califai
regnum de Baldach, regnum ierosolimitanum , antiocniam e(|Ml^
tes Cbristianorum ultra mare...« (cetera desunt.)
y. Pistorii SS. B. Germ. T. I. pag. 7o5 eine abniicbe
CoQupiUtio (usqae 1474 producu).
Digitized by LjOOQ IC
129
CCXXXI.
Codex Ms. Nro.3399. sro.9.9>
(Hiftt. prof. 74. Ol. Hiat. lat. S5.)
Cod. Mt.chart* in Fol. 0. XY. (FolL jii4.)
Fol.1. rBartholomeiFaccüBeraiiiGestarum. AlfontL
Begis. Liber Primus. Incipit feliciter. Lege. «
» Etoi noonuUos uiro« baec aeta« tulit , qui praeatanti isge»
nio atque doctrina praediti, tum ad alia quaaque tum ad re« ga-
fitaa scribendas peridonei existimari possint, fueruntque et nostra
et patrum nostrorum memoria aliquot populi ao prmcipea olari
qui magna ac laudabilia facinora gesaere • • • c
Schlafs: (F0I.SI12.)
9 Genuensia quoque legatus cum fmstra sese ibi terapns te-
rere iis digressis animaduerteret. et ipse statim romam se contu-
lit. vbi dum moram facit. legati pontificis quem diximus hortata
nicolaus pontifex maximua. qui tum grauiter aegrotabat, e uita
discessit. «
Deo gras.
(Got geschrieben.) (Libri X.)
Ed. Joannes Michael Brutus, Lugduni typia hercdum
Sebastiani Grjphii A^ i56o. 4^^ et dein aaepins.
V« Giom. de letterati dltalia , t. X. a p. 1 89.
Fol. 91 3. Concept eines Briefes der Genueser an Her-
zog Philipp yon Mailand. Dat. Janne die 39 Decemb. i436»
locipit: »Scimos lllustrissime Frinceps quod motusnostros
miraberis nisi quod lenti fuerint Nam si mtra tui pectoris ar-
cbana coaccunasti. graues Injurias dissipationes, Incommoda, vio-
lentiast Ignominias, sarcinas quibusque nos vniuersamque no-
stram rempublicam banc indigne aifecisti prouocastique , debes
profecto jam dudum tarditatem nostram mirari et accusasse . . • c
OV2BL)
ccxxxu.
Codex Ms« Nro.5544. Hro.6544.
(Bist, profl 76.)
Cod. Ms. Chart in Fol. sec. XYI. (FoU. 65.)
(Guerra de Granada de i555 aäos.)
»De la Gnerra de Granada««
Prologo.
»Mi propoaito es.escriulr la guerra qua elBey chatolico de
Espana Don Philippe hijo del nnnca vencido Emperador don Car«
los , tuvo en el ßoyno de Qranadfl contra \qa relieldes nucva-
Digitized by LjOOQ IC
730
Uro. 5644. niente conuertidos. Parte de la qaal yo vi , y parte enteadi de
personas qae en ella pasieron las manos y el entendimiento. Bi-
enseque algunar de las coBas qae escriuire parcceran liuianas j
menudas para historie. Comparadas a las grandes que de Espafia
se hallen escritas guerras largas deuarios sucesos , tomas y deio-
laciones de «udades poputosas, Heyes yencidos y presos y deo-
tro en casa discordias entre padrbs y hijos , Germanos y Gcrma*
nas suegros y yernos, acabados linajes, mudadas suscessioaei,
Beyes desposeidos otros Restituydos , y otrauez desposeidos 7
mnertos a hicrro. Libre y estendido campo y anchasalida pan
los eseriptores , yo escogi Camino estrecho y aunque trauajoso
esteril , y sin gloria pero prouechoro y de fructo paralosque ade-
lante vinieren etc. «
Fol. 56.
» E querido tratar tan particularmenle desta guerra la wo
por que fue varia cn sa manera y hecfaa con gran sa frimt^ dd
capitan gen\ con la gente concegil sino la que los sefiores em«
biauan. y la mayor partedel mismo duquey aunque conella nouuo
grandes recucntros in pueblos tomados porfuer^a no setratocoa
inenos cuidado y determinaeion y lade otras partes de esto Heyao,
ni ubo menos desordenes que corregir q^o el duque latomo a sv
cargo guerra comencada y suspendida por*falta de dinero y Yita-
alla tornada a Restaurar sin lo uno y sin lo otro pero sola ella
acabada y fuera de pretenciones, cmulaciones y embidias, lootro
f>or auersido enticmpos antiguos recogido en aquellos laeaits
as fuergas dol mundo y competido Caesar y los hijosde dePon-
peo. Cabecas dcl , sobrc quäl quedaria con el senorio de todo
hasta que la Fortuna determino por Caesar dos leguas de donde
esta agora Ron da y tres de la quellamamos mönda cn la gran ba*
talla cerca de Ronda la vieja de donde oy cndiacomo tengodiebo
s^uen espresas senales dcspojos de armas y cauallos y Ten los
nioradoros encontrarsc por el aire esquadroncs oy en se voies
como de personas que aco nieten. Estantiguas llama el bulgo es-
pahol a semejantes aparencias o fantasmasque el baho de latierra
Siando el sol sale o sc pone forma en el ayre va]o oomo seue cn
alto de las nubcs formadas en varias figuras y aemejaD^as. c
Fehlen die Gapitel 20 , 21 , fla , a3 , 24 des Lib. IV.
Fol. 57. Memorial que de parte de sa Magestad sedio
a los Theologos. (3 Bl.)
Fol. 59 h. Parecer de fray Melchior Cano sobre lo
que sele consulto en el memorial de arriba«
F0U65. b. Schlafs: ^
yNuestro seixor por su infinita miserioordia seapiade de
suy gla* ydeal. Mag^ gracia fauor y suespiritu para que remedi e
tiniendo a dios de su parte los males travajos y peligros en qne
lay glä esta deste Conuento de Sanct Pablo de Valladolid aquince
de nouiembre de mile y quinientos y eynqt« y cinco ahos.
QenlilottL vEx Bibliothcca Marchtonis de Cabrega
Digitized by LjOOQIC
731
(qnae in Bibl. Palat. translata est).« Es ist der Antbor: D, Hco.5544*
Diego Hartado de Mendoza.
I. »Grayior est haec historia acilla quam eiasdem belli
scripsit serraone itidem hispanico Genesias Perez de Hirta
Marciae yrbis incola , de qua iadiciam baiasmodi talit Mi-
colaas Antonius in BibL Hisp. »Opus quod allubescit plnri-
inum otiosis et aliud non agentibus.« Editionibus quas idem
commemorat addo ego Concbeosem A' 1619 apud Domioi-
cum de la Yglesia 8.
a. Commentarii querelarum, quas Pbilippns IL Hispa-
niarum Rex habebat cum Pontifice et Curia Romana Theo-
logis propositi cum response et consilio Melcbioris Cani.
y. de hoc consilio Melch« Gant Nicolanm Antoninm
Bibl. Hisp. «
9 Guerra de Granada , que hizo el Rei de Felipe IL
contra los Moriscos de aquel reino , sus rebeldes. Escri-
yiola D. Diego Hurtado de Mendoza, del Consejo del Em-
perador Carlos V. su Embajador en Roma i Tenecia ; sa
GoVemador i Capitan General en Toscana« Nueva Impre«
sion completa de lo que faltava en las anteriores , i escri-
yio el aulor; i anadida con su vida, ilo que se baria snplido
per el Conde de Portalegre. — Con Licencia del Real Con-
sejo En Valencia: enlaoficina de Benito Monfortano 1776.
(Mit d. Porträt des Mendoza.) LYI n. 335 S. 8.
(III — LVL Yida de Don Diego Hurtado de Mendoza.)
(p. I — 329. Historia de D. D. de M.)
p. 33o — 335. Discurso del Conde de Portalegre, ea
que declara le que al fin del Libro teroero falta de la Histo-
ria f i sucintamente lo aiiade.
ccxxxra.
Codex Ms. Nro.373. »w^s^s*
(Hist. prof. 83. ol 211.)
Cod« Ms. Pergam. in Fol. s. XI — XIV. (Foll. fl5.) MiscelL
I •) Fragmentum Chronicorum qnorundam antiquornm.
Fol. !• (Cbronicon Lambacense) a diversis scriptum.
MCLXX.yil. Dominus papa Alexander et imperator
Fridericus concilio glorioso Venetie babito pacificantnr.
Fol 7. b. M« CCC. XLviij^ tüj kl Februarii factns est
terre motna magnus hora yespertina.
3.) Fol. 8« (Altentm Fragmentum Chronicomm.)
Digitized by VjOOQ IC
732
Nro.dyS.. laciplt; »Anno ab incarnationc domini M» GC^ LXimo Sum-
mus rerum omnium opifex et creator noTumomnipotentiesuehaic
mundo volens ostendero prodigium. Gomctam stellam pulcherri-
mam ignlbus crinitam. lucifluis soaarum ductibus galeatam. celis
infudit • . « «*
Bis 1267« D&i^>^ wieder von 1257— ia64« (Meist oriental)
Schlafs:
» Dax Albertus de brunswic redemit se a captiaitate cum
octo milibus marcarum et viij. Gastellis. Vrbanus papa Hij9 de*
fiinctus est. Pluvie et repcntine inundktiones aquarum circa f^
stam beati. Nicolai episoopi multas villas in saxonia miserabiliter
submerseruat. tt
3.) Fol.9, Gregqrii PP.
(Fragmentum Constitution am qaarumdam Njcenae Sj-
nodi* cum subsignatione Episcoporum qaorundam Item no-
mina Paparum** et Imperatorum ***•) (n Jahrh.)
*8peciatim de litteris formatis«
**a S. Petro asque ad Zosymum.
***qaoramdam Romanorum a Mauritio usqae adHen«
ricam Bayarum. «
4«) Fol. 11. b. Fragmentum persecutionis , quampas-
sus est Liberias PP« occasione haeresis Arianae.
Incipit t » Fuit temporibus constantini principis usque ad
Gonstantium augustum liberius quidam papa urbis rome, quiter-
cio exilio deportatus est a Gonstantio • • • «
Sohlufs. (Fol. 12. b.) .
V Ab eodem die intra ccciesias iussu constantii imperatotis
qaisquis inventus fuisset non sie confiteri vel pariicipari sicut )»•
berius. indiscussus gladio puniretur. « (i'/j Bl*)
5.) Fol. i3. Fragmentum Juris Canonici, in quosti-
tuli de yerborum significatione et de regnlis Juris.
Incipit: ^»uersione condigna ut pena docente discant iodi*
ces quam graue sit excommunicationum sententias sine maturitate
debita fulminare . • . «
Schlufs: (Fol. 18.)
»Explicit Soxtus über decretalium yenerabilis domini pape
bonifacii octaui deo gratias. «
» Finis adest iste. sit gloria laus tibi Ghriste
» Libri doctisse te laudant atque iuriste. « (6 B1-)
6.) FoLi<). Fragm. homiliae coiasdam contra Tanam
gloriam. (i& Jahrh. 10?) 1 El.
7«) Fol. 20. Fragmentum Indulgentiarum , quae Ro-
mae variia Ecciesiis concessae sunt«
Incipit: » venientibus. XII« Milia annorum. et illis de pro-
Digitized by LjOOQIC
»35
uincia Boaiana. et aliis protihidis circiiiDJaceiitibas IX. mllia an-
norum...« (i Seite.) (i3 JabrJi.)
Unlen mit jüngerer Schrift: »Liber aancte Marie yir-
gines in Newnburga clanstrali.c
8.) Fol. 21. Fragmentum Titae et mortis aiaelegendae
ut vocant Diai Andreae Apostoli et Jacpbi Apoistoii (ex
Pseudo — Abdia).
Incipit: vpatras ciuitatem ingressns. cepit compellere cre-
dentea christo ad-sacrifieia idolorum. 5 B1.
Scblurs: yosteadic non esse altemm filiam dei. Nisi bunc
quem iudei orucifikenint, « (lo Jahrh») '
CCXXXIV.
Codex Ms. Nro.7634. Nro.7634.
(Hist. prof. 93.)
Cod. Ms. Chart, in Fol. sec.XYTI. (Foll.92.)
Wappenbach. (Der Bajrischen Hereoge.) Eigentlich
Stammbaum mit Wappen.
Fol. 1. Incipit:
V Miramundo , ain Khenig Armen! Tnnd Ffirst der Caldeer
vf^s gar ain streitpar emstlioh mann, aber warbafit rnndgerecbr,
sein weib was Tbuninimia ains Khonigs tochter persorum, die
gebar bey Im zwen Sonne Mitritadem vnnd Simpollo etc. IVun
ficngcn eu meinen zeittens die Römer vast an, in grofsvnndhhlain
AiTrA zu regieren« vnnd sich -mit Iren gewaltaufseubraitten, auch
die Idiönigkhliche vnnd anndere grosse Fürstengvralt zu schmCI-
lern vnnd die zu vertruchben, das dem gemelten Miramundo auch
anndern grofs mächtigen Hbonigen , Pursten vnnd berrschafTtcn
schwer was zu gedulden , darumb dieselben vnnd der lihonig Mi«
ramundus zu forderst den Bömem vnterstuende etc. «
Miramundus. a Wappen.
Fol i5. b.
))Anno 691 regiert Geroldus die Marckht obern Bononia 38
Jar vnter dem Babst Sergium bifs auf den dritten Gregorium. «
y Geroldus Marggraf in obern Bononia ain Son Marggraf
Grimoldi der vermehclt Im fraw Wanndelburga aines KbÖniges
Tochter von Nidern Bononia , die gebar bey Im zwen Sonne Gri-
inoldum vnnd Beinoldum vnnd drey Töchter Amelburga Wanndel-
burga vnnd Sebnrga wurden alle enlich. m
Folgen a Wappen. (Ungern.)
Fol. 16. 17« 18. Blofse Wappen ohne Text«
Fol. 19. 20« 21. Ganz leer.
Fol.22.b. — FoK92. Blorse Wappen ohne Text. Man-
che Schilde leer.
Digitized by LjOOQ IC
734
ecxxxv.
Uro. 880. Codex Ms. Nro. 380.
(Hist- prof. 95. ol. 60.)
Cod. Mt. pergam. in FoL a. XIV. exeantit. (Foll ssS.)
Fol. 1. a. VöÜTbild. KUsterstiftuDg y. Oaterhofen.
Fol. 1. b.
V tncipit collectio capitulorum libri patheon magistri G«l>
frldi Viterbiensis. de mundi principio.« De ueteri et novo tesu
mento et de regnis totlus mundi. de regibua et pontificibus. Ftn
prima. «
Folgt der Index. (5% BK)
Am Ende des x Bl. stebt: Iste liber est aanctelürp-
rete in Osterheuen scriptus sub domno Ylrico^abbatehoiis
. loci. <
Fol. 7.
Incipit liber.Fantbeon. Gotfrrdi Viterbiensis. demondipr»
cipio. de universo veteri et novo Tcstamento De omnibus eutibiis H
« temporibus seculofum. De omnibus mundi regnis. et regibuß
gestis eorum. De omnibus Bomanis Pontificibus et imperatorib«
romanorum. assignando nomini et actaetannos et dies eorum 11
imitio mundi. usque ad tempora domini Vrbani Pape tertii. et ^
que ad dominum iroperatorem Fridri^um inam etolium eiusHais-
ricum VI. Incipit proemium ad dominum papam Vrbanum<rotk)4
Vor dem Particula 1. steht wieder der lodex Capitulorua.
Fol. 1 27,
(Particula XV.) fangen.« cur Saite, Notisen, von spitov
Hand geschrieben , an.
Z. B. Anno di. xlii jo Jacobtts frater Johannis ab berode gbr
diatur.
Anno di. xliijo Petrus Apostolus KathedramRomesuscipie»
mittit beatum ApoUinarem Rauennam. Mens. Cleinentem ad fa>
rentissimam vero urbem gallie Treuerim tres sinuliter procerci
Valerium Eucfaarium ac Maternum destinavit.
Fol. i65.
(Particula XVII.) »Anno dSi DGGCClxizxviijo Oebharda
Ratisponensis Ecclesie Episcopus construxit monasterinm inpnd
dedicavit tempore sancti Heinrici in]peratoristUDcducisbawar*<
Fol. 170.
(part. XVII.) »Anno dni M« Ixxv« ErnestusMarchio Abstn»
occiditur cui Icupoldus filius eius s^i^cessit. Eodera anno htno»
nus babbergcnsis Episcopus ob hercsim symoniacam auctoriuit
Gregorii Vil. pape deponitur — cui Budpertus ab HeinricolU^
aubrogatur. «
Fol. 178.
»Anno ab incamatione domini« M» C« XG« tiü« B6^
Digitized by LjOOQ IC
1U
cns yi« viam vniuerso camis ingressus est. ot ^jwcrrainimpcrio Wro.30o,
orta est. Pbilippo fratrc cius. et Ottone iiHo ducis* daxonie Hein-
rici. sibi certatim iUnd iKurpantibus. Ipso etraitvairao dominus
papa celestiDu« decesait. et lnBocenoivs IIL sueotsaftt^«
»Huc usquc Gotfridus viterbiensia cronicam suam dedvuliwk
y Anno domini M^ G. Ixxxxvii. niortuo imperatore bainrico
VIo qui sub GelestiDO III- et Innoccntio III. impcrauit etc. « .
Oben ist die Aufsebrift (rotb) : » Gronica modcrnorum poät
tempora Hainrici VI. c
Bis Fol. 200. Chroxricon Osterbouense. K Rauch. SS.
1. 491 — Ö44.
Fol. 201. Particala XYIIL (Wieder Gottfried Ton Vi-
terbo«) ^
)> Hystoria anglorum et saxonam pars -Xl)£«
vGhronica que perbibent regnasse djocletianum etc.«
Fol. 204* ,b. Particala zviiij»
De regaljbus iiTBigniis. de cruce et gladip et reliqnis.
Fol.2o6« Quid significet^Crista in Corona imperiall« '
» Dieitur augusta circlo super addifa cHsta. '
9 Publica res aucta plane raonstratur m ista
» Qui dyadema gerit. uictor et anctot erit.« '
Catalogus apostolifiorum et imperatorum etprimamde
domino nostro Jesu Christo. • ♦ .'
Fol. 209. b.
Anno domini. M; GGC. VIII. In fcsto Katerine eligitur in
regem Hainricus VIl9 sub quo dominus Glemens papa prodictus
cefebrat concilium Vienne anno Fontificatus sui. VII^ regni vero
predictj Hainrici ^nno. V. et sedlt sub eodem.
Fol. 210.
Incipit Gatalogus omnium pontificum Bomanorum qui fue-
runt ab incamatione domini. usque ad papkm Gelestinum terctum.
qui nnxit ad imperinm Hainricum VI. auctore magistro Gotfrido
viterbiense.
Dominus Jesus Gbrislus sedit in boc mundo annis XXXIII.
Men. III. . .
(Zur Seite:)
Incipit Gatalogus omnium imperatorum et omnium re^um
Bomanorum. qui fuerunt ab incarnatione domini usque ad impa«
ratorem Fridricum primum. et filium eins Heinricum VlBm quem
nnxit celestinus papa IIl9 auctore magistro Gotfrido Viterbiense.
Nebst Fortsetxung bis Karl IV.
Fol« 21 3. Incipit catalogus regnm Ytalicomm etc«
Fol. 21 6« b» Katalogus Metropolitanorum Bawarie« ab
anno domini quingentesimo Ixxxt
Fol. 217. Patauienaea Epiaoopi ab anno 739.
it. 218. etc.
Digitized by LjOOQ IC
T36
Fol 819 — S34« Leen
Unten steht (Fol. 224.): Iste liber est sancte Karp
retein Osterhouen« scriptnssub dominoYiriooabbatehnn
loei
Fol.ssS. «»Pririlegium Friderici Imp. I. de anno n56.j
quo Harchionatus Austriae in Dacatom eleyatur.« (Prin-j
legiam minus.)
CCXXXVl.
tf>o.6te.. Codex Ms. Nro.5620»
[Bist prof. 469. (117.)]
Cod. Ms. Chart, seo. XVI. in Pol. (Foll.58.)
Fol. 1 — 58. »Historia en Espanol de las Indiasde
nnoTO moodp«« (an Carl Y.)
Incipit: »Entre quantos principes Sabemos que aja abi«
el mundo , uin^uno pienso , que se podia allar A quien con ta
berdadera volantad con tan grand diligencia 7 deaeo Ayan pro»
rado los honbres serbir como bemos que a V. Rf • oy basea et&
Historia Nayigationis in Noaam orbem ab Hispano qi^
>^ dam sttsceptae remmque ibidem gestaram« (Ab 17 Jini
1527 — 1 536.)
y A dies y siete dfas del mes de Junio del aho' de mül
Sninientos y veynte y siete anos partio del puerto de San Lwf
e barrametfa el g<^ernador Pannto deNarbaes con poder ja»
dado de V. M. para conquistar y govemar las probincias ^
estan desde el Rio de las palmas. mas asta el cabo de la fiov
las quales son en tera firme etc. \
Besinit: »y su roadre se Hämo dona Teresa cabe^ dela>
natural de xerez de la fröntera , el quarto se llama estcbaoj tf<
negro de la rabe natural de Cemora. «
Tgl. Tom, IIL NaTigattonnm Joannis Bapt RamiiiSi
Fol. 3 10.
Ital. Debers. sine prooemio ; tribnitor Airaro 'S^
Cabeqa de Vaca.
(Cf. Nicol. Ant. Bibl. Hispan.)
DigitizedbyLjOOQlC i
J
73r
, , coxxjirvn. :'"' \^
'; . C/odejt Ms. Nr(K3409. : Hr-M«*-
' :• ' (Bist. prof. 4Ü4.) : »
Cod«H6. Chart tec. XV. FoK (FoILsSi.)
. ; .. .Xoeo L , FoL i -:- i ad* Chronica Pimtificutn4 ^ (iwqtie ad
CalJüiua Illy Ex T^riU chroi^icU co.i^fUta. (Sigkl»l^i «< ilK
berti etc.) Vorher Litte der Päbstet worin noch.SiU«»«
TorkommU . - • . i
' "Fol.!.-- ' •'•*■■•• • .-..•'•.
Incipit» y'A prii&o (rotb) 'NiiÜc dii6 regna orhis seu regiV
mina Pontifieom auminoniiii nee non Imperatomm hiciplünt feli«
cHav ctt««' • V .'•:,
Finis« De Calixto papa Dacentesimo Wicetimp primo, *
' ' » Calixtüs natione Hispanaa papa ducentesimiia yicesi*
mss primua.«
(Der Com'pitiBttor zeigt aich ala Inhanget^ dea Basier*
Conciliams«)
F0K118.
» Adveniente igitur manse septembri ^onta^ittMr amicos pape
et qao»dain Romanorum orto diatnfJ4pf<<Iuid»ft iMmani emuli
pape a fidelibus eius trucidati suni quorum nnus aubtus cappa
pape latuit dam, alii occiderentur , ßipqme «alva€u9 ^>^v Quem
ego ffäX6t Albertus pfo tunc mönajd^ua tempore Martini pape
qttfftitt auperHiteia adbue vidi Borne Sn inrsula babftaittem ^nloanp
cronicam a tempore Gregorii XI usque ad bec tempore conHMiati'
acilicet anno domini M. jCGCO» lii«^«^ priiaa die octelnria 'taai de
▼Isis et auditis quam etiam conipertis. «•• •
(Gentilotti: »Cotiflatom eat ex nnh ehhMitds prae*
cipfae Emebil, tlierenymi, IaM<»ri, Ca$atoA0ri,'AiMiauaii
Bibiiotbecavü^ Ricjiärdi ClttnliJc^ifiiaf , Bleardi Episcopi'
Gremonensia, M«itJ*il*ofoni com. hUt. deJoaipiiaPiipiaaa^c)
.LocoIT. Fohj32. Nomina Iiqp^atoraiiL ab Oc^Tiano
adTride'rlcdin. ' ' , . / 7
Fol*. i33-^'aa4. Chrontcon Jmperaiorum» ' '^
In^ipit: ^Estimant qeidam a tempore* diluvii usque ad tem*
pora Nyni er Abgabe iiMM bistorias fuisse conscriptas ete. a
Schliefst mit dem Schreiben dea Job. Hüniad an den
Palatin Ton Ungarn Wladishras , dafs die Türken von der
Belagerung des Schlosses Nandoralba zurückgetrieben
aejen :
I. 47
Digitized by LjOOQ IC
75ß;
ifro.84o9. Dat in Nandoralba Sabbato proximo ante fettammci
Jacobi Anno dni. H<» CG€0 Ix^ (?) *
Folgen noch 2Zasaize von 1387a« i^gd^^DeThards.)
•«' ^ Scblufs; rEt hec dicta A<m suflt de cüntexilHto. Imperatorii
Friderici ab anno dni. ubi scribiiHr A(* CCCIxxxti;^ die xv bcbii
Jiiny etc.« (Benutzt von äuspinianue.)
' iMfiQV III. ' F6L 939 -L- «5 r • t H!c pontfntttr*omnei tui
nalea l^airiarelie, Arcliiafptscopi et Epiacopf earam(pie»
otoater« •*. .1 . • .
Fol« 8219 — 248.
FoL 349. Imperatores Christianomm« Beges Ckriilii-
noram etc. . De Electoribae ^n^per^toirom etp. ^aot, carau
qqvonfkimlio^fer&lo^S,' l\i,., ..! . ... /
Fol« aSo» Notandum Imperatores Homanorvmdoooii
Born, et Grec. ^ ,
Notanddm de Begibaa cbristianis ^ui coronantnr et ii-
iinganWr^'
t$ti Beges sunt feodar^j ecclesie Bomane acilicat
BezAnglie
Arragonie yel Sardinie qaod idem eab.
Bex Yngarie
. Boemift- ^' .'. '. . . :
8icile'> ^ Beges. >
» " ' '•• Jemsalemjl • '.' •"" • ' ^'' '' ' \ [
' \^ Isti sant Be^es cj^ui non coronantiir'n^c'ungantiin
,.'.'!' ^ti^aimt in J(nsaIa'.'Bil)eifnie propQ Anj^Uam regesb
tjiolki... « . t .: )...
i'FoLsSit Tihilvs^triai^ciiarvm
Titulos Episcoporom- Cardinaliunk. "
..... S^aomß pr^soluoi expliqit, felu:Uer«>
j »Liber. .est B*"! Patris et dn i« I>Ml0ri8 . Joanaia Fdba
^pUoapi Tienoei^is prQprüii,.el vion 6|Ut€opat«a peouA
^Pli\§ <^<, poat i^oarteinjp.si«säa 6iWMhmioi.£oIiegiLitt
p. Nicorai ad usum inhabitantiam.stadentiam et atudiosona
inxta suam Ordinationen! collocandns. « , ,
^" ' »äctumViennae? Jänuaru Anno a Christo nato IL IX
XL. Ex Singalari mf ndato «t ex ore ipsios B"'' £pisc<f
Yiennensis
,'^V*... GregQria^ Btteh.
-.j'« CT.. f I •• • !■ ' «
Digitized by LjOOQIC
cöxxxvni.
Codex Mg. Nro. 390* «-•»*
(Histl prof. 109.)
Coäl'lbi Pergam. in Fol- tec. (XllLyel) XIV. (PolLSoO
Martini (Poloni) Chronicon,
FoU 1. Incipitt.
' 1' <:j^9iMmiam Mip^ t^mp^ra sumikiotakn pötitlficnnl rönlahoi^m
ao imperatoram 9 nee non et aliovum patr«in aanctomiti'Ooati^M^
porineorum quam plurimnm inter alios tbaologis ao iuris peritis
ei4»edit. Ego fraler Ufarlintis domiai papa penitenciarius et ca-
peilanai bx ametiis cronicis ac gestis summorum pontificuoi et imr
peratorum presens opusculum per annoa incamationis domini ab
ijj^ primo pontifiea ^u GliHsto', et ab octöviano primo aügusto
aivte iBitiep^ttre per pontifices et ianperaaores deacendendo, usque
ad Johannem. Xxl. papam deduxi inclusive in una pagina« ea.
anno domini quo creati fuerunt ponendo pontifices, in alia jpagina
e contra sub eisdem annia eo anno quo creatus quisque fuij^ , po*
ntindoimpirratbrea. £t qnia tarn pontifices quam imperatores Ro«
mane nrbis esse dieuntur* Id circo eonvenieiis arbitratus sum dd
eondltione et statu urbSs aliqua premittere« Tt sie de ipaina pon-
tificibus et irnj^eratoribus- ordinatlua posaem prooedera, « • • ,
*'- (Ende dea 1 B1.) late über est nionaatei*ij beate Maria
Virginia Sanctiqn^ Thome apottoli Canonicorum reguUrium
in yor^n. (it^ Fol 93. k. FoL3o sn Ende.)
- I - - r -
»(Pjoat bune laanem Johannes anglicns iiatua !n arguntfii'
aedit..an. I^ Mans«. V» dies ihj. et mortuns est^rome, et eesit (?)
papatus M, 1 . Hie ut asseritur femina fuft in puejiari etatn % qvlo^
aSim'suö amasi6 in babltu viriHathenis ducta sie in aivers^ fc^iff.
cHs'pro/Vcit ut nuHus sibi par inveniretur,* adeo ut post ;*om(;
trimtih legens magiio^ mägistros discipulos et auditorea f^aber^ti^
et eum in urbe vita et seien kia magno opinionis esset In papam
concorditer eligitur. Sed in papatu per suum familiareitC* fmpre«
Siatur.. Verum temporis partus ighorans cum de sancto petro in.
leranum tenderet augusliata intcr colliseum et sancti cfemeniia;
eeetesiam peperit, et post tuortua ibidem ut dicitur sepulta fuit«
et quod dominus papa eandem viam seraper obliquat creditur i^
nopiflisque quod ob detestationenl facti hoc faciat, nee po* in c^tho-
neo sanctorum pontlficum papa muliebris seius quantum ad hod
dafdrmitätem. «
Benedictus III, natua rome« Scdit an« (II. M. V. et ces. d« SVi,
Detinit (Fol.'3o.): )iNicho1aus< 1119 n&tna HQ^anulf
itih6/domint H» CG«» Izzrij. Sedit annia.a
47*
Digitized by LjOOQ IC
74»
CCXXXDL;
Mf«..579. Codex Ms. Nro.2S79v
fHisU prof. iib. (ol. i38.)]
Cpa, Ms. Pergam. in Fol. 8. Xy. <iv.XVI.) (FoU. j6^.)
Hiscellanea theologica et M^oriisa. (FranzosiscK)
Fol. 1. Ce Hure appartient a monaBignevr Cfaaries i»
Cvof Piii^ce de Cbimay SeigneordMe^Ae» YYmunm. Lilleii
eh^ Et le * «igiMi de aainaiiu ./.(.:
Charlei.' m. p«
b.) Sehr achonet Gemälde. Em Diener übepreidt
einem Herrn ein Buch.
Unten das Wappen (Fontailli^r-Ytfrgj). .
lAÖwen und 3 FunfblaU, kreuaweife im 4 getheilto
Sehilde.
9 Greifen Schildhalter.
Fürstenkrone auf dem Helm. Lowe darauf mh a«sg^
streckten Pranken^
.. Fol. 2.
Ineipie : 9 Bocace dit. Qne cömbieh que glerieux et Mit
cho,a,e«oit des confire aultruy Mais.aiiat rnepirot plua gfariense
clio&e de pardonner a ceulx qui sont. yaiz^cua. «
L^ pht1öB0p1ie"dit' / ' ' .
9 (fue ^ohtea9& nest aultre cho^ ^(brs*^ f timiere et clärte loa-
norable congneus et renommee. par Jaix et gcstea vertueux etc.«
Eingefafst mit schönen Blnmen nnd Thierohen. (Schmet-
terlinge., Yögelche^, Geislein u. s« Wv) <Leaefrficlite;)
i.FoL 19. b. Le teatament de «erreget' de Florence.'
'' T GiV dit a ses deux ^\%^ vculs tu dcmcurer en ceste vitle, h
tu y dcivTeure Jo vculs que tu y faisses deux cboses , ceat asset-
uoif sc tu y veulx denieurcr, 1a premierc dlsbien et npA lefairft
La second^ faire mal et non le dire.
^♦*Fol.47.
V Ce qui fut pfopose au comille de Basle pour Monsieur df
Botirgoingne par leuesque deKevcrs et aullreß ses Ambassaleim^
9 II estvrayque apres que fusnies a ßasle environ deuxJoun
iipres nostre proposition advertiz quo fes ainbassadeurs des tl^
seurs de lempire tenoient le Heu dcstre cnipri^z les lioys qui »p-
pertieiinent aux ambas.<iadcurs de monseigneur et que sur ceavQies^
r^quis Instrument, et incontin/int faite diligence. TrouuasDei
qnrf e^töiY aTnsi Et f^dut^' 'ce que le dict Instrument nestoit leufi
nous opposasmes a la deliurancv dtcclluy, protestanc dappeller ou
cas que deliyrer sero^i^. Et depui« fur^nt faictes dEjAigenies et
remonstrances a monseigneur le legat et ^ultr«s, nesseigneurt le*
Cardinaulx du droict'et'li^ancc de Monstdur.«
Item apres plusieurs irailiaa oiivers. Pour ce que noai ^
Digitized by LjOOQIC
Hl
mtnäiton «welr^l^lMirtge dcf lAon 'dit seigneüt* ''clenlirer on receptioli* lUo* •S79«
•udanavpoiaeteincntaiiiB de recepuotr seuttcmcnt nostre Heu deu
f^t p«r lauct^rite dttdit legst proceder a fere vne Information par
•loa Eueaqnes de Constarnce et de Augaste. Et Iceitle faicte a grä^nt
peiA# 4fto. «
Schlafs (FoLfrQO:
»Messir^Ouyd de pontailTyer , Mareschal de bourgolngitc,
selgneur de Talemer, Le doyen de Besaneon niaistre Jaques mbu-
«het« fieirry dela tour, Mahtre eslienne armenier, Maistre esttennc
de gi^aftt vaulx, le xxvjir Joür de may lau mil ilijO Et le
Miardy xvj« Jour de Jung pax^ ordonnance du saint concille füren t
remis les gens de mouseigneur au lieu deu a monsieur apres les
Roys Et depuis ne compamrent les ditsEHscurs ne leur een^s. c —
(i3Bl.) '^ I ^
CCXL.
Codex Ms« Nro« 459. »»0.469.
(Cod. Utst. prof. 6 19« Ms. Ambras. if)8.)
' Cod. M«. Pergam. io 4««' sec. XIV« iQ FolL
AntiquamCaeremonialeCoronationis et consecrationis
Imperatoris Romanoram Aquisgranu (i^Vs B'*) (^ Co-
lamnen auf jeder Seite.)
»Ad consecrandum seu coronandum regem alemanio
boc modo procedatur. Primo in eccie&ia aqucnsi sit in-
dutus plenis pontificalibus dominus arcbiepiscopus Colo-
niensis ex iure regni debitus consecrator. Maguntinensis
Bubr. I vero et Treucrcn'sis Archiepiscopi sirailiter inauantur or^
lit. I namentis pontificalibus et desuper ptuvialibus et cum de-
bito ordine ministrorumcruce. Thuribulo, et textuEwan-
geliorum precedentibus occurrant regi venienti ad fores
ecclesie. Ubi arcbiepiscopus Coloniensis eum recipicns
dicat. «
Adiatoriam nostrom in nomine doniinl.
)ai fecit celum et terram,
(Item ipae.) Sit nomen domini benedictum. Ex
boc nunc et osqoe in seculum. y. (Oremus.)
»Omnipotens sempiterne deus qui famulum tuum N. regni
fastigio dignatus es sublimarc etc.^
Desinit: Fol. 16.
^ f » Completo officio misse« si aliqaa specialis negotii
\ regni pro illa hora consucta tractanda sint tractentur. m
»Circa negotium buius officii uidelicet circa eoronationem
regia alemanie« Hee primo sciendum quod sicut ab origine trans-
latiqnis imperii ad germanos apropata introduxit antiquitas » tunc
aquisgranii debitus et quodammodo proprius locus est pro buius-
S."
Digitized by LjOOQ IC
m
|ifp«459iiiiodi coronatioiit regim aleni^ilt. t^ ^[pämqtam dr^ovtptpi,
d^ plenitudine potesUtis soo , pro huiiismddi «oroiiAtioB« diotua
]ocuiD mutare possit ut credo. boc tameo fac^re non debel. mc
Äeri e^pedit niai ex ma^oa c^nsa» et tunc adi requisilioaem eW
toriim alemanie. vel taltem aanioris et maioris parris eonudes,
lioc decens est fieri. lusta illud. Reddite cesari que coaaris sint.
et deo que dei sunt. Item hoc quoque sdendum est , quod sicat
iiquisgraoi. pro huiusmodi coronatione propriut quodammodo
cen$.etur Ipcus* ut dictum est» ita dominua arcbiepiscopaa. Cola-
liiensia pro huiusmodi coronatione verua et legitimus cöronalor.
proiit antiqua summorum pontificum et imperatorum statuit ancts-
ritas. ah omnibus rationabilicer debet. . confiteri et sciri. Et quod
Yulgus loquitur de abbate sancti cornelii uidensis. utpote quodd^
ficiente domino arcbicpiscopo Goloniensi ipse abbaa noa rcqi»
aito dicto archiepiscopo. ipsum regem Alemanie habeat et deMSt
coronare. ridiculum et figmentum reputo* quia respiciendo ad
tempus legis mosayce soli möjsea. aaron et alii summi aacerdo-
tes. sicut Samuel dauid regem, reges invnxerunt ad fiffuraa
Guius temporibus istis. id est legis Christiane et gratie. aolis epi-
acopis huiusmodi coronatio sea iavnctio Teraciter est permitta,
quemadroodum omnium regnorum ohristianorum vniversalis cC
approbata testatur cotasaetudo et tsus. Nee conyeniens repalo
quod aliquis (Fol. 17«) archiepiscopua Tel episcopua absque eoa-
sonsu doniiiii Goloniensis requisito et obtento de nuiusmodi coro-
patione se audeat ingerere. quia valde temerarium foret. doni-
noque Goloniensi et ecclesie sue iniuriosum* et |J)sque
liuiusqiiodi coronatio merfto non transiret. c —
Digitized by LjOOQ IC
t .
/>7
.! /
/
Vei-zeichnifs der angeAhi'tett^ Codicds' Mss«
L N»- Bajo.* (fMhar Biitoria ]^fana
N*^374— 387) • • •
IL — 789a, • (Hkl* pntf; 388.^ • • ; '•
IIL — 8994. (Hi*t; pro*. 889) . . . •
IV. — 8o6a. ' <HUl prof. S90) . ; . ' .
V. — i- 1045 1. (Hiat. prof: ^95^^799) . •
VI. — 66aa.' (HUt. prof. 9a5— 597) . •
VII. — 8736. (Hbt prof. i3a) . . . .
VIII. — 9oa6. (Hist prof. 106) • . • •
IX. — • 7090. (HiaU prof. 170) • • . .
X. — 8ii8. (Hiat. prof. wf) . ;'• .
XI. ^ 7408. (Bist. ppdf. 1000) . ' 1 .
XIL -^ 9039. (Hiat prof. 191 — 193) •' •
XIII. — 9048. (Hist. prof: 3i6) . . '. * .
XIV. — 7958. (Hi§t. prof. 176) . . . .
XV. — 8134. (HUt. prof. 198) . . . .
XVI. — 7589*. (Hist. prof. 199 — ao3)
XVII ^ too88. (HUt. prof. 189) . . \ .
XVIII. — 8448. (Hiai. prof. ^aa) . . ' .\ .
XIX. — » 9045*. (Hist. prof. 177) . '. , • *
XX. — 9038. ' (Hiäi. prof. ilS et 119) ' .
XXI. — 8949. (Hiat. prof; «80) . ; -.^ .
XXII. ^ 8960. (Hist. prot. ^81 eta8a) - .
XXIII. — 8951. (HiBl. prof. a83) . -'.' \\
XXIV. —•895a. (Hist. prof. i«4) • . ♦ \
XXV. — 895J. (Hist. prof. a85) . V . ' >
XXV». -i 8954. (Hist. prof. a86) . / . .
XX VII — 8955. (Hiat. ^j<^. ^87) -. . } .
XXVm. '— 895b. (mst. proft a88) . '.' \ ' .
XXIX. -^ 89Ö7. (Hist. prof. 389) . . ' ; .
XXX. — 8958. (Hisü. prof. 390)^ . . . ^
XXXI. — 8959. (Hist. prof. 391) .;•.'.•
XXXII. — 8960. (Hiat. prof. 393) . •.'''. '.
XXXIII. — 89bi.' (Hf 81. prof. «93) . ,'.'•*
XXXIV. -^ »9(>*. (Hiat prof» «^4) . •
1
6
\%
i3
14
16
90
3o
35
40
4i
4«
46
180
93l
340
359
384
3ia
331
347
357
36o
36a
365
366
369
; 370
.* 373
\ 374
.* 379
'^ 388
Digitized by LjOOQ IC
7A4
XXXV.
XXXVI.
XXXVII.
XXXVIH.
XXXIX.
XL.
XU.
XLIL
XLIIl.
XLIV.
Xt^V.
XLVI.
. XLVII.
XL VI».
XLIX.
. . l«-
% LU.
Llil.
LIV.
LV,
LVI.
LV«,
LVlir.
LIX.
LXI.
LXII.
LXIII.
(•t.LXV.)
LXIV.
LXV.
LXVI.
LXVIL
LXVIII.
LXIX.
LXX.
LXXL
LXXIL
LXXIII.
Lxxiv.
LXXV.
iiXXVL
i<xxvii.
N~- 8953.
— 8964.
— 8966.
— 8966.
— 8967,
— 8Qb8.
— 8969.
— 8970.
— 8971.
— 897«.
-— O973..
— 8974.
— 8975,
— 8«84.
.— 10109,
— 94a8.
— • 9-43«».
— 9433.
— 9434.
— 9435.
— 9436.
— 9437.
— 9438.,
— . 818a.
-r 9429'
— 943!».
- lii
— 7954.
~, 80 1 4-
— 8o58,
— 9018,
.— .763a.
— 7880.
.— 8046.
— 9033«
— 8o3q.
— 7417*
~ 8419.
— ,3iq3.
— fl834*-
— ,a832.
W «835,
(Hist.
(Htst.
(Hist.
(Hißt.
(Hist.
(Hisu
(Hisi.
(HisL
(Hwt.
(Hist.
(Hisc
(HUt.
(HUt
(Hwt.
(HUU
(Hiat
(Hist.
(Hist.
(Hist.
(HUt.
<»Ut.
(Hut.
(Hm»1.
(HUt«
(Hist.
(Hin.
.9^9
(Hist.
(HUU
prof« «9$) •
prof. 996)/
profc «g7) .
prof. 298) «
prof. 299) .
prof. 3oo) •
prot 3oi) •
prof. 3o2) •
prof. 3o3) .
prof. 3o4) •
•prof. 3o5) »
prof. 3o6) •
prpf. ^7) .
■prof. tto5) .
prpf. 194) •
prof. 947) .
prof. J148) .
prof. -249) .
prof. aSo^ .
prof, a5i) •
prof. aSa*)
prof. ada) .
prof. a63) «
praf. a54>«
prof. a55) •
prof. a66* a57,
. a6o) . 4
prof. a6i et
prof. 347) .
(Hwt. prof. 374) .
(Hist. prof. 364 et
(Hist* prof. 363) •
(Hist. prof.' ar4o)-
(Hist. prof. 100) •
(Hist. prof. 48) •
(Hist. prof. a4i) •
(Hist. prpf. 99) «
(Hiit. prof. 377) .
(oi« sine namero)
(Hist*. prot 77) .
(Hist prof. 673) •
(H^t prof. 145) .
(Elist. prof. 144) «
(Hi«t prof« t46)..
%biy
365)
• 391
. 401
. 4>o
• 416
• 4^1
. 4«3
. 4^
. 4«6
. 4«9
. 43o
• 43i
. 43)
• 434
. 435
. 441
. 445
. 44«
i 447
1 448
. 450
a58.
. 45«
. 454
. 455
. 457
! 45»
. 461
. 4«
• 466
. ijo
. 47»
. 473
. 474
. 475
[ 481
. 486
Digitized by LjOOQIC
I^S
. LXXVIIt V^ «859. (HbLiprot 147) • ♦:'.-> 486
LXXIX. -r 33a7. (Hitt* prot «11) . * / • —
LXXX. — ;8oi9. (Hi3t ,prof. «la). . , ..• 487
LXXXI. '—. aSoo*. (Hi8t,,prot a»8) . . •/ ♦ 488
, LXXXIL — 51799. (HUt. prif. »3o) • . r... 489
LXXXIIL *r- 8366. (Hut. prof. 14a) —
LXXXI V. -r.7655. (Hist. prof. 1.43) ♦ i. # .490
LXXXV. — 8480. (HUu prof. ^5)^ • / . 49^
-. LXXXVI. -r .743«. (HUu prot u>3o .et.tp3t) 496
. liXXXVIl. — 7867. (HUt. prot 44). . .•/* '•: 497
liXXXyilL — 7890. (Hiit. prof. 69). . . .-. • 499
LXXXIX. — 10046. (Hi§t. ppof. 45) . . • - - 600
XC. — 7957. (Hift^prof. iia) • ., • * ,601
XCi. —10118. (Hist. prof, 139) . ' fioa
XCIL — ■ 8aa9. (Hia. prot aai) . • . . ^ ßo^
XCIU. — 7647- (Witt. prof. 116 it. 108) . 6o5
XCIV. — 7988. (HUt. prof. »36. B) . . 5o8
XCV. — .7855. (HUt. prof. 14) . * . • 509
XCVI. —.9900. (HUt. prof. 9at) . .. ., . Sio
XCVIU — 10 III. (Hin. pppt »40 u, t4t.) '• —
XCVlUv — 798a. (Hift prof. 187) . • . . 611
XCIX. — 8oo6\ (Hi$t. prof. 307), • ., • 6ia
C« —.7593. (Hift. prof. 78) .. ^ .• .- —
Cl. — 9437. (HUt. prof. 319) . . . . 614
C|j. — 94a I. (Hi$t, prof. 88) , . ^ . —
ein. — 5346- (Jans. Can. 5o) . . . . 5i5
CIV. — ^o5a. (Htat..prof. a65) • • .. .• 616
CVJ — 8699. (Hin. prof. 179) , . • . 618
CVI. —'8707. (Hin. prof. 171). • ,. . 5»9
. CVH. — 9045. (Hi»|. prof. 17a, 173, i74i
i 175) f, . ' . . i' .. . 6«©
CVIIl. — 8694. (HUt, prof. i83). . ... Sai
CIX. — 870 t. (Hin. prof. 1 85) • • •. . 5«»
CX. — 9341. (Hin. prof, i88). . . . 6a4
ext. — 9059. (Hist. prof. 186), i'. . öa5
CXn. ~ 8i3$. (Hi$t. prof. »a6) . . . . Sa?
CXUI. — 6609. (HUt. pr<rf. a34) . . ♦ . 63o
' CXIV. —.3539. (Hitt. prof. 749) . ... 654
CXV. r- 8i36. (HUt. prot 3t8 et 3a9) j. 636
CXVL r- 9987. (HUä. prof. 91) .... 638
CXVIL — ftoap, (HUt prpf. iSa, i63, 164) 54»
CXVHL — fioo3. (HUt.prQf. 3ai). , , . 64a
CXIX, r? «936^ (HUt prof. 7« • et 78a) ^ 643
CXX. -r 9«at. (HUt. prpf. a63 et ^64) . 644
CXXI. — .«73^ («|Ul.pr9£ ^1«)- , . • 545
Digitized by LjOOQ IC
U6
* CXXII.
CXXIIL
OXXIV.
cxxv.
OXXVI.
cxxvii.
CXXVIIL
CXXIX.
fcxxx;
CXXXI.
CXXXII.
CXXXIIL
CXXXIV.
CXXXV.
CXXXVI.
CXXXTII.
CXXXVIII.
CXXXIX.
CXL.
CXLI.
CXLII.
* CXLUI.
CXLIV.
CXLV.
exLvi.
CXLVII.
CXL VIII,
CJXLIX.
CL.
"CLL
CLIL
CLIII.
CLIV.
•CLV.
CLVI.
CLVIl.
CLVni.
CLIX;
CLX,
CLXI.
CLXH.
GLXriL
CLXtV.
ISLXV.
Nw,
to8:
3047. *
3o40. ''
9078.
8839. •
902$. <
341 <•
7709.
616.
8080.
664/
643.
340.
0782.
7i88,
7646»' •
5526*;'
908k.
883a/
9859.
8081.
29o3.
2856»:
7989.
8364«
(Kui^
^609
863fl.
«662.
7645»
7677;
8674.
8739.
40S.
8464.
79**-
8608.
9^25.
8323.
864t.
i>73».
866a
[VR9i\ prof. 10Ö9) . « . 648
;'Hlrt. pröf. 6727. . . .550
[HUt. Tprof. ^ÄÄ) ' . . . . SSt
Hist prof. 26) .... 553
Hi8t. prof. i36. a) . • • 55B
;Heü. 8 1 2. Sdtw. IL N. 794) fiSq
[Ht8t. prof. 107) • • • • 66t
Hist. prof. 636) . ... 661
Hut. proL 337) .
^Hist. prot 640 •
(Hfst. ^rof. 436> ;
Ht^L prof. 699) •
Hist, prof. 678) .
(Hist. prof. 6^) •
Hist. prof. 71) .
Hist prof. 3io, 3ii, 3is) 675
Hist. prof. 3i3) . . . . 5Bt
Hkt. prof. 28) . . • .584
Hist. pr<^. 3t4>. ... 585
[Hist. prof. 3d«f. . . « 58k
piim sine numefo) • • S8f
Hist. prof. 277) . ; . . 691
Olims, ti.) « • • . . 5^
Hist. prof. 204) • . . • 5^
Hist. prof. 169) • . '. . 6as
'Htst. prof. 129) . • •' • 6ss
1.) (Hist prof. s) 604
Hist. prof. 6 ?) ... . 60S
Hist. prof. 12*) • • • 606
Hist. 'prof. 9^) * . • . • 607
HiAt. prof. ti4). . . . 608
[Hist. prof. ti5) . • . . 610
(Hist. prof. 2t3 et 914) • -7
[Hist. prof. 217) .
(Hist prof. 218) .
Hist prof. 22o) .
Hist pröf. 401, 402
14ö3) . • . . ;
Hl*«, prof. 4) "i
[Hi*t prof. 3) ' ;
Hist prof. »!)'.'
Hi^t ^rof. 1^3).
Hist pröf. 184) :
Hist prof. 409) •
Hkft. pro^. i33) ,
i^.^ (Kopferstichsainini
Digitized by LjOOQIC
at
CLXVI. N<
CLXVII- —
CLXVIII. ^
CLXIX;- —
^ CLX3t. ^
CLXXI. —
CLXXIL —
CLXXIII« —
CLXXIV. -
CLXXV. —
XLXXVI. -^
CLXXVII. —
XXXVIII. —
CLXXIX. —
- CLXXX. —
CLXXXL -
CLXXXII. ^
SLXXXIII. —
3LXXXIV. —
CLXXXV. —
3LXXXVI. —
LXXXVIL —
iXXXVIII. -
3LXXXIX. -.
cxc. —
CXCI. —
cxcu. -
CXCllI. -
- CXCIV. -
- cxcv. -
CXCVL -
CXCVII. -
CXCVIIK -
CXGIX. -
cc. -
CGI. -
CCIL -
com. -
CCIV. -
ccv. -
CCVL -
CCVII. -
CCVIII, —
CCIX- —
ccx. ^
•©710« •
885i.
5536.
5588.
6554«
6698.*
33i5.
5653;
56 10.'
5555.
56s6;
7937.
7688.
8o55.
7996.
8657.
8000.
769«.
7Ö94.
7865.
7959.
7960.
7864.
8457,
7866.
8145
7966.
7996.
8664.
7961-.
7967.
7963.
790a.
7863.
7938.
86a8.
S898.
4os.
9017.
4o3«
3336.
33ao.
3319.
8996.
9090.
i(ffiftt:;pr0fi
f(HMt "prcf.
(Hiit preC
i(Hist. »proi
;(ffist pref.
':(Htit; «preC
(Htet prof.
(Hist. pro£
(Htit« prof.
(Hht. prof.
:(Hht prof.
';(Hut.'prof;
(Hist. prof.
(Hiiit. prof.'
.(Hist. prof.
(Hiit. .prof.
(Hht. prof.
(Hist. prof.
(Hiit prof.
(HUt. prof.
(Hi8t; prof;
(HUt. profi
(Hiit. prof.
(Hi6t. -prof.
(Hiit. profi
^Hist. prof;
(Hist. prof.
(Hist. prof.
(Hist. prof.
(Hht prof;
(Hitt. prof.
(Hist prof.
(Hitt pro£
(Hist. prof*
(HUt prof.
(Hist pro£
(Olim s. n)
(Hist prot
(Hist. prof.
(Hist prof.
(Hist prof.
(Hiit prof.
(Hist prof.
(Hiit. prof.
(Hiit prof.
V84y;
• ♦
64>
lSo)i ,
»
» •
643
68) .
•
• •
644
r«3)-.
»
1
> •
645
»«4). .
i •
647
n5).
• •
—
laby.
•
• ' •
65i
187).
1
• • '
653
aS8).
•
. J
—
309).
•
• .
654
Ö5a). ,
►' i
657
78) ;
•
• •
658
^33 et S44) .
•aaS)-; •. . .'
659
663
ao6) .
66$
i55).
•
■ —
i33).
•
666
laS).
9
/
667
54) .
• ^
*
668
t3) . .
669
r6«)-;
•
67t
160).
•
^
i5) .
•
673
i65 et
m) .
676
«a) .
» • '
68i
164 et 1
l63) .'
68a
169).
• '
■ «
683
167 et 1
68) .
^—
ai6).
»■
«85
i6i). .
■
'
686
i56, 167, 1
58)
—
3i»)
687
3a) .
688
3o) .
—
3i) . .
689
190).
— .
. • 1
69s
196).
696
a3i et i
isa
) *
?92
a33).
698
a39).
700
«4«). .
701
a43). .
— .
«44). .
7a3
345).
—
Digitized by LjOOQ IC
f4e
.. ccxi.
: , CCXII.
,. CClfllL
^ ccxy.
ccxvi.
ccxvii.
t ccxYui.
. - ccxix;*
,- ccxx.
ccxxi.
: CCXiH.
, CCXXIII.
: CCXXIY.
, ccxxy.
. ccxxvi.
. CCXXVIL
- CCXXYIH.
; CCXXIX.
ccxxx^
r- CCXXXl.
- CCXXXIL
^XXXXlil.
«iXXXlV.
. ccxxxv.
CCXXXVL
;CCXXXV1L
ccxxxyiii.
. ccxxxix.
/ ccxu
T-r. 7«98^
TT «658.
— 6663.
T^ 9534*
r- 355,
ry 376.
~ 94«*»
-^ 36ii..
TT 7633.
— 8834.
— 3t5.
<:^ 3s8.
~ .83a4.
rr 9*34.
— 3039.
r— 3297«
r- 3046.
-r*; 364.
r-"- 3299.
— .6544«
— 373.
~. 7634.
— . 38a.
»*-. 5620.
T- 3409»
•nr 390.
— »579.
--• 459»'
:(^it;;proL
(HUt. prof,
(Hiit. prof.
(HilU prof.
(Hiau prpf, .
(HUt. prof«.
(HUu prot
(Hiit« prof.
(Hiir« prof«.
(Hiit, prrf. ,
(HiiU prot
(Hist« »prof.
(Hian profc'
<Hiit« prof.
(Hiit« prof«
(Hiit^ prof.
•(Hist. proC
.(Hiit. prot
(Hiit« prof.
(Hiit. prof.
(Hiit. prof.
(Hiit. pro&
(Hiit. prof.
(Hiit« prof.
(Hiit. prof.-
(Hiit. pro^
(Hiit. prof.
(Hiit. prof.
(Hiit. prof.
(Hiit. prof.'
•t6>. .;
7^
a68). .
•,
•73). .
. tdS
«74» «76
.a
76)
1 7^
.3i6).. ..
7*7
46) . ..
^a
79) • .
• 7»
8«) . .
.86) . ,
► 7"
94) . .
. 7«3
«?»). •
. 7«S
677). •
1) . .
.0) . .
. 7'7
! iTt
ao) ^ .
. ^^
«7) . .
■ 7*»
«9) . •
. 711
6.) . .
. 7«
63) . .
. 7*J
7«) . «
. Vi
74) . .
• "m
76) . .
83) . .
\ üx
93) . .
' 7«
95) . .
. 73*
»69). .
. 7»
484). .
. 7»7
109). .
. 739
110)^ .
. 74.
619) . 1
. 74t
Digitized by LjOOQ IC
ry"s
l^erzQicbniis der aogeftthrten Codife8>9f(w. m
. . . numemcher Ordnuofli^' *)
: . • . *:.••,.:•.
f3«5.. CCXXIII , ..w.»i . : TZ
:3a8. CCXXIV. .. . V /. ? ; . .. 7,8
1340.- CXXXV. ■ .. -...'Vi ,'■<.• 57«
'355.. CCXyil. . ^ ^ ' v' ; ,•■ ,'• tm
:36a. CCXX. V . .. ,. ^
'364.- CCXXX... .. .. « v'»'' i . ,' ,' ftS
373.. CCXXXUI. . . :./.;/ i . .; Xa,
':375.. ccxviii , /vjj ., , Z;;
c 38o. CCXXXV. . ^.' ;-i . ; ^
390.. CCXXXVUJ ,/ ... i ., » 730
• 40a. . ccm. . . .', . .696
''4o3. • CCV. .•«.......« *''l'' i . .' 698
<4o5..CL'?I v.i) ,: * .6t5
U69.. CCXL. .i^ i .... ,7^
'-5i^6. . CXXXL .......... . . ^.i ..;,:6W>
T 640. . CXXIII. . ., ..V.l'l .• .'660
543. CXXXIV. i . . 660
o564. CXXXUI ... .'...) . .• 5M
-^608. CXXII. ...... ^ .. «. ..»..','1 . , 568
■»579.. ccxxxix. ., , /. •,: . ; 7^
»733. cxxi. . . '^.y. .i m • ij • 540
4783. CXXXVI. . ...... u ,.^; . j 57a
«799. Lxxxii. .:i...'* . V 48a
aSooMJCXXl. ; ; . 4 468
•80-?. CCXI. '. 'l' \ .', t- 704
a8a«.. LXXVI. .. i . ., 4»t
«833. • Lxxvtt . w'.:. .; . i 486
«334. . LXJty. ....!;.. ; . ♦ • 476
«856* CXLV.. .. U. .'..'., .5«
«858. I>XXVIII. .; . . 486
«859. -CXUL .i: .' : . .689
»898. . CCII. . . . ; . * 69«
8903. CXLIV. . ...". ; . . 59a
•936. CXIX w ... 54a
Digitized by VjOOQIC
150
NM. 3o39.
— 3o4o.
— 3046.
— 3o47.
— 3193.
— 3«97.
-. 3»99^
— 33 15.
— 3319.
— 33ao.
„r-. 3337.
rrr 3336.
Irr- 3409.
—^341»,
T- 3539.
H- 6346.
i~ 6526*.
.r-<553o.
rr'5544.
P^6a53,
(**-• 6554,
;w.5555.
Ht* 5588.
«-^i 5598.
ly- 6609.
•M» 6610.
— ^ 56ao.
. — 56aa.
1-^. 66«6.
V^ 5658.
BT-p 6663.
~— ; 5671.
?-» 7i88.
1^.7^95.
H.« 7408.
«^74i7».
f4i-,7439.
;*<-i. 7555.
r-; 7677«
T-. 7689.».
tr*« 7693.
^•^ 763a.
— 7633.
IT" 7634.
'T* 7645.
CCXXVIL
CXXV. .
CCXXIX. .
CXXIV, .
LXXIV. .
CCXXVIII.
OOUEXXI. ; '
CLXXtl. > .
CCVIII. .
ccvu. . .
LXXIX. .
CCVL . ..
CCXXXYII,
CXXIX. ..
tXIV. . ..
jcm. . .. ..
CXXXIX. . .
CLXVUI. ..
CCXXXII. ..
CLXXIIL ..
CLXX. . . .
CLXXV.. .
CLXIX. *
CLXXL .
CXJIL . .
CLXXIV. .
CCXXXVI. .
yi.. . . .
CLXXVL ..
ccxiy. . ,
ccxv. .. ..
ccxiu. . ..
cxxxvu.
CCXIL .. ..
JLl* «. •' •«
LXXII. . .
LXXXVI. .
LXXXIV. .
CUIU ...
XVI. . . .
€>••••• • '
LXVII. . .
CCXXI. .
CCXXXIV.
CHI. . .
Digitized by LjOOQIC
f?* 7646.
mf 7647t
;- 7688.
i*T. 769a.
T^ 7709*
- 7856*
ri 7863.
rr7864:
- 7666*.
- 7667*
r- 7Ö8o^
r-. 7890^
r> 709«.
n: 7094-
r 7937-
- 7938.
h 7954.
-. 7967.
-. 7958.
TT 7959-
»* 7^60.
•7». 7961«
|f 7963*,
*n 7966.
^ 7967«
-. 798«.
r-, 7988.
^ 7984-
■n 7990'
- 7993'.
- 7995.
- 7996.
p 8000.
--, 8öo3.
- 8öo5*.
7^ 8014.
r-. 8Ö18.
^. 8Ö39I
r- 8045.
- 8o55j
- 8068.
- 8Ö63.
- 8070.
CX3CXYIII
XCUI. .
cxxi. .
XCV.' .
txcix. '
CLXXXVlIt
'CL'XiXV.
cxc* .
txxxvn.
LXVllI.
tiJCXXVIlL
IL ; ;
ctxxxrv.
CXCVIII.
tL;xxvn.
Liiit ;
^xd. . .
XIV. ■ .
clXXxvi,
CLXXXVH
cxcv. .
CXCVH.
"cxcii. . ■
cicVi.
'xdvili.
xdiv: .
CXLVL
ix: ; .
CLVIII.
CtXXX.
cxciü. '
CL^XXIL
iCXVllL
XCIX. .
LXIV .
LXXX.
LXXI. .
liXiX. .
CL^lOX.
LXV. .
tV. . .
I. . .
j :■:-. ♦. .
• /■••■
• • •• '
r j
8«iU
5o5
659
667
569
509
688
673
669
681
tl
499
6
668
688
658
689
45$
5oi
18b
671
67«
686
687
683
686
611
5oB
600
35
617
665
683.
666
54a
61a
4Ö7
487
47»
466
663
1i
Digitized by LjOOQ IC
732
BT«- 8fl8o; CXXXll. '. . .•....'• • • • *
— 8tf8i; CXLIII. . . . . . . . . • i . 5f
— 811 8« X. '• •'•*•*•*. • • • •.• • • ^
— 81-34; XV. . . ..-.•..•.. . • . . *
— 8i35; CHI. ..-.•.•..... . ' ' ^
— •8i36: cxv. . .• .•.•.•.•••.•. . • . a
— 8r45. CXCI. ..*.•..• »
-L 8i83- LVUI. . .• .• .' .• . . ... . V . «I
•.-8184'. xLvni. • .• .• .• .' . . i ., ', . . a
— 8«3qr. "XCII.' .• .' .,•.•..,.■. » •. . ä*
"-i- 8«3i. txn. .• .• .• .• .' . . . . '. i . «
— 83aJ. CLXI; .;;..•.......*•(
— ' 8394: CCXXV. .• .• / .' •• . . •. . : . v^
— 8364. CXLVii. .- ; ;;.....•. . . *«
— 8366. Lxxxnr. .*.•.•..•.... . . . *
_ 8419; LXXIII. .-..•..... . . . *«
-^ 8448; XVlil: ..•..*. *
'— 8457: CLXXXIX. • . .• . . . M
_ 8464; CLVII. ............ . . . W
— 8480: LXXXV.' .•.'.•.. . •• . . . .41
■— 8608-. CLIX; . .• . .• .• . . . , ' • . . •<
— 8609-. CXI.IX. .-...•..'. . : . . . *
— 86sa: CL. ..... «
— 8Öa8: CCl. ........... : ; . *
— 8647: CLXIL . .• . . ,•...*. ; 1 . «
— 8657; CLXXXi. .....'..;;. . . . ü
— 866a: CLt. .....•....;.... «r
— 8664: CXCIV. ....... .'...«
— 8665. CLXIII. ......;. . . . tt
^ 8668; CLXV. tf
— 8674: CLIV. .;..........»*
— 8694. CVIIL ....•/... i ... *
— 8699; CV. i*
'— 8-^01. CIX. . ,• .• . . ,-......*
— 8707« CVI« •••"•'•'•• ♦ • • » •*'l
— 8710. CLXVI. .•.'... . ... . . . «i
— 8733: CLxiv. . .• .• ... . .; . . . «
— 8736: Vit. . . . . , .. . . "
— 8739; CLV. . .• .• .•.•...-....«
— 883o; CXlil . : , . . . . •
— 8834: CCXXII. ...•........?"
— 8839. cxxvii. . .... ; . -. . . . aj
— 885i. CLXVIL ..... . .• » . . . *P
— 8949. XXL . ... . . . ... . . ä
— 8950. XXII. -. . . Ä
Digitized by VjOOQIC
ü"^ 8951. XXIII . I5!:
— 8.95a. XXIV. ;...*.. »60
— 8953. XXV. .86a
— 8954. XXVI .365
— 8955. XXVII 366
— 8966. XXVUI 56a
— 8957. XXBL ,....-—
— 8958. XXX. 370
-r 8969. XXXI 1 ... 873
— 8960. XXXIL ;>. 874
-* 8961. XXXIII.. .....: 870
-896». XXXIV. 388
— 8963. XXXy ; . , 3qi
— 8964. XXXVI . i 40a
•^ 8965. XXXVII. 410
— 8966. xxxvm 416
— 8967. XXXIX / 43,
— 8968. XL. . 433
— 8969. XLL 425
8970. XLII .r . 426
— 8971. XLIU 420
— 897a. XLIV. 43o
— 8973. XLV 48,
-rr 8974. XLVL ; 4JJ3
T- 8975. XLVll . 4»4
— 8994. III *........ la
— 8996. CCIX 7o3
— 9<»»7. CCIV 697
— 9018. LXVI. . . . • 468
— 9oao. CXVII 541
— 9oa3. LXX 470
— 9oa5. CXXVIII 56o
— 9oa6. VIII. 3o
— 9087. CXVI. 638
— 9o38. XX. . 3ai
— 9089. XII 4a
— 9046. CVII. ; Sao
— 9045*. XIX. 3ia
— 9048. XIII » . . 46
— 9o5a. CIV. 616
— 9059. CXI 635
— 9078. CXXVI 558
— 9081. CXL 685
— 9090. CCX. 703
~ 9aai. CXX 644
I. 48
Digitized'by CjOOQIC
754
]»'•• qMS. CLX. .
— 9234. CCXXYI
— 9341. CX. .
— 9421. CIL «
— 9429. ccxnt.
— 9427. . ci. • t
— 9428. L. f
.-— 9429. LIX.
-^ 9430.. LXL
--t- 943 1« LX.
-t^ 9433. . LH.
, rtr 9434» LHL
rr 9435., LIV.
— 9436. LV*
.— 9437. LVI.
-r. 9438. LVII.
**^ 9439« LI.
— 9634. CCXVI,
— 9900. XCVI.
-T 10046. LXXXIX»
— 19088. XVIL ..
— 10109. XLIX. .
— 101 II. xcyii..
-T 10118. XCL, ^
'^ 10451. V. • ^ ,
(Kupfers tichsammlung.) .
CXLVllI
• 7^
• 5«4
• di4
• 7'«
• 5i4
. 445
. 45<
• 451
• 44^
• 447
1 448
446
7w
5u
5m
441
5i«
5m
«4
604
Digitized by CjOGQIC
R e g i s t
(DU Z«U«a b«doatmi dia 8«itmi.)
(Verfertigt von Ad« B. und Seh.)
A.
niachen 4«9, 741.
Abbildungen 587 « 588.
IcconzaioGo (1') 357.
kdelgairs , Sixtus, 364.
Leneas Sylvius« oest. Geschichte,
641.
Lggrol , Grafea y., 47^*
Lgmaaspacb ; Mich, v., 558.
Lgram, Bischof v. , 349 9 4>8*
Lgricola, Cliristoph, 5 10.
— Nicolaus, 5a5.
kicbstet, Herr von, 385.
Liba , Herzog v., 348, 349« 35o,
35 1, 353, 354.
ilbert , Erzherzog, 19, 45<>» 536.
661. Albertus, Herzog, 716.
Llbertus Magnus 695.
Llbrecht VI., Erzh., 675.
klegrius,Dr. Joh. , 334» 337,
338.
Jenson , Herzog v , 5i, 5«, 54i
64, 67, 9^9 9^> 96» '^^ '3'»
140, 146, i52, 160, 358.
Alexander M. 569.
Jfons, König, 729.
iltban , Christoph v., 181 , 325,
33o.
Linbraser Sammlung 455 , 456,
457.
Linerilta, Geschichte, 736.
^merodac, Francus, 3i6.
Lmurat, Sultan, 22, 24, 611.
.nabaptisten 67B , 676.
.ngleria , Grafen , 668.
^qhalt, Herzog Chris tianv,, 36,
3B, 58o.
nna , Ferd. I. Gemahlin, 4>.
nna, Erzherzogin, Gem. Sigm.
V. Polen, 64' y 643,
Anspach, Margraf ▼•« 61 » a84
352.
Anthymius 694«
Antonius Ricol. 73 1.
Antwerpen 67, 4*9« 4^6 1 43o«
Apulejus Flatonicus 694*
Aquileja , Patriarch ▼. , 656i
Arebald, Francus, 3 16.
Arianer 732.
Armioianer 271«
Armleder, Toms., 601.
Arnberg , Graf. v. , 198.
Arndt , itoh., 589.
Arthois 59-
Aschenhaymer , Jörg, s3a«
Asiabing 232.
Asseliers (d*) i5i , i53, 179«
Asuerus, König v, Persien, 65 1«
Attila 646.
Aubele i25.
Auensberg, Grafen y. , 566.
Auer, Hanns, Ritter, 722.
Auersperg, Andreas v., 367, 4>8*
Augcnvi-asser 234*
Augsburg 440 , 7o3.
Augsburgische Gonfesslon 128«
430.
Augustin , Caspar , 586.
Austria , Don Juan d', 4?« ^6^«
Avendo, Grafen v. , 539, ^74*
Avonsberg, Grafen v., 617, 61 8*
AventinuiB 52o, 53o, 677, ^82,
683.
B.
Baden, bey Wien, 4^B.
Baden, Markgraf ▼., Ernst a33,
423; Jacob 394 1 667.
Badoer , Justinian , I>oge v,. Ve-
nedig 65 1^
Bagatbi , £Jicolaus, 286 f »89.
48*
Digitized by LjOOQ IC
Baiern , Hersoge ▼., 13« 355,
6439 676, 677, 678; Ludw,
Phil. 47, 68; Albr. 64 > i^S.
1 27 ; Johann 60, 94 ; Joh. Ca-
alroir 359; Ferd. 36 1.
Daierischc Landsordnung 384.
Mairiftche Fürstenreiho 720 , Bi-
schöfe 735 , VVappcnbuch 733*
Bambacb, Georg v. , 368.
Bamberg 148.
Bamberg, Bischof Berlhold y.,
56s«
Banatische Granso 6i3>
BanchiniiSy Georg, 180.
Bannisius, Jac. Caes. Secr., 635«
Bappa 4^>*
Barbanson, v. , 398.
Barneveldt S69.
Barocardus, Jacobus, 89t.
Bartitolini, Bartholom. , 17.
Basel , Concil., 740.
Basta , Georg , 286 , 289 ; Gre-
gor. 537.
Bathori , Stephan , 9 1 , si , 33,
94, 98, 196, 608, 638, 639,
641.
— Andreas, Cardinal , 989,
639 , 633.
— Sigism«, 4^t«
Bauernaiifruhr 356, 4^4« 4^7«
498, 43 1, 433, 556, 588,590.
Bayr, Conrad, 60, 66, 11 3, 117.
Peter 470.
Bechesius 199.
Beck, Leop., 988.
Becscckh , Jac. v. , 35.
Belgien , Stande in, 47 9 67«
Bembus 197.
Benauente 706.
Benedict II. , Pabst , 648.
Bencdictiner Orden 549*
Berchy, Fran/,, 639.
Berengar B 579
Berg , Purst. ▼., 398.
Bergwerke, türkische, 63i.
Bernstein , Jaroslav v. , 356.
Besanfon 740.
Besessene 396.
Bethlen, Gabriel, 87, 38, 677,
578.
Bets , Nicolaus, 3o , 649.
Besä 977.
Be/.diezy, Sam.Geschiniusa, 38*
Bialobrseski , Martin , 96 , 640.
Bibraoh, Stadt, 940.
Bibrach, WoUg. v., 936.
Bickenbach, v. , 569.
Bie, Elias V., 184.
Bieckh 91«
Bildersammlung, v. Kaisern 0.
hünigen, 497,
Birke , Herman von der, 67.
Biron , Marsch al , 656.
Blondius 600.
Blot, Barbara, 339.
Biotins, Hugo, 90, 180, 181,
i83, i85, 197, 900, 90«, fo^i
991, 994, 996, 93o, 3si— 3{7,
496, 497, 649, 643,644.
Blutregen 4>6.
Bobolsch 434.
Bocskay, Stephan, 984, 4
988, 990, 537.
Boeham, Christoph, 470«
Boehmen, H. Jobann y., ilfi%
090, 534.
Boehmen, Geschichte y., 5i8|
534, 668, 796.
Boehmische, Stände und Las^
tage, 35, 57, 36o, 363,373,
391, 419, 495, 4^8, 433, d3k
Boehmische Unruhen 36, 6761
579.
Bona, Konigin y. Polen, 4^
Bonardus , Vinc. ,619«
Bonaventura , Cardinal, 56t.
Bonaventura , Gabriele , 189.
Bonis, Marc. Anton, 656.
Bonstoten, Albert v., 568*
Borgia, DonJoan de, 347*
Bornemissa, Math., 18s, ii^i
9l6*
Boschega 43o.
Bosnien , Pascha y., 4'^
Botianius 579«
Botzen, St., 609«
Bourgoingnc, de, 740.
Boussu, Graf Max. y.» 5s, 611
90, 358.
Brabant 46, 159., Hersog Jok
y. , 700.
Brandeis 194* ^
Brandenburg, Churf. u. Markgt
y., i3, 38, 56, i63, 35o, 679.
Joachim« 67, 941, 584«^
660, Albrecht, 941, Georg,
933, Georg Frid., 3/6, Ca-
simir , 665.
Brassicanus de Carnunto67&
Braunschweig, Beriogo ▼., '^
Digitized by LjOOQIC
757
35 1 9 Julius .M, Heinrich t4o, I
94>i Heinrieb 244* Albert yd'i.
Bremen , 'Ersbiachof 'V.^- 59,' 66, ^
67, 118, ito, i36. '
Breslau f Bischof Martin ▼. , aa,
106 , 637.
Brixen, Bischof Sebastian v.,
602.
Brack an der Mur a3i.
Brüssel 1 49.
Brutus 9 Mich. Job. , 607 , 729.
Buch heim , v., 67« > Ntclas 407. ,
Bucborn, Grafen -▼;, 667.
Bueicaldua 66«.- ' ' "
Büchenrerseichnirs , H. Qfiax I.,
476.
Burgan, Markgraf v. , 69 , 299.
Burger, Heinr. Hanns, 698.
Burgitiair, U^nns, 487.
Burgund, Her sog Karl v., 4^*9
53i.
Biiisbehh 189, «iB.
Butler, Walter, 14, i5, Ri-
chard i5, Eleonora i5.
Bueiua, PideliniuSf 4>9*
Caballis, de, 67«.
Cabrega , Marquis , 730.
Calin de Marienberg, Dominic.
Frans, 442 — 445.
Calonne, Carl de, 177-
Camarcus , Andre Dr. , 46*
Gamerariiis « Lud. , 36.
Canischa 4>8, 431« 433, 434.
Canisius, Heinr., $4'*
CaAonicuni Jus. 732.
Cano , Melcb'ior. 73«.
Caplo 4>6.
Garafa, Hieron, 419 ^•i'U 085.
Gardinäle, Ersbisehofe und Qi«
schöfe, 738.
Gardonio , Andreas ,* 16.
Carl d. Grofse $40, &8<i.
Garl V., Baiser, 3i , 43, 44,
23 1 , 232, 243, 534, 56o, 583,
618, 65 1, 664« 669, 670, 705.
Carl, Ersh. Fer^. I. Sohn, 124«
i83, 220, 355j, 356, 867, 870,
379.
Garl , Ersb. Philippe IL v. Spa?
nien Sohn, a3i.
Garl IX. , K, y. Fri^nkreich,- «9,
Garonis f ^oh, , 6i8.
Carrara, Farn., 701 , 709»
Casal , Peter, 4***1 ^
Caacham 35.
Casiotr, Hersog, lifi^ 147- '
Caasaadms, Georg, 558.
Gathnrina, Ferd. I> Tochter. 4i,
243, 245. '
Gathena , Feter , 368.
Ca^alH , AI. di , 16.
Gesarino, Julian, 553.
Cessolis . Joannes de-, ^79.
Cheus ,. Heinr. , 5ll8.
Ghildebert, 3 12.
Cbinan Bassa 4^4-
Cbonistkhy de Chon, Peter, 379.
Christian , Dr. Andreas , 80.
Christliche Kaiser und Bdnige
738.
Chroniken 545,448. 660, 644,
647 t 649, 673, 68e -^ 684,
. '698; 700 — 704«
Chronologie 727.
ChrottendoriF, Seyfried y;, 6oS«
Chunringen, Hadmar v* , 571.
ChurfQrsten «1.
Gicogna, Pascal. Doge r. V.,
65i , 656.
Gilly 536 , 539.
Claudebeck 298.
Claudia von Oesterreich, geb.
Grofs • Hersogin r. Toscana,
656, Kaiserin 5t i*
Clesel, Cardinal, s. Kiesel.
Cleve t Herxoge ▼. , 5i , 77.
Gling, Familie, 672.
Clodomir Francus 3 16.
Clusius, Cardinal, 206.
Cobenxl a Prossock, Job., 619.
Cdln , ChurfQrst y., 47i 60, 65,
72, 73, 78, 80, 154« >56,
«16«, 167, 174« 496, 426, 43o*
GoVIoredo . 1 sS.
Coinercis, M. de-, *37«
Comroendone, Cardinal, 353.
Commotau , Unruhe su , 4o4*
Comorn 3oo, 417« 4i9«
Gonallus , Jac. , i5.
Constantinopel 32, 34« 126, 419*
— Patriarch v., 63 fj
Cyrillus 677.
Constans 704.
Contarini, Lorensa , 663.
Corvinus, Elias« i8i«
Cosmas II. , Medici , ^8.
Costede, Dr. Angelus, 43^2.
Digitized by LjOOQ IC
738
Coua^oeiittt 381
Crasser, Jeremla^t 385.
Crepidellut, Paulus» ifi4, iD5.
CreuB i46, 148, 166, 170« 173,
Creus, Chriatopd, 48, 68, 70,
7a, 78, 75, 76, ii5, is8.
CreusH., Kloster, 181.
CroIlaIan»a , Peter Bonaventura
V., 453.
Groy, Cliarles de, 740, Wil-
helm V., Saa»
^ Crusenius, NIclas, £»6o.
Cufrius 478.
Cuspinianus, Joh., 47$, 478«
Cypern, fificocies, K, v., do3,
D.
Daebsbach «45.
Padj, Andreas, 334.
Baeneroark 33, 34, Christian K.
V., 941 9 Ö78,
Palmatien 649«
Danewis, Caspar v., 69, 74,
i8i«
paniel 63o.
Danowiz, Baltbasar v., 5o, 66,
98* »«>» ISO, 144, 1^1, i53,
17«, 175.
I>atiu$, Georg, s4i.
Delfittus, Jo-, i83, aj8.
Peinori, Anna, 55.
DerffydeZerdahelJ, Fran«, t88;
PeuUcliIand 19, 63i , 664, 681.
Dhona , Burggrafen v. , 36 , 38,
Christoph 680, Fabian 5i, 59,
87 , Hannibal y. , 679.
Dietrich, K..in Frankreich, 694,
Dietrich Wplfg. , Erjdb, v. S«U.
bürg, 389.
pietr jchstcin 607, Maximilian iv.,
ia4 » 587, Adam v., aai, aad«
Dionisi, Anton, i6.
Diuiacus de Mautona, Hiero*
9ym. . 65a,
Dobo 382.
Docsi, Andreas Freiherr V., 49s.
Dörsancskhi, Grafen, 644.
pogri iia.
Doifino, Gregor, 65o,
Porai, FrancttS, itS.
Puditli, Aqdreas, 637,
Eberatain, Glk ▼., iiS.
Eberstorif, Barbara , 33o, SSi.
Chalhoch V. , 604.
Eck, Ernst Trucbsels ▼.> tS,
166.
Eckh, ▼., 687.
Eckartsweyl 5a8.
Edelsteine 695.
Eg^enberg, Buprecht r. , 418.
Eginhard 64a«
Egmont , Oraf ▼. , 5a , 3481
Einsiedler, au Toll in Bai^nnd,
' 368«
Eislerus, Job., i84, I«anm-
tius, d%%,
Eisny 94o,
Elbogner-Kreis , Adel , «40.
Eleonore, Kaiserin, 609.
Ellebodius , Nicasiue , ao3«
Enibs , Graf Hannibnl v. , 9^^
Emmerberch, Ferchtold ▼•, tA
Engel hoffer 3ii.
England 377, ^Hsabelb ▼., 368,
37a, Jacob V., 39,554, KarlL,
678, Adulph, 697.
Ennichel , Job., 546*
EnsersdorfF, v., ia6i, 197, ^t^
Eppendorf , Beicbardt ▼. , 6«3.
Erdbeben 896, 4o3.
Erdödi, Thomas, 894, 4e3,
Paul , .666«
Erlavy 418, 4a9.
Ernaw, Ulrich v. , a36.
Ernst, Ersh. Sohn Max. IL, to,
48, 60, 66, 6u 6a, ii5, 164,
166, J70, 373, 38a, 385. 3q3,
4i5, 4i6, 4>8, 636, Mgf.^
Erpenius 61a.
Este , Farn. , 668.
Eulenburg, Hanns Albr. v., 4^
Eutrandus 3 16.
Eybeswald, V., 687.
Eycsing, Freyberr Miebael t^
a3!,a34, a38.
Eaelinua v. Verona 668b
F-
Fabrianua« Hieronymua, 509«
Paocius, Barthol., 789,
Falbenbaubt, v«, 587.
Falkbin a34.
Fernese, Octavio, s4i%
Digitized by LjOOQIC
KterscicbnniMm 44t» 444, 445»
5i4-
irdinand L , Kaiser, 16, 819
4«, «81 , 58i, 63o, 658, 660,
664» 665, 670, 684,687.
srdiBaodll. , Haiser, 19, 4^»
41, 698, 684, 587.
»rdinand III., Kaiser, 44^9 44^
687.
irdinand, Ercli. Sohn Philipps
III. V. Spanien, a3i , s39.
Tdinand V« Tirol, £rsh.8ohn
Ferd. I«, 16, ao, ia5, 4>^«
655.
rdinand, Erah., 354, 359,
363, 367, 43o, 536.
rnberger v. Egenberg, Georg
Cbribtoph, 599.
rrara 79 , Alfons y. , 637»
stendorf 426.
Her, Marian, 569«
iland , Hersog Job. t., 349«
rmian, Jdrg v., a38.
iroinius, Job. Anton, a44«
Indern, Grafen r. , 177, 61 1«
»xell , Lienbart, 46i , 7i5.
>rens 901 , 36i.
>rianus 196«
ntenay-Mameil, Marq« de,
i3o.
rgacb , Graf Sigm. v. , a85,
186, Frans 608, 61 6.
inauer, Familie, 67^.
mhen 367, 368, 538.
inkfurt a. M. 66, 73, 907.
inkreich 39, ii5, 347, 383,
09, 53o, 58o.
— Ludw. XI., 489, Heinr.
[. 943» 58i, Heinr. IIL i3i,
07, Carl IX., «9, 636.
nerua 534 1 Marquard, 54*«
18.
ibur^, Job. v., 799.
jrscbiessen, su Stuttgart, 71 5.
ysingen, Biscbof Emmicb v.,
71 , 6o3.
^tag, Georg, 63.
iul 656.
leshaim, Wilb. Sernb* v.,
13.
dricb d. ScbSne 558 , 675.
drich IV., Kaiser, 474, 481,
;i , 549, 674, 675, 689, 701,
erimAi^ob^ Privil. 7%»
759
Friderieui epiao* Vietfnwsis
677.
Friesaeb , Arcbidiacoa v. , 43t,
WeiebardS v. , 608.
Frisius, Hadriamu, 3a9, Mar»
linus, 33o..
Fronauer, Familie, 679, 675*
Pttcbsmag, Job., 474, 475*
Fugger , Delationen , 949, 347,
388, 409, 410, 416, 493—435.
— Hanns Jaeob, 44* 69,
74» 7^9 >>7t *6*9 178*
— Octavian Freyberr ,«358,
36o, Pbilipp, 857, 36o, 383.
— Albrecbt, 495, 4*9» 43>»
433,434,439*440.
Fünfkircben, Probst Georc ▼.,
533.
Furt, Wolfgang, 343,
Gabaleon 36.
Gabriel, Nicolaos, 657*
Gaismair, Micbel, 609.
Gall, Obrist, 3o5.
Garsten 679.
GaUermeyer 33i , 844 9 355.
Gauolthier van der Gracbt 5i.
Geldern 91 , 179, 476.
Gemmen, antike, 449» 45^« 4^>*
Genf 16.
Qent , Religionsfriede ▼. , 36o,
Gentilotti 607, 711, 719.
Genua 111, 357, ^45« 646 * 799.
Geograpbiscfae Tabellen 486»
Gera , Tbomas v. , 54*
Gescbinius ä Besdiesy, 8am*,
38.
Geysa , König ▼. Ungarn , 683*
Gifanius 196.
Gimelnburcb, Marquartv«, 6o3«
Gimnicb 78.
Giovosa, Cardinal« 94a» .
Glareanus i3.
Glaserus i8i«
Gmünd, Arcbidlacoa v« , 43a«
Gnesen, Ersbiscbof ▼. , 641«
Goldscbmidt 934«
Golius 619.
Gonsaga, Familie, 653, Ferdit
nand, 94 >•
Orabscbriften 544«
Gradenigo, PotntSt 6469 65o,
Digitized by LjOOQ IC
7Ö0
OrSasfettingen » 'gegen dJeMr-
ken, 619« 630«
Graeifr 418) 4>9t 43> 9 ^*o. '
Oran 199, Ersbisch. 4a,
Oraaada 729. •
Orange 9 N. de la, i5.
Grassin ,. Micbel di ^ 347*
Graueneck, Ulr. v*, 539, 933|
674.
Gregorius , Pabat , 433.
Gregor, Bischof v. Toars, 538.
GregoriuB , P. , 739.
Gregoroaki, Vincens, 389.
GremoiiviUe 53i.
Greiser, Jesuit, 35 , Jacob, 549«
Greyners, Ulrich, 74«
Grcyfs, Rudolph v.« 4«3, Hanaa,
4s8.
Grienperger it6«
Griefsoecich , Hanna, 470«
. Gritti, Aloysius, 3i.
Gröpper, Canouicus, 167, Ca.
spar 289, 3ia.
Gualterus, Gomeliua, 658.
Guban 2^1,
Guettimstain , Hanms ▼• , s34.
GuetUns, Helfenricua, 180, 181,
196, aoo, ao9y ao5, 334«
Gandersdorft, Graf Christoph v.,
43.
Guise, Heraog v«, «07, Cardi*
nal V. , 668.
Gumpoldskircben 4*8.
Gundelfingen , Heinrich , 565,
617.
Gnrk, Bischof u. Cardinal v.,
«37, 43«, 59t.
Guyd, de Pontailijer , 741.
H.
Haag 575.
Habersagkh, Hanna, 5oo»
Habicht 313, Nicol , 181.
Habsburg, Geschlecht; i3, 3i3,
444» 475, 478, 486% 487, 49Ö1
496, 564, 666, 686.
Ha|;eg, Thadd., 181.
Hailprun 240.
Hainhofer, Philipp, 586, 58o,
Hall, Stadt, 66.
Halle, Stadt, «40.
Haller, Woifg. , 44.
Halmarus 239.
Hamburg, Gyiniiaaioni au, 3t i»
Rärdegf, Gratfea ▼., 61, Ü|
ii5, 38a, 6o3 , 7*7*
— Ferdinand- Ö. ▼., 4i^
4«!, 4«3, 4i3, 494.
— Heinrich ▼. , 480.
Hardtberg, Stadt, 6a«.
Hartter, Hanns-, 470.
Hassan Bassa 4o3.
Hassenstein, v. , 47 , 58.
Haulnoldus 180
Haufsman, Walburga, 876,
Hauwita, Hanns, 470.
Haym , Hanna Frejherr ▼., 9L
Haslawe , Otto v. , 604*
Heorbrandt, Dr. Jacob, 384.
Heiden, Eitracta, 718.
Heinrich U., Raiaer, 54«, HdK
ni. 6q8, Heinr. vi. 735.
Heinrich, Yaloia, K. ▼»Polo,
17, 18, «8, «9.
Heligast, Francua, S16.
Hellerus, Job.« «08.
Hellianua Verellenais, Inidsm
635.
Helwicua, Thnrlngus, 570b
Hennenberg »81.
Heraldiker 700.
Herberstein, Hanna SigiaakT,
«36, 43o.
Herbst, Caspar, 480.
Herman, Frana, 879.
Herniannus, Contractos, Cina.
711 , 736.
Hermenfrid, I>oringua, 3i5.
Hernais 18.
Herrenberg, Jörg ▼., «34.
Herrgott 565, 566, 568, 569.
Hersogonbusch «99.
Hessen, Landgrafen v., i3,3fi
53. 54, 148 1 t4o, «41, «4^
35«.
Hotzo 36o.
Hexenwesen 876, 894, 3^
Hiller , Greaor Eberhard , SSf.
Himmelsaeichen 680.
Hinrichtungen 4o4*
Historia sacra , Epitome , 7«S-
Hochberg, Mgf. Heinr. , 66«.
Hochenburg 167, 170.
Hochowartter , Herr, 471^
Hoe 180, 181 , 199.
Hofbibliotbek 3«! — - 347, ^ßS>
Hoffman i55, i63.
Hofkammer i5.
Hofkansley, Boohna« , i5t.
Digitized by LjOOQIC
761
lofkirdien , Freyberm t«, 4^f
Georg Aodre v*, Soo, 'Wolfg.,
529.
lofkireher, Hanns, 79«.
tohenbcrff, Stephan v. » 539,
Albert Graf y. , 682. .
lohenburg, Sigm. V., 54 v 68,
63, 64, 66, 69, 196, laa
Johenlpbe, Grafen ▼., 87, Phil»,
371. .
iohenwart 667.
iolUnd 67, «51 4 678, 579.
t^IoUer V. HoJlanstain, Gar), 61,
loltsle, BUsius, 9S8
ioleschnitte, sum Theaerdank,
486
lolsacbueober, Bertram, 61, 69*
lomana) 61 6*
3orn, Graf V, , 848.
[iomecli , Ottocar v. , 65S.
üortanton, Graf v., 654«
Floy, Leonh. , 180, 199.
[loyoa, V., 197.
fluberius, Job«, 180.
Hugenotten 171.
Sundtsperg, Eostaoh v., 56.
Qaniad , Job. , 737,
Hunibaldus 3i9.
Ilunius 977.
Murtado de Mendoea, Diego, 731.
Hus«ar, Peter, 3ii, 4i3.
Iluttentts, Lud«, i8i.
Ilutter 399.
L
Ebrabim Bassa 3i.
tlliesbasi, Stepban, 611, 6t9«
lUang, Georg, 60, 61, 65,
Magdalena, 679.
Indien 367, 786.
Inigeradorf, Inzersdorf bey
Wien , 4^8.
Inquisition su Sevilla 36i.
Innsbruclc 937, ^99 9 434, 4^4*
Inschrifkeil- Erklärung 448.
Irland 35.
Lstbuanfius 199.
Italien 366, 433, H5nige v., 735.
J.
Jener 391.
Jcnuai, Hassan Bussa Veair, 609.
Jerusalem 678»
Jesuiten 36, 36 9 89 ^ 83o, 49«^
491, 4^3, 593.:
J&rger 687.
Johanniter - Ordea 655*
Jordan, Gothus, 3i5.
Jordanus, Magr. , 698.
Joseph, Ersbersog, Sohn Leop«
L, 44«, 443.
Jovius, Paul, 197, 90I.
Jülich, Herzoge v. , 79 , 77, 78«
79, i58, 998, 35i, 585.
Jungen : Job. Junios v. , 6%,
Juridische Handschriften , Vei^
seichnisa, 6j9.
Justinianus, Leonh. et Bemb«
659.
K.
Kärnthen 936, 439, 687, 668,
684.
Baiser, Rom., 793, 796, 734«
737.
Kasottowsby 470.
Keempen , Gottfr. ▼. , 373«
Kegkb, Paul, «39.
Kerestes, Schlaeht bejf 4<6«
Khandorfer 93 !•
Khasenperger i95.
Khevenhaller , Frayb« r.^ 4oi
47* 89, 936, 579.
Kbieninger, Gbriatopb, 69, 63»
Kbod, Georg, 44«
Kbuen v. BeTasy 945.
Khunowia , Hanns v., ii4«
Kbünigsperg, v, , 197.
Kinsky 70, 3o3, 587«
Hintsbach , Marg. v. , 949.
Kirchengeschichte 619, 696«
Hircbensachen 5i5.
Hirebmayr, Hanns, 470*
Kittlitz , Fridr. v. , 470«
Kiesel, Gardinal, 969, 981.
Knobelsdorfer 47<^«
Köferl, Caspar, 74, 75»
Köln, Job. V., 37.
KÖnigslobe , Adrian v« , 86.
Kosslouuski 94*
Kouski 94«
Kouacsocy, Stepban, 679.
Kranstadt, Frauenkloater , 94s.
Kric 480.
Krems u Stein 674*
Digitized byCjOOQlC
Z62
Kremsmünster 711.
Hrsikauashi «8.
Hrsineskj 470«
Kaefstoin, Bar. v. 9 63 1.
Hacnel« Caspar, aiS»
Kupferstiche 44^ » 6o4*
Kurs, Obrist, 999.
Kursbach 639*
Kys 694*
L.
Lampel, Seb., 419.
Lakhaer 933.
Lalaing, Graf ▼. , 61 * 55 , 60,
71 9 107, 108.
Lamb. 566.
Lambacenso, Cfaron. , 73i.
Lambecius, 4^3, 454 9 517, 670
6i5.
Lamberg, Joh. Freyherr v.« 945.
Lancskoronski de Brsecie 969
640.
Landeckius, Biscb. v. Olmütz,
9l3.
Landsknechte , tumultuarischey
8u Rottenmann, 4* 3«
Langau , Mathes v. , 65> 69«
Lansac , Gelasius de , 636.
LansianischeMünMammlung452.
Lascius , Hieron jm. , 664*
Lasky, Palatin* Sirad. , 93, 95,
96 , 97, 181 , 64>*
Lafs, Christoph v. , 936.
Laubemberg, Hanns Caspar, 938.
Laudirweokb , Georg, 470.
Lauflenburg, Grafen v., 686.
Lauriani , Octavius , 68.
Lavant , Bisch, v. , 236 , 439.
Las , Ulrich ab dem , 6o3.
Lasius , Wolfg. , 944, 487, 538,
563,658.659, 660, 669 —
689.
Ledentn, Job., 606.
Lengenbacb, v. , 68 ■•
Lcnggonitsch , Georg, 4i3*
Leonini, Dr. Albert, 69, j5i-
Leonora , Prinsessin , 66.
Leopold, Ersh. Biscb. v. Strafs-
burg etc. , 679.
{jeopold L, Kaiser, 435« 44*»
610, 5i9, 596, 617.
Leopold Wilhelm, Ersh., 4^0*
Leopold, Mgf., 796.
|ietti|U, ad derMur, 4^>«
Leuckart , Dr. , 36.
Leukhouitsch , Jacob , 4>B.
Lowmpekh 939.
Liechtenstein, Erasm.Freyb.v.,
59, 53, 58, 89, 98, Heinrich
66, 67, 80, 190, 533, Scpti-
mius, 599 — 675, Wolfg. T-,
6oi.
Liegnitk, Hers. Georg v.. So, 5^
Liiius, Zacharias, 5oo.
Limburg 359.
Linckh, Christoph^ 869, Haan
Heinr. , 385.
Linden , Hermann v. , 67»
Lins 430« 4^5.
Lippai, Blasius, «85.
LJppamano , Hieronym« , 94**
Lissabon , Annuntiationklosler
»u, 377.
Listius 180, 181 , 189, 184« tei^
914, 597.
Lithauen 519.
Loazes , Ferdinand de, 619.
Lobel , Freyherrn , 386 , ^en-
hard, 988, Hanns, 4>4«
Locher, Carl, 180, Jacob, 4?^
Lodron , Graf Albr. v. , 35o.
Loewen, Gesellschaft Tom, 934*
Logau, Math, v., 637.
London 60.
Lorendan 44 • 45»
Lotbringen 996 , 489 , SSo, 57S.
Lubauer, Math., 181.
Lucanus , David , 333.
Lucs , Lienhart , 790.
Ludwig d. Baier, Kaiser, 590,
559.
Lüttich 4789 Cardinal Enut t.,
67.
Lug, Hougel von dem, 6o3.
Luprandius 3 17«
Luxemburg, 93, 668, 700«
Lyon 4^9» 4^^«
Lyra 53.
Lyrenyelde 570.
IL
Macedonien 348.
Madrid 599.
Magdeburg 943, 6o3.
Mailand, Hersog Philipp v«, 799.
Mains, Churf. y., 67, 141, 146^
984 , 703.
Mair , Bernb. , 657*
Digitized by LjOOQIC
703
fallowis 470*
dalsUt, ▼ 9 5i«
llanUus, Jacob t 4^71 496.
lansfeld , Grafen v, , 36 , «44)
. 299,, Carl f S07 , £rnat , 375.
lanstorifer , Hanns y i36.
lantua i3t ^09, 653.
laracksi, Freyfaerr v., 4^8..
Larcomannen 671«
Urcus, Su, 648.
[argaretha, Erzb. , »33.
Laria , Erjeh. , 80.
lariano, Paulus, 37s*
lartin ,, Abi au 6u 9 94 x*
lartinus« Folonus, 696, 7011
7*6, 739;
larvjsina 4>>«
[afs und Gewicht 330^ 333.
latta f Aegidius « Jesuit 4os. •
iatthias, Ersb. dann .Kaiser,
46, 47, 81 — 180, aio« a849
»86« «89, 990, 339 , 368, 363,
417, 499, 429, 434, 49<« ö*«»
5o4, 5o5, 628, 536, 56i , 608,
610, 6t I , 671.
aucbler, Matb., Bibliotb., 435
_44i.
»agis, Philipp de, 688.
ftuterbergius , Rud. , 667.
aximilian I. , Kaiser, 1 , 5, 6,
19, i3, 933« 935, 937, 3i9,
3i8, 390, 471, 470, 481—486,
539,^ 599/ 68«.
iiiinilian II , Baiser, 16, 17,
10 — 3o, 68, ii5, 197, i38,
166, 180, 910, 991, 499, 5oo.
701 , 5o5, 610, 618, 694, 633,
687 , 640, 649, 663, 665, 708.
iximilian, £rzb. , 99 , 3o, 48,
i7« 964 f 981, 988, 359, 383,
(^9 , 390» 395» 408, 409, 495,
i9o, 536, 611.
ydburg, Burggraf Michael v.,
►74*
yer , Leoah. , 359«
yr, Jac, 35o.
ys, Ant, , 397.
Kzucbelli 608.
cborius, Wilb. , 596.
cklenburg 943, 359.
ilciniflcbes b^ , 696.
iling a34, 497, 498.
hemet Bassa 949 i36, von
^fei^, 4*3«
Mclanchthon 940« 618.
Melk, Abt Fleming v«, 55o.
Memmingen 940.
Mencsis, Ferd. Teiles de, 86^.
Menestorfer 939.
Mennel , Jacob i t , 5 , 6 , vi^
i3, 475. 4781.488.
Meran, Frauen k lost er , 6o9* '"
Mersperg , ▼. , 987 , 7Q8. -
M^sueS) Petru» CJericus dietus,
358.
Metternach 894«
Mettkerke, Adelf v«, i4ff.'
Mets , Jos. 9 65/ * ' .
Mets, Stadt, 'J649 ^4^9 M^'i
681. •
Meyssaw , Stephan v. , 664*
Mtllstatt, Kloacer, 589.
Minckhwics , Caspar u. Otto v.,
. 67. • ' ,
Minoriten 909 * 349.
II4scelIanea theol.'7i8, theol» et
historica 74?.
Mirschkowsky ,''IVie. ', 470*
Mifsgeburten 402» •
Modena, Uersoge ^«^ 656.
Moerfs, Gf. Adolf ▼. , 996.
Molard, v. , 36i.
Molino, Alexand. , 707.
Moll, Peter v , 199.
Molleri, 109,
Monlucius, Joannes, Bisehof v;
Valencia , 634 > 636.
Montferrat , Herzoge v. , 509« •
Möntfort, Graf Ilaug v«, 6o3.
Mordbrenner 396.
Morosini, Doge' v. Venedig, 6469
Bleri, Anna de, 69.
Moscau, C^f Iwan WasiU 11/,
126, 199, 354 9 359, 519. '
Moshaimer,' l^bomae, 697.
Mülberger, Johann Magister, 587.
München, Hermf chiessen , 790,
Münster^ 64, 66, 118, iso, i34,
i36. ., .1 . . »
Müntsinger 9 Heinr« j.%^2* * '
Münftwcsen 446— 1 469«. 687--««.
689. 1
Muglcn , Heinr. v.« 791,
Murath 9 Sultan 9 409» • •
Murath, Bassa y. Ofen, 434.
Marberch , We^ant v. 9 6o3«
Murhai mcr 399*1 ■
Muxc1aw9 Lucas, 56«
Digitized by VjOOQIC
764
N.
Nachtrueb, Arbogfisti 369.
Nada^di , Frane ,- 4 1 1«
Nandoralba, Schlofs, 787.
Vapracy 987, 288« Demetriva
Bischof, 537.
Narbaes» Panfiliua de, 736.
Nassau, Graf Johann v„ 64, 68«
79, 80, 83, 118t t58, 17a,
176.
Nassau, Graf Moria, 969, Graf
Wilhelm,. 46t 4?« 83.
Nauagiero, Bern., 19,
Navarra 393., 697..
Neuenbürg, Landgrafschaft, 93,
Nemeth, Blasius, 985.
Nesselius, Daniel, K* Bibliothe-
kar, 444 «^'7» 6^9.
Neuburg, Her sog Wolfg. t.,
35i.
Neuhaus, Gering v», 386, Jörg
▼. , 936.
Neunburff 796« 733.
Neufs ^96, 373.
Neustadt 939 , 936 • 939.
Nicaea, Synode, 739.
Niederlande 47* ^9« 67» ]49,
161, 357, 358, 369, 363, 476,
577» Ö85, ...
Nivnburch 571*
Noalis, Egidius de, 636.
Noircarmes , . Joh. de , 47*
Novigrad 417, 619..
Nuenar, Grafen v., 73, 77*163,
649.
{Nürnberg, . G)iurfuratentag «n;
141* . ^
Nürnberg, .Burggrafen v,, .i3,
945, 569« 68?. . .
Nunea, Alvaro^ 736.
o.
Oberhamer, Familie, 679.
ObersoMe , Bmnihard v« , 6o3.
Octatiius, i55, 167.
Oeconomisehes 699.
Oedt, Sigism*, 189.
Oesterreich 433, Cbroni]ien545,
546, 559, 579, Erbaiiiter68i,
Genealogie 54a, 669, 566,666,
671, Geschichte 538, 568, 617,
Granaen gegen Böhmen 646,
Heraogthum 669, Landtag 4 1 9,
499, 43o, 43i, 434. M
grafen v. i3, LeopoUlf
Mrfcgi'af54a, Ob d. KbisSk
684^ Privilegien 558, ^
Stände 936 , 494 , 5«), k
675.
Ofen 43o, Pasciw v.,i3, E
199 , 638.
O'hennedy i5.
Olahius, NicLErsbisch.v.ta
619 , 694.
Onolzbach, Mrkgrf. FriM
945.
Opitiua , Jo&ua Pvadiot. , 2S&
Oran 937.
Oranien , Prinz v, , 33, 5o« k
65, 71 , 79, looj i3o, in
347 — 350, 358-
Orient, Beisebeschreihan^^
Orsino, Lielio,-4^^
Ortelius 610«
Ortenburg, Graf Joh. ▼., ^
.. Graf Ehrnfried ▼.,386.
Oiaman:, Baasa, 371,
Osterhofen, Kloster, 784,^
Otbortua 666.
Otfridus, Monachus, 7i3.
Otingen 945.
Otto, V. Freysingen ^3i4f¥
700.
Ottohar , K. v; B<hm , töt.
Ouernia, Pascal,. 656.
P.
Pabst, Alexander, 731, (3eiff>
VILL «89, Innoceas X. 9#
LeoX. 944« Pius V.553,S»
tus V. 596.
Päbste 19, 44« 734, Geschidi
der P«7i9, Ghrooikeaf^
795, 797, 737.
Pagrany*, Benedict, 985>
Palfy, Niclas, Freyb. v. OA
195, 373, 389, 4ia,4>7>^
499.
Pamhhircher 609.
Panvinius Onuphrius 5i6.
Pappus, Dr. an Strafidwi];!?^
398. . ^
Paradeyser, GeMrg, «89,^
434.
Parma, Hersag v., 48, 1971^
Paruta, Paolo, 654*
Pasicr , Peter , 6o9.
Digitized byCjOOQlC
765
>«s^U, 35o, 356, 389, 408,
409, 411, 419, 4111, 499, 493,
494» 4*5, 655.
*assau, Bischof ▼.« 189, Bi-
schöfe V., 735, Wolfker £p.,
571.
Paulus Eroiljiis 5o.
'ecxen , Dr. , 3o5.
^eilstaia, Grafsehaft, 571.
'elf^rain, Bürgermeister su Culn,
i56.
^em , Dompr. , 38d,
■'eres de Hirta« Gei»esiiiS| 731.
^erkhmüUer, David t 76.
Berlin 4^4*
^emstain» Hamif v., 5$, 69, loS«
195, i65, 919, 479, Johanna
V., 170, Wralisiaw v., 633.
'ersien 375, Gesandtsebftfl 43 ■•
^esth, Sudt, 609.
>esthius , Franc. , 94,
i'etersdorf, hey Wien, 4>7« 4^8.
Petrarca 709*
Petri , Ludw. , 666«
Petrinia 4*7 1 4^**
Petrus , Pictavieasis , 795«
Petrus, St., 647*.
Pettau« Stadt, 699.
Peutinger, Dr., 479,
Pessius , Dr. , 537.
Pfaifenstetten 4t8.
Pfals, Cburf. Fried. v., Wiater-
liönig, 36,37, 38,39.
pfaiisgraf 35o.
Pfalftgrafen, bey Bbeia, i3, 74»
84, 86, 89, 90, 93, ipo, Joh.
Gasiinir.
Pflueg , IHieron. , 5t.
Phuinberch, Viricb Qr»f v9A*
6a3.
Philipp , £nh. S. H. Hax, L,
717*
'hilipp, Imp«, 70O,
Philippus, BergQiQevsis, 4?^*
Picliel (Puchel), v, Pichflberg,
57. 68, 195.
Pieatiien , Friedr. und Sigfried
▼»9 a33.
Pilatus , Pontius , 650,
'ilcbdorf, Conrad aud Virich
'V.» y 6o3, 604.
'isa, CoAcil., 18, 470^«
>istorius 394, 798.
Ht^ch , Niederlage hey., 99.
'iKscbin, Schlacht b^, 379«
I.
Plaichrott , Hieronym. « 4i3.
Plan , Herr v« , 399.
Platina, Bartholin., 653.
Pia wen , Sebald v. , 75.
PKnius, Valerius, 694.
Pograni, Benedict, 4i3, 4>6,
417.
Pohlen 16, 90y 97, 99, 3o, 4a,
181, 913,949,353,356, Stande,
375, 376, 379, 38o, 38i, 384.
390, 391 , 4>4 » 4*5» 578, öüo,
633, 636, 637 , 638, 649 , 644«
65o, 656*
PoldriK 97.
Polhaim 473«
Polota 4^9*
PolvvciL 93.
Polybius, Megalopoliranus , 680
Pommern , Heraog Job, v. , 56,
35i.
Poncbierius, Stephan Bischof v.
Paris, 635.
Popel, Jors, 493, Cbrifctoph,
96i, Lafala, 70.
Portalegre 731.
Portnerus, Albert Job., 617.
Portugal y Priacesain v* , 849.
Posa, Marques de, 354«
Posen 4*4« 4)^-
Pottendorf, v. , 675, Conrad ▼.,
6o3, 604, Jörg V., 539, 533.
Potsupitaky 470-
Praedioaaten 704.
Praetorius Falcoburgeasis , Fri«
dric.,3*i.
Prag 119, 194, »8o, 4o«f 4 «7
— 493, 496, 5t I, 538, £rft-
bischüfe w. , 796b
Pragadinus, Marcus, 4*8»
Prainer, Bar. Fridr. , 338«
Prandeifs 194.
Prank, Christoph v., 43s.
Praspecg, U. v., 385.
Preiner, Hanns, 64, Seyfried
96t.
Preise, Terschiedenev Sachen in
Wien, 4ts.
Prefsburg 194« Landtag, 495.
Prian, Christoph , 499.
Prins, Daniel, 56, 64, 65, 6t,
79,73, 74, 75, 76»*** »•*'
141, 148, 154, 157, 169, 167,
170.
Prognosticon 391 , 39«.
Prophcaeyuag 391.
49
Digitized by LjOOQ IC
766
Proskboraky, George is5, i65.
Prun, bey Wien, 417.
Frunner, Dr. Job. Christof, 333,
337.
Fucbaim, Albert v., 6o4» Oeorg
y., 604, Pilgram v,, 601, 6o3.
Pudlerus, Wolfg. , 180, soo,
aos , 906 f au , sag.
Ffitten, Grafschaft, 681.
Fulgam, Kloster, 401.
Paiedenisie, v. Piedeniaelleiiir..
. 55.
Quercotanus, Andreas, 54t.
Quirinus, Franciscus, 661.
Raab 3o6, 4^79 4'*-"*4*9«
Raabcnhaupt, N« ▼., 4o4«
Badauor , ram. , 67a.
Badebinus, Canonicus Frising,
699.
Badelitts 187, 169.
Badsiwil , Cardinal , 643 — 644.
Bäbaupt^ Albrecht, 6o«
Bascb^ Joh. Pcchlariensis , 563.
Ragoai 5ia.
Baausa 655.
Raaerspurg 6a a.
Bamus Veromanduus 558.
Ramusius, Joh. Bapt. , 736.
BauKOw , Daniel y. , 349.
Rappacfa, Farn., 67t.
Rappolstein, Wilhelm su, a38.
Batemberg, am Inn, 478.
Batembcrg, Joh. Mayer, 676.
Bationarium, y. Tyrol. Ilof, 454.
Baupow , Wensel Wilh. y. , 37.
Bavenna 600.
Ravenspurg, Sudt, a4o.
Baymundus, Eremita 6a5, 63o.
Bechbcrg , Gaudens v. , 4a3.
Beding, Budolph und Georg,
376.
Begensbung 16a, 18a, a4t, 571,
577, 68'i, Gebhard Bischof y.,
7^4»
Begensperg, Leop. y. , a45.
Begentenreihen, y.Mennel, 488.
Bebelinger 4ia.
Beligionsfriede, v. Gent, 36o.*
Bcligionssachen 708 , Fragen re-
ligidse, t8, VeraadenBip,
354, 4^6, 4a9^43s. {
Bcmboldt, Hanns Caipir,^!
Bescb , Nicias , a36.
Beyssel, y. , 59.
Beute, Herman, 358.
Beytcnhaslach , Hanns so, Ib
die, 6q5.
Bheinbreis, Stinde, tih
Bichelieu 53o.
Bicoldus , Florentinos, 791.
Bietmann, Hanns, 74, TSi^i
77, 78% 16a , 1^.
Bigolius i63.
Bindtfleisch , Daniel y. BraN
65 , 69 , 74 9 >5a.
Bobertus ^Pictsuiensis, 67IL
Bobsby , Starost, Na. , ^
Bochticsby, Joh., 640.
Bodaun 4^^.
Bödern , Sebastian Frevlem.
54) 55, 56, 58, io5, m.
Boggendorf, Wilb. B. t., il
aio, 659, 660, 664.
Bom 4a5 , 43i , 4^«
Bomsperg , Jacob y. , 661 il^
Bomys, Caspar, 4*s*
Bosemberg , Wilh. y.» t{.ii
55,111, 356,359,376,^
633 — 639-
Bosenbach , Wilh. , 5s3, H
Bofsenheimb , N. , 4^*
Bofswurm 387*
Bott , Dr. , 433.
Bouidius , Senator . 654*
Rottsell , Jacob , 576.
Roveredo 4a.
Buch, Grcgoriiis, 738.
Bubsingen, OrafConradf^ti
Budolph, Ersh , 6o4, 6ia>
Budolph II., Baiser, 4B* k
6i ^ 63, 64, 67, 71,77»^
79, lai, 174» i88,i8<,ji
aa3 , aa4 , 389, 390, Stgi ^
359,364v375, 376, 380,1
414, 4*4, 5oo, 537,56i|il
71a.
Ruebcr, Hanns, Freyfc€ffJ
Püchsendorf, 48, 49, ft^
68, 85, 100, 109, 144» •J
Rümpifcn y . Wfillras, Mofftai^
Ruelswurmb, Christ. Her«,^
a96, aQ7, 43o, 434.
Rumpf, Ludw. y., 68, 11^^
i36, 186.
Digitized by LjOOQ IC
767
Bnacliw S6u
Elussisclier Osar, MoAcowiter,
Btttliweist Francus, 3i6.
Eljley^ engl. Goldmacher, 4o^
— 4oa
Byneck , Andrea» v, , 700.
BLynnerf HaniUf 89, a35f a38,
s4>*
Bacchi, BaplUUt 635.
Bachaatn 56 9 58, 60« i.ao, Ghurf«
1^3 , Ghurf. Aug. , 941 , 353,
&66, 366, 641, Friedr. Hers.,
33, Wilh. Hers., 33, August
Hers», 34 t Job. Friedr» Hers.,
a34 9 Morits Hers. , »40^
Sadeler Eg. 445.
Bagrabieneis , Epiae. Thomas,
Saladin iSyS.
8alm N. 43, NicoU Graf, 394,
661 , 66a.
Salmif, Gomea a, Julius, i85.
Salmf , und Neuperg Max Graf
V. , aSB.
Balmerone, P. Jesuit, 35o.
SaUburg, Gardiaalsu, 93i,a36,
' Ersb., 682, Wolf. Diet. Ersb.,
38i.
^alisarua, Joaii., ai4*
Sambucus , Joi^. , 4^9 337, ^*7»
709, 710, 711.
Sancta Grus , Marques de , 367,
A^onso de, 704.
Sannl ja , Schlots , 476*
Santo, in Ober Ungarn, 4' 7«
Satyren 587.
Savojen, Botschafter, 36 1, Hers.
von , 36, Fhilibert Hers « Yon,
. «49.
Sbqronuaki , Peter, Falat. Gra*
cov., 63o. ^^(l .
Scala , de la , fara. 6ti«
Scaliger, Jos. i95.. -
Scarmus, Gottfried, 198.
Scepper, Gorn. Duplio« 3l«
Schachfipiel 679. ,
Schärnstain 47a*
Schalantscr a33.
Scharbach , Wemher v. , 6o3.
Schard\ng .726. •
Scbarditts , Sigm. »i 698,
ScharfFenstain , Grans v. , 3i 1.
Schaunburg , Graf ▼. , 533,. 7a6.
Scbawmberg , Bernb. v. , 934*
Scheibenschiessen, su Innsbruk,
470 , su Prag , 463 , su Wien,
461.
Scbellenperg, Virich ▼., 938.
Schlegel 997.
Schlicbtinger , Dr. Alchymist,
4>>- t
Schlieben, Adam v., 67.
Schmalkalden • Krieg , 669 ,. 669,
671,
Scbraolsy Georg, 5i.
Schonklrclien, Hanns Wilh. ▼.,
386, 407.
Schönnenburg, Reichard ▼., 998«.
Schor , Fe^ , 93.
Scholarius, Gonadtus£pise*Goa-
staatinop., 597.
Schrpirenstain , Christoph ▼# Bi-
schof su Brixen , 935. .
Schurffen , Wilhelm , 945.
Schwaben , Hersoge t. , i3.
Schwandtner 61 5.
Schwarsenberg 48* 49t ^6, 64»
66, 193, 3o5.
Schwarsenberg , Herr y. , 4^9*
Schw^rsonberg , Sbartxeaberg,
Gonte, 55, Graf Adolf v., 967*
3 10, Graf Heinr. v., 359, Hanns
Ghristoph Scher y«, '65, 76, 78,
88, 114, 19t , 199. . .'. ■
Schwfirsenburg 176,987, Graf
SU, 139, Günther Graf.v*, 74«
ii3. . • . <
Sohwata 354«
Schweden 33, 34,! 36, ^7^ 689,
699. .
Schweiker, Saiomon, 5a9. s
Schweis 435.
Schwenda, Dietr. t., 4?^ ^
Schwandi, Sueadhis, Frf ybr^*««
Landtsperg, Lasar. , 48*1 63,
54, 65, 67, 71, 74, 83 4 99y 98,
104, j35, i4'9 i46v i47» 'T'j
'85, 197, 180, 900»
Schwerius, Melchior, 56.
Schysofsky 470 •
Sciatel , Giov. , 493. . . . : *
Scoppius .86, >
Sebolaki 125.
Seesy, Margr. de, 43* •
Seeharten 711»)
Scghau, SchloGii, 433» . . . , . .
49*
Digitized by LjOOQ IC
76»
Segger, Itöh^^j^*
8«1diu8 684.
Selestad, vieiu Divi Joannls,
343-
Sciestoy , Janusch 94*^*
Seiles , Bar. de 9 47«
Selim IL 61B.
Seidl , Georg , Bj,
Seiu, Bartbolm., 383.
Seroniej« Pancrai, 386, 189*
Seraphmut P. ft6i*
Sergiut , üatier , Mifich , 6t6.
Screniiis, Cornea« 579.
Serentein , CypHaii ▼• , «38.
Serto« George Cr»f >»« 418.
Scussius 587*
Soveldo, Wichardu« d^^ 571*
Sewr V Michael , «35.
Seyaenburg 47<*
SPorfta, Hersog v. Mailand, 1)68,
Sibenburgcr^ Martin, v8a, s3i,
239, a^ 134, 338, 3S3 , 834,
338^ 344« lleleaa, 597, Joh.
Bapt. , 338.
Siebenbürgen , Ffiraieii r., 637»
638.
— Sigismtind Vi, i86,
989, 63v
Siebenbürgen 4«4« 4^> ^^^»
64o« 685^-687«
Siedek*^ Job., 699.
SIgebert 3ia*
Siglen d. Ineebriften 448.
SigamoM, Erab. T^rol» 4S7,
601 , 679
Sigitmund I. , K. ▼• Polen , 43,
IL 43, 44« 42£^« 680, liL 578,
Silberg , Hanns v. , 936.
Sintaandorf, Joe», de, 8349 Joa-
chim ▼. « 539.
Sinaa»«"! Aüdreaa, ii3.
Sirdes« Sie«r de Vllly, Jac^b,
63» » .
Sirmylälia , ▼• Ci^ttten-^ Obri-
alo|ib« 63»
Siming, Tumalt, 881, 385,388.
8iMegg4i8, 4««-
Sitsinger, Ulrich*« a48«
Sixtns V. 874«
Slupecaki, Stanislana, 17.
Smolenak, Belagerung. o58.
Solaryna, Thomas, 448, 449.
Soliman IL , Sultan 9 3( f 6a5«
Soll, Hanna I 4i9«
SolmsR.G.460, HermsBaAddr
Graf ▼., 375.
Soppius, Casp. 707.
Soranso, Giacomo, so.
Spaahaim 3i3, 3i4,3i5!.
Spanien 353 , 878 , 393, Sf,
Honig V. , 369 , Karl L H. t.
a379 Den Garios 348, 35^
Adel 705, Geschichts S(^
Philipp I. 705, Philipp IL
93, is5, i3i, 176, 634,7«*,
781 , Königin v. 35o.
Spannage), Genealogie, 559.
Spanoochi, Tiburtius, 978.
Sparnberg ^ Christof ▼• , 601.
Sparowsky , Christof, 4o5.
Speyr, Fiscal au, 68.
Speyr, Bischof au, i4s*
Spinola 96 1.
Spinula , Alph. , 4^.
Spormkhollf, Philipp, i46>
Sprüche , gegen Krankkeitii,
695.
Spytl s3t.
Subius 3i9, 317, 486. •
Stabrenberg , Fam. , 671 , 0»
dadrer v , auf PieTpsch, ^9.
Stein, Albrecht vom, 480.
Sternbefg 533.
Siefertttark 43», 870, 871, 58fi
668.
Steyr 471.
Steyrer , Paülaa^ Bftrgemieklcr
in Wien, 4a^.
Stier, Martin, 6191 6so«
Stofiing, Bttpreeht t., 56, 97«
59, 64, 67, 68, 69,77,1*5,
i36, i6d, 167, 180, t8i, iKi
188« ai4, 83K
Strada, Jac, 44, 49, 117, Oe*
tauiva, 5i4, Strada s B«'
barg,' ^1., 448*
Strein, Beicbart, Bar. v. SckwiP
aenau, ^^, 186, i83, ift
iq6, %i% 996, aaSi 366, 3^
489 — 491, 9i8, 969, 671.
Stuart , Maria , Bntbaaptssgi
874*
Stublweiaaenbtnrg 4>7>
Sturmius, Jo. , 180, 1961
Sturnus, P. Jesuit, 35.
Suefs, Hanns, 984.
Surameraw, Conrad de, 570*
Summer, Raimund | i8s«
Sweertitt^ 56i*
Digitized by LjOOQIC
lynaiis BaM»« Vcstr, 418» '
' • T.
*«f«lraiid» M94
Umneberg, I^an^id, Frejb« v»,
.66, sa« 60^ 6^r ^t6.
anner, ¥.'Tlia»vChrkt*ll^864.
'anlael, Sigmitlid , :'470k'
ariarey 6^. 636«
^sU^ boff l^tfdro de-, 369.
aurellus, Jacob, SSo, 341 —
344. .
(echel 699«
eck, Herren v. Oanaalogie, 54a.
«fla«'da'Meii«sis< Fairdinand,
367.
toobb^ De^td^iuai Joati., 5oi.
engnagel, Sebbst^-B«, s3i,
•64'9 6»4« 6«i,J^7< 58o^ 63i,
63t
•rnflih, OeOf*g, a3i.
erra Aova^ H«rioa v.^ 6i| 64.
sufal , Gbriatoaf Job. , «88.
ftiiffeabaeh^ Tielfenb«;b^ Obri-
stopbv., «3, a9« 4«3, 633,
639^
banbawser, ^raaa, 186»
bannar-N. ao4« «o5«
latwaa 443f. •
leologisehe Schrifiafi d83.
leltenbekh, Job., 385.
ifiringan, FümMi ^., i3.
^un^ Vtetot* IT., 60 K
lurn, Graf Mattblaa V.« 80^,
Oväf Frau«, 4^6*
urins, Laurent., i83«
nvaea 6i9.
uraon, Oraf 'Emt^Hieb , S^i
>79» 616.
maaeoD) EMaa«, 874«'
rquattti« Ala<. Zoliiiis 8i3.
rtia, Vcsto, 4a6.
ur, de la, Henry, 74^.
itttanaBaadorf« Albraebt v.»
(tiiefas, 604.
»uUon, 69,' lt4f it49 14't
180^ i8f, 189, 18% «oa« ao&,
17.
(»ula, Oimf V., 8<f 70, 185,409
X69
Tricetius 689.. /
Trient, Goncih, $3),^ 6oo.
Trier, Cburiarftt vj , ,60. {
Tritbemius'SiH , 819; 34o. '
Troja, bistoria de captaT., 'B6ii.
T$'cbambera, Job. Herr v. T^hi«^
' nabora vnd fiofsbo^tita » 70. <'
Tüfkischef Ceskndtei*, In War-
icbau 1574» "i^
Türkey, AAü^atb tli. 9alliin,
- -^' BoCkiibaft6i','3(S1« '
— Mehemet^ Sidtatt, 656.
Mürat, 366. / • ^
Türkcy 397, 3e4,;^4ll, '4iOi 41 y,
4-^4i S55,^4^i^,*377,'894» M4,
5^7, 625, 63o, 639, 635, '638.
639, 64 ^ ^54i 6^ ^7'» ^^
Tlasco 563; * ^ '■ ' '
Tomier 46& 466, %UTtkfi'96¥.
Turso, Oraf,-57i • '
Tyrol, Ferdifiiiba, B^^rtbbfiAf
4i9 , iiaadta^ , 4^9 « '494t 93&
Tyrpl, Grafen- y.^ 866. ^
üebaHky Jac;, Erabi'V/GitfeM/y
aa.
ülloa4a. ,-,'
Ulrick ▼. Salabnrg, Hedie., 696.
«naam i5fs abi,Mi9<H»daai» ^49^
355« 367, 4«ftt 499« 483, ;5a«»
579, 685^--687f ▲uieUttdy.aai,
AbbUdaagea <ter iSdadtd, 606^
Gescbicbte, 6o7,..6l5« Gbr<H
nie, 6i5, €baiHMrsHMa,.6ia;
Statiallk ,. te8,. S.aiidia^t4öv
4^15, Stande 38o, frtf^
Städte, 6i.a« LddwiiK ?lt> 61^,
Ludwig n., 933| 637, T^^
kenkriaa,. 609 -*«• 0« 1 , MmAM
IL, 633, 674^6764 Ladt»
. iauaf 6o4,>^>|^nvnd, 6aai^
Jobann, 6a6, WladlalaHa Pa*
latin , 7!^, ,Fbtr«a Laaaaai^
Epise. Lucerni. , 6a7.
Utigaad ▼. WaldaMb^ Hatfral|
&uneckb^ 7.1 , ia4^ 164, «i6|
418, 53i , 6o3,>659«
Urainut, Caap^Veliaa^ 658b tS/fL
660, 663, 666.
UlrtcM 1S9' 48^ •
Digitized by LjOOQ IC
vto
V-
Valtiibaii&t , jQbaiiii , 6a-,
Valeriof llaiimus,7Si.
ValctiM öio. ,
TaliiEiiana« Alex« Jesuit, 63o.
Veaedig 16, 17 f »43« «8^ 43^
. C4i, 635, 644 — <^>«^4> 657t
658, 676, 731^ Veoetiaii. Fa-
nilSen , . 64* t 647—^* * Y«-
netian. Botbachafter , 36 1«
Vela, Inaelm r.,. i63, Leonhard
Baro aai.659, 66o« -
Vergeriua, Paulua, 65a, 701*
yeridicua Gallicoa 63<i^
Yesenmair, Banaa Cbriatoph,
yeaaprini4<9^
Vico de, JoXi. Chronicon 717«
y}ebaua^*u«, Sigm.» 48s. 61,. 69,
ii5, 181, ai7, 3a6»
TiereklM», Hanna, a34*
Visiua , P. Jacob Jeaui»» 36.
Völbermarbt 439.
Voelhualua, loanw', 5oi,
Vogel 568, 569.
Vogt, Gabriel, »37.
Vollierstorff 3ai.
Vol«;^ A r^Hbeiae, Nie.« iBs. :
/ .;• ^'
.Waebtflttdopbb,'dMrbettdt ▼., 77V
Wagiogefi, Belagerung V Al^
.Waida^ Jali«^ 4a« II4*
WMdhofe», Vunnill a«, 394«
ÜVaidweeb 479» 4Bi.
Waiweda, MielMl, «89.
Waladiey 4a5»
Wallenatain kftv 41»
Walloneift 4«^«' : . - :
Wahiialn,:IlSM]io ▼»^ 60. •
Wnadbaeb ,• Hanne v« , 68. ,
Wangnereki Siaon:^ 45q, 4ß^\
IVamMu 543 f <7oo»* '
Wwda, Fanl d«, j3l.
IVardeia^aa...
Wariiou (Bl»44ta> NieK« Beiaff
e iMcbBul^land, 5dj; .
Waathaldua 3ia;
Weber, Jobi Bapt.« 180, 181,
'18a, t83, 18a. .
Weidner, Fecdina^d, 84t 85.
Weimar» Hera. Job. Wilb., 35i.
Welngirteii» Kl»sler« i3.
Weiwoda, Joann«, 688v 687.
Weifeenburg, Scbladitbej, 417.
Welfon, färtteuf i3, Ge^cato
gie, 667.
Weiltaer ▼• Ebers tain 9 Cbri-
stopb, a36.
Welser, F. Marc«», Irajilt, 3i^
Welser , Fbilippine , 363.
Wolaperg v.46, 49^ fiio^ 6a,56,ii,
63, 8t, 86,. loa,. 1*3, ia7«a45L
Welaperg, Tuta ▼., 6o3^
Weltenbnrg 678.
Wendel, Gottfried, 45o.
Werdenberg, Grifia £lia. vsi^
44*
Wesprim und Falotta 4i7>
I Westemacber , Sebaatiaa » 35^
Westpbalen 46.
Weyapriacber, Virielw Wittm^
Gertrud, a33.
WicbsensUin, Pbilipp a«» aü
Widmen , Beat. , >a45.
.Wien, Arebig^maainm » 181,
i83, 184.
Wien, Belagerung v, dea Tir
ken, 5o6, BrautsugdesEnb
Ma^tbias, 5a8, BiacboC FW
. bsr , . 738, Manacabinet « 45%
Priyilegiea, 547*
Wien, Stadt, S07, a34» aSS,
a44,4<»6, 663, 689.
Wildbshn, in 0Mter.,47>«
Wildhuserus 667.
Wladislaua^ K. ▼« Ung. u. Bok
a33.
WindiacbgrSu v. 5a, 64.
Winnenburg, Herr ▼•, i36.
Wis^nbanm, Emest, s8{k
WiCmegg (Wiesnikb), Adaaiv^
55, 6a.
Witgenstein, Graf Georg ▼•,37&
Wlttemberg , Stadt, a4o»
WolfgerstorlF, Vlrickv., 6a(.
Wolkensuin, Henr^v.,439,47e>
Wolmerkhaueen, Otto t*, 54.
Woltsogen 198, 199«
Woltaogin i8q«
Worms, GkurHIrateatng» i63,
a4i.
W^rov* Bioater * 739.
Wurt^mbeirg 35 1 , Graf ▼«, 667.
Hers. Gbridtoph, 715. -
Wursburg, Biscbc^ Jutiua, 36r»
368.
Digitized by LjOOQIC
771
WuUins, HieroDym., 46, 5i,
»89.
l^nnder 368, 4^4-
1/Vurfel , Fam. , 67«.
l/VurfEbain/Leonhatd, 49$.
Iffiin, Anton, Freyh« ▼., «36.
Ylsungen, Laodvogt« 53, 60,
114, M7«
Tscnbiirg, Hob. dOf 44*
Z.
Zahringen H. i3.
Zamolscius , de Famoelii, t86.
Zara, Hieronym, de, 3i.
Zelting, Teufel V«, 127.
Zigeth 33.
Znaim ii6»
Zscherottin »7.
Zuleger, Wensel, 5i t 87«
Zyniendorf s33.
Zypo i4ow
Digitized by LjOOQ IC
Druckverbessernngen.
8«lt« i8. Zeil« lo, wi obwi» Ums 8p«M» »Uttt Tp^«.
1» 19 » 8 » » » >6i9ff it»!!: 1819.
» si • 19 t » » OaMttMitU» stoCI
1» 847 » II » utM» » a^ioarMOMBt» »Utt
• 456 » >8 •. j»]iiA« » ULUI» tUtts I<Zy.
» 658 • I • • m CXXyi,*Uttt GXXVII.
»675 » 6 • umunp • |546. aUtts 1446.
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC
Digitized by LjOOQ IC